Literarishe bleter · 1925-03-27 · 47 (27.3.1925) · p. Seite 3

8 ש פ ט פ ר א ר י .1* 47 ם וו״ו ו רמו^ו״£^7ו װער? א בילד פון סנןגי^ל צוגןגשלקט עו דל .ללםןגרארלש? נלןסןר״ שײנה זיד צו פארנרלגגערז אוז יעגעם צי עארזלכערן טלכ דעם. ויאס :אד װעד װעה האב: אן אױג אױף אזם... — זעס װל ײנוס רארכז אײנעד איז אװעק!.. צז א :״א; האס זל עס נעזאנס, צז א געזינסז סלס בע־שפ^ער האר אױף דל הויבז־אקסיעז. אק אלן דעם סאסזמס װען עד האפ אהלז זגיז בללק נעװארפז. •■אס זל בנל אלם א םיענ געסוז. צ: ז*ו קעז ״זװלסעז... — אלר װײ׳פ? װעיל אלד אייד אער־ נעז... אס. זל האס ״עויז זײער װײס גע־ האילפז םזז דעם... אפ ײעז יעגעד װאאס זלר אוסגעקערפ... אוז נאבז דגװלםעז װאים זל נעזעז אנצוהאאסז דל באקאנפ• יעאםס סלפ אזם אויד אויי״ דער יבישה... איז דערנאך. זל האפ באסעיקפ. װל ס׳הויבס זלד אז סלם יענעם עפעס צי סדעםז. נאר סיהאם זלד אלי נעדאבם. אז סידאבס זלר אלר... יאס באאבעז אוז די העגם יזאבז עפעס אנרער־ע. נדעמ יעװלסערלש זלד אגגעהויבז צי באװענז... א האנם אלז דער הױך. א האגט ארא6... אלר אלז אײגנעםאלז. אז ער װלי! סלם אלר א יצפאס סא:;י זל א6;אר;. זל אלבעד״ סרעקז. אוז זל האס נליסם נעװאאם פוז דער עריםםער באתזמסיטאפס זלר ילאזז י פוז אלם אפנאר;. אבעי־ פח דער *םסלא האס אלר דאד נעתןױרערכ... זל אלז נע״ *עפאנעז א העילפם אלז ױאסער און סיהאט סלס אלי םוז תעאס איז אוסעם נעװארםן... זי האפ אוסגעדולדלס נע־ װאיס. אז דל יטפלל אוז דל נארערײ זאל זלד ײאס נלבער זמרלקן... זל אלז געשפאנעז שוז אלם אסנע־ סנללפ סלפ אזו* םליל ױאסער. אוז בײ אלר נאנצער אנגעיעפרעגנסקגיס ננ״סם נעקעגם זעעז. צל אלז יאס א שסלל... צל?.. אסאי האפ זל סויז אײנער אז^י אפנעגאים או״ האם נאבדעם א שײז בלסא ארײגנעלאבמ אלז אלר... םוז צײש צו צגיס האם זלר סלפז װאםער נערויש צו אלר אויער רעדסראנן אוז נעבראנס םוז יענעסס •עםלאקײפ. םוז יעגעם. װאס סיהאם;ארגליעם נעהערס און איר האםו זלר נעדאבפ. אז אלצפ קרלננם עם אנ״ רעי׳ע. סלס סער אוסעס אוז םאר״ צװגיםייכ צי דעם תעפי* װאס אלז אזױ װגיט םוז ברענ אװעק. םיז װגיםז האס זלד אל־ נעדאבס. אז דאס קעפא אלז שױן נדטפ װגיט םיז דעם בעילבו. פלם א האנפ צי דער־־אננעז אוז ס־װאאם אלי נילננ געױאיז װעז דל האנם דעי״ •־אנגפ עס... ־אס קעפר האס זלר "*ױן עםעס װי אז עפעס אז וזנדע־ איבעם סארםוז און נליעם אלן ״•װלסעז. איז בדאט זלר נע״ סיז א םינק אפ א־ינסאר. אלז א װיױלע ארום זלר בארולזז איז א פוגק דאם צװגיפע סאא. זל האפ נעסא:פ א נױארט אוז םלם אלר האבז נאר םלאע סעגט־״ץ אננע* הױבז צי?