Literarishe bleter · 1925-02-20 · 42 (20.2.1925) · p. Seite 3

42 6^ ליסערארישע 3 י ל* ט 0 *_3 דער מאלער לעאז באקסט מארק שווארױ | :־ױעל גל־בס ז>ןנ; צלב בעסער• — צל בלז אלר -.;ואדלק, >>ז :'ה$ב נעי יזענט נעבלנעז ערנע־ן #נדעד*ע עפ־מ •סעזרהע־ס, א*כפ>וז>ונכע־ס, ־ע״סלכ *טי*ז כיע־ קלנטכדלעדדטעה י־ צל אלז עס דג*; יטורד, אז :'ה>>ב;דטכ נעקלמכ זלד •טרז כיער דעיעתטלר• כלכ באהסכז ׳.־ אפ*טי פא־קע׳־כ. צ' קעז נל־טכ זגין, אז באקסכ אלז :כ כלף;זעוג, אז ע־ זאל קזעעז בא לכע־• א תננע־ע צגיכ כזב *יאיכ נעהעגכ זצכפעי;. אבער כ אלז דיי-ז־ד ײעדכעד. ידללא בארבכ אלז דאד אײנע־ פי; דל, יואס כא:; עפא:עס דל כעאכע־־קינסכ האכ דאד צו שאידאנתז;ל-:כ;יר :אי.סכ; אילס כא־ ־ע־. באהסכ האכ אינספל־ליכ ־ל כעי #כע־־ייעיכ צי גיעסעהזג כער עקס־ כ־עכע כאכ: אייפ; סצזעליטז נעבלם. *ל. *יאס זענעז נעייאיז אלבערנעזע• כלקכ פי; דל כאיעדל-יקגיכ, האבז צי פאדדאנקז באיזסכז פאד דעס אלכפואס צי זיבן אנדע־ע װענז, כלפ־עדע תװןןלז. עס קען אפיער זלבעד נדזאנכ ידעדן: באקסכ האכ נליצכ פארפלרכ קײ״ :עס אריף קרוכע ױעגז פח עקספערס כענכ#אע לןינספ. באקסכס נגיסמ איז צללז זעגזש קא*ד. עד נעככ דעם?וײעטאלז דע״ קא־לכלװן :אדאקכעד־יטטרלד איז םאי־ פיעבכ עס כלכ דער סלכואציע םין ענזאכליטע אויפפאסי;;. באתסכ נײפ צי דלרעלןם צים כאי צלװ אי; יטכרעבכ צי זללן צלל םלם עבכ־כאיערליטע נײנוננע;. ער םארסלם© גל-טפ אח שיודראדבכ נל-טכ — א ־אנק זללז ראפלנלרפז נזךככאק. װעז עס זעגעז נעקיכעז *גדע־ע אין :עװאיט באװגיזז דל זעלבע ״קינץי/ זעי י**׳ י ג־ײאר־- *עתב או; דער כיאד :ע; זײ פא-י־אבז בלז ציס עקסכרעם אי; דערנאננעז בלז צזס אבסורד. אלד בלז בגי דע־ כײ;י;;. אז אכ דל עקסכדעכלספ; האבן אככײססן דלסק-־עדלכלרכ :ל*טכ >*זו' םלא זלד װל דל קינסט פיז באקסכ. עס אלז ראר אזי, ילל:כ צי ם*ר• •טװעבז אויבע־פאע:לע:קגיכן איז בלאל״ קע עפעקכז. איז באקסכ, כיז אלד באי כעדק;, אלז נל־סכ;עײעז פ־ד £יז *פ ־• אײעיטאפכז בא־סכ דאכ אבעי פללי אין זײער כלכ זטז כעדיים. עי־ נע־עלקכ אפעדלדכ ױע; דער *דלנלנאכ^ד. אלז נל-.כ ני־;ע װגיכעד, :־װעי• נל־טס עד אלז נענאננע; ז>ונז פלםער — זלך •איײין אלבערנע• ב^קסכ האכ ד זא;*־ אאײז אלבע־• חז־כ. ע־ האכ זל; איז ־אס באקסכל״כע;עאעבכ. באקסכ פאפירנדע אינסכלםי אלז געװעז צו א סכאער ז>ול װאנז זלד צײ׳ג אז דער קלנ ײן און צװלננען ד>וס אלבע־ציבדעבז, : כלכ אלס אויף נגיערע, פיב^לקום צי גײז ש-דעערע װענן. יצחק ליפטנשטיץ ן ייעאז באקסמ כלכ *•־:לכעקכ*;;-,: י אויפנעםאסכע ק*כפ*זלציעס דערנרײנכ כע; אױף רעד בלנע ד>וס;עהעדלקע. עס קזצעז זללז פארא; פאד׳טלדכא■־ כלקע כײניננע;, >> כײניננ באגיבכ בירז א כײנונ; בלז כעז דעכןונסכ־ל־כ זל נלככ בואכ, >זזו' װל עס ה>וכ געקעכ באװללז; בלז אלצכ דעד עגנאענדעד;* ר