Literarishe bleter · 1925-06-05 · 57 (5.6.1925) · p. Seite 5

ם * ^6 57 פ. פרידמאנס בילדער־אויסשטעלרנג *ו**כןגייסיק ד* *י־לסכד; במימדמוע ד* עיעהענגזז, ס*ט זרעלכע דער קיגסםלער ־ם*ןשט ־אם ב*לד. :*סש פ;ל דענע• ~א ב״סכדנר אין פאלעריי, װאם ־אם ב־ייםע באלן איז נעמזן ־ד <שן םו• שארקער• םע־; :אקסיסדב־״עבן *ױף זייערע ב-לדזר. ש־אי״ס, ד״אלם, ד,אכארט אזן ז**ע• ־ע :אבאסע־ אגן נאבשאלנשר, וױ דער םז*• ־יעד;־ שא-טרעטן־פאלער לע גץ און #ג־ע״ רע ד.?בן אדי רו:־ערב>כ־ שמר־עבט זרן א סשעצ*ס**סער שא-ט •סטןף־םמרב און -ץכ ~יב.־*.־*ע*.דע ל*כט• א*א ס*• ס*:טעי -עדנרײכן כ-*ם ש**,. ציױי באזינדע־ע באדענמן אמטע״ס**-ט םען אין םוױדםאגם שאםו::, א :ער#י.:ל םגן גװײ חדג־ת קרםען צוס אײס-דוק און דע• צידלרן י־אם םאר־גדודע אזן נענאטױדע א*ן זײן סזןלשיײ: אוםסיגריבארע אײשנמםען און ןעמיקענ, שון דעלכע- םרי-פםן װעדש באדע־יסה, דען ער ־•;רד&מ דעס מיטעדן בידג״קװמל. נרין״ואםסיקע םעל• דער און ד• נאל-ענע א־ן *ורם־ימע בל-םע;, זאפ פ*ן•; זיך <ן ״* שיכ־נאבטן אױף ־יעם הלםל׳רוים. די פון א־*כ->*ג:ע־*א־שע:•; ס*;מגר, װעלבע דערס בל א*ב ש#ר־א:־לט און * רי*ן״טעכאנ*ש־ *־אצעס. װאס -אם ו ש. *—סאל / ־יל זיכ״ײקע /בילד) אשםע־סמן רערט טען געשסרדבלם *ן $ םטיל ץ־ע־ סאניער. יח>ש ־סםערט יעדע ז*עזער—קע אנגזריקלוע שו׳ יעדן םאלע־ בבלי״ און *זננן ב*־ט. ש. ^—םאן פא־ כאסט דל אײננשאשט;, װ$פ געבן אלם ־* םעגלעבקײסן צו דערהזיב: זיך צז דער ט-,*עה ש*ן דעש םיעזעז. ־זןש איבערצייגט אויז די עװןלוציע, װאם דער קױ״םטלער האפ דורכנעםמכט אלן םא-לויף םון דער לעצטע־ צלט. די א־יסנעשטעלטע ביל-ע- אטעפען ם*ט *־*שקײט, און דענען נאראג־• טעריםכױש הן א*ן זײערע םעלער• *ן ר; סיט י-ערע םעל*.*ב נ. ק$זשען קײן אײ״דאלמ און *ססערט אים צז נע• *סטידסן ד?ם װױ״-ע־בא־ע נעודעב םון שא־ב און נעמטאלט, ש*ר װעלכע *־ידםאן ד.*ט * נאגץ שט*־ק און אויב־*כט*ק נע• שלל. ודען יעי קײ-טסלער אלז ודלם ם־• רעלכן עם אלז םאנײערלזם און שארטישט זיך אין ויין איינעי״ער ־־;לט, באלט ער איעלכע ציו־־מע בללדעד, װל דץס םיידל פלט ודער •אטערזד״ץ און ק־עםטלקע אשיסע ביל־ע־ װל דער װאגדערער ייד און -עם םטודיען• י,?