Literarishe bleter · 1925-04-10 · 49-50 (10.4.1925) · p. Seite 2

/6 49-50 ט ש . פ ל י י ב ו ש פ ר ץ ח םעד איז זזבערספער סיםז סיז אםינה ארז רפר ציקינסט. אדצס ני־ויסז*■ אזנטערעס אזז נ״ע .־זצנדדים. דז סדײד, װאם עד דאם נזר האט אזז אי־ויסבדפנענעז א '!ננז. א נײ עס. האס אסט אננעגיםען דז אזבעדסרז■ בענע פארם םיז יזעצז צי פזצ ענח*־ז. *י פזצ אדײנפצעבםן דז אײנעןע פעדעם אזז דעם םרעםדז נעזועזג םזם דז*־ כװנה עס צי פאכז בעסעד. װאם דאם האם דעם יזננן טאצאנט אםם פאדשאפם גזעום װזנעזק עגםת״נפש. אזר קעז אםשר זאנז. אז אזר בזז נזר־' װעז פרצס ערשםע צזבע. אזד נעדענק דז התפעצזת. װאם ער האם נעבאפם פיו נדין לזד ״םזםוד שיר יױום השבת*. איז פיז נרוים התפעצית האם ער זזר נעגיםעז ענדערז איו זוילײנז. בזז עס אזז ארוים עפעם, װאם אזז צחצזםיז נזשם נעװעז םײן סטזצ. אזד נזז נעװעז נעקרענשפ איז באקצעםט איז נזשם נעװיםפנ װאס צי םוז. םזם א םײל םיז דזדאזזרוע פרצזזםעז אזז דאם צזד אויד נעדריקם נעװארן אזז דעד ״יזדזשער בזבאיאפעק״. שםעםעד. אז אזר האב דאם צזד אזבערנעדרוםפ אזז א זא״לוננ. האב אזד נעהאט נרוים םי ארױסצ־עדרזבצעז דז פרעםדע פעדעם אפיבד אזז נזשם רעבט צי פארנצײכ: א״ן דזבסער םזם א *וױיפן אוז צזעז פארארעצז זוװזשז זײ. אבער דעדםאנפ םעז פרצז. שפרזננם נזשפ װזצנדזע ארוים שצום־עציבם. ביידע — ז״אז פיז דער יזדזשער לזםעראפור. דז זוװײ פאצן. צװזשן װעצבע דאם נאנצע יזדזשע שאפז האפ זזר אזז זײעד *זזם נעדרזזם. אײ< נער דעו היפװי פוז זוװייםז. אבעו־ רער םהות פוז אײנעם װערם קאעדער דידד דעם םהות פון דעם אנדערז. נ ע ז * א כ ט ו ב א מ פד־ל האפ פיז וײנע תצםידים נע■ ר־וי־נט. דער װאם נלױבם אזז דער זוי■ קונפפ. נזזם אזז חדר בײ דער צוקינפם. יע־נעז פו־ תצםידים אזז דער שסארקם• אנדערע יזדזשע שרזפםשפעאער פון זיין צזזפ האבז ז״-ערע קזנרעד הזנפער דז פארקנם אונפע-נעװארפז. אוז זײ אג־־, זענעז אנםצאפז. שפעטעד אז דז פארלא אזז א זזן פדצם .תינױד־פ. פ־ז האב נע• בדאכם אםינה אזן דער יזדזשעד יזסע• דאפוד. עד האם דעם בגיז נעזעז. איידער דעד פונדאםענט אזז נעלענם גװא־ז. ער דעו־ פונדאםענפ אזז נעלײנם נעװאר;. עד זענע עופעלעד זענעז או־סנעװאקםז אזז אזז נאד נעלענז א פאדבארנענעד אזז נעזונפע שזזנע ױננעז. וענעז דז םאםעם דער עו־-. נעקיםעז: פיז אונזעדע רענדז. 