Literarishe bleter · 1925-02-27 · 43 (27.2.1925) · p. Seite 5

ט ש ט ■*6 43 תר:פ:ק א:ז נל^יפ נאי־ ד־טפט. סיי- ) פ:ק א:ז כיער. תר:פ:ק אלז י,*מיף. ה>וביזי םאר יןזנספ. םאר װעאם־באנעכ•*:. װי א:ז דאס נעהעדפ נעױארז. אז העפםז זאכ פעז פלם א פאנצעי ־- אויםז , פגיש,., א:ז נ:יטכ ר: עריעפע פארעױנג פזן רלפעראעבז תאםף: פ:ם אםענעס י װ:ז:י? יעי אדפעד דיכזס דאדעײ׳סי,: זאיז ניעז י:;אנעע םי־אנע ב:־עפ יא- :אפדער:ז:ר;. ם:ר ם:ר* א םא-־צױגיםי־סז קאביף פאר* ק־יס פוז אזנזעי היאטזר. פוז לזפעדא&צד. פעאפע־. הוגספ. פוז יעדעי רמעלז א:ז קאז ד:;>מצע פער* זענרעבקגיפ. פ־אבז ד: פולע אחריות. רעקז *עדעס איייסנעזאנםע *ו*־פ ד:סז נאפעז. מיכאל װײכערט אילע צײכנוננעז פוז פעא:קס םדזרפאז צו דער אויםםלדיננ פוז אאםער קאצ:ז־ נעס ״דער דיכוסי' א:ז םעזזםער ״צענםראר״ פיעוםע זאר. פח דעד באצלוננ םצד דער פרעיסע צו רלטעראםײ. צו סעאםעי. ל:י פע׳־אדל־עע או; םעאפעי־קרלטלק זענעז נאך יטםעגדלק א:ז אעזער צנדסזנג־פע־ איעםא;. ציפדעעפעגלס. ם:פפ ראד א:ז ױאנ;. א:ז פארזם:יפע אוז נעזעי־עאפם־ אעכע פראנן האיפ םעז אזבעדצצגוננעז. םעז ה:ס אפ דל א:ניע. פזך כאצ:ם ז:ך צו ז*י ם:ם דער;אנצע•־ ערגסםקגים, םעז פייאנפ ר: פואע אהריות. אלםערא־ םוד אוז םעאסיני נאד.אנדרפ םעז נראחר־יד. פא׳־בנינײענדזיג א;ב־א;־חא־ ד:ק. אלטעראםוי אוז םעאפעד זעגעז באיפיז צגיפיעגס־םענפ־ע: ״נאפלצז*׳. ״קאגעער םעריעםאז,4. ..־עפרזנד־ װעי װעס רא אװעקאי־נז רעם םאפז אינםער א ״נאםלצר״? דאס א:ז אז עװאה רננ* רעס לעזער אי־ אעי דעם קלנסםרע׳־. אתזער ־עזער האפ ער־פי<וב נל־עס קגיז אויסנעא־כעכ קרלפליטז חויש. עד פא־אאזפ ז:ר אזני;אגצז אױפז יעצענזעבפ. זד־ נאויכפ א:ס אויפ; ױארס. ױאס םא־ א חיכיבות. ױאס פאי א װאגלקגיס יזאן אבעד חאבז ־אנ װארם. אויב עם א:ז אפיאו נל־ג־פ ױע׳־ם. םעז זאא עס דעקז ם:פז;אםעז? או*כ רער קרלעלקער אאגיז;לפ אגצזה־עדז. ם:פ זגז חתיםה. אז ע־ אלז;אי־בל־עפ קצז קרלסלקער. נל־כפ קגיז ־עצענזענפ? דעם רוכיסעס פרפנפ פאספאר גחםהאע / קאארא סענאאאױזפ־ע טער נז־עכ — א <*עזער. א צוקוקעי, א ציהע־ער. 1 אוז רעיי ־ערגיבער צ: רער קלנספאער. רער אקםיא־ צל רע- רעזשלסעד? דע־. װעםעז םעז רעעענזלרפ. םעז ק־לםלי! קלרם. םעז ם*עפט? ױאס זאל ער האלפז . ביז א קרלםלתער. ױאס פארבאהאאפ זלר 1 אונםער א םאפקע? ױאס זאר ער זאנז װענז א פסק רין. ױאס ווערם