• *ק א אלמן ײד. ם׳איז קײן כשק :*שט, אי דער בדייטער ■ענײ-יטוסיד אלז * איםםיטלבןךע־ אױםדריק שון דעם טעם• םע־אפענמ. $בעי -ער ארס סאלן פןן־ע־ש קא•. הלנטער זײער סוםלדיקעד סעםלקײם | אין דער ב־עם־עד םביבה באהאלס ולך א שאר־סטיקטע באיםדייקםקיש; זייע־ ברוי• יג־יקע ענשרגיע קישם נדשם םין נײסטיקער שילקײם;*־ בון נײסנדקן ־ונגער; און דעם דןזלקן דורשם צו םא-סבורן זלך ועם םען אלן צדניזס. אבער די זעלבםם־נאדערײ װעם אויף ־מגנ נ**סס ןנ• האלסן. ם׳קען זײן, אז שזין די א*י:יקלעך טון הץנםלקע קולסוחעלע יידן וד;לן ־לן!* דער־מיר• א*ן דעד;שפ-י א אײז*קער:ד... ד*ב זענען די נרונם״יסודוד. שון נער• שענזאנם קולמור-שײנדשאשם אין .דעם בריװ-װעקםל *ון צוױ• װי;קלען״ און בון. :ערשעגזזןגב סעטאבלזלשן *ד־סםללםשן דעס נזרל םון יידלשן םאלק און ש*ן דער נאנ• צעי םעגםשהײם, װ. אלװאגאױ ה#ם אלן א*עעם שון די ב־יװ שין װלגקל אגגערושן נער״טענואגס שנאד צי קולםוד אלם א נעבלל *ן אזל*• :עב, װ$ס נעדענקם נרסט זײן?•שטמס-ינג. און די װאם נערעגקען;לשט דיער א■• •מזאםונג, - ,האט צונענעבן *לװאנאװ, -י זענען קנעכט. א. איױאנןץ* אלז נעװען נע• רעבט אבש־;ישם איעאגצ־. עד האם גע• םײנם ד־נרבים נערשענזאנפ װעלן זיך א■ , רילכן שון ־זגי אײדאשעלשער קולםמר, אלן דער אגהן ןןבער א*ז נעריטענזןןנס נעםיל א ■ועל-דצא שו־ ײין ײ־ישער אושסא• פונג״ששרנעבי*;:. דעש נײסםלקן נלות שון א הלנגזיקן *לדן, װןןם איז םרעם- אין זיין שרעסד־נר קוימד״בביבד״ װןזם ה$ם שא־ייא־ן די דעללניע און גלשס נעשינען קײן װעג צמ סןדערנעש ־ײ-נםוב, ד.ןןט נערשענו$ן דעדםילט סיפ אזא אוםנעועירעד שארס• קײס און ד**טאק, אז ע- האם עב אלן זי*ן גמיםן •א־נגױשן נייםמ דעחהויבן צו דע־ סדדנה שון א ט-אגישן נירל םון נאנצן יי• ־*שן שאיק, םון דער נאנצער םעגטשד׳ייט. און זלנע אײנענע דע־טע־, װאם ער יאבמ זעגן דל שארם־עםדסע ײדן: ״ם ע ן ם ו ז ד א ך װ ל-ג ישה-א ל ד ג עב ן א ז י ן דעם לעבן, אשילו -ורך א■ נאדן זלך אלײן םים א בלוםרי ש ט ע ן ו ל ך״. די דאולקע װערטער וע• נען רלכטיק אײך שאר נער־שענדאנען. עד ־•אט ז*ך אאגעגארס אלײן, כדי דודך א גמיב-שאנטאוירטן אונולן נעבן א זין דעם לעב;. אינסערעםאנם א*ז נערשענזאנס לעצטע בקיצה, פ׳זאל איס באבראב; אז*פ׳; יןדלש; בית־עודכ. -ליט אײס, אז דער אלגדלזול• דועלער *יד אלן א*ם אלז נליםה ביכזלת נע• יהגן צ• לעבן לוש זלין אושנעטרויםםן (אין . נ־-כ; ד—םאק װילן *ן ײדנםוב. :לשש :א־ ־* נײסטיקע הײםלאױקײט אלז אים שװער נעװען צו שארםראנן בלש לעבן, נא־ אש**־• די שײלשע גאכן טוש. י. ראפאפארט םאלקם״װילן לאזם אבער גלשמ, עד רושם י די צעשםעחעד יין װאנדערט ידלטע־*, רליםט זיך אױס םלסן סלםן װא־צעל/ אבער דן או־־מם שון םאלקם-װללן איז גאך נישם נעענדיקם: .