1 שלום׳עליכם אזז נעבוירז נעװארן צי שפעפ. װעו עד ואל נעבוידז װעדן פרז■ ער. װאלם עד נעזזעז א פאלק־בארד. װאם זײו שאפז פאדלזרם גוד דז חתיפה זאז דעם םחבר אוז װערפ פאלקיאר. פר־ז אזז נעקוםעז צו פרז. פאר פרצז אזז נאר קײז װעדקצזזנ נזשם אנגענריים נעװען. ער האם זײנע חלוםות נעםוזפ אגסוז אזז בעקעשעס אח שסרזזםלעד. וריל ער האם קייז אנדעדע םלבו־זדם צו דעד האנם נזשפ נעהאם. ז״נע װזזנעז האם ער געםיזפ סעז־װזרז אויף קידוש איז הבדלה, אוו זיינע נעקײבענע בשםים אזז רדםלעד. | ־עםװעדעד קונסס ז;אם אןר גנלה איז 1אזר נםהר. אז דעם זע: קײז נדויםע קינספ נזשם זייז. אז דער איזס אז דעד רייף םוז דאס פ־־ז אוהי א;־םנעפזרפ דירר א■ אס־פשענא .נעצ־יבנפ פון פעלזקם פרזדםאז איז םארוע פריז א הינםטלער? זמז. די פניסות אלז מ־צס ננ?ה ומדן ם#ר* םו<ס אלז זײז נסהר. \ י װארצ^עז חגעז. פער װו דער בױם. פון אאע זייםז רוישז םודױזדלתע נעי דלכםקײפז. קואדת זעעז עעוי^נעםלמס און פסו׳שכדג. גזךשםאאסז כחמז זלר אײ• גער א:ז דער אנדערער. או; אלר װלאס זיך נל־שס פאנאגרערקאײבז יעדלז. נאם אאייז האס זלר דעדלז נל־טפ שגאנדערנעקאלבז. פדצס אײעער סעגז װעדז װינעלקעד. אבער אביאו. אז כיעז אים אלננאנצ; אױםהערז צו אײמעז. װעס עי באײב־ אלז דער ילדלשער אלסעראסור װל א נאני דוסם. װל א :אבקאאננ. װל א רלםם. װאכ זלננם דויר די ׳עאםמנזד סון זײגע נאכי קוסעד. אח אפ׳טר איז דעד עיקר םיז יעםװע דער נרױסעד פעדזעאעכקײס. אוז םוז יעטװעדער גרויסן װעדיג דוקא דעדדא זלקעד נאכ־ריח אוז נאב־רלסם? אפיאו דער װאס נעדעגקס נליספ א פסוק פיז תנר. וױיס דעם רלסם סון ״כה אסר יר״וה״ דעמ אלנעװײנלקסםז ניגוזי װאס װארס אוז בלאד אוז אלגהאאס אםיאו זענען קענן דעם. װל הײטאעך אױ •האאעכצז. יהואש * דל ״ילגנע״ האנז זלד נל־צפ :עקעגס װארפען בײ א פיעםדז אפיעײז. װעז זײ אאללז זענעז סוא געװעז םלפ פנרעד. נליעס נעװאאפ לעבז אויוי עםלצנם חיסבוז וועז אז אײגז װארפ אלז נ׳מפאנעז אלז האאז. זלד נעדלםז אױ** ״ער אלכםלקעד װעאפ. אױב דל קאאסיקעי דארפז זײז די ..עיקרים" פוז אונזעד אלסעדאםור. װו סעז כאר קײז אות נל־טם צואײנז אוז נל־עס סלנעד־ז. װעפ יעדער אײנעד. װאס קוספ סלפ אז אײנז װארפ, װאס כראנפ אלז זלד אעבז. אנסקענגשסעאז זלה רע״ ־א. ס׳איז דא אזא זעקספער חוש. װל סארי־אלגסולציע. ב־י אונז ילדן האפ ראס װארפ אלנפילציע אגנעװױרן יעדן פײז. ס׳אלז נעװא-■־; א *פברור. דורד װעאכז נליעפ אײז נלעסלקללם אלז אדײז