יאיסע;. פון ־א או• רארםז האבז זלד צעיאגט אלז יענער רלבסוננ עסרעכע •טלםאער סלס רל נעזער ארויח איז איאפ. איל סע;פ*צז סלס װעסאסע װל סלט פאלנא. אי; יענעי יאס זלר םאו יעי צגיפ א־־ס אבסעי נעםינתם איז זעאפענער בא*ללזז. בלז ער אלז אלז נאנצז פא־-ע־דלנר; געי־איז.- אלז א פא־ *פעה אױם האפ סעז אלפ איײסנעניסעז םיז װאסער א באױ־ עז אץ א נעאעז. אז;־ יאס זל האפ אלם;ליעפ דערקענפ :א־ נעװיפפ. אז ־אס איז דערזעאבע־ איסבאקאגסער איז גאבדעם נאי־ ב־עס־ער. זי האפ עפעם ז םויפ איז עס בײ אלר : פיז אלרס נל־טפ •שױי־ יגיסז זאסד אײאער. איז סיהאבז ארױסגעיעפעקם דל באױע םלס אלז יל װגיסע בײרלננ •עלר איז סיאלז נעװעז אל:פלק אײ װארעם. דל זון האם גזמגינפ איז רעי ים האס נעבאומקם סלפ נראנ״ן םיז װאסע־ איז אלבםלקפם. איז סעננדען האב; זלר װגיפער נעבארז. אוז דא איז יארפז האם א ״ער״ זלד נעק־עפפ אלז א ״זל״. איז אײנער האם א צװגיפער נעאעו־נם סװלםען... צו דעם אױסדערװגיאטן םרעסדז שין םרעסדע. ױאס געפלנפ זלר רארפז אײנ זאם אױםן װאסער. א נאנענליב האפ ראס הארץ אלרס נעצויגז צי זגיז אײנ־ זאסקגיפ רארפ; אויםז װאםעי... ס׳האפ נענאגס דאס הארץ םיז דעם נעםלא. װאס ער דא־־פז אלז נליסם אזױ זלבער סלט ונלז אעבז. װל איע אלבעדלקע ־א בגים ברענ םין ים... דער באל האפ ארױסנעװא־םז א ספעקעאע םיז אײ; זגיס. א •טפעקעלע םין א צװגיפעי. װל ־עמעקאער האבז אויסנעזעז די הענם זגינע םיז װגיפז... זטנע. דעם תאפס האנם. װאס יעװלספ םוז אױבז איז םיז א צמגיס;. װאס אלז אלנעװגיגלק אלז װאסער. װל אײנער איז צװײ איז קללן אײנער אױר נל־עס. יעדער האנס װאס ער האס ארויסגעניסעז םיז ײאםעי־ האפ א נייאנץ נעפיז רלז איז ־עםרעבפ איז רגיספ זלר איסבאװיסםזל״ נלק צים פױפ... עס האפ נעזינגעז אלן אלם רער צער פיז נלס׳פ באפהלרלקסעי תאוה... פיז םלא אעבז אלז זלד אלז ראס אעבז הםקר נעװארן אי; ער האכ זלר םאד גא׳־ נלספ נעתלראקז איז ער אלז אילץ װג־פעד און װללסעי געיעװיפעז. ״זל״ אלז אלם אוז ״עי״ אלז זלר. בגירע אוז אאעס צו־ זאסעז. אלז עי