־ער קערמ־ םון ילדן אלו אםדש־לםן םון אלץ .דאפ ערדדם., ש־ ב*מט זיך םלט אלץ צ:טרײל*ק װי ו א םארביינײער, אבער זײן קוגסט אלז גאך שאר.דא־צלט אלן רעפ נלױבן. און אט אלז נעקושען ד* צילט, וחןן דעד ילדײסעד;ײסם י דא-ף דורכםאכן דיועלבע שידערע םא־םל• ראלאגיע װל זײן נוף... װארום װאם איז די *גילה ז7 צו באםרײען בון אלע נעװזינ• חישן םק לעבן, מת ם׳בללבמ אײנע -ו דל זןשםע בון אלע׳• .ססס: *אר און םער ד.אם זלך -אס ײדנ• טום נעלערנם ד׳ע קע-יערלעכן גל.*ח א־ י^ם י7 אוחשנעיערעח איצם אלז םא- איס נעקיטען די תק־שד. שון גײםטליקן נר\ת א.־;. נײסםיקש■ הײםלאזיקײם׳. אבער נלשט אוטזיםט האט זלך דע- י*ד י א^ע־יפן םון אלע אנקערג, יי־ן אלצם רײםם ער אלבע- דעש לעשסםן. ,דאם װערס באגלילט, אױף א םישענלש, יאס אלז דעס אר*נ נישס -ערנרײכבאר, םיט א ■א*ל• טלװן שאםן, שא- װעלכן דאכ אלץ איו נאר אםימל. .צל שמדעבט נישט אסא-, צום דאזיקן צלל דל גאנצע כענמשדײט? רי יידן זעגען םער נלשם ידודכנעגאננען דעם דאויקן ו.*שג םים א םיסםער־וא־טלקע שגעלקײס. ם׳קען ױין, אז -עם ל׳עצמ; װללן שון ײדנםוש ד.אט דך אוימעד-לקט אלן די װערםער: .נללקזעליק זעגען ד• ארעםע אין גײםם, װלל זײער איז דער םלכוח שםים׳. .אם אזז־, - זאגם נערשענזאן, - יײען אלך אין די בלעטכר שין רער נע־דיכםןג דעם :ושנואשלזליטן נורל שון ילדעױס. ום• רעם דאדלקן נודל םאסם ער שאדן ענדע-צלל שון -ער םעסטשהיש, װאם שטדעםט ויך באםו־ײען םק אלץ, צו װאם זל אײ *תע• בונדן. א װד״ער שעירישםאנשט - א ילד, א ייד אג־אקט־אר, א ש-אשעבא־, װאם האבן זײ מםייגזאםעס םלםן ילדעטוה, בש־ט אין דישן אדעד שערםן נעשסדםן דור, עס ־אכט זלך, אז זײ יעגען בלזן םא־ך שון די בײנעד דודכנעדרוגגען^ םלסן נײםם שון לאקאלער קולםור... אבער.- ײי געםען אויף שדאקאם *־עםמנ נלויבגם, אלדעען. נעשםאקן, דערשאר ידלל םפן םיז דאך די *״לשם אלז נעבן א זין דעב לעבן. אשילי דגרך אשנארן זלך אלײן כלם א כיובדשסן; ײן״. און אזזי לעבן םאקע דל ילדן, װאם יעגען.