Literarishe bleter · 1925-03-06 · 44 (6.3.1925) · p. Seite 3

44 6^ ליטערארישפ בייפםע־ 3 7. א*ז יעי *טפעדער *װעק פיו א״בלגנס אנגעזלנט האט;ע6ייאגס איוביז טלם א בײזז נרזנט פיז עזסבא־־ז בדז־ ״־םלץ פיז י.אפ. 8. אח רעי־ געטט א •עארבז דערטזט זזר צי ת־אע: או־ זעצט זלר אלן א־ע ארײז. <י. אזי עס זאגט צ? אזב זצן פדז•; הא־לפספ דלר גא־• א; דײז ב־אדהדפיי רעדטעי דעם א־־בלגז אזז *עטאיבי 10. אזן ער האכ נעזאנם ערן אזי: װז אײגע פו; דז גיד־ דלקע ־;דסט דו. דאה נוטע זא-ז טלי פיז טעבכלקז נעפיעו איז ־אב *ערענפע נליבטי.* אד אײב פארדנדזהפ זלד נליעפ טלט זילנע רלפז. 11. האבז געהעדפ דרנז פײינפ א־יב׳ה ידענז דעס גרױסז אזטנאלק. •־אה אלב האכ נעטיאפ; אזז זצ זעגעז;•נקיט־׳ןז. יעד-ע־ רע־ םי; זצז א־ט: איזיפו פיז תיפז, ברדי פיז ־עוח אגז צוסר םיז נעטר. אד יזאבז זלר אפגעיעפעלט ציזאטעז צו אלם צי הו־ כיעז אזז צי טדניבפז. 12. האבז זגי םזן װגיטז דל אוינז אויםגעהויבז איז האבן אלב;ל־עט דעדהזצפ. איז זגי האבז או־םנעהײב; זגיעדע ׳טטלמען אוז האבז זלר צעװגינם. רגיסט יעדערעי אײז זללז נעװאנפ און האבז נעװארםז אלבער רל קע6 א־ב נענז הלמד. 1:1. איז זגי זענעז נעזעסז מלט אלב אר*ד רעד ע־ד זלבז טעג אייז זלבז נעבט או; רעדט (נל־טט נעדע־ט — רעד.) צו אים קצז װארט. זגי האבז נעזע;. אז דער װגיטאק אלז צי גדויס. קאפיטל ג 1. דאז האכל אײב געעסנפ זנלז דױײ אי*ז נעםי־ובט זגײ פא:. 2. אוז ער האפ אױהנעדיםז איז :עזאנט: 3. פאי—וייז האט נעזארפ װערז דעד פאנ, װאס אלױ האב;עדא־םט נעבוייז װערן אלז אלם. אוז דל נאבט. װאס האט אני;עזאנט: באערובט האט א מאז! 4. יענער פא; זאי זעז פלנספערגל־ע. דער מעבפלתער שיז דער הגיר זאר אױף אלם נל־טפ פ־ענז. איז נל־פפ איים־טגיגעז זאיל אלם א איבםלקער נאאנמ. 5. אײננארז זאלז אלם פלנספעדגל־ט אוז פויפע ־טאגר. אלבערהלאז זאר אלם א װארקז. •טרעקז זארז אלם דל טאנ םארי ־טױארצעד. 0. איז *ענע נאבט — פלנסטערגליט זאי־ זל םארנעסעז. נליטפ בארעפפלקפ מלס דל טענ פון יאי. אלל דער צאיי פיז ס*- :אםז נל־טפ ארגינקומעז! 