ד >ן ן קרעיג. עס ד-מזמ אדיר ם>ו׳־>ז; אנדע״ רע צװצנן פין דעם זעיבן •טכאם, װעי- . :עד ־טפ־ןוצכ ארויס פמס זעיבז גרי״ :לכז •טודיט איס א םינד^כענכא-ע־ *ויסנאנגס־פינקכ. באקספ סע; זג*; א פעלקעי־, כלפ נע־טכאי^ קלנסכיער. באקסכ סעג זללז >ו קויסורערער איז אל;;עװלסז זלז נזווסוכןודדעער :גיסכ. באקסכ כעג אויר זללז אלרל־ט, פאדבגיגיר אי; ראסווגכױש. באקסכ אלז אבעד נל־טיכ קטז בלנעי ברער. כעדקװלרדלת. װ.־ װאנס כעז עפעס א־ינכערצי-־גיס; >ןכ דעס נעכאעבן, אזױ :ײיט, איייײ-ןצא׳-ג־״נאװאיסכז כאיעד םי:ם ריסליטז באיעפ. װל אזוי .װ*:כ כיע; דןום צי פון? אכק. איז ־>ור — דל בלנע אלז גל־עכ דורבאױס א כא אןוײןינקע. ניעז קעז ־א־כ פא־־בי־ויכז יטכלנקע פינכנװגיז. ז>);>וי :אנצע פוד;. >ובעי עס פ>)יע־כ זלױ אײד *רבל- כעקכי־ אײס הלנכעדנדינכ, איז אויב כע; װלי, *יס בלנע־קינסכ אויפנןובע אלז ציזאכענהאננ כלכ דעי נאנצע־ בלנע־סכײיוסוד. דער כאאעד באקסכ האכ *טוין פי; א ־4אננע צגיכ א;וכ עכאבאליכע כד״יא כעדידעפיכאציע. אכ־־ל ־עפיכאציע אלז זײעד שאי פלרערײט. כעז ה>וכ דעירף פאייטלזע־?־־כלק דעאנליכ. עס אלז געװעז א צגכ, װעז באקסכ איז זללז זיט>ו:׳־ זע*-עז נעװעז ד>וס אל־ *עאאסכע נל-טכ גוי אויף דער בלנע. גי־ או*ר אדיף פאי־טליענע;עבלכז £יז דעי־ ן^נעײאנדכע קיגספ. באקסכ איז ד>וס ב>וקסכל*טע אלז נעװיךז א סכל•*. >>• אײ;נ>ורכלקע דער־ *סגינינג. א קיאכ. אויף אײנעד פיז ־ל אלנכע־גאציןו נאאע קינסכ־אײססכעאיננעז אלן ני־אפי כאז־כאידעייע אלז ־4אנדא; אלז נלככ־ אאגנ צײלק;עדדך אײסנעיסכעאכ א נאנצע קאאעקציע באקסכס סצעגל־טע פ־איעקכ-כאאעדג־ע;. עס אלז כלר איכהײכאער געדיארז צ< זעז דל אויבערפאעבאענקסס, דל רי״ כלייאויסגעדדןך-ינקגיפ םין באקספס אל״ בעירזז־יננעז פיז דל >ך*ע באקסכליטע ״פייז באנאאנעדוןויעגע. אכאי* אזײ יײצנדע כאכלװז. איז װעי אלז *טיאדלק? אלר, װעיי בער האכ נעקענפ אװעקנײז? רז&ר, װאס אלז באקאגס כלס דיאגלי. אעװס באאעכ, קעז האבז א באנדלו) רדז^גז באקסכס פעפלקגים איז באדגיכיננ. װער עס ה>ופ אלס בורטאםז אלז כלי־ יכװער צג זןונן — צל דיאנלאעװס ב>ו- אעט — באקבפ;, $דער;>ו׳־ באקסכ דעס ריסל׳טן באאעס. אויםן ה#פ אײנער יעדנםאאם, או; :עװלדקכ ־עכאיק צװײסן זײער בוןאגינפױסכ. כלם באייעס רוסדעעד % ־ז• 11 י! דעי;אנצעי ענזאכלסקגיס האכ צ פ^־דיונקז באקסכ;, הײסכ עס נ$, נלכפ, אז באקסכ װ>ואם נעקענפ דאס זוידז ב>וװטז;, װעז נליטם דל פדאדלציע או; פ^דע־יננ פיז דעד ריסליטער :>ו דעןזנראפ־ע- דער דוסל־שער באאעם אלז בלז אלצכ געװעז בכעע דעד אײנעלקער פאאץ. װאי >ןז>ו קלנסכרער װי בןוקסס ה>ומ נעקענכ עפעס אויפכו־ אין בןוװגיז;. דל, ײ>וס זענעז ב>וק>ונכ כלכ רל דעדנרײביננעז פ1; אזא :#*4עס־כללס- כעד װל פ>וי.