אשנעשאלן שון יידנגװס, זײ םאםע־ן , זלן ליב צו קדינן אלץ םלם װאב עס לעבם! דל םאדערנע ^לםמ־״װעלמ; אבש־ דאב . זעגען בלויז אדאשםלדמע קלנדעד.;לשט; קײן שלײש שון ױיער נײםםיקן םדײש. עם , אײ שרטם אלי הא-צן און צו קיא־ א־ן ו;לזם, אז שי אײ נישם ץין *ידלשע למריג :אר א תיינטצײטלק״אײראשעלש^ שר איז! באצויבערס שון באװוססזלניקן :*ציאגא־ *־ײס, װאם װללדעוזעס אל#ס אין אײדאיזג און דשי צ-ז׳נײש, או*ב עם װעם זינן, װעם| בוזן דערשירן דעש ײדישן שאלק צו די״ י *עלבע שלעכםע דעזולטאטן װל דער נא• צ־אגאליזם האם דשדשל.-ט די אײדאאעל• שע שעלקער/;ערשענזאן שטעלס ארזיס קענן צ״ז־״יזם ז**ן **•־ישע נעשיבסם׳שללאזאםהג די צױ• :־םפן - זאנט ער, - װללן שא- אלם (שארן *לדלשן שאלק) ג*שט קײן אלנדיװלדתגל־ הויכן נודל, :אר א שאבלאנעם װדיימאנ/ ־ש־ צױניזם דענקם זלך די װלטע-ד*קע עקזלםמענץ שון ילדלשן שאלק :ישט אלן *ענע אימנארסלקע םארטען, װאפ קענען ארויםדרלעען םון דל טלשענישן שון ליין גײסט,;א- אלן באגארע און אלנעםײן בא• קזממע *א-םען.. שאר :ש־שענזאנען אלז דל *לדישע נע• שלבטע א זװגדש־באדע קונסט־יװערק, װאם דער שאלקם-װיל; האם באװשםזלגלק גע• שאשן און תאלט;אך אין שארשאיקאםע;. אל זאם באשםיש דאב דאזיקע נע• שיכםדעבע רנײשט-װעד׳ק און צו לאם ש*רס זיז נאך א קורצן אלבערבללק אלבער דיג־ ♦•דישער נעשיכמע״ װאס קללגגם װי א םי׳ס• טישע ■אעסע, קוסם נע־שענזאן צו א אויכ• שיד װעגן ורעלכן ער אלי*ן זאנמ: ,םײן נע• דאנק אלז אזוי םאדנע, אז אלך באשדיס זלך קוים אים ארוימוזאגען/ ,דאם אי-עע• שאלק - םייגם נעחםעגזאן, ־ האט;ישפ װײניקעז־ גיריק נעשטדעבם צו א נאציא־ גאלער פארײענוגנ, צו סלוכהשעד סעג• טלקייס ארן נײסםלקע־ םולקייט, אבע- נאר כדי אין דער צוױינהסר העלסט שון ײין לעבן א־אשצוװא־םן שון ייך די ראיי• קע .זעלםלעכע זיםן/ .ער צעשסערמ זײן אײמגע םלוכד., װו א רײף-געװארע• נעם שויגל צעשרעכם דן שאלעכסס סון ־ע־ אײן ער האם זיך אשנערלםן בון זײן ע־ד און אװעק אלבער דער װעלט, כדי צו לעבן .הײםלאז; עד האם צעב־אכן זיין אײנהײט און זלך צעװארםן װײם א־וס אלן שםוקער. ש־ האט נלשס נעװאלס האבן קײן אײמנע נעזעצן און לעבן לוש ב־עם• דע, ער דאט זלך דערגאך אשנעזאגס *•ך שון דעם סײערסטן שא-פענן - שו; -ע־ נאציאנאלע־ ב״״אך• זײ ד׳אם י7 װי בא• רעשזלניק מלעדגמ שון אלץ זלך אשצו• דאנ;.