אלז דער אלפעראפיר. כעז דארן״ נאר־ נל־פפ װלסז. אפיײ גל־טפ אײענעז. נענונ צו פערצײכעגעז יעדע נארזדעקײפ. װאפ *שװלפפ ארויס סלפ׳ז ־עםײעכץ. ראס הײסס אופסלםאבאר. דעדפוז נעספ זלר בײ אונז די קעננער־טאפס צו יהואיעי;. אעיעאעסיז אוז אלז אײיאפע צו רא־ װלפ״כיז. כ׳סײז נליעפ דל אלפערא׳־ל־פ־ע ״הענס״. אםיאו אזא סאאאנפ, װל וױ ־ערעכ ־אי ײבפ כרעז אז , צו *. א. פר״ןיס *ארצײם צו נל־עפעדז. צל סען האם גל־פס חס וחאיאה אלבערנע״שאצפ דעם נפפר. דאס װע־פ :ע©ו; פאר,; :בור םיז דער ילדײצעד ילפעראסוד. װעד װאאפ זלר צװעהערם צו דל ..׳*'צטפ־׳־קרלפלקעד, — װאס פוז אאננ^ וױיא קופעז זײ צו אונז סלפ זללער נײי גערלקפס. — װעז סיװאאפ; זלד גל׳עפ ־־ע־הערפ ערנספע ־עסלסעז. ױאס ־ג־פלצז זלר אפיאו אויף דל ..ױננע4* — אלז פאקע פד״ן א קלנספאער? י. א. פרץ איי א נרױסער קלגשפאעי־! רלפעיאםור האפ אלר סעגבערנ אלז פלפ ןײז אופסזפאבאלקייע װאאפלח קענז די ״עיקרים״• :״עע אױ נױייארק. דל אײפנאבע פוז יעדער אלסעדאםור. װאס רעבם און םראנס אלז זיר אעבז. אלז צו באםרײעז זלד פון אזעאכע ״דאג־ כועז״. ילבפלקעד פיז יענעם אעבז. װאס האבז דל דאנפעז ארויסגעבדאבפ אוז אנפקעננ־עפללז אונזעי אײגז אעבז. נור אזױארום ק־לגפ דעד קאאסלקעד זײז תיקוז. אעבפ אױף דורד אונז. בא װײזם זלד אלז זײז אסת איבס. אל• דעם אלבס פוז *עדז דור באזונדער. או; דוקא דורך דל ״ילננע״ דורד דל ״פארגילנערס״. האפ פדץ אויפגעאעבס. באקוכועז אז אנדעד מים. זלד סלפעד אײננעװארצאס. אול װעז סיװאאפ נל׳עפ נעײעז אלז אלם דעד נרױסער קלגסםאער• יעער אפת. װאאס פרץיעויז אאננ געבאיבז א קואפור^הלססארלת־ע ־אסע אוז אזױ יעבפ כ• א*ז אינז׳ בײ יע־ן אײנעב אויף זײז ־פפײנעײ. ל ד.אס זלך אױפ״ האכ דאס *יאי־פ נל־עפ מײפ אװעק. דעד דוסל־פעד ״װל״ װיעדאפ4* (ריװעפ ארױס״טאעפז) -- האס דא נל׳שפ נעהא^פז. אויב סעז װלא ,.בדאםי״־ילפעראפוד. װאס זאי העאפז אײניעאאפז — זוכפ עס נל־פס בײ פריזיז. אײני־-רעפערס פעאז נל״טפ בײ אונז. דער סיז האפ ישױז זײ״ אעבע־לקל קאאסלקער. *רץ אלז דעד יבפענדלקעד ר ע ג ע ר. דל אוסרו. װאס צעפדײסרפ דל פאר־ זעסנקללס. אאזפ נליבפ פארנאלװע־פ װעז ז. נלעם בחנם פרעפכ פעז בײ פיצ׳ז ו אאע רלבפוננעז םו; דעי־ נײעד ילרלשער רלפעראסור. דל ילננע זענעז א־ויס קענז דל יעפױב־ ־עכדעוז אז די אאקז. פארגרײד זײנע קאײבערס. װאס האבז נעװאאפ אדוס אעצפע זאכז. װו ע- װיא יבלאדערן