ארויסנע- םדא;; רורך א; אנאנלם? און רעיצו א פסל, רין, ױאס םיעפ אדגיז א:ז י־אפפ :אסד אלז דע־ עי־־נפ־;־ אזג־כפאנ־ז. א פסר די;. פו; װעאכז עס א:ז ני־נם דא קגיז אפעי־אציע צו קגיז העכע־ע־ אלג־ סםאנת. אםשי צואלב עניװת? אפ־םר האאס זיר דער ־ערסכער נליעט םער װ: פאי א באו־זז צוקוקער. נל־עם םעי־ װל פאר א פיעופז אעזעי (ם:ם עםאעכע יאי צו־ ר:ק פאענם א:ן רעד ..פאאקסצגיםוננ״ ♦סרגיבן רעצענזיעס װענז י־לפעדא־ליפע װע־ק ״א אעזע־״). האכז אבע־ רי יעצעגזעגםז א םבע א׳־ױסצוזאנז זײע־ רע םײנוננעז אפם ם:ם גרוייס תקיםו׳ת. אוז אםם א:ז ר: םײנונג א; ערנסםע. רל סארםויילרינ; א;עראפ׳גע. דל אפ-עא־ צוגנ א רלכפלקע. ר: ױערפעי־ אוז בא־ גילםז פח ״פאדי,. אלת װל א:ז א רע־ צענזיע שוז א באיופענעם רעצענזעגפ. םאיװאס־ז־פע רער פסעווראנלס ״א צי־ יכױצך4•? רער פסעװדאגלם? גײז. ״א צויעויעד״ א:ז נליעם קגיז פסעוד־אנלס. אוגםער ״פסעװראנלם״ פאר׳ספייעז ס:ד א נאםעז. ם:ם װעאכז א אלסעראם חתםעפ ישםענדיק זלמע װערק. צו־ א:ב דעם ארער יעגעם פעם — זילן בלר־ נעראעבער נאםעז נעםעאס א:ם נריטס. קאלגגס א:ס צו באנאא. ארעד ער װ:א >,ו*םבייעז א םת״צה צװליעז זביז ב:ד* נעיאעבז אוז קלנסםאערליעז אעבז — באנוצפ ז:ד א •סרגיבעד פ:ס אז אױס־;עסראבם; נאםעז. ם:פ א פסעױראנלם. רער פסעױ־זמלס א:ז זײז רלםעראר:״ שער גאסעז. זגיז ״פלרםע״. װעאבע װערם ארסגנע׳ערלבז א:ז אלםעראדל־עז ״רענלםםער״. אונסער רעד דאזלקעד פלרםע קעז א:ש רער רעזער. קעז א:= א צװײפעו־ יסידבער. זסן בלינעררעבע־ נאםעז א:ז זײז פרלװאפ־זאר. ער א:נ* פעדעסלרפ נל״פס קײנעם — חוץ רל פאאלצײ. ױעםעז א:ז אזנפערעסאנפ צו װ:ס;. אז אנאפאר פראגס האפ נע־ הײסז זיעאק אנאםזד* ס:בא. סאקס נאררוי — *ססעוז זלרפעאר. אז בעא■ םחיסבות׳עס םאסלאיע א:ז עאיאשע־י אוז יש. נלנער רופפ ז:ד :דטארנ:? ״א צוסויער״ א:ז אבער גליטם קסז פיסעװדאגלם. פונקפ װ: ״א אעזער״. ״א זללםלקער״ ״א פדעםדער״ א. א. זענעז נדספ קײז פסעיוראנלםעז. דאס זעגעז סאסקעס. קרלפפאנלםעז. רע־ קרלפלזלרפשר קלנסםאער װײספ זעאפ;. רער אעזער קײנסאא נל־סס. ױעד עס בא״ האאפ ז:ר אינםזג׳־ ז״י. אױר א קדלפפאנלס קאז םעז כא־- רעכםלקז. װעז א םחבי פו; א םאםר ארער א װערק םוז צואלב פאאזפױ־ג־ע י פעסים באוזאאפז זטז נאסעז פא־ פרעםרזג או; װ:א. אז א:ז רל קיגיזז פון אײגענע. םוז פארפײ־חברים זאא םעז װ:סז. װער עד א:ז. אבער ױאה פא־ א סײכות האס ראס צו א