־ ,און ד• נ^צע נלוח־געשיבטע אלז א אוםאוישהערלעבער שטדיש שון די צלד** װללנם אין ילדכםום: שון א םענםשלעכן %און איבערםעגמשלענן, *ן א אינדי.ץידו• עלן און א שאלקם״װילן, דע•־ *ח— װלר שלאנן װא־צלען אין אר©, .זו ער ל-עבם, ע- װיל זיך צוביגדן צו ערדישע זאכן, דש־ א־ן ער ש*־ע דלעער דמש שארם)•, הירש• און בארנעם, קגינלעך (קראללקעםו און רע• -,ג-קעס, דאלציעדלם שלקן אלן דל בײטע־ב ־.־;־צער. שדאנען, -לםע נעי״ז - בר מױז־״ שיי־קרעמ, ודל-יםלד, *ם-שמרן, שלוצלע• סע :ב־רה, אײנטלעכער שאםן, לייםלקע ם:־םער, -עסשיקע לושמ, טיטלײדיק, רע־,♦ טישער, ששלנװעבענע ברלק דאס א&ון, א קאשטאן םיט ססראקעם, א שטילסר ס*ק^א טײליק קוטשםע. בשא• ־*ק׳ קאבקע, שראששיצל, קאעלנט4־. ־ ט*ס א , א גד בבר ב־וכטכדכל, ששעדנמיבל, ׳־*, ק־קט בײ דער ס־׳ שלשו, באפעטענע של&ק א זלרבערנעב שמרדםי זיםע־׳רינב, סײב־נע ־*קיען׳ ף :אלדענע . קי;ר >גײ װלם; ש*ן :ײטמ אן צו באש*־• ראדיעך, .־ער, אכפל ־.*ט־ען, בע: ײנן ־*= הלוס, אשנעצ;, הא-באנ-׳ שטי-• און טראלבן ־עך, *־ד״זן בעלות שאצקאבעד, :רנא-ל. דלעןי. צ*ט*. קעב ,דארנא כ*כ * ־*;ר טארו -עד עם־הארץ, שעלט ער ד־נב ױ־ב דאב האט אלם אלבערנעלאזמ אלן אזא דײט. א צערלסן דעמלק װידש־-קול, א עמראט׳ז׳ן) קיסט א; צו שװלםען, ששעט אוים (שון) אלם, שװלטבדיקע ■אםן אןבע־ דער װ*יבםל, די שענסםעררעך בריקן נחש-ק, אײף אונטיע־װענן,;עץ א-׳ײם׳ נעץ אילל;, אלגערװליגלק *אלגעװליגלקו, שא־• ראדנמ, שסורקאצן, *םארן <םחי״ות) םלינר, צעקנױמשט און צעקנײדערם דאם *נ־ב, נדוליס;נראשנם^ און •רוטות, כאליע ■לאי1, ײינע * פאלקס װערסלעך א סזטטש -׳ד״קט און :אט רלבקט׳ ־ױת סאבט ספ־לה. אנשלאנן ס*ם דער צדקד׳ן נע• ידט*ע—נה פיט א ש־ינקײ׳ס• סאשזבקפ און באנאגצט, :ע-ארשן און נעדײרט; ־* ט־גרג־ *דענ־לק אויף ־ער צילם; איבער•־'*• בערן נא*בעד.־עדן1, —ײםן נם־ זלן); ניש• ט־נרי כש ־* אײנ;; ־ער װינט האט ױך :ע• -ײנמ•• ײל :עםע; -עס ־עג צו דעד שור, א באשכעקסער ם־דמש <א ד׳דרת׳שניב), א שא־שעד יט־ן. ס**ל אין או*ע־; א־ שצו• שטערן, דאר אין נענל האבן זיך קאשײער :עשםעימ. באמיש;עם דל אוינן אן• די דעגיט א*ן זוך דע^ -ער ם־מערם םליך א*ז ז*י :ע־עען :עױא׳־ן•, דע־ םיד ב־טס נ*נט; בא• .