Literarishe bleter · 1925-03-06 · 44 (6.3.1925) · p. Seite 4

44 ש הינטער דער כי (פראגמענטן פון אגרעםערער ארבעט אי די כינעזי מענשן־פלייש די לידער פוז דאקטאר גאטפריד בען דער אפאסטאל פון אנטי-עםטעטיק *זן גײ ״;:עפ פ#<י2 אמפערנעוז*־! לאקאיז׳ג קא:םאפ:״1ע. עסנא:-אפ:פע א א. יאד:::ונ:ע:. אבעד דעד סובטסאניז אז; דעד :ײטס:קז*־ סהזת א:ז אוםשבז; אז; פזז א״ב:ק ב:ז א״ב:ק דער אייגע־ :ער. דעד פ>מפע:זם — ד: א״נסתײב פו; :טסם אזז סאפעריזג נאס אזז :אסזד — פ:ים אויר אויס דז אײדזקע •טפרע קעס *וו:פ; 'אנד אי; לאנד. װעלפ־פבי או; װעלם־פײל — א:; *: א״גסקטב בז: פיעננדעלעב; נװספ. :יעגפינלעקעך. עפפזנדוננ אוז *עדנ־זג אר:בעדבלבעג ד:ק או־ד א:בעד דעד העבספע־ ב:נעז:■ •עער פו־עד... פוי; א:ן דער לעזופער בזנעזזפעד פאעזיזג פון װעצבע־ קאנפתװזם האב א:ן אויסנעקאזבז אזבער 300 אזדעד א:ז זײ: בוך קרננ״ (דאס אדז׳בוך) װארפ: זזד דײד ראפזה;, װאפ ז״־עד זנזפעד . א:ז באקאנט דעס בעדביבאוס. כאפיב! א:ן סאדיב״דענע צגיפ; את אונפער;אנץ *גדעדע אובדסבעגד: או; באדזנגונ■ נע; נעבאפ: נעװאר: װ: האבערס נע־; זאננע;. אדעד ד׳ג־ תהאיס אדעד ד: פיבד■ 11 ארד װ״ס. אז ב:פ ברזמנען עבאעבע אזדער א:ז אובםענאעד צו נעבז א םואז באני־זף װעגן דז ב:נעז:־.יע דזבםער. װאם האבז א:; םאראויף םי; טויזנסעד יא־: נעזונגעז ז״עדע אדער דעס נדויסז בזנעזזפז םאאק; א:ר האב דא נא־ נע• װאאם נעבז אז אאנעם״נע כאדאקםע- רזספזק פוז דער בזנעזזיבעד דרבםוננ. א:ר אנםװזקאוננ או: נגיסם. קײז ד:כ■ פוננ א:: דער װעיפ האפ נ:פם אזא או־סנעהאאפענעס •בם״נעז־ װר ד: כי■ נעזזיבע — א יבפ״נעד. װאס האאפ־א: פויזנפער יאד:. אז איבעדבדוד. וה סי״ז האס דאס נעקענפ זעז פוז ד: אידעד. װאס זענעז דא נעבראכם נעװאו־ז או; װעאנע זענעז נע־ב־זב; נעװארז םארפזדעגע עםאבז םו; דעד ::נעזריבער;זדברכםע; בידארף איעד דעפדאזזקז אדסנעהאדבזעעם יספ״נער נזיבפ םאד־ ■־•ימענעז באד א״נבאנזקגיס. סיאזז נז־ בער א נעבדג״באםס ז:ר א״יז. דעם א״נענעם נאציאנאא; ״נעבזב״. נאציא־ נאיע■־ ״נאפוד". ס־־בע פאעזיע: סגיי קענעי םיז דעד אאב־נינעזזיבעד פאעזיע םאדנאבכז ר: דאזזקע עדיבסע פאעסזיבע פאםתנעז םו: כ:נע *ו האבערס פאעבע: או; צוכ תהאים. אז *יא:ב ז״ער יבבנקײם אי; ק־עפכזקגיב םיז אויסדרוק אוז א: *ו■ ארב דער ענאעבקגיט פון נעװרסע באסזװז. קגכםתויוס האם א־; ז״ז .