דל פרציז סאכז ג־׳דטלבפזג נעאעבפ אלז זײז װ א ד פ. דורד װעאבז נעהויבז צ־ א אלדעע :עזאנפ י. < £'־(. סלפ יי גחסז ביעסאאװעד אח אנדעי רע חסידי־עע רבײפ אלז סיילדל״עע ױאי־פ דע־הױבז געװאי־ז. (נל־שכ װל א סלסא צו בלדדוננ) זלד א־ינגעבלרנערס. אלז נעקו״ נ־עז *ר״ן או; דויד פלפע אלנעראעכע אײדז (סיעכיא. רעאילספ. ראפאנפלפעי) באפרוכפערפ סלפ,; *לדל״עז װאיפ דעש ע ב ר או; פארדארפז א צ ו ק ו נ פ פ. דלפ װעסעז װלא פעז פיץיז פא־* פעסכז? װעכיעז װלא סעז אױפחײבז או־ף זיל; ח־עבי;? סזעדעאע;. װ־עסעס נאנצע גבורה אלז נעאעגז אלל דער יידל״ •פער ״קאפאכע׳*? סלפיז ארופ־טנײדז ־ל קאפאפע אלז סענדעאע נעברלב;. װל אפאםאשו;ױ.יא- אלנפעאלגענץ. ב־רעד נל־שפ װענן פענדע אעז דעם פובאלצלפפ פח דער ״קאיא• כ״ע־׳ג ..םאקסע**. ביסײן דעם ״סאאער *ז יער קארפלנק־׳ג װ א ס א א ז ס עפעס הערז״ קעז זלד אעבגם״קאוג־ *תאפפ פא׳־סעספ־ סלפ אינכעאעקמועאעי דעם פאיעז העאפפ א;*פאסאסל־״1 אלנפולציע? װוקס פי• פאאנצע זנות אוז בסיאא האבז די קאײבערס קײז װלרקוננ אױף קללנעם גל׳ספ נעקענס חאב;. אוז אױב זײ האבז סלם עפעם בא־ יײבעדפ אמזער אלפעדאפור. אלז עס נעװעז אז זײער װלאז. װל א םוינא ב־סעת יעם *■ **־; אלז :עװען ךעי־ נעװלסז פו; ךעד ־לדל״עער אלסעדאכוד. באװושפזלנלק אדחןר אוסבאװופסזלגלק חאם אלפרעבער ־טרלפפדעפעאער. װאס האפ גענוםעז זײז ארבעס ערנכפ. נע־עפלרס ארף זל־ די ..?ד; רואה*״ םוז £יצ;. סיהאפ נע״טפלרפ אזוי װי סעז ,װאאפ נעדאדספ אפגעבז פאר אים א דלן־וח־כבװ : װאס .װעפ 6־ץ זאגז? אװ א ברלװ צו סלר יצרײבפ עד : ״כהנ־ם וא?ז סלר זײן״. ער איייל; דיאכ סלס פואעד װלרדעקנלס אוז פיפ בהז״;רוא׳שז נאױבז נעפראג; אױפן הארצ; ־עפ חיתזז־ואפור. או־ פלר האבז נעקוקפ ^יף אלב און ז־׳מעז נעװעז ־שפאר״ן סלם אונזזני בהוגה. ׳פאר־עװעבז דל;־הונה אלז קודם<א נעװע• א ז:נ־ אקענז פ׳־צז. *יארפכ סעז *־צי בא־. .י־אכ ער אלז | סער ־לראקפלקער אי־ פוס־־זאנעד. װל [ פראססלקע־ אח הלנספרער. אז ©־ץ אלז ן נעװעז א סי־סר־זאגעד. — ךאס אלז אסת. יעסװעיער נרױסער קלנסכרעי אלז א פוסר-־זאגער. יאס אלז דאנפע. אזוי װי ־עגלצלער. סלאכאז נלכפ סע־ װל סאפא־ סא;. ׳־אפאער אזוי װל בעקרל־. -א־דלג״ כדשל ױי ראיעז. אבע־ אויב יע־ עצש פװ קונסם אלז צו .