סע* אםראאער ארער אלםערארל׳עער יע־ צענזיע? םו; ױאנעזיזתד׳נ נעםפ זלר פא־פ רע־ קרלפפאנלם א:; א רעצעגזיע? א פון מײן נאמיץ־בוך מריפמאנימפן במריק יידל׳ש אלז רל אויערז םןז א י םקפיד אויף דעד י״פראר. םעז ־שי־גיבם. במ אונז א:; די צגיסוננעז ״•כויספ:*! אער״ ״צוישױער״ ״װעלסיאנסױאונג״.! הנם דעם יעור׳ש ״ישויעז״ (רלמדש: סאאועז) נוצז םלר נלישם. װאאפ פאקע נאסבער געױעז צו ישרױבעז: ״אקסיאר״. ״צוקוקעי״ ״װעאס״באגעםוננ״ אדעד ״ױעאם־באנעסזה״. אבעי נל־עם ר#ס בלן א:ר אויסז. ס:ד ארם אז אנרעד זאד. דעד םחב־ פון רער רעצענזיע א:ז ״א צדעױער״ פאר־עפ״פ זלד. ז*ז א:ר סײז רא נל־שכ אבנעםעז זלר סאר רער באעװאסער ״&ראפעסיע״ פוז פעאפער־ר־גצעגזעגפז. קײז םאנאפאר אויף צו האבז םי״נענעז װעגן אויפפלרונגעז א:ז םעאםע׳־ א:ז נלישסא. א םײנוננ. װאס האס א פ־שוס־ ער באזוכער םון םעאפער. א ילד םוז א גאנת יאר — די אײנעגע פ״ינוננ. נ:סם רי אבאנזדםע און נלישכ ד: נעקייפסע פא■־ פוםצז נראיטז — קאז אסאא זײן אלנםערעסאגפ ב:ז נאר. פער װ: פאר יעדן. רוקא םא־; םעאםער־םעגם־ט. אבער א:ן אונזעי־ פז^ האנ־אס ז:ר דען װעם זאגן: נ:פם בדאי געודעז ן :/•י־כפעאז זלר אויף דעם. אלז אונזער| קוםעז־שאר נרעסערע עוראות אוז פאי־יעװײגס זײ. אפםא נר־צרק / קרעאפא גערזןבס. אבעד רערפוז א:ז נליכפ;נררמנעז. אז סעז םאר נ:*שם רערן •ענן קאעגעדע. בם־ס. אז זײ חזח ז:ד איבער צו־אפם. אז זײ װערן א רניאות. איז אמזע־ ״פאאקסצגיסוגנ״ א:ז; אפנעדרוקפ א רעצענזיע װענן רער "<־צםער פרעכדערע א:ן פעאםער ״זועג* | טראא״ די רעזחגזיע פאדגעםם זעקס;פאאםז אוז א:ז נעחתםעט פון ״אזוו ■:י־ער״. נל׳שם נענן ״אוגזער פאאקסצללפונג״: י*:א א:ד ארױסםרעפן. אח נל׳שס, ,־ױמן אינהאאס פון דער רעצענזיע; י װלא א:ר רעדז. ם:ד אלנםע־ע־ סלרם רי אמםעדתזרלפם. גל׳שס ח־אי׳אה; ציאיב רעם. װאס ז: קאלנגם נדשס אי*: נלתזפ וחמז עפעס א צוקוקער. ױאש זאגם דר< צופעאלק ארויס ״אויף רל יפפאאפז״ פוז א צפםמנ. יאס ישרללבם א רעצעגזענפ. װאס םא־באתאאפ ז:ר ׳שעםעװרלק אמםער ״א צו־שויער־/ א:ר בלז נל׳שס חויגר דעם ״צודיך״ םח דעד ״פאאקסצללםוננ״ אז ער האם נלישפ ד: רדי׳יסםקגיפ צו חתםעעז דל רעצעגזיע ם:ם זגז גאםעז. א:ן הארבע־ רזג פאאלפדשע אוז נעזעא׳שאפפאעבע פראנז ׳מ־ײבז ז:ר אונםער ד: םלפוא־* בעמעד פוז ״אונזער פאאקסצג־־םיננ״ ם:ס ד: געםעז אדער ם:ס דל רא־שי״ מיבות, װאס זעעז אאעםעז בא־ואוספ. א:ז פארװאס