7. זאל יענע נאבפ זניז שאראײנזאמט. עס זאיי זלר אלז אלר קגיז נעזאננ נל־טפ הערן. 8. םאר־טעלט; זאלז זל דל. װאס פרובן דעם םאנ. װאס זעגעז נרגיט דעס אױיתז״) צו װעקז! 0. סאײםלנסטערם זאילן װעיז אליע אװבפדטטעדז. האםז זאר זל או־ף רלבפ אח עס זאר נל־טפ זט:. זל זאל דל ברעמעז םוז מארנעגיטפערז נל־טפ זעז. 10. װצא נליטט םאי־טאאסז האט זל רל פלרז םוז סגיו ט־אבט. װאס װארפ דאס אומנרלת פאר מגפע אױנז שארבאדגז. 11. פארװאס האב אלר נל״טם נעזאי־ט םוז טראכפ ירױס — *טפזןרבז. םוז אצב ארויס איז אויסנענאננעז? 12. צו װאס האבז מלר אױפנענומעז קגלעז — דל ברוםםז. אלך זאא זױנז? 13. אלר װארס יאד אלצפ נעאענז אי•: ־טטלאקנלט נעהאם. נע־טאאםז און נעהאט רו. 14. נאסד מלט קענלנז אוז ראטז םיז ייאנד. װאס בייעז ולר דולנען.**) 15. אדעי מלט הע־ז;אײבעזלצע־. װאס פלאז זגיערע הגיזע־ מלט זלאבעד. })!. אדע.־ װארט אל־ װל א םא־בא־נענע*־ אבארט צו נל־טט נעװא־ז. גאגיר דל קייגינע. װאס האבז קגיז רלבט נל־טפ נעזעז! *) ־ל ידד *טטײט אייח א פאר־טי־אפעבעס װאאפל־ט; אויס־ געױעקט — װעפ עי זלד א דלר פו; א*ז אלבע־קערן דל װעײס. **) װא־יטײנרעד דל פא־ם פו; הגיזעי נאבז פױפ. א ױ ב ווינ?יג?ז?1ס רירך י. ל. פ ר ץ ד<ןס •רץ־נ־לד *יז ג*ך גיעס ג?ײעזן ר?#י*דו*ירם { יכר ־אזיקעי- ם׳־אגטעגמ (1%?,אסיש•) םי־ן מ־צפ א״ב-א״בעי• , יעציננ ־ערמ איצכ םא־עםנמרעבמ ציב עריטמן דא• פון ט־צג אײנג• האנםלקן כקב־יד. די איבע־יעצײ.: אײ נעםאבט רא־יעיינרעך א־ן די *א־ן 1011-1910; זל איז פימ ב״לידטישבז דדד־יבן א,ײך די פארנינעמן פון *הוירבס נעדרוקמער *ידיטדג־ איבע־זעעינג םין .אױב, טױר השידיב, | ־*דג רהלת־־. די איבנריעצ*;: איל ביי *־ע־ איבערגע־״בן א״ן פלטן ■ פעב ־־•סן קאאיטר. רלסז דל האר או; צל דער ערר נעפא•4; אול נעביקט זלר. 21. אוז נעזאנט האס ער־ גאקעט בלז אלר םוז טגיז םוי טערס אייב ארויס. אױ גאקעט װעי4 אלר אויר צורלקנסז אהלז... ־עי־ אײבלגער האפ נזמעבז. דעד *ײבלנער האפ נזמומעז. נעבןמ־טט זאא זסז דעם אײבלגנס;אמעזי 22 במ אלעם דעם האם אױב נל־טט געזלנדלקט אוז דעש אאמעבפלקז קצז כאדעא נליטס געגעב;. קאפיסל ב 1. און עס אלז נעװעז דעד כאנ. אוז עס זענעז נעקומעז ן דל זיז דעם אאמעבפלקנס זלד צו •טםעאז פארן אײבלנז. אלז נעקוםע; * צװלעז זצ אייד דער ־טטיעדער אױ נזדטפעאם זלר פארי אײבלנז. 