Literarishe bleter · 1925-05-15 · 54 (15.5.1925) · p. Seite 5

ט ש ט .1* 54 אונזערע װאדנדערקינדער האבן דערנדײגט צי * :רויסער און נעװארן װעלמ־באריםטהילט•. 6 דעלנתנערע דער־׳עײנינ: םי• -עם נדן יעמן די קלדגע זינכערלעך, ־אם אײ דער♦ *4*, םחםת ס׳אלי?מועי־ ײז א'*מיגולדן. יזד־עפ גמנאבמע קינד איז בגד צ־ ־יזנר• נרללכן א דגריםע םאה טײענלק. ־י קליינע שלנגערלעך דענען נעטג על*כט*ש. זײז ־ער ע'קי י'?ז6*ו::ס־9רשט, װאכ םימנט ־עם קינד ם׳רוכ שה־עריקלפדן, זהג־־ם םעכמנדם דערנד״יכמ ־יר־ ־־•*- אזוי-גערוםענער אקאד—בדעכ;, אד־׳נר דורך -ער ש*־*נג• ל♦ טעכניק־ ש*ןר*םסל*ם ז;ךי *ז קלאדלר׳ווערק, ־אם ם#־לא::ען אן איגםענכזד־נ־ע ־״יזעז• *םטמנרע״ אײ דעד קלױנער לירםזןד ל:סרי נ־םם איםשסמנ־ אויסצוש*.־;. *יכ־ ־י קלױנע םי־ל־יםםילע־ ־ערן םםעצ־עי נע• ג־ימ איגכםרוכענגזן םון א ק״ענער; קמ• ד*ס־, ד-א־־םע א*ן דרל םערט־ םידעלעך, ״אי־ ־אכ נד־ף־בר׳גמ א-ז םיל קלענער און אײ צעעםאסם צי־ ־ע־ קלױנע־ ד*נש, ־ד טאן םױ די דא־רקע סינ־אםיד א*;• כמרוםענם; אײ אםיל־ א כ־נ־םאלעד,?בער כנונע כד;כ:־ק אלז ־*ם קינד אלדשטאנד או־סצושד־ ד' נרעסםע *םיאםוגגע;, וד לנדםי. סעקש;, *ןקטאװן׳ ־ערצוםע• *גאו.װ, ־אכ םענגדשלעכע קול״ כידוע, קע־ ע־שט יערן זנ־־כנעכיידעבז בעח דער *יננזג־ ־•;דגר־יבט ־ינם רײםן?לםער• :י-זש4 בל אונז, ײדן, אײ םו• ק־םוניש ןןן נפ♦' ודען א נערעוטזד-דם אויף ־עם םין װאמדש־י? קינ־ער, .*ואם ד.ןןבן נ*ך אין ״ער ש־־זסכרנ־ ױננט ארײסנעילזן םענאכענאלע םעיקײם; או*ף אלע נעבלטן ם*ן קעסט. ױ ײדח>• ■עיםע קאנטערװאטאריעם זענען תםיד נע• דען שול םיט אונדערע ליב־׳נקע םשדלעך, * $ $ $ װעגז דעם הינסטלער פעלילןס פרידמאז (?ו דעי• *םניבג *ין זזדן *#רסי*ע*ן-ווײש*סעלינג) י|;עםעם ד*ם קלנ יער םומאצ*ע• כמא־־יע, ק־נן ד* *םטיםע בכלל, םשיט סו• *כבז־כ-םיר־אלןןנ־ם• שכאנ־שונקט נרכקז ב8 דאנדיט ורנ־ן. װארדם דל קײ-ער ־םטןט* איז בברי :״־םם קיין ײנערע ־ער־םילטמ, און במקיםם •נר*םט יםםעםעד. בעת דל יםםלב־בענדער װעדן ר?ף, ־עם אסתן ם־נםבער (םאו־־ב,׳. ב*ר *םמ־לען שאקםלש םא־ א סראבלעב, דע־׳גייק, װי 8*ײ ־ער קלױנער זיצע־ ם־םא אלעקסאנ־דאװלטש ש*רט או ס םאר ־םי־ענע *־יען, לי-עד און ר׳ןפאנסן. ער אםע־־־מ דע־לעך ם*ם ז״לן קללין *םםיפע לע, װי אן עבטע• אינזא״־יענױםע־ בעל• קאגטא-ױגמר. *נר שארםן^ט םו־ :אם-ר אזא נאל־ענע אינמאגאצ״ע, װ$ם דאמ כםעמ זיין נלדכן נלםס אםילי ב*ל דער• לאקכענע זלנבער. פ*ס װאכער ערנםנז ער בזןד-אנדלמ *עס• ץעדעס ללד און ד• או־םםאכעג א*ז תטיד םםיט ׳דאונ־זפ־בא־. די שם־םזג א-לז אםייו :־דםט סול א ג־ויםז דיאסאזא׳ און קללעט אלן די ודיכע .