Literarishe bleter · 1925-05-28 · 56 (28.5.1925) · p. Seite 3

56 *ן. ריטעראו־ישע ברעמעי־ 3 הענני פארטעז דל בארלמסע 6לים'ק:נםסלערץ העגנ: פאיטעז א:ז נעיױרן נע**#יז אלן מוגרעבורנ אלז *#י 1891. זל •עםאטם שיז א יטוײבפללעד־כײעפ־ץה. אכהחיאה אלז אלי ש*רעה-ער ־אזא פאיפעז נעדועז באיצפלפיפ צו זללז א םלרם-אקפילםע. בלז אלן 1911. ־עמויפ האפ הזמבל יעביופלרכ אלז פלילם בצ רער רצפ״בער שליפע ״פעםפעד״ א<ז רעי יעפערז ראזאם אלז בארי פאי םמקאם נערואר;... יעננל פאדפעז אלז רורבאױס קלגא־אקפ-לםע. זל האפ קזלנ״ פאיל נליעפ ני׳דעפלילפ פעאפזג־*. פריעד אפאיי ד׳אפ םע; געפללנפ. אז עפ אלז נעגונ צו זצז א גופע־־ פעאםער־ארפלספ בר* צו קעגעז אי'ד •עפלאז אלז סלרם. ־זעעל פארפעז אלז אללנע פוז רל ער׳עםע נרױס׳ע פלרם־יםפעדנם. ייאס האפ בא־ יולזז. אז טעאפעי־קוגדפ אי־ קלנא קונספ אלז גאנ״ז עפימ אג״עד״ש. קלנא אלז 5אנפאפלפע. רערפא־־ דארלי עס רא&י״פ ײלדקז פלפ ־ע־ ־עפיפע״ בא* װענוננ. ב־טע־ז ־אה פעאפער ײל־קפ העילפפ או״ף העאפה : ־טפלל אוז ייאדפ. העגגל פא־פעז האפ אבתודלה;ע ־ארספ נאר יועי־ז א פעגעערלן און ביװאלפ נל״םפ סלא געפערפ. ײאי־פ זל רער פאיאעגדעי־ באיעפ־פגיםפער אױס•;עבלרדעפ באר דעם דאײזערער אפע־־זי באלעפ. העמל פא־פעז אלז פוזלקאיײ־ע או; רלפפל־צ־ אלז אל־ע באײעניננעז. רל רלםפליעקנרפ סיז רע־ באײיעגענ אלז א סלל? שיל ־עי קלנא פאנפאפלפע. העגנל פארפענה ע;*בע־ אױםז םלרם אלז בעיקי א פחנא־';עא פיל אלי־ ילפפל״ ־םער באױעגוננ. אז הזגנל פא־פעז נעפפ אפניעפי* דלר; א נלרע ראר. ראזפ זל זל־ אויס־ רזפלילז שלא נינונים סו; ביערללל אפע• ־עפ איז ײלרער. ־אז ײעיפ זל אללז פא־ סלװ איז יעד ראזלקעי פאפלײ באגאללפ זל ׳סו*ז בסרי בײבעק דעד;אנעער נע־;עבזמעי פ־עהע. אי: אײב ־אס ״עפלה װערפ יאז אלז קלנא גענעבז פלפ -ער־ זעילבער :לעראד־ע איז זצ־ ײלדקיינ; א םולע און א אלבערצללערע. דל פיזלקא־ אליפע פעפאדע בגים אפניעפירליז פלי־• פעז אלז בגי העננל פא־פע• א :אנ*ז הזענ* פא־פעז אל; א פופ־ל־ ־אל אילנלגעאע. זל ארללז האפ אײםגעםונעז רעם אוםז פיז באניצז זלד פלפ פיזלס בצם אדנ־טפודלרן שללפעז. העעל פארפעז װעיפ ימ־ר דעד רײפדצער םללם־קרלפלק :ערלפם אילם דל פל&ר״ש ־ללפ״עע אקפ־יסע. ױאס םאר- ׳עפללפ אײד צו נעבז אלרע ראלז א;א־ ציאנארז רליס׳עז באראקפעי־. פאנבע קרלפלקעי פגיפדטז עה אויס רעדפלפ. ײאפ פארפעז אלו אלן רל בעהקדע ־ארן שיז אלר יעריי״סלר־גרל״ם־גד אגפײלקי־ר-: צירלב דעי װערם־פאשפה;עװעי א::עי