אנגענאסז :עװאיז םײל סלם סום אוז *עפאא״ן סלפ קאסח איז סלט סענאעבעד אסבלציע צו באווג־זז זלר םאר; צװגיפז סיז... אםכע-טװיסעז װגיסער א יעפלק װא־ סעדרלקז װענ. האס ער װזרער אויסנע״ דרײט דעם תאפ אױף צירלק אוז װלרער אויםנעהױבז א האנפ און נילללר האם זלר א<*םנעהױבז אוז געענפשערפ א צװללפע האנם. אבער זל אלגיז האם עי •*.־ו*ז איני זלר באקזמט און נאכז באקאנס 1בלז אהעי ברענ אוז בלז אהער ים. צע־ -יערז גלשפ באקאנפ געװעז. אזוי װי סײאס אוז פאראײנלקם דל ״ױם; םוז עם באקעגעז זלר א ״זי״ פלס אז ״ער״ אײן זללם. דל סעגפסן םוז א צװײפער. פוז אנדערע נעץזאעספז אוז פרעסז נעװארנם נל״עפ נעגסער אהדד איז;צלור צו בללם עדשםז סאא סרעםז זלר ניספ װגיסעך אהלז... אײנס צו דאס אנרעךע סלם זײער נא* דעם םװלסער האפ עס נזךגיכױס; בלראעבע באדערםעלשז. אויף אזא סין א ״זל״ םוז-אײז זללס. םוז הלנסז. אוז אוםז האבז זײ זלד צוזאמעננעפראפז דער ״בעא־באו״ פוז פאי־נפ. צו״ענדע אדפז בדענ ים הא<ב נאקעטע אוז גא־ בע אוז צװױטן הונרערסעד פעגםשן צונ*ליר םלפ זײ אייד האאב נאקעסע אוז גאסזג װאס האבז באזױסם םלס פקײיש דעם ברענ פוז ים אוז צונויםנע״ ן ארגיננעקילוננעז אוז;אסז זײערע קואות פיפז נזס־וי־ע םיז אלז זללז אוסעם איז םיז ביענ אוז גיעגעץ םוז *ם אי; יש־ גרעגעץ... סלס קיצאגנ םוז קיללננ. װאם האפ זלר אזו' עםפער דערסראנז צו זנלן אויעד. װאם האפ אזו* אלז אלם זלר ארללננענאסז אלז זללז אעבז. װל ־ז נאכס אזײנ? נבייסן דן -ןן ס׳װאקסס אינסןי סנױ*ן א ג-ןו 8ין ר׳יןיד •יײם ־ן ס׳כעם דןי 8־י■ סקי םאן ו גיינא קי^ן אייס ײנסןי• * סארבן 8*ן סײסץ #סיד יח >?ע גי־ין־ 8ון 6יײ גןסן דן סןק נוין גענײס ױן ס׳קוסין 8רײ*ן און ל-גן ז ך וײ קי*נקא סןף נ• קיענ־זןם—אי־ף וז-ין ן• *י ל־ינ. ױן הןנן סװאינן 6נ*מן'־ 6ון לןננ־ןייקן יןיקיס נום ק־גדס נזןסד ם׳א־ז נ?גס אזו־גן #ייל נבד־קן ין ײןן בל־*ן סני־ון אײף ם־ם זילבן-נן ײל# ם סײא-*ן ן-ד אין #-ו־ןן סײאגגןין— *ו װ־־סן ס־סן םון סירןן *ו ם־ס סס־לן סריס (סם־סןי ױן סס־ג־ןן *ים גןך ניסס גןנויןגןס קיגד און א&סר נןך נוס סײם ס׳א ז גן5ס אזײגן #ר־ליננדיקן י| װןן כ׳װאיםם א^םןר * סם־־ן א גרןז #ון ד׳רןיד ארוים קאדיע םאלאדאװסק •עסאל אנטקענז דער זח. *ואס האפ צענאפ־ א *ם סלפ אלכפ א־בע־ז *ם פוז װאסעי. זל אזז גע־טסאנעז אול םיז