־ינניםםע־ צוייםארך דער• םאד אלז יל אבער זליער עיאםטיעז און איז אין דינר ם־ס״־לאנע איז אי] םיאנזן םון מן איםגעדדיע־ע־ רײקונב. ער־ באזיצט 8*א עקבאטע רלפםלק, אי כרען -*ט דעם אילנ• ־דחק אז עכ ־כנזליט םאר אוד 8 רעבעדל- קע־ פ־נסראנאפ. כ־־םא אי־־נדםאג־ראוײט׳ם אײ נײםט קללן *וננעלע, ני־־טמ קילן ־אונ ־דיי״־ '-״־ אן ע־נמז רללםער קינםט לער׳ ־אס םי״־מ אינמואלטיד יעדע ק?טסא• זיצ*ע אין םאײםוטילט *ע-עם איינציקע ליד םי־אכםײם צ־ םא־־ע־םע־ . בער ס־אםעיכאר טאזעד םון דעם בע־• ללנע- קא:כנ־~אטא—ש דאם דנדדןרט ־מכ ע־יככוע םא4* ־אכ דאעדער-קינד י8• שא ־םין, האמ עד דיך;עידענדט צו די אלבעריקע קאלעג; או; :עואנס: ,םי־ ױאלטן זלך נעםעסט אלע בלל אים לעי־נעק ,*״ אזוי פען ־ארף זיך באניין םיט םי־ל״. אויך איניע־ע ז־עבער װאלט; נעםענם זלך לערנען בר ־עם קליינעכ םױםא אלעק• כאנ־ראד־ס׳ים, װי אױי םע• ־א־ף זינבעי לידעד. ה. קאן פ־בדאטעק קןןנען באקיכען אונזער נייעם אילוסטרירטן קאטאלאג (מיט ה ע כ ע ר 100 בילדער פון די אנגעזע ענסטע יידישע שרייבער) אן ג ע ל ט ןיד ײינזץ (ליס זייעס עסעסײ *ין דעי גיגייאםעק): 22 36 סוו16$2 ,3)אג;5־זג# גמ1)1סי1)ו .* .6 .ח*א1>7* און הלםהלעך. װאס זעען ײך ציזאםענ• נעקוםען םון *םט־נמ און יםםעטלעך סין םױלן, ללטע ארן דוםלאנ־ צי נזעיסן ם-ן ־י אילראפעא״ים־נ ק*נטם<דנםאלען. זלי האבן אזו• נעװאנ־ערט אין די ס*זלק־68 שלילינגען שין ד• ב־נ־לד-ער, װ*דנר אנדערע קאי-כע־דאהא-־י־נכ. עכ זענען געיז־ן קילד״ע קלאװלר-װיר״ טאזן און שלדעל־ששי־ע־, ־אם -,אבן אײם• :עשלרמ די שוועדםטע ם־זלקאלע װ־נרק םיט אזא זלכערקדט, דאכ האט **־ :ע• קענט שא־םינכמ; םיט ־* יילששט־נ קינטמ לער• רי אלטינ שראשעכאר; ד.אב; נע״ קנױכמים ־עכ שטע־;, נעשטוינם אי*; בא• •*אונ־ערט דל בריליאעזענע טעכניק און אײננאדםיקע אײששאכינג ש*ן *ל קליױ-ע :עםם, ־יאכ דאכן כיט דער ג־עכטעי־ לדבפקלפ :ע־עזכז ־* שװע־םטע טעבנישע א־אכלעםען.;עװעז א צײט, ד$ן דל ש־נט־ג־בוױנע־ קאנכע־־־אםא־יע האט געהאט א דדקה אײף לאע־נר״קינד־נר. *יאשעפאר 8־עד א יי־) ־אם א צללם ־>מ; ***שנעהא־עור&ט און א.*;* ש־גה נעװען םיט א ד׳יפעו כלפל קרלי• :ע ש—ל-ױי־םאז;, ״אכ זענען *םשעטן־ א־ײכנעטדאמן או*ף ל* אילראשעי־םע קא:• צע־ם־עםמ־א־עס עב *יישט נאך או־אי יעדן שו• אהו יםטא־ק אין זברון דער רײםכ, װ$פ ־יאבן ביםעתכ אדויכגע־ישן די קאגצעחטן שיק שי־םא עלפאן, ציםבאליכט, און יאיםא דזשין. ־ע־ י׳&נטער איז שוין אלש קינ־ נעװען א :און, אין די אילרא• שעי־םע ק־לטלק ד,$ם כעהא^מן, אז ־אפ אײ ־ער םיבאנױל שון סג-םםן יא־הונ־ערט. ס־אנישלאוד ־.