Literarishe bleter · 1925-04-10 · 49-50 (10.4.1925) · p. Seite 10

^6 49-50 ט ש א ט 10 פרץ און די פלאסטישע קונסט פדץ און די מוזיק ו ■דץ, דער *ײכ8ל*סיײבעד *־ין, הן^ז ן:לימז :אד מך-רקמ זיי־ף די קלגםסלזוד. ר$ס האבן זיך וןרדש זדב קאנצעגםריזחס. •־*ץ חאם ייי אלנסױדידם וםן נמדקצ , *ין דעד ג-י־םעי װעלם ♦*יין. עב דעגען ס*״אן יןזעלכע צדיישן די קד-סם*עד, -אם -יאבן *־צן קייגםןל *ויף ' רן אוינן נישם מזען *זן דאך זענען ײ• מאיעפליטם נעודען *ן *רצן און זײן כביבה גמםמ די **זדלםל, קמאןזכזע, ב*־מל אזן קואקע׳םאבעד. די זעכען גףסם סון •יצעם חדר. ־י דעגע; םל8גיאם*־ן, װאם םעדעאוײען, םים״ ־דאכ דל ירעלט לזאנדלם. זײ ןדיעבםירן זיך , זײעי נוט אןן דעם, אז כזלית אזן תםילין, 1 :ד־ אין םאוה אןז # בוסע סחו״־ה - אזוי האבן זיי, דל אי&ניאםאדן, זײעד במקזדעש ק^כעגםירם םרצן. לץשם $בעד דער ,נדויגער״ קינםם• *יעד םדנס ײ״ײםן ז־םאנד םים אט מוא מיראדע: - ייזןב אלסע ײדישע יעבן נײס אונ• מר. עם איז א נעם*ר, *ד עם ז$ל נןך• :־שס ז־ערסון סזרבלײבן־ םען דארף רעםן, -ז*כ כען קען. סען דאדת ס&ראײביקן אזנ• 1 דע־ע בעךד אין םא*ת, יבס־דטלעך און ןקוםקעכ - יידן, .־אמעדעגז ד• .־עעמזקעכ *נב :עכזא ־אכ־נד־נס אד״לינר ־־*ם*נםדקז א פ־אבםסולעד נ.זאלה־נעשד•' *ון 8 י געסמלקסן :עיםעםםםם&ן. אזן עם נעםלגען זלך ב<ם־**־ציקע ילדן. נמן ־א־ף;לעזס זײן דעדזד קלמ ןדעד ־:ארײס. סען דא־ף יםיך נל׳ממ זלל; כענמי־ בענש*ל - מען ד*דף םשיכ ללל נזג•*5 משסאקיאי און *אננ־יןןםמס. אײ עם דען נײסמ איגכדנ־־נכאנם, *ז ד• זעלבע נעשםאקלןז־שאםריאטי׳שע קונםס• ״•גדאבע־ באלאנעען צ• די מגינ דדיקע ןזגהענמשד םון •וענן. אײ עב דען;לשכ קײן כיםםע־יע ן א קןםםללטענם. אויב 8 םעצענןןמ איז דיעד, .ידאכ ללבמ און יאםלם קהםט אין שארש׳הנארם־קע םא־מן ןון 8 ק־לטמוע מסייהג צזם קלנםםלע־ און זײן *מןםן 8 םעצענ*ם ארז אויך ־ד, דאכ ב8♦ ־דענקם קלנספלעד נימם;*־ כלט 8 נרט י,זןךט, א םרײנדלעבן עזסײבל און םיםסן לליב׳ניעלאנג. נ*ד אויך לײבז :8*ײענע זײנערם. פרץ האם דאכ נלימם םילעז נעהאט. ער ד,אם דערםלס בראװלרט• א: *דאגראםען און בא־אודנד־ל איז םרץ | צונעניבנען