זז קרננ״ אדניננענעבז באױז א קאבנעם סבא םי; ד: אאפע אזדעך, װאק ןעע; אדזמנענאנ נעז םיז םויא *י םויא די־ד יאננע דורזת; פא־יבעד פיז דעד כזנעזזיבעד אזפעדא בוד;אדבז. אז קאנםוציוס האפ נעדזאפ םאי ז:ד א״גזקע בו״זנב יזדער. פאעבעז איז באאאדז. םיז װעאכע א היםבער פײא א:ז םאדםאסם נעװארל םוז קביא־ים, פדרנצי. פרנזססארז. הװכע דענזריננם■ באאבפע אוז נפװדנםיעכע אינפטרפא־ נעז.;אד קאנםזציוס האפ אויסנעקאזבז באדז 'ענע פאעסזיבע יבאםיננעז. י־אב זזןנען נעיזעז א:ז א״נקא*: ם:ם זײנע עפזםע אוז באדאאזיבע פ־זנצזפז. אוז ז״ פאדא״בזקם א:ז י״ז ביד ק:גנ" בעת ד: בעדססע םוז דר אזבעדזקע יעי;עז פא־נעסז;עװאר;. ר: צגיב, װעו קאנםיצייס האם צו־ :,1׳םנזדבםעאם זבז .ז: קרננ״ װעדם באבראבס פאר א״נע םיז ד: באוענ■ דזקסםע פעדיאדז א:ו דעד בינעזויבער דזבםינ;. דאם זענעז נעװעז ..ז:בז םעפע יאר״ םיז בזנעזרשער פאעזיוג נאד װעא■ כע עס אזי געקובעז א אאננע היננער־ פעדיאדזג אנהאיפזגדזק ארום הינדעדב יאר — א פעדיארזג בעזז װעיבז&־ ז״זד װגינזק װערםםיאע װערק זענען נע־באם: נעװארז. נאד ת הונדע־ם באנען־ע יאר א:ז נעקיבעז א אאנניאבע אויםיעבוננ םונם פאעפזיבז ארם. דאס װרבםזקסםע פאעםזפע בוד — א:ז א; *נםאאאניע — ז:נם דעם ״פ: קזננ״. א:ז ה ״א: סאא״ םוז קו> יועז. װעאכער האם נעאעבם 280 יאר פאר אונזער ק־יסםיענעד — *גים־דעכניננ; פוז יע־ נטר צגים זענעז אױר באקאנם הרע- םוז ה צװס בענאבפע דזכםער ם ו־יו א איז א:<א:נג װר אויך־ א צאא את־ע־ םיז אובבאקאנםע הבפער. ן יבפעםער. בעת הד אאז-הנאספ״נ [ ספעציעא אונםעד דע־ העדיבאםם פו!קבזעד קיעז״אז (196 נ. ק.) אונםעד ־ע־ העדיבאספ פוז הויאננ;םסז (220 נ. ק.) פון דער װעי־דינאס י םיזג האבז נעאעבפ עםאעכע הכפעד סו;רויסז םא־נעס אוז ז״ערע שאםיננע זענעז פיז ה כזנעזרשע ק־יםזקעד נאײכ ,;זדמנעאט נעװאדז ב:ם ה קאאסר־ב; 1 הכםוננעז א:ז ״שי ק:ננ". } םזז דעד וחד״הגאספ־ע ב:ז דעד : פיסרז״הנאסם־ע איז אייד אזז םשר םי ה אובדבאא (זעקס הנאספיעס: װאי ססזננ. סיננ, םיסז. איאננ איז פשעי אריפנעספנהק ה *בם פיו יאר 20:; נ. ק• ב:ז 587). א:ז קבז ״זן-םםיאר נרשם צונעקוםען *ו דטר כינעזזשע; הכםינג, כאםש פאעםז זענען געװע םאסנעבע־ אבעד ■״ :אך #; אהב. אבעד םש־ספנס;אבאבעדס. אז װסז, אז דער בזםםשאעבער;.