יבערםאן, ~נר ידצט יטוי; .לעלט״בא־יסטע־ שי״ל-ששליע־. -אש שטאשט אנב שון ואשזךםטיט, תאט יםוין א*כ קלנד אולימעװלזן נעײאלע *עיקײמ;. אלב צען־יע־יק ױננעלע ־אכ ער שיין י אוישנעשידט דאכ צלדײיקאנצע־ט שד בראסם, װעלנעם נעהער צו די שװע־סטע ־•;רק פ*ן דינר כאדע־ע־ םלדל־ליסערא• מזד. בעת עד האמ דאב עריסטע םאל נע׳ ששירמ ־עמ־אזיקן קאןצעדט אלי װין, איז נעקוםען ־ע־ אלםע־ יאהאנעם כראםם בכבודו ובעצםי א*ן קאנצערט׳וא־. נאכ• דעם, װי דער קלױגעד הובע־םאן לאט נע• עג־יקם״ איד ע־אםה םלט :רױס דמלתבות! ארויף אויף -ע- עסטדא־ע. א ק־ש נענעבן : ה־בע־סאנען אלן דאש און געיאגט, או ־אם ׳ אײ ־אב ע־יםטע טאי*, װאס ער ־ערט זלן ׳ ־עדק אין אזא ס־עכטיקעד איגמע־ם-ע• טאציע ע־ האט;עד>*ם דל;־עסשע זכיד ■ ציי שסללן א,ײף דע<- העד־עכער *אבאנינו• שלדעל, װאכ אײ ־אם טללערטט־ע אלנכטדו־ ם־ד-ט א*״* ־ע־ דעיט. ־ע־ ־אזלקע־ אי;סמ־יטע;ט האם כםעגז א *א־הױ-ערט י יאנג נעםײט װארטן אין םױעיכ, בױ דעס; (׳.ל־כטן יאדצילש שין;יקאײא־שאגא:*:•, כ־י \ אכציקיםע• אלן —כע־ב*ב העעז. צי ־* קלא־י־־ױאת־ער־קלנ־עד נעדדנרן ־* דייײמ ידנימ־באדיטנדנ קלאװירייי־טאזן: ־אשםאן, :אדאדכק*, יל־פא־ און ארטיד דוכינשמילן. ־אס זעכען איצט ־י שאר• שםײעד שק ־ע־ טאדע־נע־ אײ־אשעיים־נר קי־אדל-טעכנלק. אוישן קאבשאײעיע■ אין כארעאנראשדםן :עבלס דעגען שײ אײך;־םם נעבליב; אוג•?זע־שטעיל־. דע־ כאקאנמע־ װי:ער קאכ• ן שאײטא־ קא־*.:א — האט ::־׳ אלכ קינד אדושנע־יין נערארשלקע שעיקילמ־ און נע• שאש; ביכשןביעכ ־אכ דאכן :עסאכט א שיראר אין נא*.ק אױ־אש־ע ־ער;״סט־יא;: שא־*סםאי־בע:יב־ :ע;יאלע- די־ינענמ אר• ,טײ;יקיש ־.אמ ־ײלנידמ יייכע -עט׳ 1 ױ׳ערק, א*; האט שאײ־כנעיאסט: ״א• ־א ,יאקסט א *םטא־־ע־ קאכשאנלסט־. קא־ני נאל־ אײ איצט ש*ל ־* באק8;שכטע קאם שאזלמא־;. א זײעד אײטע־עסאנםע דערשײנו^ אלז ־אכ ױאונדער־ק־.־ םארשא ג־עםא. ־אם איז א קלולנע שישז-טענצער•. *־אכ ״לל־ה ' ארויב אן ע־יסם-ק־אםיקן טאיאגט או; שירכ שוין אלצט אײכ ־־* שר־נרסםע כא־ע• אגראשישע קאטשאדשיעכ. ד• שא־םאנט א :■ױיכן היש שא־ .־יכזש־םע א*ן שיאכט־ש•; ב8־ענו:נע*, או; א*עד;רס-;טי-ם אייגלקע טענץ אל; יײע־ א־ינינעלער אויששאכינ:. אסע;ישט שון איע דאע־יע־-קלנדער ־אקםן *םפענדנד א־׳ײם .־דשע קינשטער. עכ ־דחם *יך אדויס, אז דאב רוב םעלקע ק*ג• ־ע־ װעדן ששש שון א*בע־יםשא;עג א*• בע־שארכי־ט או; לםוף אל:נא;צ; ש*- | טעםפט. דעד ג־עסטעד טל*ל שון דל אוישנ• : -ערסאגגזע :ע־^זענע ״אונ־ער-קלנדער צײםן, װןן דער אויסדרוק שונב קש־ש־נר אלז נעװןן דער װיבמיקםטעד עײעםענמ אי;ם •ארמ־עטלרן. אנדערע קינםםלער װי• רער ד.