2. און נעזאגט האפ דער אײבלגער צום *טטערער: םוז ױא־ נען קומסס דו? און דער •״עערער ענטםערט דעם אײבלנז אוז זאנפ: פוז *טװעבז אלבער רער ערד אוז װאנדעד; אייף אל־ 1 3. אוז דער א״בלנער זא;פ צום •שפעדעי־: האסט רו בא־ םדאבפ מללז קנעכם איוב? עס אלז גל־טט רא נאר אייף דע•־ ע־ד אזא בראװער. עראעכער אוז נאפסםארבטלקער מאז און א אפ־ געיוענרטער םוז בגיז. און ער האילט זלר נאד אזוי בי־אװ. אי; רו האסט פלר אומזלסכ אננערערט אלד זאי4 אלם פאררעיבז. 4. און דער ׳שכעדעד ענטפ׳עדט דעם אײבלנעז א־ז זאגט: הו*ס םאר הויס! דאס א מענטט האפ נלפ ער א״ םאר זײז אעבז! 5. אבעד יטכדעת אויס רצן האנס. ריר אז זצז כײז אוז זצז םאײיט. אױב עד װעס דלר אלז דגין אגנעזלבס נל־טפ אעסכערז! 6. אוז דער אײבלנער האט דעם •טכע־ער געזאנס: אלז ע־ אלז רגיז האנר. נור זגיז לעבז הלט! קאפיטל א 1. א כיאז אלז נעװעז אלז צאנד עוץ; אױב — זײז נאמעז. אח דעד 1(פאז) — רער.) איז נעװעז בראװ. עדצער אוז אפבעװעגרט םוז בייז. 2. אוז נעבוירז זעגעז אלם נעװארן זלבז זלן אוז דרגי טעכםער. 3. איז זנלז פל אלז נעװעזז: זלבז םויזנפ מאף. דרײ םױזנט קעפצעז. פלנף הונדע׳רפ פאד *<ןסז פזכי הונדערפ עזעאלנעז. אוז — א נרויסע װלרם׳טאפכ. אח דער םאז אלז נעװעז רע־ נרעס׳ טער םח *רלע ילײם אלן קדם. 4. נײעז זײנע זלז איז פאבן טרלגק־פאלז. יעדער בגי ז:ר אלז הויז. אלז זנלז פאנ. אוז רופן צו זײערע דרמ יטװעסטער. זײ זא*ז עפז פלס זײ אוז פדלנקעז. 5. אח אז עס זעגעז ארלבערגעגאננעז אצע פרלנק־םא<*טענ. טלקם גאר זײ אױב. הליללקס זײ. םעדעדפ זלר באנלנעז אוז ברעננפ ב־אגד־אפער אויס דער צאר םוז אאע. דעז נעסראבם האכ אױב. פלאײכס האבז מגינע זלז נעזלנדיקט. :עאעסםערם דעם אאמעבםלקז אלן הארץ... אזוי פצענט אױב *טפענרלק םוז. 6. אײנמאא. װען דל ױננ־אאמעבפלקע זלן *שפעצז זלר םא־ז אײבלקז. אלז צװליטז זײ אזיד דטך •טעערער*) נעקומעז. 7. האפ דער אײבלנער :עזאנט צום יטפע־ער: פוז װאנען קומהם דו? — עגפםע־ט דעד •טפעדעי דעם אײבלגז אוז זאנפ: בון רורכיטםרגיפ; דל עדה אח א־ומװאנהע־ז אלבער אלר. 8. האפ דער אײילנע־ נעזאנט צום *טפערער: האספ דו באפערקס פײז קגעבס איוב? נליטפא נאד אויף דעד ערד אזא בראװער. עדאעבעד־. נאפפםא־כפלקעד מאז או; אזוי אםגעװענדט םח בללז. 9. עגטבערכ רער •טטעדער דעם א״בלנז איז ז*נט: אומ־ זלסם דעז האפ אױב םארבפ םאד דעד אלפאבט? 