יסס ן םזםאםארז פיז די סהערדרקע הכםעד כעם״ אוכיעמם — איז אלז אאע צגיםז ן גאד א; ערנערע צגיפ שזןד דעד כמע — אלז דער אייגענער םפעד... נעװלס; זדצער פאעזייג װי פאר דש־ פגיגם דאם נלישס. אז אעם אמלװערס י אזז פללאזאםיע גבצצ. האם אנגעחןולהי זלנם דעד פ׳עעןידלנאסםיע כיז דער פז אז־רלנאסםיע (689—618 נ. ק.): דידא זלקע צגיס װע־ם מוצילמם *לס רי דע תאראגסיםעריאדע אין ד־׳1ר כדנעזישע דער ים פון דער בלגעזליסער םאי עזיע א:ז קײנסאצ גליעם דורבגעדלסז :ערז־אר; םזז סרעםדע אײנפױםז. סזן פרעכידע *עסראסעז. װל דאס אלז דער פאא כילם דל אײדאםעליעע ילפע־אפו־ן; די בארלמפע כלנעזלשע כיויער האם בא־ *טלצס דעס אדים אוז דל אויבעיפיאד סוז זגיסזקע אײגביוסז. אוז עס א:ז נעי ־בעז א כיערקװלרדיקע זאד: בעת יעדע אײדאפעאלשע פאעזיע אלז אונםער בארשײדעגע װלרקוגנעז אוז זילעגדלק אלז תיר אפם נאציאגאי. אלז זל אלז אלד •כפדנער. אדסדדיק אוץ סאדס קאסמא־ פאילםלש. אלז די כלנעזליעע פאעזיע :א־ צ־אנאי־כלנעזלש אלז אלר י׳.4ס:לנער. אלז אלי נאגצז נעבוי. אבעד םערממס אוגל־ .דעדסאיל אלז אלר כיזזות. װאדלם. ױאס אלז נונע דל םאפלװז ן אול אלדעעז. װאס שפלנעז״דורך דל כל־ :עזל־עע פאעדזג אלז זי אײנן אאע דלכ״ טוננעז; דל כלנעזישע םויעד. װעאכע האם באישלצס דעם א רו ם אוז די אוי״ בעדפאאר פון דער ערדי האם נל׳ספ נע״ קענם פאי׳שםעאז דעם אויבן. די הלם־ אעז כילם דל אײבלקע סודות, דעם אופ־ ענדאעכז אונלװעדס. אס דאס?זשרייכם קאאר אונםער דעם נעדאנק, אז אלז תור אלז דל סענםשיצעכע נ׳שםה אוסעםום דיי זעלכע איז אוסעפוס אוז אלז אלע צילםז דעגז זי דלזעלבלקע פדאביעסעז. אלדעעז און סודות. הלנפזג־ דער סעכפלנער נל״ נעזליטעד כיויער האס נעבאלם דער כינע״ זל׳כער נגיסס. אפנעםגיאם אוז אסנעזו;״ דעדט סוז דער אלבערלקער װעיצט; דאר י. װארפפ א־אפ פון אלם דעם ספעצלםלש־ כלנעזל׳עז סאנםי (יצסדער אלז דאס *פם :לשם כיעכלעד צו פחי װײל דערדאזלקעד סאנפר אלז װל צמױפנעװאקסז נעװאז־ז סלפ דער :לנעזל׳שער ניטסה) — אח איז זײז נאקעסקגים דערזעעז סלר דמ־כנע״ קדײצס דל אײנעגע פיײח און לײדן. פדאבלעדעז אוז סתירות װאס אלנס נגיספ פונם סעדב־סזמפשז. סלר קעגעז דאס זעז סלל אלז דעד פלאאזאפיע או• סגי אלז דער פאעזיע פוז דל כלגעזעד. אײז בנל׳שפלל. :אפ׳ג׳ גלשס סאםנע״ בענד. אבעי