איסבא־ װענלער יטסײז אלז װאהער. האס עס זל אננעהױב; צי פלבעיז. אונםער רל או־נז האס זלר א ביױקללס צענאבז איז דל אלםז האב: *עיי• אי־ד פאילדיז זג־ער קאאזר. זל האס;עהאס אז אױסררזק װל זל *ואלפ א־ג־גנעפאר• אלז א ײאםער־ ילה*בא^יע־ •טסלכױ::.... א־גינגעפיעסס אוז אײננעדילתס דל הענס אויף דל בריספז סלס רל פלננער אנגעהאגגעל אויף יל :אקעפע. פ־וקענע אוז נעזאי־ צענע אתכילע:. האס זל זגי אזױ נע־ האאפ; אץ סיאלז נעװעז א װגיפאת־לתע גאנצז נל״טפ :עזעז... א האגפ פ-ז א פעננע פענפ*ע•. ש־עײדע איז אופבא־ קאנפע. אזוי פלעסר איז װטפ. אז ער האס ״צױן נל״טס :עקע:ם אינסעדיטײר; ביז א פיוי בלז א דאנסבלא. אאע האב; זלר צונױםנענאסז אלז א**ז פיז. װל איע םוז אײז נע״טאעבם... אוז סיהאס זלר אלם נער>.:ס. אז >1אע. יאס א־ינע פיז. האפ פו; זלר א האנפ איױסנעתזפעתס... דל םדעפדי׳ג װאס האבז זלר דא :ליצפ יאגנ באת־׳מפ סלפז פ־עסדל או; אלז סלפ אלם באתענפ נל״טם נעװע:. האפ *עגעם :א:נןךט5ל־פ. זל האפ אלש ״•ױז נאבנעהיתפ סלפ :א:*טפלרענליע. װס״ זל האפ נעזען, אז ער אלז שויז צו װללס אװעק. זל האכ םױ אלם. שו; באקאנפ• או; אוסבאקא; װאב האס *עז ־ל כװאליעס. ׳ םוז װנלפע װנלםקגס; האבז זלר נע־ אלז דער ,,אלבאעבעד״ פעספע׳־א״ םראנז די ־לאגנעז. אזעלכע װגיבע. װי פור םוז װאסער אוז צװלשז קעדפע־־ס רויבנעזאפס פלפ דע•־ װאפעד־אופס האאב־גאקעפע אוז אאײז האאב־נאסעם אוז אײנצגיפלק אזעאבע הײסל־עע. פדו־ אלז רל באקאנפ״טאםפ ג^נר םון אנהױב קעגע פוז דער םרוקענער זאך. װאס :עװעז א םײערדלקזג א אגירנתזאםםלע״ י :זג פלס באארלקער אוז רי־עקמער 1 ױםם אײנס דאס צװײפע צו באזלצן... זנינע סוסקואעז. אלרע ברוסםז. װאס האבז זלר גאײד אײנס רעם אנדערז נע״ װארםן אלן די אױנן ארנלן; ער אלר פים זניז כהננערשאפם. זל איס םיפ איר םופעריטאםס. אוז סיהאפ זל און אלם. בײדע אײנצײסלק. ארניגנעװארפז אנז א אגידנשאםפאעבז פלבעד... — אםיטר אנלר אעדנעז יפװימז? זל אלז נ;דצםאנעז צלם׳רלק םאר״ יײנס די העגס אויף דל בױסס און אלם םאײשלק ארײגנעשסײכאם אלז פנים ארנלז. באװנלזגדלק אלם סיפ דעם •שפײכא. אז זל אלז זײער צוםרידז. װאס עד האס אזא חשק. אוז אז זל פארשפײפ. װאס דאס פײנס אטדאס יערנעז שמלסעז... יא. ער אלז א ״נוד״ באי׳/ םיקעז זנלז ..