װלוז נור אויי* רללכדעעי סייל איז :ליעכ האבנרלק קגין ־עום אויסעי־; אצנםי־יס. אלז זל געבאלכע; עבס ־*-*פ״׳ל׳ם אלז אלר :אנצער או*פפאסיגנ או; אדם. צװליעז רל יעללנע םלרםיאקפילסעס האפ נור אםיפא נלעאסעז איז העננל פאיסעז באװלזז אלז עפאעבע פיז אליע יאלז פקריב צי זלרז יעדעס ביעקל םיז שרױאל׳טער אײפלקנלפ או; רער־טלעעז אל; אלר יאל. ײאו עס אלז נױפלק אפ נעלאזז. העסלער אוז אםי*1םויסנ־לק. -ל קרלםלק רלםם דאם ײל :אד א*יז בא װללז םוז הןעגל פארפדענס נעפדגיע אלי בערנענעבנקגיפ צו אל־ װלנסלקז באי־יד. םח רעי־ נרעספער םרלם־אקשרלסע אלז דפפדעראנר. אללנעי םיז רל נרעספע אל־ ־ער װעי^ם. קעז פעז דאה נל־עפ אנ־ ־ער׳ט דעיןא־פז. ס־עארלל פדעעפללז אלז זצן באראקפע־ 1 רלסמלסז נר.ב א ג־ײכינ :ע^א־. עב לענען שא־אן איג^ב־נ שי״ימע; אין איע״״בע פיעבעב. יײ ־י צו• שו־ע־ **אב; איבע־ ײיע־ע ב־ײת. א בך א־פ־נמן סע־עכן צ־ שא־דאטע־־ רע= צ־ י סוהג־• ביטן :ע״עבפע־. אבעי דיר ־אבפ! זיך, אל ענ אי׳■ כעפנר שא:א:־ע־צע~א־ש; -עט :עיײעבטע־. א־״:־־£; עכדיעבע :א־ ־עכ :ערעבפער אײ בעבע- אי—ע־ צוױ:• | נען ־עכ צץ־יער א־ אן א"=דע.־ צ־ ־*אכן | םע־, ש־עכט :־־ א4צ. צ• א*ך שא־יד־־ק• 1 ״יעך אי־ע כײ:ע ש־א*;־ט; א־; צ* עפ אי* | כבר־ ג־ל;: צ־ט־אבסן א קיןכ״ט; שירב. ו ם*ך :א*ט אכזןר א־וכ א םויעק שי־ דער צא• אש:ע־ןו־שע;ע כי—ע־. אי־ :־ין אליב; ססס.ס6 כעטע־ שי־יפען. כ־י א־־ײבציכאקי• כען א סססג, ־אכ א — ב**ידד ־ע־גןןך שןג־ן עולכ. איך **ן־ דןרן שא־ דעכ צ ־; *פייע־ יילזן ־י א־ע ססס.ס6 (— ארע; •־ןדעקכ-בי״יע־ו. "א־׳פ עכ כא-ארשיט 1 ־ורג־, :אנצע סן *פעי. 1 אי־ כאד־ ײך :ײטפ איבע־צ־ט־דב־. י:ײטט א־גפע־צײטט־לכן א ײאכעד כיגײטכ• ׳ איד אילגצלק; טןןטעגט. יג ן ־ןןפ איז א*י:ע | ש.*ן ־* בכ־ק, שא־־אב א*־ ראכ :ײטכ י*יב כײגע ע־יטיטע של*כע־ד דיי דעגען אכיב־; דאגאטא;. :--פ ~סע:-.ק ז._ .״־! ־אב אל;, אכע־ שי־ טע־ ־.אכ א•־ י־ײכ : אר״יכצ־ר־שן א :ע־עבפע־ טיט א ר־ונן 1*יד;שא־, א—ע־ כ־פ כא;אי**טעט. :־־ י צי כאבן *אבן ־עכ צ־יטייע־ ־דז טען ־ט פ־ ן *ןש; ־* אזיגי א־ן זד, *בפעב־יק אדי־ ־ע־ ־א־ ב;*:ע צי *ע:ע כאאבאכטתנע;, ײאב קן;ען ד*;ען א״ב עטא־ שא־ א שי־ב. א*ך ־אכ **־ צ־:ע־*־ט צ־כ טענכדט־. **ד* א ־עכ ־זךס אי־ :•עפ :עד,?;ט ־א: קדן ־ע־שא*: א*ן טד; א־בעט. א־ך יד*־• א־כע־ ־>ןב, ־אפ א*ך האכ :ע*>ן:ט אלן >ן:•; ר-ליכ א*ן קענען א*ן אלן שא־יטכילן ־עכ טדנטיט־ אי• :עכ**ט יע־ער ־ע־שאי־:. העננל פא־פען שון #שערר>ןק הארכם״ ־.