אבן שעזוכמ דעם •סלכיש; יייס♦ ־רוק שונכ כעכסיש, װאס קע• זלך אויכ• —יק; אדע־ אין ־ער םוסיק, אדער אששר אינב *שעסט א. אז. װ. ש. *־ידסאן פאלט ײין אביעקט אן שום םעא־־עב ש׳־ן *־וע־ אוישנעשמ־נלטע. ער ד.א*ט ײך בלוײ בײ ־עם טאלערישן װזנ־ט שיגם אביעקמ, ױאס שאךרם אל:. עד ־י■ א־ײכב־ענגען שו;ט אכיעקש דיין ריין• שלאסםלש; װ?רס, :ישס נעקוקט ־ערויף, צי כ׳איז אלן א הכככ כיט װ^לכעי כ׳איז טכארהט ־ערשא- םדעשז ײך בד איכ שאר• ש—:א־מיקע ©אי־טױעם־. ב־ײםא; אלז איז ־עכ זין א שין *־אקכשיםט. העי ס־אק׳ י טישע־ םאםעגט שוגכ אויששאסן דעש אב׳ יעקם דןגמ איבע־ איע אגנעטםעגע שאםן. יע-ערער אבשקפ דיטמ ארוים בײ איש ־י אםאציאציעה, לאס יענען רײן אינדץולדועל שידן םע־ײם• און;ישמ;אר א-ן די שא־ם ש*ן זלן שארמדעמ.;א־ אװך דער קאלא• ־לם, װןלכער;ױ*םלרם ױך און שאםט זלך• צי צי ־* א*ע שמדיכן אין קנײםשן שונם *א-טדעטירמ: איגדיװידיעל; םהמז. נ. װײביג ש. ס־י־מאן - אײםאםא־ט־עכ ־ל קונםט שין צו שא־מ־עטײן אײ;ישט א םק שןןמאנ־אשיע. ־* ש*־סדעם־קו;כם ה$ש זןך ױנקמ אזוי נעבימן, װי אלע א:־ ־ערע שארכען אלן ־ע־ קי:כט. :עוהןן דעם ברײטער• ילדישן לעזע־ וויז * •ױיםאן באקןונמ חדך ײינע צײכענוננען שונס יןדישן סעאשער, נעדרוקם אויך אין די .ללפמרו>־ישע בלעמש|״. יע-ע •דעפיערע אינכ ־ע*ערטואר *עם יידלט; םעאםער האם :עצוינן *־לדםאגען אינםער זיץ קולום; און אויף נוך האם ער אוישגע• באסט די כא־אקפמר׳שטדלכ: ש־גם אק• םי^-. אתזעד עולם האט מ־מ ג־ויכ צי• *ױ־עגקײט אוישנעכאיט דו דאזיקע אינא•' װאציע פק דע־ יידישעד קונםם או; האם באװאונדערט ־ו דרייםטקײס אינכ שאר•;עס און אלגם אוישנעסען שון דל אײנצנלנ; •;יס׳שטד*כן און גלײכצײטיק די ס*בם*ל• קײט שונם או־ששאס; שונם •פ־כישן אוים• דרוק שונם טיש, װאס דע־ אקםיא־ תאם נעשאשן. עס האט זיך .־ערגלל געםללם, אז צו ר־י כײשיעטן אלז צינעמדעט;;י־כמ םתם דער צײכנער, :א- ע־ אלז דע־ קינשם• יער, ־עד שארסדעטישט. ש. שיל־םאן א*ז דער עיק־ א *אדכד־נ- טיסט. אןן זײן בללדער-גאלעריע דאס װןט גאיי ױך כאװײזן אין די כאלאנען סלן דעי־ ,יידײםער נעזעלשאסט צו *אד־ שסרײסן קונסנר, האבן סוד א נאגצע רי* ■כיםעד און מישן, אן אינדיװידיעלער נוף אדער אן אינד־װלדועלעד :שפה׳שטדןך. פוז דער װארש. ײד. קןונסט־אויסשטעלונג פריליבגס־סאלאן ה*יצ<ןע נאאדש^אה — איאוסשר^ציע צי שלום״עאיכמס ״דעי נמןרבשוםסער שנײדער״ דריי נײע בילדער פון יצחה ליכטענשטיױ % ־צחק ליכסעשסיין — א נ׳זסל י*חק ליכססנ׳זםייו — ד׳זד בללנדשר םררלער איז זײז סענצש־לז דחק ללבסוונסס״ז — הלנסער דל קוללםן