ײען א םרב־ש. צישאנ־ן װערן* ־אכ שטל• רע דאםעדי ר-סט ד• ברעגעכ (װאריאנגז צש באקאנסן װערטד: א עאולר װאסע־ נ־אבט םלףי; ד׳דנם רײט. בא־נן טוש; —יבמ - שכדקײמ אין דער *ראה ארײן(לילנט ־' טיסאד אלן ־ע־ ייאלי אידלי/ א שיף כלט זויערםלרך אײ דיר איגםערנעבאנ״יען, ד• שװאלבן אויםן דאך זלכבען ־שרשון, באל־ װארשט םען דעט נמ שוא־ דל םים; שסילע־ שארן - ידמער קוםען אא*״װ אאז״װ אאז״װ. זלמן רײזען א שאר ■אלט און א חלק הוײ, ־אכ םלסות <די רעגירמג1, שא־ני־פען ד• א*י:ן, :עה*םמ און נעשאנצם, אויף דעד ־אבכ, באטדט; ננלשט בא־דהן י. א קע־צי תב־אד•׳ ־דט• זעללק און באשענקענ־יק-ללב, ײננען דד; לויב און שאלן דדן קיאשט, עס ב-עקט רע- אקס, *א־שארצט, האב א•; נאב, ער•;עץ׳לאנד, דע־ צושיבנס *״ בארג׳ נע״ :־ובטער בא-נ, רײלט ־אס בד*מ, ט׳יענקט א־ן רליםלם דעם רוקן שױ בא־:, ק:ל*לק־׳ -ןךן <#ויללשע סא־ס שאר װןךעטױ א| אנ־ נעשלאגזשגע־ שדיך, ■ױ״קמ;נראױ האט פען אלס שא־בעשן, כאםע ׳ברומ.׳ קרלינע ד׳דזלעך, יהום שביחופ, ראשי׳טט■ כ*ט ־ע־ זילבערנער םרעםט אײשן שכדס־:, צ• ם׳־״׳סטן, צו הארצלקן ארן צו ק־עשט־ק;, אן עצד׳ און א ראט, הע־צן (א*דצ• , ־ס־ה• שאסטן שון שאף און ,־ײ״־ע־. ראקחע• בחוד, ד׳עםעם (׳־עדן שון ידבשע־), או*ש• :עבן (שארללינן), .*עטענ-ט•,, צ-םארן (דע־ אװנמ סאלט צוי, א באשטעקטע־ םע:טש, נללן סין ־ע־ װעלט, אד^קקוסען;שמארבן1, אװעקםאלן <ק־אנק װערן), ארונצעקרענצמ סלם בלוסען, לללדיקער בויפ <װאב ט־א:ט קײן ■ירות נדטמ), דאפ נעלעגער <סין א נױ*ך); זאי־ שטעלמ אװעק -י קאגען, רללנם א■ דל *א- (קראםיפל), דל קיג־ע־ שדיינ; ־א־ ביאיז :עגונ בולמ ־עפ ־*כמע־ב אײב• ,סערלישע־ קאש־יז אלנגאנצן אײסצוטד־ן העברעלזטען, דעם דודכדעם -ןדם — שסדאך אזוי הארב, *״ישמ יי־ײט׳ א* ־עס זאםט און חן םון םאלקכטיםלעכקדמ. אז ש־ץ האט נעהאט דעם םדנסםן חױט שא- דש• עבםקײפ און שא-קסט־םלעבקדט שון ײדדט - ודאש ועען מלר שין דעפ דײ• טש־ן שש־אך־קװאר (שרץ װארט אםש־ נע■ ואבמ קװאי;: םלר באנזשנענע; בד אלב א קזאלן א *א־שלאפענער•, װאפ ־ע־• קװלקט אד״ז אדוי אין ײינע שאלקטמיפלעבע :עשלכטן, װאס אלז רײך אל םלמ עלעמענטן ם*; דל עב־י׳טײנױט׳סס־יב, אי םימ ־עב שדנםםן נע־טללשענעם ־לסמע־-װארמ. פלר װ?לן בלױז זיך באנ־גענען פ*מ י אויםבא•; שױ, שרצ־ע ששיאך א בד״שר ן־זרםע־, אויפדרוקן א.