אב איך 14 ה־שיכ :וןבאגא;־ נעשאלרט א ק־ייי-ע חאר.;>ןך ־עם ה?כ איך *נהפזויבן ־מירן אין וחז־ ־ע־־־־״". אין :דטך שק שסרעכע *א־ יןזב איך דגײגגען און נשמאגצט. אבער אין עננ־אג־ האט מען דייער ־יב שאעשאכיפע און איך אליין חןןכ נעשירט * ג־ליסע ניי• ניגנ צד ־ער ארם קינכט, אין ־עריכש• ב־ן ייד יללעד מומן צי־כ־ידן, דןן איך ־אב דך אלפ#צן נעדידםעכ ־־ער פ>גשאט*כע. אלך ־ײיס נךכיט, צל דארט איך נעהאט .־שױשןןר: אין שאנבואכיפנ, .לען :ײםט כײן פיטע־־. אזא אויםעררכדײיכ״עכע ©יכדק■ .ר• זי כארמןגט, ראכ איך גאך ק־ל־-טא־ ג־;ט :עזען. שעהט־ױלז ש*עגט זי ישמלין כײכ בע;בםע־, קוקן אויה ױע־ :אס אין ארו״כ רליזן מיט דן ד׳עכמ, אוינן און געדיכט א״ץ *יאפ עפ איז ש*רגעק*מען אוי,־* ׳י־עד נאב דער *־אצ־גכ האט ױך כד אװ־ :״יט© א• בשי־גשריפן אויף קדן אײן מיגימ: קיקנדיק אייץ איר, האב א״- ײך :ישכ;*־ אײפ :ע־ע־גט טי׳ט -• הע:ם אק םימן :א:צ קערשער איבע־צרנעבן דל אתעררעכע אי כעררעכוננען, נ>>ר א*ך האב אייך קענעי געירעייגם כאאבאבט־ םעגס־טן, און וציף אזא או&ן הא׳ב איך זיך דערװאיסכ, ױאם עב טאבמ די כעגמשן -אבן. א־ן כשעח אלך קיק אויף די שןך־טטע־•:גע; ש־ן טדעע אײנעכע שי-מע;. קוק איך נדמ א״ז ייייג אײ־שן ש*רכ אין כיטן צ—יטן אײש־ ע—ם. אלך כאסערק, ד*כ עם י*שט אדײכ א :ע• רענמער און -אכ עם דערם נ*שט א־־שזע• איז װאס באשטײט דער סותפוד מײז דערפאלג? םשארלי טשעפלין װעגן זדן שפילן עטריכן׳ ודאם זעגען םםבע אלץ דללער כא־; ראקמעי. ערמםנם, האם דאם ■וכרלק־ס ר*כ צ• זען, װי רילכע םעננמזן ײ?ח זא־• א־״טט א*ן ללד; צרזת. ציײםככ, שמדעבן די צישוהזר איכערעגילעבן די אייכדריקן״ -אב עפ ־ייז׳ם יױ דש־ *־סיכט אליף ־ע• פצעגע א־ער או*םן עכץי^ עס אײ א שאקמ, אד דל צישײער *־ייען זלך ט־ם — צרװת שון ־דלכע. ־אפ;עםמ זיך ־ערש*;, ~>ןכ כדן צענפי שין עולם זענען ןדיכ און) אתערלעך דענען ז״• שםעכ־לק םק;א דעכ' צעגמל רײכע םענםשן. ממעל אלך אין א קאכישש־• ראנע *ממענדיק די רדמ. ־>!= שי־יך דעס צודײםץ, - נעםען כענפשן כע• םע־ אויף יעכע שילט-איכ־גדרעכז״ען, .־ערכע וענען זיי קאבדש• יכ־ע־יט;עמע; זײ;לשם אויף דאם, דאפ עם ק־סט שא־, ודךז איך מאקע שארן צישזהג־ איכע־-ע■ -יזען םען בעם םיך צי ד־שרקלערן ,רי *־ום םאנס םען עם םעגםשן זארן ראכן״ שיל איך םןך דיער שרעכם און כאסל אײז ארמייכט א־; 14 מאםמפס ו1יםצזפיידן יעדע ־ערקלערוכנ׳ .