צו ידעי קונםם ארן קלנםטלעד 1 ם־ן ־*נב פײאסטישן סײ. סרץ, דער ,זאדשעזער ליםעדאם, סעצע• ן נאם אק רב' ה$ט בעפ*דט 8 םאל^ן, ײלן 1 טאלאן, :עפידם ד#ם ײיף 8ן אײ:נ8חטיקן; מםײנער םלם 8 ברײכע ה^גט אזן דמ־־עפ י הא׳״ץ. 1 אײ ע־ סאנןנ נערען אונפ־עדישםעליק , א*ן ידן איש־־^י. :ײסם נעקענם באכן לעם אויף די קאבםעסענםע אץנה•;"ן, עכ איז נלעזם קײן כןסםער־ע. במײ 8 םיםטלסלקיםדע. די, ־אב באנרײס;, דעדשגאון דאםארכ די זדערס םון 8 ז*ך. יעדמ־ אלנטערםרע מירס לליס זללנע םע״קללםן. *־צעם םאםיק דענען זײער •מפ־כ פאר סיאכ-ב׳״בע א־נמע־ע־עמאציע. םען דארף סןך זילן נעגגנ אויםריכםיג און װללס סון ב8נ8ל*יםעה אע;ײשם # םאחד&רבן רי םיםטישע סיינקײטן •׳ ס־צעכ יבאשן. יאכ ״•טעדא־ישע איז נ״־סט ־שניעברײ א :עשא־ שא־ ־־ע־ 8ײאםםלק_ ־ ן בעגע־ םרן דעי ס-־ןןצעביע - | רללל ניש־ם נע־א־סס האבן די קןםסע•;םענסע ס־^שעטיאנ^ליסמ;, אז דןס 8לץ ן אלז אםשר העכער סון זײעי־ קא(4 פ־שמענץ. בלר האבן ־אך נעהאט שדלםםעקער אלן ־ענעד פדץיצדט. ם־לנש׳םעקער זענען יה^ם :עדען כ*ס ־ער :דל־סער פוג־שםענדנדב, אז ש *י נ ה ײ ם עהןכס ס ו ן נ ר ל כ נ• ־ א : ־, אד : .־ינישע קונכט איז ק ל א כ * ש ~א= א״עכ אג־ע-־ע אךי דעקא-ענץ. ־עקא־ענץ, 8 *סטארק װארס ס־• נדט שאראבטו::. ו *6־:קם ־׳* פ־סודײב. א*:בד.ג־עבא;ב׳ דןזכ ׳־ןזלט נ־נט־אבס א*צט ס־ץ ורענן ־עם הלנםיקן ךדלראחם - נ*לע דענריננען ה*בן ד*ך סרצן אלם• םאנ־דמ. ע־ האס זיך נעש־לם ס־ד און , ב־״נ אײ ־ע־ בביבה סין ש8־בעםמיעען, י *ין עקבסע—בענטן. קונבב א*ל ־אך א בליטירןנר ענק. •־ץ אײ נעװען 8 סילברזםלקעך. דל קײש סון אינו׳עד סלאסםלשן יצמשן ה$ם זיך אין ■רצעכ צדט *זננעדע־בן צו שארנילדן• עם הןןט *זבער נ״נס :עקענט װש־ן קלין;*ל־־ענע עאאכע, דללל דער?ולםל און ־־טאזוער םארשװעדט נײשב אזו• רללכט. דיללנם, ודען פלר ד-8בן עךין :עבאבס רעם :עדלםן ־בד-ט, װען עם קר־םמאליזך־ט זלך עדץ אין נעודלפע םןךמ; הײגם, װען םלר ה*בן עדין 8 נעװיםן פ:*ב - אלז עם מיגז לײבם־ער צ־ ־עשלגידן. ס*ד הננען שו*ן אששד נלשם כער *װ*ף ־עד *בודעל סין אונזער :אציןזג&לער שלאםכדק - ־עם בללאגס קעי״ע; ם*ד אבער נןך גדטם