א^־רײס״ אםיאו אגיף דער מרוקעביש אויד... אוז דער״ םא־ פאקע. װילא זי האם אלם געװאאם ׳ האבז אייד אויף װנלסער. נאכז באדז״! זלד און שפעפער, דעלםאר האם זל נל״נס נעקענס בני זלר 3אש<לסז. צל זאל זי אגגימועז זנלז םארשאאג, צל נלשפ. און נעםונעז א דיפאאדאסישז. צמײזילסלקז אויסנאננ... זל קעז אלש נדטם געםרויעז... זי מײס© נישס. צל קעז ער גאר אילײז שמיסעז... — <אםיר םריער זעעז. צל אלר קענס... ער האם םארשסאנעז אלר הלנפער״ :עראגק און װעאנדלק זל באהערש; און נלשס קענענדיק דאס דא. האס אז אופעס אלם ארופנעכאפם דאס נאנ־• צע מעזז זנלנם אוז םים דעם אופעפ םון אלבערפאוס םוז אעבז. דאס סא־ ביענפאצע אוז דאס אײבלקע אלז פא־ פעגסאאעז. װאס האפ נלשט נעהאפ קנלז םענהעבקנלפ זלר אויסצונוצז. האפ אלם אופבאװאוססזלנלק א *טסויס נע־ טון או; ער האפ זלר נענעבן א צל־אױס אױפז װאסער. אװעקנעאײנס אח >4־א£־ :עקאזט אלז װאסער אײז האנפ אץ א צװײפע אח האס זלר אזו־ אװעקגע־ יאזם האנס אײלז. האנפ אדױס. פלס ־אפ אוז הארז אח גאקז םא־רלסז אהיז, צו װנלפקגיפ. צו ברי׳מצאזלקגיפ. װו הלםא פלם װאסעי נלסז זלד צוזאפע:. — נוד־באי!... — האפ ער איר;עזאנס אוז אלז אװעק אלץ װנלםעד אוז מצפעד פו; אלר. פוז ברעג או; םוז דענכדטן אוז װאס װגיכדער אידז סעד אאללז אוז פער אײנזאם געבאלבז. אח ״:םיקער אלז פוז פיגום צו פלנופ פאי־ אלם געװאיז דער רע־ט איז פופי םוז ־ל הונדערפער פענםשן >מ*ם; ברענ פח ים אח םוז אנפקענז. בפ א פערפא װל *עואילק געםױזפ אלז ז: זלר יאפצונעפעז רל הי׳מס, שויאקגיס א נסז. נאי א קעפא נעזעג געיט״ל־ס. אז אד*ף אגיבלק ס:ע- ס דע׳־ ױארעפער אױ צעשגידז פל ו*ז סער אויםנעזעז װל אי באגיבז א ♦טװע־ער אײנדרו דל םין -ל הענפ אל ז װאיפפקגיס באא אױפז װאסער... זל א *עואר. אלז "אס זל אלז ־ל םח רל בריספז אלז ב׳־וספז אח םלא פאא נעשרלעז. אלב אן ילק... ער אלז געאעגז אויפז פלס פגינאןהל איפעס הענט... זל האס ־וםן. זל האפ דעם נאסעז געװוסם. אוז זל האפ נע־, אלבע־נעדעקכ פלס א װנלסן צו• זײן צורלקשװלפעז אוז װארפ אויף קוא אז װערפער. א םרעפ• | רלקקופעז אח ראפ פלס װגיפאק פול צגיס צו צגיט אפנערלסז א האנס פח דל ברוספ או; נעפאבפ צו אלם. אלש נע־ רוםז צי זלד. אױף צורלק... עס האם אל־ שױן עפעס באגנ נעפון םאר אלם אח זל האס זלר ש^ין אנגעהויבז ארופקוקז. צל עפלצעי נאר זעפ אלם. אוז נעװאאפ *ױםפערקזאם פאנז אױף