10. דו האםפ האר א־ומגעצױמם אלם און זגיז הויז א״. ארום א׳דן. װאס אלם געהער. װאס זללנע הענפ פו; אלז פזן דלד נעבעגסיטס. אח זללז םל — אליער יאנד צי־טפרגיט 11. ״טפרעק נמ־ אבעד אױם דײז האגם און רלר אז דאם?טנלקוג צל װעס עד דלד נייטס לעסטעיז אלז דללז אננעזלבט? 12. האם דער אײבלגער צום *טפעדער נעזאנפ: באקומהב דו אלן דײז האנט ארללז איץ. װאס אלם נעהער.;וד אלם א־ײן רלר נליטפ פלפ דלין האנס. — אלז רע־ יטטערעי־ א&נעגאננעל פח א״״בלגגס אננעזלכס. 13. אח אלן א כאנ. װעז זגינע (אױב׳ס) זלז האבז נע״טםגיזט איז ־װללז;עכד־מקען אל; הויז םוגם עילםספז בדודער. 14. אלז נעקוםעז א באכ**) צו א״וב אח ־אכ אלם ומגע־ זאגכ: דל קלנרעד האבז נעאקע־ט. אוז דל עזעאלנעז —;עװגידפ זלר בלל זלל אלז דער זללכ. 15. אלז אננעםארז *טבא אוז זיל פארכאפט. דל רלגער דער״ •טלאנז פלס דער ״טװעדר. אוז נור אלר אײנעי בלז אגכױנעז אח נעלאםז אגזאנ; דלר. 16. רער רערס גאר אח א צװללפער קופכ אח זאנם אן. נאפס א סײעד אלז א^א3 םוז הלפצ אעםע־געצונד; ד: •טאף אוז די קנעבס אוז *ױע פאדבדזמס; אלר אײנעד בלז אגכדמעז דלר אנצוזאנז. 17. יױנדפ נאד דער אח א דרלהעד קימם אוז זא;ס: כיטדים. אלז םללאז נעפללאפ. זענעז באפאאז אוז םאדגופעז דל קעמצעז. דנ יגעבם מלפ דעד •טװע־ד דע־־טאאנ;. אלד אײנעי פלז אנט־ונעז ילר אנצוזאנז. 18. רעיכ;אד דער איז גאד אײנעד קומס אח זאנס; דללנע ייז אח דײנע טעכטער האבז נע־טפגיזפ אח װללז נעס־ונקען אלנם עאטסטז ברורעדר הױז. 19. אלז א װלנפ א יטטארקעל אננעקומעז פח װלסטענליט. אננעומעז ארע פלד װלנקאעז פון הויז. אח ם־אלז אײננעפאלז אויף רל ױננעז. א4ע נעפטכ. אוז אלר אײנער נוי־ בלז אנפרינעז. די־ ־אס אנצוזאג;. 20. אלז אױב אױבנע״טכאנע;. אײנגעדלסז זללז געװאנכ. נע־ *) רעד ״טפז — רעד. **) א יטילױז — רער. ייכרט אין נ־יצע, ל־־םכק אין ראםיצאנםרך ־אב ײדי־ט־נ כ־נאמ־נד כיז :י־טט דײנלקעד אכט רײנן אױח אײ־אם־נ־טן רע&ע־פואנ־ אד• רכובח זיך א״יײז .