םןןכן. דאם כען ז$ל נליטמ זןגן יענן •־צן אזן זײן צדה, קענען פלד נ־׳שט אדעקגײן סוגכ שאקט, אז :ראד ■־ץ, דער ,דןג־שעװער לל• טע־אט״ - לויט דעב בענס^ציאנעלן ־עדטל ש*ן זײטע ליאנדױ - דוקא ס־ץ ■;* בע־עםרלםמ, האט אדײגגעכדאכט דאס :•שמ-י־מערארדטע, כײטוט׳ב־גלעמ״•ם-י. שע אין אעהג־ע;אצ׳אנאלע שלאפט״טע שאשוננען. אזיב פלד זענען 8.דעק אוי־ז נלשמ ש ג־א־ בלם ש־צעט ־*־־ אזן אללנשלוב פא־א־אקםאל. עב איז ^בעי אמ־׳. אדיץ האט אתז ט״ א:ר זיז ב־ײכדג ידעגן ס*ן 8 ,ס צו זא;;. א*טב>ערכ;יצמע .רע: :עפדעגפ: 'איז ־*, -אכ האבן : .4״ חצות. יידן. :עזאגג, דל״ ל^פ פלש זלצז אה 1 .אששד העבער״ - עס ־עבפ -ל שרזם. גערײסא דאה קאײד...** א:ד האב נעזאגפ. אז *לר \ד.'ל שרײבז םו* זלק דערצו. נאי א:ר װלל. ער זאיל עס פלד פעדזאגלבלצלד;. ..פאבס א״ר דאס זןלי״ז!״ א:ר האב עס •טפעפער קאם־ פאגלדס אלס סאלא אל; באר. וחנז פרץ האפ עס נעהערפ. האם ער געזאנפ. אז ־אס אלז דל עי׳טפע אטתע ילדלשע קאטפאזלציע. װאס ער האפ פה םלד גע־ הערט. ראס אלז געװעז נעשר:בז א:ז אאפז בלבלדטן גוסוז. פו; דעטאלט אז ב:ז אלר >*רריר״ אייפז אמת; ילדלשז חרר. £רץ האפ ט:ר הכדר :עאערגם. װ: בע; דארח שרללבז טח:ק צו: ..בטנאכס אייפז אאסז ײארק״. באפדט ער האם זיר נלשס געקעגם מעבבלש אױס־רלקן. האב אלר אבער שפעפעד בפירוש :עפלאם זײז נרדסע היטפעה. 111 פדץ האם פא־םאנם א :יו*כע א:* געריעבע םוזלקארזשע עפפזגדונג אוז א ם־אגכעגדענםאי םודקאאדט: ־וש. ם:ם װעאב; ער האם;עבוים זגיגע נ:י נאנםדטע װערק. דאס אלנעריעבע אוד־םוזלקאמשע באװאוהםזנין אלז בבאי' :ױטם פא־בינדז טלם דעם אויסעראעבז אויער. און א:ז פונקם װ: בלל בעםהאװעז, אר*ר ב:י א:ם נעײעז פו: א םוזלקא^שז אוד* יטורש. ..װענן קוגסט פאז *זג־הע־ם דעם גילסטלקן האבן נעקענמ י *טמײנן ־* האבן ־ע־ש־לב ־עב כיבב$ל א*ן רעד נשטה סין ־עד שאדב. — רינסט אין שא־כ ש־ן קזנבט א י ד א :דכנוערהב און ג־א- —גכאלט, זדען עס קובט אינב א־כטיט־באד• בא־•־ ביט; א־ ״״אב־ ששיס; י׳גבן. ס־ץ האמ אלנבפלרד־מ עקראטךטיע פ^־׳ בע:. זױלל סר*ן ך,אט אץז נעבראכמ ־עב שכת׳שארסען אלן קזגסט־שא־כען ד אלג־ש־ אלמעגליעכקי שבה יאל זלן ל .