אײנעם רארפ. װאס אלז װגיט אװעק... אזוי ארום נע־ דער. װאס האפ באװלזז םו; ערשםז אױנז־באלק זל צו זלר פאננעםל־ט א צל צו פוז. האס ער זלר פלוצלס פלט אלר ״:ואר. אבנט־להז פח אלי איז א:ז םון אלר א פרעפדער אמעק אוז האפ זל צונעבמח םלס זגיז װעאז זלר באװגיזז םאר אלי אח פלס זייז װגיםז אװעק־, שװיםעז... זי האס דל נאנצע אויםפערק״ ז*פקגיס אלר׳ע קאנצענפרלרם אהלנצו. רארטז יעפײם. בוז פרוקז־ראנר :ע־ ביאבס אוז פח פעגסשז־הענס;עשאכס או; װל םרעפר. װל םרעפד אײנצגיפלק... ער אלז ארײן אלז אזאיפ. ער האפ אלי נעװאאס באװגיזז. װל װגים ער קא) שװלפעז. ער האס םון צללם צו צליס אױסגעדרײס רעם תאפ זגינעם ארלנ־ סער איז אויפנעהויבז א האנס אי־ס םלננאא צו אלר און נאנלר האס א ״זל״ םיז דאיפז א2;עענסםערס פלפ א האנס. אבעי זל אאסז האפ ער שוין נל״טפ דער- העס. זי האס זלר צונױםנעגאסז פלס אאע אנרערע םרױעז־קעפ. פלם :אתעסע העגפ אוז אקסאעז. נאר נאי צ*ם אנ־ הויב תאס ער באפעיקפ. װל דל פרויעז* אח ראס האפ נאר פעד םאריטסאי־הפ רל פעגער־צע אפבלציע זײנע איז ער אלז האססלתער אלז װאסער אװעק. ר*ס װאסער אלז נליטכ;עװעז נענוג קאאם. אז ראס זאא קעגעז אפקלאז דל האוה. װאס האפ פלס א פאא אזוי אױפנעםאאפס אלז אלס אח דאס האט אלם נעצוינן װגיפער םון אלד אוז װיי״ פער און נענםער צו א צװגיםז עק־ כס׳־עס... ער האפ זל פלפנע״עילעפפ פלם זלד אלז זײז םאר״נפעאזננס־קראםפ אוז זלד נעפגינלקם פלם אננע־סםדעננםער ארבעם פון שװלפעז... נעםלאט אלז זלרן פנלא םארױס האפ זלר אדן רײכאעכעד :עראזס העיז דער ״בעיל־באו״ אח ארץ האנפ רופם אלם צירלק ־גים<עכער האפ ער נעזעז. װל ראס דוידעם זלך, יערער הוירע באגרײפ פלס א קלאנג או; *ערע־ קראנ: פלפ א ־ױחג״ סיאלז געשסאנעז אוז נלשפ נע־ ׳־סאנעז אפ דאס קײקעבדלקע אז־םלסא־ ־לק אױםז װאסער, נאי־ א בוינ אהלז. * בױנ אהע־ >״ן אויםהעי זלר נע־ :ייגז אח אז אזיפהעי געקלוננעז. אח :יהאם װל דעדצײים םח ב׳־ענ אוז םוז ש און װל נעװאונקען אהער אח אהין ־יענן נרויסקגיפ אזז פעכפלקײפ פוז ים >יח װעגז נלשםלקגיפ םח פעגםשז... י־לכם נל־בפ װגיס... םיהאם זלר אז אויםהער נעשאקאם װי עס ארבעטז אלע בוחות םון ױגנם >יח נעקאוגנעז דער ״בעל־באו״ אל־יז. אוז פוז לעבז... דאס באום האס אלז אלם ח: סיפ זלר צזמזײלס ים אוז ביענ...- געזמנעז דאם נעזאגג םוז צעבז. װאס