רי אויך 'יסובה העב פ־נאטע־-באז־כע*. בנינע רעט ײ־ךטן כעאטער-ם־אבײעם אין *־ילן: רזיט טלן פױינתנ איז עט נײטט קיין *־אנע ם־ן ר־בטוננען. עה אײ א ניןגץ *־אזא־טע גערט א־ן :אכאטוןר נע״ט• ב־אנע. פען קע;, דען ב־י. גען רא־ף ־ןו נײן אויף נ־דבע ראבפראב־סן, אבער :רענעצן וענען הא. ־ערכע בען ־אד^ נײטט א־־בעריט׳טך;■. אויב האב מעאטע־ הע־ם אויף צו ײלן א ק״לם״ד *'ו •טײנקדט-ם־עבערן, 5אר■ ללדמ עם זײן אינהא־מ, ירן עקזיםמענץ• יעכמ, און דאב אײ •טע־רעבער, װל ניטם צ• האבן •:כ־י א כ*;אמ*נר. אנהערע סע־- קע־ האבן —:־ע־טע־ נא־טארע און טיף• א־גנע״איצ־מע שאקטאדן, ױאם האלמן• א־יף יי־ער :אציאגא־ן הײיג אין םעאםע־ ב־ רײ אײ נא- איײע־ פין די םאקטא־ן. טי.־, א*ן א־דעי• צעז״-טק־ם און צע- *טע־ײכקדט, ,־•אבן :־טם בער װי צרײ אזע״יבע טאקטא־ן: ־אב ביה-הכדד־ט און ־זןב נרנאטע־. אין ־י בתי-ד־ריטים דערם ש־סטע־ אין :*־סט־נ־ אין א ו נ ז ע ר מ ש א ט ע י א*י *מ ם ר ד * ק. אין א־נזעז־ע *נן דען ־ע־ט דיס זײ ייעגן •צען ־זןכ ײ־ייטע מעאנהג־ - *אר :• אי־ אײח א .קאיאציע״. עכ איז דן אלן װלן וןןםציר־יםן א םאבנד םאד ־עם צזזעק כעאמע־. ־ארט רץט י דאב ייד״״טע קינכמלע־-מעאמע־ טםלרן 4; דאנאיטן אלן יאר, און צונ־ײםן ון נלעב רעשע־מ׳יא־ באד א םו־נע. שא־ ד־נם מע• אםע־ הא־ף מען באצזןרן בפ־ה ססס.46 ראראד. איצם בלן אלך נעקיבען אהע־ צו אנ• גאושידן שאד דעש דיגע־ מעאמע־ 10 י *טויטשירע־, טע;ע־ א־ן ב־ײען. •שמ״ן בל א טעאמע־ אין ײ־יהצןי צענם־. א ײדײמ קינםשרע־-םעאמע־ *ײ באי־פן :־־כס;אד :דטש־־נ צי י־־.. :א־ אײך בא• אדנש־יסט צי ־ע־ן 6*ז יע• ־עפו :ױר אק:• ־כשידן דללנע ם־ע:ע־, דימ װער• דאפ ו*ך *ארנרא;; א־־בגעט־*:•. *טע מעאטע־ דא־? ר״־ב-ב־ זקן ײ־״ט, ־זןב הײכמ: ־א־ז ײבן א־ן גע• שינען ־עם אויפ־ריק שא־ ־אט אײננא־• םירסטע במעציש־ט עבם ײ־יייטע א־ן צו בע א ראב :•ב• קיטע• '1 י נב או-ב־ר-ק לןנן ע= ירך *־עם ײ־ײטן רןןריט, יטפירעד און אױך ־ע־ טעוגוע־באזיבע־ קען נײטמ אין טא־;־טט ב״דבן אײנזל• מ״ק. םלר םא־ן ג־טט א״בע־-ײן ־י שע• לערן, .דןכ ב׳איז באגאננען איניער רימע• ־אמיי מלמ סצ ײן־ צו,־*־ י*ען זל האט ולך נעהארמן אין — ־׳ אד״ע שײ טע״• א שמועס מיט דוד הערמאן װ?גן די ■י*בל7ם?ן מין י־ײסן >יץ ילגןם־יגןס ס?*ם?