־י׳ו ייו איך קיען ס־צעפ אויסדדוק. דײנע אלבערצ״גוננען תנען *ג־ סיר קינ&טלע־ישע אגשויאוננע;, װעלכע אלבער• צײנן ב*ך, א־ *־ץ האפ נעד-אמ נרזיסע בלסאאםיעכ פא־ קוגכט און קינסטל׳זר. ײלן שא-טוטענדנלש א*ד פאר ב*ר אוכ״ באדאינדע־ן אץ קינסם, א־ז פ־אטסףשע ־מסם•? עגײיב אײ ©־ץ :עדען :הג־ .די טאלעדאנם. ע־ אײ נעױ־ען בא־טהע־ציק. יע־ האט י;דטמ;א־ ײנספערס־־ט ד- דדיללקע פ־אסטי;. ©־ץ ־אט פא־היײ־דןם רעם פלאסכיקש־ ו בײ ך. אי־ :עצענאט. פא־שוטענד*־ £־צר, ־עט יצחק ליכסנשם״ ס ׳״ז) דישע הןנ־זימ 'נ&ינרגט בעמ דך שא־אס־אזע : ,ש־ץ, ׳־ע־ דא־שע־יער בעצעגאמ׳ נעפעאפ אײד אזא ב:לד י בית־הפדריט. בנל >ו לאגנז װער עס <ערנפ. ,װער הצות. בנלס עפוד צוגקעז :אר מדלפ:* ־יקע יארצצם־ללבפ. אויף דיגי םזרזז״ װאנכ הויבן ז:ר שאפנס. ודאס ײל־ט; ז:ר אײס פ:ס דעם שפללז נעזאננ; אויף דער הארכער באנק *טלאפפ א קאויזנלה פ:פ אז אפז פו< אול עס זזלופס ז:ד א:ס װעגן רויםע קנלעז... א סד. א םר רױפע פי־ויעז־קניען... ראס א:ז נעװעז אזוי הע־לעד. װעז ״רץ דיאפ יאס דעדצײלם. אזדי פיל פאדבן־זעסלקללם. אזוי פיל פוזלקאקער אוז פאלעדלשער הוש. װאס װאחם זלד נעקענם פארכעסםז פלפ א סעזאז. בדי אפצױטאצז דל;רויסע השפעה פײ פיצז אויף דעם ילננז קלגסםרער־דור י פיז פעי נאר באםאנעז. אז -עפאלפ א:ז;;עװעז דל בללוגג־צ״פ שו; דעם אקא־ע 1 פלזס פוז אייז זגים. אוז דער אםלפל^א־ ציע פוז דעד צװײכעד זגיפ .איע קלנסם•- ילע*. הז דל :דאקער אוז הז דל פוזלקער האבן נעקוקפ פלכ גרויס בפול אױף אילץ װאס אלז נעװע; ירדלש. ער האם אונז אבער דל אוינן :־דנפגם. :עװלז; א ננלע *לדלשע קהסם. הענעך קזןן, ״/**רויי־^.״• צ-י*׳"י׳<זץ.*״׳< ײ11׳", **ך -?ן ״*״ - .ת ין ־:־ 1* * י י^״ן , ,, . $ ז\' ץ־ יריץ־ /־?^יןץ^נ־ע־^ייװ.זר? ־? עד ■ . *י *ק *ז_ף*זז׳ז" ■ז־-׳*ק ז. לז <■,^ י׳• ־ *** ן1יז*:/ 4'4׳דױ 1< 1 יי*ג ײ | ״ -*! >דלו - .!^״1 ~ז׳: /יו <* ׳־־; ״• ־י' -י?-1—^ד?7)3ול:י־ג:וג-״*־.^8£ן — *_.* * * **1 _ |1*} ״׳— > - ׳ זז־ ׳/. ׳י־־ק-מ״מ ־ע־ י־" £■זיז־*5י׳יי ׳ *״!/ / ■ ־־-€ — 1 .,״ - ״״ ו7 / ־״*5׳: ־׳*/ '׳^׳■! ־/ ׳זלע ׳־ £*י ׳ ^׳ *ײ ־־־*8״ זײ—■■?