זענעז םעאפער־רעצזצזיעס אזױ זינדיק? סאישעק . סאנראעי־ רעד פרײנפאעכסםעד. •שױז זגיענרלה א סלפארבעם׳ע׳־ פוז רע־ צג*פי;נ. ױגיפע־ א קא׳־סא. ״אגינפ פא־ ־עס פאראענער םוז :ארקאױער ״ילרליש״ ק. זלננםא; אײער אלבערזעצוננ פח פוישקלבס ״סאאפאװע״. ראס י*אקספ א *:דל־שעי פאר־ענער ״בז ירבױ,. אוז ױגיפ׳ער א ב:סא ־שפעפעי נאד עםאעבע קארפאע־ אזעאכע ס־גינראעבע. אזעאכע אלבאעכע. עד האכ נעדאר־שפ: ס־זאר: זטז װאס םער ילדל־שע פאר־אנז. ױאס םער ילדי״ *שע צגיםיננע:. ױאס םעי ילרל׳שע בלכער. בעסע־ע צ: ערנערע — נאי זגי זאאז זײז ױאס םער. װל א:ז אאע נל־שפ ײד:* ־.דע אלםעראםו־;. װו ס׳געפיגעז ז:ר א: בעסע׳־ע אז ערנערע. איי ראה האם ער נעהאאםז פא־ זײעד א נארסארז אויס* זעז. אי״ז ק־לפלקער ־שם־גינג־אםתרלק — איז אלבי׳ער. *ערערז אויפנעבוסעז האדי איז אלבאלד. *ערע־ז אויפנענוםעז האר־ צלק. געזוכט צו רע־־נענםערז. םק־ב צו זגיז. ער אזז נעװעל רער אײד^סםער. ן א. י. גר$דז נסקי סגינוננ. ז: א:ז אבער נעװעז אזבערצגי־ נענר. הרגעס נעװארן א:ז דע־ װעאם־ײאחםה. •שוין נל׳שפ אםנעראזפ. געםוזפ קוםעז ציי ד: סקואפפור א:ז נעױעז פיז אײנעם א:ס עפאעכע םאא. יערז האם ער ם:ם *יאיעסקגיפ האכ עי נערעפ ידענ• נײעיז. בבאא האפ עי א£י:ע■־ נעפא-־ישפ ױענן יעיז א גי ע ר סגינמנ. אוז עי׳שפ -ערנאר *רױסכעזאנפ זגינע. ער .האם געהאפ א קלנסםיעידש אױנ. םאםענפאא אפנע״שאצפ ר: ־שפרלכז פיז א סענפ־שז. איז א בא־אנ־ פער ילדל׳שער םגירא. סלפ װעסעז א:ר בלז אײנסאא :עקיםעז צו אלם, האפ ער נאײד בגי רער ערישםער כאקאנ־שאפפ נעזאנפ : — א:י פא־םאנמ *אפאנדשע נע־ ז:כפס־*שטר:כז. ם:פ פױזנפעה *א־ז צו״ ר:ק אלז בגי אײערע עאםע־ז נעפ^־אסז *אפאנל־ש באיפ אח קוקנרלק אױפז םלררא האפ ז:ר םלר בעא־םח׳סבותעס נעראנק איויס נעװלזז אזוי אלבעיצגיננר. ישפעכער םלפ א ־אז־. ׳שױן נאר ־עי רוסדשער יעװאאיציע. א קא־כי־ פח א:ס: ״•שראנפ פא׳־ יצחק נרלנבױםעז אײ• ער םלפא׳־בעפעי׳שאפפ א:ז ״פעפ׳־א-;רארער פאנכאאכ״. אלר קאנפ ׳ש־גיבז ברלװ פיז אוקראלנע." םלר ארױכנע׳־יפז רורבז פעאעפאז: — גרארזעגסק:. אויף אײר האפ דאר רמ־ םאאר־הםות קײז ישאיסה גל׳שפ. א:צם אז סעז זאא אײר אפיאז ד: קאפ א׳־אפנעסעז — װעם א:ר ז:ד אייר אױסאאכז... ראס אזז נעװעז נאר סגינעב א פער־ זענאעכז פלזל׳שז אוסנאלק אח בעא־סחיש־ גות א:ז ׳שפארק נתפעא געװאיז פוז סלוז •שםגיפקגים. אעבגרלקדם אח ענע׳־י ניע. װאס א;ם גראד האה האס א:ז סאסקװע נעפעאפ. . — װ: נעפעאפ אײר ברארערזאז?