*ן װעג־ײ״נען, װאפ 1ת:ע• זעלטענער אלן נעברויך; :לוסטיקע בליםער, צױדנהאסטלקע; ׳;ילערם <אל אלס בלנד׳װארט: גללערמ ־ער *חום׳ברלװ אײ שארלוירן נעװא״ןן אל א*ן ־עש ששט שון בלויז ג װא־עב װאכ ד?סם• דען אלן יעי״ע- ײיט הלסל 1 נד־נרט שםע־נ• ־רעך!); ־&ר הללבם אויף דאם נ־ל־סטוע ש*ן ס*םט; א שא-נללםטתג צו דל *שיבן <הא*ה •ע״ניס); נלשט באדו*ש-ם םלך״ נלשט בא• טרוהג־ס :דךז דאפ קאנד• , כדב םלשע־; *שיױע־נאך <אזו*-ארוב, א*יף איא אושןץ ארץ איגאיד״עס (כסדר׳ נאב• אי״אי״ד, אלץ; לםשי: ש־עקט זל זלך אלץ אײ״אילנעם); אד׳ױ״צמוענם, ציריקצוװןגם, ראשםלם, 'דערגאכמ; <דער*״אכ-ק3), באםע <סאפע קלליגע הדזלעך, באפע געדיכםע- װאלד׳ פאפע הויזנקנעשלעך), דאס פייגסט ׳-אם רוכ), דאם סע-סט, װאכ אםאי ׳אנ•; שטאט אלץ: װאכ אפאר געדלכטעי; צ־ס ׳ אשבלט באטצם •-ץ א״יך איץ, לםשל: יןזזם זיך א-א■ אלץ י״לדערלקע׳-). דל קאטש, צדקה םון אונטער זיין זױסן, א:ם.*ן :עב-ויגםע לילד, גייער, קעםשע (אעזל), ן ם.—הראפער, *ילשם יטסלרע דעגט, א ששיל״ ־ױיקל, א שוינל ־־ א שארנעםעיש, שלישן |ז*ך׳ אשבאנען רל חובית, צעא-אלס '׳שד י7 װי׳ לסשל : דאפ סיסבעברױט. אבע־אציא• :ען, .־עזלנגאציאן, אפ ראנ־ סו; קבר, קאי״• צעלי*, :רץז (זקן), שאכט <בפעט>, ענם• יעצט, ענאערט, נעניטן (באשעלן), שא־• דוצם, אן אששלל שאר הלרפתשלי-ט <א*ש- אין -ײטשן ײן ־־ עקל; או*ף יי־דט, אלי״• שאלפ אין ללט־דטן דיאלעקט אלז א1שד פױלטש, שאיקע־ט״ ררך׳ארץ, דעםשעקט), אבװאל אין אויבװאל, נערכװיליק, װלדע־• שיענסםלק (אנשטאם ׳דדעישיעגלק), װיי• נע־ם זיך, נלאק (אי״שטאט: כמן קללגשט), :עשים <אנשמ*ט נעשעמ), ד׳ויזגערעט (אנ״ שטאם הוײדאם), שטעקט נ א ך ■ו׳־ים• שילל (אגשטאם ם ל ס ■מ-ם-שילל) א.אז.װ. אלן די פנימת דע-גליט עד אשילו צ\ אזעל• כע אופפעבלעכע דייטשםעדלזםען, װל ללד ־עד ללדער שלפהם, ציד געבערערלן *דן קאםע/ בעםער אלם װיין *. אז. װ״ שוין :ישמ רעדנדלק װןנן אנדע-ע, וױ ליבעם• ק־אנק, זאג: בדינע לײט, ראם אלך לויף דל הידטן נאך יג אז. װ. , ■אלאי״ײםען ט׳־עשט םען בד שרצ; ־עד• | ד-ײים אץ זיינע עלטזנ־ע שד*שמ:׳ אי דאס י פללסטגטלילם - ־י •יבללצלסטישע, לםשל׳ א־ע- אײ די םלליע׳שללד־ע-תגען קא• :אגעק, סוטע—נע, ■*ענטעפ <בייסן די ׳•יענמעמ), ארופקאלעװען ׳*״וכבעקאלע• ריןס עטלעכע גאםן)׳ קאשען (־אם שעדדל קאששמ טלט די שלםע יאין