*#/ך ־ ל*/־ ^נ£ _ 4 ״ נ? -* ״ר,* ■' ־ -״ ״י ״ ׳*1 ״ —ז •>•*■ 5״חכר~, .ן.־?י ז?ן זזזז י■ ־ £ 38־ :ז ^ב&יי-> .ז \ ײ" ■•*־־־ ,־**־*" ־׳- ,וזי|/.״ ׳/ /י :•^■■׳6/ /׳• * - ר* ■^*1—־•?ױ* ינז♦ •4<״- ■ ♦ •׳ ר־ ־5 <־> * ___״ , * ־ ,׳ *-11 _ר£^£-־7^ז -11ג ♦- > <־ן י * יג <׳. *לן *ס ׳י *•6 4** .^דץ ־י ►*) * . *• •->5 9 י־מ^ ־נ״ן? ך־ *'!*גיגררו י־ ־־ - *יג־ ■־׳א *״־♦ . ־ב״־ךא--• *-—־מ, ...% 1• - ** ף* ^-— - - י/ י ׳ג .■7 י׳ ־. י־- <־ 1*0 , ״־״:£1,־ י׳ ץ * ךו־ױ .1 ''|ו ג ־ך♦,'? / י ׳ > *״■ 'י 1*׳יו ׳י' _ __ ו -■'••11 -.*'■ / 1 *!ן|31:ז^*^,^ן ■זק.^ן ׳ •8■*•^^ 1ץץ^ו, ——- ח׳״ ־ 13 - —״״י עגער קאז: קאפפאדציע צו ״בײנןןכם אױפ; *לסח םארק׳ 1. אלפע•־ קאצקער חסידים ־ערצױלז : ,װעי עס האס נאר אפאל אנגערלדפ דעם קאצקע־ רב״ס קלאמקיג אלז שוין נלשפ;עשפאי־ב; אז תשובה. דאס זעלבע קעז פעז זאנ• בגונע צי *־צז : װעיצבעד ילדל״ שער קלגפפ׳צעך עס האפ גאר אפאל אל״ בערכעם־עע; זי״ן שװעל. אלז *טױז נעי בללבז א ילדרשע־ קלנספדער אלז זײנע אספז־אציעס :א *פ*י. 11. ־ל פרץ^ע&אב׳יב אלז נעװעז דל ־עגע• סאגס־עפאבע פו; רע־ *לדלשער קונטס בבלל. נױטפ נאי ־: פאעכ;. נא־ אםילו ־ל פיזלקער איי; פאלער. האבז;עצױגז זײעד יגיקה פוז דעם דאזלקז רײבז קװאל. ער א:ז געװע; דע•־ עדשסער. װאס האם איגז *ל־:יטע פוז:קע•־ באג־׳יסםערם פאר דע־ ילדלשע־ פוזלק. איז אונז נעװלזז דעם אפתיז יחמ. דל עישפע ײיגיעפ:. װאס זעגעז נעפאבם;עו-ארז צו ־ל פרץ־ -ראפעז.!קראפקא) זעגעז בש־גתפ גע־ װעז א נײע װענדגננ א:ז דעד ילדלשעך :־אפלד. 111. דער *:דליטער ק:נסכלער א:ז פױלז זיאכ א:ז ד׳עפאלפ *-עװעז •טםאדק פאד אם:פ:ל:דם, דאם פ:פ אםאל דערזעז פאר ז:ר . ד עם גדו י סז יל ד: ש ן ו שנדיי^ װאה האפ פאדפאנפ ־עם בח ן אױפצומא־צרעז דעם פה״׳יפ־תנלק. װאס האפ שױז בי־אגלש;עשפעקם אלז ־עש; י:ד:ש; קרגספקע•־ א:ז פױלז״ ע־ א:ז גע* 1 װעז ־עד עישכעד. װאס חאפ אוגז פפש;עצװיגנען צז ־טאפ: ־לדלשע פזזלק. הגס עי א:ז נלשפ געװעז קגיז כוזלקער. האפ ער דאך געהאכ א •־:פאדקע װלר* 1 קונג אי־ף א?