ר אויב ■דע־ ענםײ״א״ם פון די א״ב ־* ־רםע־ה־נע נערט־ואבריננען ױעלן אזוי ר־במ ליטען, וױ דל ע־יטמע סססד ־אי׳א־, ־אב טען הזןט נע״אטע־ם, -־אן אײ ־* '־אשיננ שון ייד־טן רײ״בםרער• מעאטע־ א״ן וײן א סאקמ. עכ האנ־לט ײך אבע- הער״ן, אז *מוין בײן ע״טם; באי בײ בען הזןבן א פ־פג םין ססס.16 ־איא־. י*םע, בא־ל- זדך, אז אי־נע םון הל ב־ע;; ם־אגן (כלל א״ן גאציאגא״י-קירמ-רע, אלן ס$ר״םי*טן ײן) אײ ־אכ *טאםן ײידט קינסמרע־ מעאמ־ע־ אין א• ־אב אײ הי אײנציקע לעבע־יקע מאקמ, אלן ־עיבן עט קען טימ אוני קו־ דען דע־ אאנע־יכענער ם־ן אונז אײדא• א״דיטמא;־ צו םאדהיפן הי אבלפ״יאצ ע, נ א ר ־אנ סעאטע־. א־ן;־טט רלענע־ אלז אויך די ג*־דם*גנ אין םארימײט־ ז*;. דדנהע־םע־ ביבע־ דעגן א־נזע־ע :אצ*א־ נא״׳קילםורערע .־עכם. הינ־ע־םע־ א־• מיקלען רענן אונדע־ :אציאנא־ע־ כארעכ פיניננ ריאבן נדטם רי םא־יכ־טע בא־ל טוננ״ דל אײן באטק קלנכמלע־״יט־נ םא־■ ׳.ענ אין אײראםע. פ־ד האבן עב ביז אלצם :י׳טט געגינ אםנעיטאצט אין איך <גיז איך -,זע;יעמ -־רבנעכאבב ׳רעכ םי־ א־ניערן טיט רי .װילנע־״), האב :זינ־נ־טס נעה־יײםמ, אז אויך רל נןל־ג״טע למ־ננ סין איא ײד״ט פעאטע־ א״ן א״״־אםע אײ אײ• נ-ײכ. נ$ך פלן ט־;חנ כיז אלן אײדאסע עקזלכה״רן א יד־״־ט קינטטרע־-מעאכע־. -ןןט אלז ד״ ביב־, םא־ײאפ איך האב ב.עדײן <-י װלנער ױ־ן צי נרײ״דן אזא םעאמע־. רעדן װענן א בירסמיםםע־ ד־ככױ־' י<*צס אין אײדאםעדטן מעאמע- בכ-ד און אין רלכדטיאנ־ בם־ם, אײ בטעם *־.*כטענלעך. :אך מלן ביינ־ננ, הע־טמ;־ איצט אלן גא;ץ אײראס־ג א כאאם. דען איז באידגםלוסמ םין םאר״ט״־ע;־. במועען איבעד אי־ן אעטע־ר״כט״-נגע; :דט״מערן זעגען אננעיטמעקם טימ םא־ •דרעע.אײכען א*ן אלן אײנע־ און דער■ רבעד םא־שסעיי:: קענם אלר אםמ בא• דע-קן די״טםע־ר״ םין רלכמינגע;, וד$ב זע■ :ען ײך ד״אטעגמיאר כודיי־• איך סיין -־טמ ־ע־ב־מ צי זאנן, אז. רטיטר, בל אן ׳נ־בסרעכ־אנ״כמ כא־ן ז״ך ה*ײ״ה *הל־לדו ־־טם באסע־קן *טםיין ם-־ז ־עא״ײכ. א־עד םינ־קע־מ. אלן •־ער א.ײפםא=*:נ און בה־ד־. הע־טמ א€ט ג־ער טךט־טזיט ם*ן םארעד־עגע גט־ין און צע־דבמ רל :אנצקלט, בא■ דע= ־״םט׳ דאכ אײ ־ע־ תטצ*ת או״פטי. יעדנ טעיט׳־ארי׳ גד ייי אװיגע־ישענע ל־כע־ ־אדינירמ •א־רויםיק דער עקכם־עכ־ןןניזט״;ןנ־ *ע• יינ־ער נםעפ רע־נט איב אייף ידן יבמיל• ל<־. װןב קען םען זאנן, אז א־גטע־ דכן איזש כ׳לאר זלך דע־;למט ״טםעלן בדנ״ט ער זיך א״צם בב־־ צ־ לדן ענ״ע- צ : ר ו ם ל ״ט ן מעאמע*.