לליםלקן געםל^, ה-ודע״ ביילע <א ב-ילע ער־), טרעװאגע ן<װןרם תבלאזן, אלפ םיללטש-ישעד טער• |ם*ן), דא־עם ש*ללן, האלעבארדנלק קאל• כע <םון א ב-קם> אז מ. א באזונדערע באס־אכםענ שאדעין דל העברעײעוען אלן שרצעם שס־אך. די *אד• של־נאדםיקײט שון ב־צעם סםלל - בד דע** י נאגצער אלנדיוזידועלקײט זײנער - ששיגלמ יײך אײך אש אלן זײן באצליננ צ• די העב• דעלשע עלעםעי״םן, אין ג־עגז ■רט איז נצנת אקענגצושטעלן די ששראך שון ״םםירת■ ,נשש״, לםשל, װאס אלז א םין ראונדערלע• י נע־ סלנםעז *ן יױלש-העבי־עיש, דערבײ 1-ודך און ראיך שאלקסםלםלעך, - םלם דער י ששראך שון זײנע תנ״ך־איבעױזעצועען, דאכ =*שב' /אנשפאפ דעפ אנאדלטישן;*•ס־. שץ דע־ מאבגזער, שון דעש םושב)} ,א*ך האב אלב נלשכ װאב שאראלבל צ־ האבן״ <א;שטאט א ו י ף א ל ם). זילעד ב״ייס -$;דם שרץ אן די רעק• צ*אן שון דעס א׳^זאםלװ, לסשל: דעד .הלום האט אלר פללדלהאדץ נעװאקפ;, ־י שללנל צעשש-ילס; װאלף־בעד װיל;ישם היזק האבן זײן שב-יהליבה ן *ערער בלאס־ושעט זײן אללנענעם װקק דער גיים שוין טדלט װאטער, שװלםט ער קלאשטע•־; דל נרויבע ללבשאסט װא־ס געװלזן״ רער רב• אלז נענאננען בלה׳םאנץ. בנונע ־עפ נעברויך שון ד׳עש א־טיקל באמע־ק; םיר בד שרצ, אלינלקע אליננםים• לעגקכםן: נעברויך בל אללנד״עסען, יסשל, רער שלםה, די ז*־ה, דע- דדי*. א פך אשםער לאזם ם־״ן אודןק דעפ א־טלקל, בדי אלבע-צונעבן דעס נעדאגק אין זײן באללבמסםער - קלרצסםעד םארב םלס דל קא־נסטע װןרטער. באזױ״דע־פ שעלם בלי •רצן דער א־םלקל אין אזעלבע שאדבלגדוננען, װי: םלם געץ און װענמקע; סיט הא^ הובעל און םעםער־, געזאננ און ב*וענוננ לעשן זיך; געעםנמ םויל און אויש־ן; סאלמי רידעל און קאפע אםאל שין האנם ארױב; םללן אויף װאטע- און װיגם; *שיף װענ און שטעג. לעקםיקזח דער װארמ-אוצר םון י. ל. ■רץ אלז רײך אן א שיר, א קזאל כדסט אויפצושע■;. איך האב סון דעס ראזיק קװאל צושעליק •־ויסנעשישט גאר א נאגץ קלילן הלישעלע. ס׳איז דייער באראקםש־לסטיש שאר ■רצן דער נרוימר באלאסט סון רלין דללםשע װארםער אין װענדועען, און דאם רוב אועלכע, װאם קענען באסראבם װןרן שא- בארבאריזםעןן דערהוישם זעגען שארםלייצס םיס אהנלכע דײםשע װןרסער דל פנילות, אבער אויך אין זײנע אג־ערע װארק, די שובליצלםטישמ, און אלן די רעםארקן צו זייגע דראםען איז נענונ נרוש זייער צאל״ ו