*דייל אלן! :דין עגךאן׳א־כשמ שסעקן כישט קײן שוכ ־ םוהות. אלך כלן גאר באקאגס כיט ־י ■שלמםטע אשתן ײענן דל אײנגשאםמ; שלן םעגגדטלע־ן כא־*קטער, און;>ץ־ פלם אט די ידיעװז כאגוץ אלך םלך ממעה םללן אר־ נעט. אין ככלל, יע־ע־ ^ערשאלנ, - כעג: עפ זדן ױע- דערשאל: שון א סות־, שון א; האפעל־אײננבזיםע־ שוז א שארלענער אדע־ . *ון אן ארמיםט, - הענבם דןזך כוף־כל׳ס־ף שםא־ק א■ שין קעכען ־עם כענפשלענן י בא־אקפעד. דער םיפר, כים ד־ערנן אי־ באכ־ץ כיך; ד׳־פםזעכלעך, - כידטטיש אין באו־ייזן דעם ■ובליקומ א םענכמוין, ׳־ואם איז אױעק־ נעשםעלט אלן א ״סדערער, קאםלשער יאד^ י דל קאםלשע שללכען ר׳אכן נעהאט א*א, ני-ויםן דערשאי:, ודײד סע־סטנט*״-ם דיאב־ ײי םןךנעשטעלמ •אללצײיריים, םיס ױע־־ י כע עם קוםען שא־ כלערלײ קאמלשע שא־ שאין. ־מ־ שירכ שטערם ידז א קאםישכר לאגע, לאכפ אויפ די שא־־טטיגע־ שי־ -ער ד׳אכט, ־ז*ם זעגען אייי ־־ײכ:ע־ר*כ:ען :דמ \ ״׳ע- **״מדקײט ש־, זייער ײעזן• אײ םיז ן זײ לאסס דער עולם שיל טער, ײי שין גע• 1 .*יעגלשגע םענגדמן. \ :אך פער קאכ״יט -לזם זלך אײז אויט. צי רל־ ־ע־ ־ט־־ש *־אכ בשעת ער שא-ט; אי**, אין א קאכישזג־ ראנ?, יא:ט ער ײך א■ ן^קרקעכען עכ און ש־ באם־׳מ דך דאך | כדס איע כרז־ת אייגצי־ארמ; זיין .יילרדע. ן דער כעםכעד נאײייד אײ די קאכ״שק״יש; *ן א שיכח־ן, כיטעת זיץ :אנג,־ ז־־נע דליד | נעבן אלכ או*ס, באכש עוי זלך;אך אלץ | אתז אײכרערן, אז?־ איז כינפע־. און אם דערלכער טי אלך אלע םײכע ו ■ילםען אין אזא םין שװערע- כלט־׳אציע, 1 מאם דמדלוי&ם נדד י*אך צ• שא־בללבן! ערכסט. אלן װעלכער שרעקלעכעי־ איככא•: בןיעםער יאנע אלך זאר זיך;ישם נעם־כעז,} אשילו װען איך צעכ-עך ולך ראלז אין; יאגגלגגר, יש־ בא־לפפ׳גר הלנןו־ בפעדן, אלז זנלנע בעספע רןוין אקן, הייכ איך ניללך אזי** גלן *טטע־ע-ע, 1 •)רלכם אויף זלך דעכ קאשעלוש א־ן יככיםפ-. ן בלכ אג־דר־ן ארע;דיסיקע כא־־זמת• |;ען כאכי א*ך :ױך אכער צ• זיין זי״ע־ ן עקא;אם~ט. איך ײלל ־ערטש זאנן, אז 1 אײכ װ׳עלכער כ׳;״ש;ס א*ז כאפעגט קאן. איײם־ושן בללכ עילש צידי כאל א בעלעכ• מע־, איז א =ך בעכער כ־שצען אמ ־עם אײן כאכענכ, אי־־ער צייײ א;־?נדנ בא זיגדע־ע טאסענמן. י**״ל כ*ס איין אי;צי• 1 דעסם קאן סען אװעקשספלן אין א קאכ- שעד לאנע צװײ םענכדטן א*ן ־ערכ־ם אי־־יטײס; א צ־־ײדש־־ריע־ץ־./־ :עלענפע־. , װי כאר״ש עם ואל;ימם אײפזען, אבע־ כלר באםעררן שטזמ־יק בל כעגבדט; צ־י• י :ופען. בשעה א*ך ניל יען בלחע איידמע **-גזג!