־עדז ד״־ר בלא״ער, אוז סאכז רל דאזלקע בלאדער בוהס אזז באוס־פול. דאן ־שסי־כ פרץ אלז אײז כורח סלפ דער װעאסס נרױסע װא׳־ס־ קלנסכרער. אלן דעפ פרפ אלז £־*ן אז אסתער סכישף. א יעפרלר אלז אפפסאי־ אידן. װאב ער באדארף. דעד ״טכוסער קו־רעװאסעי ־מפ ״האכ פארנעסז דל צוננ אלן סויא״. דעד דעכפער םוכ בא־ רלפס זלד קענז אינקז: ״װעז פלס זאלז אײנז הפיאיז. װאאם ער געהאס באויע צי׳יכנכ פוז דעד רצועה**. ״פון דעם נע־ תזר** אלז ־כוא האס דל סצה־עסור־. ,װאס אלז נעהאגנעז אויף ־ער װאנפ. ז:ד א פרײסא נעפוז״. 2־*ן אלז יעד פאפער פון דעפ כםא״ קאכא־ספלר אלז יידל׳ש. אלז א צנלפ. י װען דל אגדערע ׳שאפער פון־ ד9־ ״לדל־ י ־כער אלםעראכור האבז זלר א;*כנעצײכנפ 1 סלפ בארעדעװדלקײכ. אדער ריכפלקע־. : פלױדעיאעכקײפ (אוז נעסאכפ דל דא־ ז:קע ©•;וידעראעכיײלפ פאר זײער הױ&פ־ געצײג אוז זײ׳ער הױפס׳-־טפארקבפ). אלז יאס א פאפלער פארדלנסכ. פרץ אלז דער סצסכער פוז אפגע־ ב־אבע*-ע כענעד. יער ז־עעג: פיז נל־עפ־ אויסנעפליפע אנהויבז. פלפ א פאר פלנסאעד אלז אגנעפגיפ דער קרייז. אול דעכ רע׳עפ דעדעדלקס אאײ;. אכ אלז דל קאנװע. דער אװאד אלז אננעװאי־פ;. נעפפ פאדעם או; העםם אױס. אוז האפ ־עכ תעונ פוז אײנענעם ־עאפז. פי־צעפ נל־עפ דעי־עגדלקן קוםפ נליעפ פװ װלגצליי :ײ.1־־,. גאר םיז צ*פלא ןלע־רות. פו־ צו נ׳־ױכ ׳שפע. זלד אפנעבז פלפ דעי אפ־ונדונג או; :עױער אויכ- א־בעפוננ פי; פרפים. ,װארפ געװעז א בא־בדי׳גקו;:. א סר אנ־עדע ת־אפונבען;וארפ;. דער פראבפ אלז פור סלפ תדעים־יבוא ־ו־נז. אי; דל סײנכפע יעא־ פוננע; זבנע ב־יבבז נל־עס־אױכנעב־לסע רױגז. *-ץ אלז צו אוסנעדולדלק צ־כ ע*ק־ צו קוסעז. צי רה*כ או; :ערלק :אך דער רע־ *אד־ע. דעדכ אלר װל דל ־עארעבץ קנאקפ א־נפ־ע־ זללנע הייסע פלננער. אפכ א זײעד גל־עס־־לכסל־ט קנאקז. אלז פ׳־צעכ :־עכה אלי א ־עפלק באאכ. *ענעד באאכ. װאכ אלז אלע נע׳- *עפארפז איז ארע זאבז, װײר עי אלז :לתזפ קײנער £זן זײ אלז ־ל *כורת א*; ־ע־ זאסע; פ־; ז־־ ארע. ־אכ ־ע־קרע־כ. װאב פרץ אלז בע־ װעז סער אנפ־גיבע*־. װל כוע־. דעד גרעככעד פײא פח דל *לרלתחנ •ערלפפ־ *עפעאע־ פיל זבז דור. דער דור. װאש אלז נעקוסעז הלנפע־ אלכ. האכ אלכ צו פאד־אנקעז -ל ער־ססע כ־לפ. אדער. יאכ איננדנרפרינס. קיינעײ פול אינזערע •שריבפ־װיפערעי ־אלז ני־ג־פ געװעז אזא סעוי־ אי־ז באנדככזװ־פע־ פוז יענע א;*פ־עפ־אצנילקע כאראנפז. װל ער. :עגוי יעדנדלק — אלז פ׳־ץ אח נל־טס הגיז אנ־עיע־ -ער פאפע םון דע־ ־ידל־ ־עע־ 4*פעדאפוי. אאע *ל־יתנע ־םרלפכדעכעתגד זעכעז