— פ־זמט ער סלר אײנסאא. — ישװע־ צו זאנ;. — בגי אײר א:ז אאץ •שװער צי זאנז. זאנם נאגיר: ״ער א:ז נל־גפ קדז ילדי״ ־שעד — נאר א רוסלישער רלככע־״. בעא־סח־םבות־עס ראזלקע אפ׳שאצי;; א:ז נעװע; א רעזיאסאס פיז ד: ״•שװא־־ צע פאלפעיאער״. ברארערזזמס. צ: אלז ער בגי זגיז סגינוננ נעבאלבז אויר ד: אעצםע צגים — װדס א:ד נדשפ. — נאר א צגיפ אאגג נאכרעם האס ער ז:ר געהאאפז בײ רערזעאבער אלסקלנר — א ססאראנאגע־. װעסעז ס׳האס אגרעימ צו ע־׳שם פית הלי׳ש־: כײז אוז דעדגאר אראפנעב׳־אבם א:ז װלאנע. פוז װאנע; םלר ב.נגיסםערםע ױעפ. ריאבז א:ס ישפעפע־ ם׳־אנספא־* פלרם אײ סאסקװע. — װ: געםעאפ אײר אלםקלגר? — האס פאוצאמנ א ^ענ נעפיז בעא־ סחישבות. צופלרגרלק סלד צו רער סכאי סוע. — א סהגדי םין א:ם. — א:ד קעז א:ס סח װלאנע אח .האב, ױענז אלס גע*שר:בז א אי־סלקא. םאר־, ׳שסבס ז:ר א באנדסםעדםז א:ז װלאגעד ״ישסעי־ז״. אבער אלצסע־ א:ז םיר ׳שװער צו זאנ;. — א זלאי. איז װל אאע ילרל׳שע עיאו״: :ם —א פאראארעגער. פארישאפ האם א:ם רער סוסא. ױאס סעז האפ געסאבפ אדום א:ם. ם:ר זדנען זדעד־ גל־שם פאד־ ױבפלי* איז גלישם אוםױפם: ם:ר זס״ נעז זײעד אר:ם — װ:אז םיר זללן רס״ בער. הויבז םלד אז צו םרעײשז. איי דערםים ברעגגען םיר אום צורי װעאפה: רעם קיגסםאערס איז אוגזעד אײגענע. בעא״סחישכות ה*ס נעזובם צו סנראז ז:ר ם:ם װעסעז איז סאסקװע איז ם:ר — א:ר האפ נעאצעגפ םײז ארסזסע־ ־ע װענז א״ערע ״אײנזאסע קאאנגעז״ *לז דעד רלנער ״ילדלישע ישסלםע״. — נליז. אללרער. איועק א:ז א צױללפז צלסער או; נע״ :־:אכפ צי׳שיעפן א פעקא פארבונדענע - גיםמגעז אוז ם:ר אויפנעזוכפ זײן ױא־ ־לסעז קאגינעם א־פלקעאע. — גו. װ: געםעאס אײד? אוז װלדער האפ א:ד געזעז פוז א:ם •;גע ס־ללגראעבקנלם. העפאעבקללפ איז ן־יראקללם. — װ: אעבם ז:ר אײך רא א:ז ־אפקוחג בעא־סח־שבות. —יאײנזאם. אוז װלרקאער: אלננאנצז הויז האפ זלד אחוץ רער קריסםאעבע־ רינערז קב״ עד גלישפ נעפונעז. א:ז קאסנעם עסנצ:״ ־ער ה#פ נעכאגיכם אז אײנזאםער םא• ־אװארא — צו װעאכז בעאיםדז׳שבות אם פלר אײננעאארז. דאס א:ז נעיועז גאד זללנעד א פער־ זיגאעכע פראנעדיזג בעת ער האס ױר י י־שײדס ם:פ ױלז ביאד־ישללגער םרױ. איז װלנקא האס נעקוקם א ספאפוע: א ײדישע ם־שוגעע פ:ס א צעעםנםז י-•מרלםםן פויא.?י אלז כדעונע נעװארז גיז זתןם נצעש, אז א:י זיז זלז רעדי