ע *לדלשע קאםפאנלספז. או; אלז פשד פין א קויצע צפפ. האם ז:ר נעש*אפז א ני־ו־פע פודקאלע פרץ־ ל:פעראפור. \1 פ׳ז זגינע װערק שפ-־ו־לם א קװאל פ<; דל ־עדהאבגסםע קראנג־םאיזערײ. בײ ק׳ייז שוש ד::םעד א:ז נ:שפ פאראז אזױ פ:ל אוי*םוז:קאה:שער עלעפעגם. יעדעס וחס־ק א:ז א שפ:ק פאדגללװער-־ פע פוזלק. ..בצגאבפ אויפ׳ז אלפז פארק״. ״ד: נאלדעגע ק״ט״ (ערשםער אקפ) זעגעז אפתע פוז:קאל:שע פאעפע• אוז אפילו ד: פעד רעאלערע; ..א פי:* פארגז4,. י.א:ן 3אל:ש א;*ף דער קײפ״ פארפאגז אז עקזאקפז פוזזקאלל׳טז ר:סם. ״דל פקובלים״ ..א:ן א גלנול פוז א גיגוז״ זעגען װערק פוז שםארקעד פו* ױקאללשער אוי־שפרלנגלעבקספ. דאם איז א -־ײבער פוזלקאללשעה פאפע־:-״ א~ װאס װעם בלגיבן פאי דור דויות. אלך װעל נ:שם פגזם זײז. װעז אלך װעל זא;;. אז פ,־ץ -אפ א?נז :עלעךזנפ װל פעז דארף קאפבאנ:־;. װע; פרץ האפ געהערפ פנלנע עדשכע דרײ קאפפאזלציעס. װאס אלך האב גע־ *טאפ; צו זסגע פעקספ;. האפ ע־ גע- זאגפ; ״־: עדשפע צװ** פאדשפ** אל.־ גלשפ. דל דדלפע אלז;ום. װנלל זל אלז ילדלש״. דל ערשםע צװײ זעע; אלם נ:־טם נעפעל; נעװאו־ז. הנם פו; האר־ פאגלשז או; פ:;ודאכ:װז שפאג־סוגקט זעעז זײ געװע; דדבעד; אבעד װ: עד האפ פ*ד •טבעםער געזאג*. זענע; ד• נעװעז ״אבלסר עי דגיפדטפערױט״. אוז דאס א:ז פאקע געװע; זײ; עובדה: אױס־ צוװא־צלז ־: פרעפדע ערעפעפ; דודך א דע־געםע־ונג צום אײגעעם קװאל. פי־ץ האם זלר •טםאדק נעפרײם. בעת פע; ־אם א:ם געבראבפ א גלל קאפפא־ נל-ט ^ד אדעד קאפפאז:צ*ע או*ף ז**נש ו א םעקסם. װל נרי*ס װארפ נעװעז זסז פי-*ד. ײעז :ס־ ײארס געהעים: ״דל קלגדעד־רלדער״ פון םללנער;. אדער פא־ נ:ש. פגי; אײגעגער באיטיידענע־ פ־וװ. או; קדײגם פ־אגפעכז צו: ״בײנאבם א;*פ; ארכ: פארק״. א:ז א:ם א זאד געפעקז;עװארז. האפ ז:ר תיבף נעעדערם דער או*ס•־ דרוק בוז דיז שםדעג־נעפעסרפז פל;ען־;-אם א האלבע או*בערשפע ר:פ' האם ז:ר אויפגעהויבן. אוז געדװעז װ:ב־; רלדפ. דאס איז נעײען א סיפן פון בא־;צסםעדונג., די באװענוגג אלז געײעז, שפארק נאראקפע־יספלש כאר פרצז. 1ד\ אײנכאל ב:ז א:ך געקופע; צו סי־צ;. א:ז עד פלר אגפקעגנגעקופעז פ:פ;דױס שםחה: ״הײגט האב א:ד עפעכ נופס פאר אנל,- דאס װעס אגיר נעפעלז״. אוז ־אט פלר פארנעלעזן: ״פון אדום װער, קוסעעס. פוז בצרה װער גײפ. פעכפיק