אלנפערעסאנם. װי דעד אא״ םעד אור״װגיפער דלכםער םוז כינע קאן זלר אדאי־ צונויפפרעפז סלס דעם הגינס״ צגיםלקן דלכםעד פח אײדאפע איז אםעי רלקע: עדנאר עלעז פאס בארלסם אלד ״דל מ־א״ אלז אזוי ישםאדק עגאעד צו דער ״קיא״. ױאס א כלגעזל׳טעד רלכ״ פער פ ״ע י א * א י האכ אויסנעזוננעז סלט אליער צװגי םויזנפ יאי־ צורלק. אז 2א קאז א־וגסערפאלז אונםערז פאר־ דאבס פוז פלאניאפ. װאדלס ס׳אלז די״ זעאבע אליעזג דלזעיצבלקע ׳עפיסוגנ אוז אפליצו אז עניצעכער רלפם; דאס נאלק פאס אלז. װאס אלז זײז צללם אלז דאם״ דאזלקע ארפ־כלנעזלידע אלד נאד נימם;עװעז אלבעדז־עצפ אזיף קסן אײדאסע־ אלשער ׳עפראד אוז אויף װלפלא סיאלז באקאנפ האפ פא נל׳שפ נעקענם קייז כלי נעזדש.! װל געזאגמ, אלז אזא פאא נדשם אפענדײדע־ ..פרײ־כ״ אד אלז ׳טװאכע. *יגיםע אנוננ פז דלר. א ־רפלק פח -גיז ביד ..פיצלדד,* - ־ארסא•־;אםפ־ל־־ בעז! ס־עז־ אגדפאי׳דםאנענעד. קײנדאל י בלז אלצס. פא־־כסאנענער צװעק פח 1 רעבז. ד?ד־;דו־סע־ זע־לבסםצװעק. װאס װעכ װערן פארענםפעױפ אלנאײנעס דלפ דער נײיסער פיאנע פוז איז־םוף. װאאםז דל דענכתןז נלחפ אזוי רדכס נענלויבס רעס. ריי־־ר דעגפדעז ארויסנעזאנכ•. עשרת־הדברותדלקז ״אנ* יהוה!**. װאיצפז זײ זלד נל׳ספ אגיננערױאעט אלז װאיצד פון דל יארכויזנכז. ױארכ הללנכ דל פדא־ נע ״םל יהוה״ נעװעזן;ענפעד צי דע• עצס־ה־עובה. דגיכעד פח זדטלק:. רגיככ־ פא־ענפעדפז ״אנײ*. אלך װײס נל׳דכ צו דאס דא־פ: דלד דלר. דאקכאר :אספדלד בעז סלפ דנלנע •בכלנקענ-לקע. באדכ־יענדלקע. קד׳מלקע. װונדערבארע אלדעד — דאה יעױז אככ יא־ צגיכ װדסינאלעז זד אױף דדז :־דדה. װעז אלױ רעז זײ, סארדאקז זײ סדז גאגצז ברוכ־סלסכעס אויף דנעס. זלנכ אככ י־אד װלא אלד דלד איבע ז־עצז פא־ דגינע אנדעדםהארבז צןמ■• ־ רלנק י־עזער. נוד אלד פלא. אז אלך כאר נל־עכ. *־לער װארכ אלר נעדאדפכ װעיח רי אייז א דאקכא-־װענע-אראנ. דלד אלבעדזעצז הגיסרי אלכעײנלהז אעבעדלק .-.*ןץ*;ז־זא־ פיז א נ עבידם־קיל נ יק װ י ד ע י ־־ א־לדסכע װדבעד פח בערללז — דידצ; קלנדער אל; אנדע־ם־הארבז ־עפלבע־. זיגות. :עפאגנענע אח פא־־עכױסעגע — בײנן דא דעס בעכעי רדזג עס זאר דל פ׳־וככ אדלבע־ אלז ע־נעץ װעי־כ נל׳עכ אזױפלצ נזדדרלנז. אלן עדנעץ קוקפ םעז אויף באופלקע *ײד זלד אלננאנצ; אזוי נליטם אוס. װל דא. װדל דא. בסדד נור עס ־עי־דכ אח ׳דרדפ. קװ־עכ׳עכ אללך. אלד פדיי! פאד־דכײכ אלר םל.