׳ ב*ו *י7 אי־ א דג־יפער כאב עג• לעך אויף א הענדלש*, ־אכ ער גייט א־יף דער נאפ וען, ראפ עם םראנן און פ־־ט ־אכ עם םא־כעכען זיך וריגע קללעגגןן. ח־־ן ־עב קוק א*ך ײך צ* צ־ כענכ׳שן, כ־• צ• נעשי• :ען טעפעכ שא- :לע קאכייטע כצעגעכ. איך כא;י*ן ז*ך שכע;־*ק נדס די טאב• םעג-עכע ־:ג־שללגי־מען, :־־ צי שאש־ | כלןע קאכ־־ט־; קאכ*>ןזיצ״עכ. א; אג־־יג־ שם־״ך, •־ערכן איך טץ אשט! אײס, איר נ־י ריכע שין םענשן צו קא:• פדאםםן און ■ריציכ-״קע איד-שאלן. א־ ב עם שלאנם סיך עםיצער אלן שירכ, אױ ע־ שםעג־יק א.יכ:עד־.י*עד גײש. און א*ך דאך?ייח אין שיאך׳ און -׳ג־יבע־ .־ע-ין איך דל פימאנדעס שד.ש צרטריש־, איך כאכי זיך שטעג־יק צי שאשן א קאגיטדאשט צ־־׳שן ם־לן עד:םםע אייםשירר.: און ־ל קא• כ״שקרם שין ־עט אייגצי־עגם ארלק• שארשכײס ײך. כ״לן יליק איז, דאב אי־ כ־ן א;ידע־־קע-. און -עריכער קאן איך אן :רזשע ש״ןריקללטן שאםן אט ־י קןנ• כ־א^ן. גי־טט קלן ק־־^עדע מודלהײ.:, דל ־ע־ קאגטד־אטט, ־.אכן ־י ■רמיםדיקע אי.• שארן. ־>>= שא—.*שז העם צישייע־. .־ד ג־עםםער שא־ננײן איז כל כיד שארשכע-ן זלך אייף -אכ ־ע־ צ״שײע- ,זארט, א*ן םון ■תקם דעכ הל*ך. דל בױדארײ; רושן א—•= שםענ־״ק כלש צרשדיע־ גערעכםזד. אין ־עב י״ערן זלן צי קאכיש שסצ־4 בוכגען, -אש דעגען א*ם כאקאגכ. זייע־ א סך בעגםיט; האבן כ*ך גע• ש־ענט, שון ד^ען שםאככ די אי־עע שין םלן א־ט ־טשי-ן. *הען ־עכ קאן איך :א־ זאגן, אז כילן .םיש׳ שכע-ט כ*ט זלך שאד ] א פלגמעז םון דעכ אדיסזען ש*ן א נ״ייפ; י טײל עכגלענ־ער, װעלכע םיײ איז אדיכנע• קוכען צ־ זען א־ן ראנ־א;. - ע״טפע צלכ *ן כלן יטסירן האב איך א פך מ־ ס־זןנם װןנן דעב, ,דעלכן זשאג־ אין כין איך יאל זיך יוישקלייבן. אבער ניך חאכ א*ך א ם־אבם בעטין זענן ־ל א-ע;"ד־■ קע רמנרעגרמר םיט ־י שרארצע י-אככע• רעך, כים די שפא-ע כ-כ־טיכ אץ כאכ• ביק-שםעקערעך, אין ידך האכ כאשי״אכן צי :עםען זלי ארכ כ־שםע־ שאר כלן •ם**לן. דאב שמעקערע איז ג־אד נע־זען ־אכ עדשמע, ראכ ר׳אם םיר גענעבן צי *יו־ישטיין ־עכ םײי שון קאכ״שקלם. שין ו ־עד אנדע־ער זלם ׳דאב איך ייך איי״ ו אדיננע-ערגם צי נאכיצן ײך ־ערפיכ, אז 1 ־אכ שםעקערע ארילן רעמ שין אייב ײיער קאםיש. ־ען איך חאנ *יישדגשירט כלן ער״טםן שירנ אין דע־ געזערשאשם קילסםאן, כ*ן אלך א-ס מ-ען 1* *א־ (אלצם כין אלך א-ס 3*). אכע־ הען דא־ף :ע־׳עגקען, אז איך שםי- שון 14 יאר אן. ־י ע־מזען ע-גשמע אלרוד־ז׳כנ ־.אב איך כאקמעז *ין;עםעז אנגדיר אלן רע־ אםעדיקאגעד ••עכע ,שער״אק דא-םכ*. אשת, אין רי "ןכ־אנע־ שא־־שטע—:*ען פשא־אל פשעפאלז אן נרלם