־־. *א? אלר זענכ נל־עכ אויף א ־עסהה ־א. צלס נל׳עפ אפ דעם עניז אוסזלסכ אח גל־סכ. סאככ נל־עה אויה. סיסענ קוסעז סלסכ בדם דרלקענל־ע! סען קיביכ נל־עפ אהעי־ כדי אויסצורועז. עס געבױ-עגכ זלר נל־ככ אלײז. אל־ :װזם אייױ עפעכ(פח! עיף־כר־סיף קוסם עס : ברויז־באא איז קרײ:. װאס־ע־ אוז סלסכ זאאבז עס אײ:. פוז ערף בעפז סלכ כ־ערז אוז בהום קוסם א נעיאניער. װל א סאלום. נור פוז צװײ אױנז נעװענדם צוס א*ז־ס;ף. פי׳יפ כא־־נעזאנג צוס הלסל ארויף. רמ־ד אכ דעס פלצל פידי־עלקז ־עפלק דעכ א-ץ אסאי־ זדז: צדות אוז נללק. און ־עכא־בכ עס אסאי׳ ע־געץ־װאז אלז א *צסאל. װעייל י־לנז צייע־ף נדע אל• װײען־זאל. או; אכ אלז א כפ־עסיאנלסכל־ע 11 :ױסכעד־׳עכלק פח אןנאכוראללסםל־ע!) (ד. ה. אילכרא 1 װל א *טנלס אלז דל א ו י (סצענע אלז א גאככ״קאפע) ד׳. דאי•: רל 35־םע סאנאכע. צװײ אױנ; פועז א װללדז *ערגי אדיף: שפי-לצכ גלשפ -אס בי־ום פוז ־טאפע; אלז דעם זא־ כדי דל דב—א דא זאל ארוסגװאדזשעז אויף אלס. ־עלוס! הע־סכ. קלעזסעי! — דל כלי כוכ א כלאע: א װדב: װלסס אױסנעצעיכ. כנעז־כעככע־־ברױז. צניערת. הײלז־י׳אנד׳צאפכ. ריה קוסכ כלפ. קוים ריה. עס אלז ני־ אזלסע פא־קגילעכוננ פח ױפס א ־עסאל׳ז־פאס ני*ס אלי נא- *ואס ־שללסם זלד נל־עס. װעיכ גל־עם סױמ דװ־ד אלר )11 סוכער װל א װאינד. אלר סדאג -לך. אז אייף סדז ־שפערז. נל־עם אײבלק םיכ זל װ״ אוז ס׳בלופלקס זלף דאס ה נור אײנסאל פאיצלם בלז אלר בללנד אוז פלל באופ אלז סויל. '\1 פאד א קארנפעיד זאנכ אײנער : דל נעכ־גי־ץאפכ איז -אס לזמעגהארלשקגיס פיז קארנבליסעז אלז א װאונדעדלל;ער סאױסױז׳זגעט פא־ פרױעז. אייב *א אזױ. דאז לויב אלד העכער נאך דעם םלפז פא־בז־אלס םיז סאן. דאז קלערפ סעז פיז נאכגעבורס איז סענספרואציזג פיז גויפ. כארכלע;. הוננערז איז פני; — קודץ: װענן דעם פוגקלעז לעמס־װענ פוז םאז. בלום־שטדו־ם אלז יעדער גמ־ נעגונ. נאד דעם *ז דל בעגל׳שע צלפאםז דלכסעד. דער דאק•;אפפרלד בעז. דעד רי דגיס׳סע בלוםלאזער םראפז םיז אדפדקל״װאסער. י ד׳ערישפ נראדללנלקייפ, אײנסאנלקגיס און! כסדדידיקע װלדערתוילאנ. אנרער ניז״ ■' אנסז. פאד׳שײדעגע װענז אוז ישםעגז צו מלך ראױיםש * דלזעלבלקע אלדעעז אוז אלדעאלז ביי דעם אסתדלקסםער א פאריץװעבמנ. צװדשז דעד דאס ללדער־בוך ״פ ל :ל יש״ פח דעב סאד׳כ־נעס רעם״ח ־זככעי נאס םרלד בען אלז דעד״עלנעז אלז בערילז אלז סלכן װעלס־סלחסה. אלז *א־?191. א צגיגער״קרלץ. ױאס אלז נעװעזז אז;י *עױ־־ערהאפפ. אז ער האכ זלך געהע־כ אד־: אלנסלכז װלל־סכז;עפלרדער פון דל ז)12־קל**אס*שכערדלקע ׳סװערע הא*־ בלצן. דער דאקכאד :אכפרלד בען. דעד בלזדעסאלכלקער פארפאכעי פוז סעדל״' צלנדסע בלכער װענן ,װענעדל׳כע קראנק־ ד׳ללכז. אלז נעװארן א באװאוסםעי אוז אנעיקעכער דגיכשער דלככער. א דלכ״ פער פי• װעלכז דאס ױיקע בלדגערכוב םרײסלכ זדד אם. א דלבכער. װעלכז דאס. נאר אבלסל ללכפ. רעבצנדלקע, פדאלעכא—עי־כוב קאז נל־בם פאדץזכײ;; װאס דע־ נאציאגא״לזם •־:כו*סכ אלב אפ. װללל עד. דעי־ דלככע־. קעז קנלז *ביםנא־ ציאגאללזס נל׳שכ. נור סענכחז. סענכ־צנ־פלג״ש. א דלככער פאר דלנכער. א דלנכער אזא. װאס אלע זמע שרלכ ללנקס אדער רעככס זעגען פעל־ יברלפ. ײאס האכ גיד אײז ללניע — דז ער׳ספזב דל ללניע פח הויפפ־שס-אב פון סענכךץללכז־בליכ. כלדי־גליעע־סעדל• צלגלשע -לככמג. ברוכלקספןג פלס׳ש־ לעכסכע. כענדגלעכספזג -ערל־ בער -- העכסכע.;אכם־לד בעז אלז פעסלסלסכ. רעא־ ללסם — נגין גאכוראללםפ. נגיז אול־- פרא־נאכורארלסכ — סלכ אײז *יא־כ: (העדפ און ישטויגס!) עקספדעסיא־ נ ל ס כ! ד־אס װדל גאכםרלי בעז? אלז עי אפח־ א דע־צלע־ פון דעי סענפב־ הגפ? א סאראלזסכ? אפת־ד אלז עד א פרעדלקעד פון זע־־בבכסארדגעדאנק? נאכפרלר כעז װיל גאי־נל־סכ; ער אלז א דאקכא־ פח יתגע־לכע רי־ומקהרכ:. ער ה א כ נעזעז ראס נאקעכע םלײ׳ץ םו; רעב סענכ־ע;. ער האכ געזעז דעב סענכ־עז. װל ע־ אלז. דאס ער ג־נהאכ יעס דרצפאכ־־אײנ־ פא:ן (יא. אזוי: ירגיפאד אײנפאר!) פוכ דלר עס צו זאנז. דו. װער דו ואצסכ נל׳עכ זצן. דו. ללגנער סזצכדע. רו האספ דלך אװעקנעזעצכ אל; דעי לאזשע פוז סלוכה־כעאכעד אח װאדכספ או*ף ־יער אויכפלרוננ עון א ,װאנבער־ אפע־. האכ ער דלר צוגזמדעעפעפ זייז בל׳לדער־פאנאפכלקום פזן א *עפלפאל. נארנלעט סער. האם דורכגעדרעם רל סאר צענדליגק בללרער־ללדעײ. אוז נע־ נונ. ׳ץװײג יץפלל! רער ליעם אלז רעלאפלװ אוז צװעק• םעסיק. דמ־ אסת אלז אבסאלוס אח אזױ *סרגיבס דעד צװעקלאז. פאר װעשדאלאנ נאפפ־לר בעגיס פליײש־ אוז בלוס״ עקספרעסלװספער אסתעז זעעי אבסאליפזג אוז רעלאםלװ עקסםרעםיאניםפ צװעקלאדזג פזז- רעדלבער אלז א ל ז ז ײ דא דער נרזי״ אקענ־ סצ