לז, *זעאבע כענעער װל נלזיכלגסקל *יז 5>וװי*>וװ>ו, די, װ>וס בא ג־טפז דל כלפאע;, כלפ װעאבע עס ה$כ ןופע־לדכ דיאנלאעװ אין דל ריסלקזעי :>ו דע>ונר>ופ*ע אלבע־הרפכ. דל קעגע; דער־ גו זלץ אױםשטעלונג אץ פװריז זען, אז באקסכ ה>ופ נליטם ניר זלד נעי פינעז. ניר אריד גזמעבז ד>וס פ>>הלקסכע פ#ר דעם צװעק. באקבפ >ואס דעק>>יאכ>יר האכ אפיטד;>ורנל*םס \ו פון כלס דל >ויע אעצכע בלנע״דערנרײניגבעז. ב#ק=פ גײכ ארויס :>4־ פיז אז אנ־ רערן •טכאג־םונקכ װל דל >ואע ר>ךלק>ו־ אע פיןונעדן פון דעד כ>ו-ע.-נער בלנע- קונסכ. או; ־>וד אלז עי ־טכװ־ק ם>ו- בונד; כלם דער כןודע־נע־ בלנע אין כעןוכעד־״קונץ״ בבאא. װדא עס אלז פןךאז קיגץ אוז קונסכ. עס קעז >ו סד דעדלבע־ נעזןונכ ירעדל. כןוייק יטװןו־ץ!ב׳דערסאז סלד בײ דש* נעאעעהגיפ >ו; 1זקז^רז״ש רו>ו, רעם ר.>ורבז פןואקס־ קלנםםאעד. צל ה>ןכ כןךק -זװארץ;עידיצנכ דל ילדלכע ייװעאיח פוז כלפאןואסער? דעם אלכןואיעגלשז בןיחײם? — *ז צװײםא. זבן ר*םע און רעאלניעזלכעם רעדס >ןר>ופ צו אונז. א ילדליט הארץ שץוגפ אלנם *אג; קלנסםאער, װעאבעד םלרס אלן זכז >וכעאיע אויף כןונפא׳־נןוס >וז >ופ= :עזהדעדפ אעבז םון אז *־בעכעד £ו• אלד קען ער-בס כןורק •םװזןרצז >ו פ>וי װ*כז איז אלר •טעס ולד דע־לבער. םלא דלבפער. קלנססאע־, קרלסלקעד ה>ובז ״טוין א*ננ וללנע >ןרבעםז ןופגע־ ־טאצכ. ביװעא אױסבעסעיז דעם םעאע־ איז אגאאלזלרן זללז ״כאםן. װ>וס כער ב׳קוק פלר צו צו זנרנע אױסדי*כעדוננען נענלס אלר אאץ כער. כ>ןרק יטװארץ אלז דער אײנצלקעד כעסאא־ארבעכעי א:; פ*רלז, װעאבעד םאר״טפײס צו ניאװלרז אלז כ״׳ךט פל״ 18־׳£ ־טװא־•; ןו־לכע װגיבעד ££רא>וםעגע צײפז. דעד דןוזלקער צוםןול אלז סעדקװרר״ רלק. •טיו*רץ זובס נלכס צו >זסלסיאירז הילנם־כןודדטע אלדעען. זײז קרעשסל״ קער סאאאגס איז זללנע םעסכע און ברײהע אױססלרוננ, זללז באכלעז זלד צו וללז אפנעכאסכ;, נעןורדנם, — דאס אלז יצארף און נ־אפל״ט; ע־ הע־״טכ אל״ בעד זללז כאפעריאא. אוז עס כרעפפ, אז עד קוכס זלד צונױף, אויף א;*;ץ גאסלדי״עבז אוםז, םלפ דל דרײסכע :אװאכא׳־ז םון אונזע־ רע צגים;, װעאבע נײעז צו אלס או; האאפז אלם פאד א כגיספער. דער אײנ״ צלקער םאא — צל װןןפ עד אמז בדענ־ געז א ילדלכן יענעסאנס אלן דעד קמסם? צל אלז אזא באװענמנ נע־ ױאונ״טז? — אלך װײס נל״טס. אגיר כארק יכװארץ חאפ נל״טס קללז אנדעד אכבלצ״זג װל צו ״טאם; זללז יחנרק. איז אויב עד אלז דער פיאנער — סדן, פארפדעכ;, אקפז אוז קאכפא־?לןרעס. די יזמלקע סראגצויזל״טע קלנהכ־ אעד. װ^אבע באנוצעז נ*ר דעם כעםן^א אאס כאסעריאי, ב*עונעגעז זלר פלס אוסלאלפארע צוחגקז איז םארודעדן ד>וס אויף דעקאדאפלװער קונסס. כ>ידק כװא־צם ססלא דעדכאנפ אדן זללז אײנ״ םאבקבס דל אנםלקע קמסם; זגינע כב״ש״רים זענעז נל־טפ קןוכפי״לעלרס; װל דל אאפע קופער״״כםרדז באניצפ ער זלר כלפ דעם האכעד, דאוכע איז ״ערוב־ •טפ#ק. אײדעד עד נעכפ דל דאוסע אלן י׳אנכ איללז, צײבנפ ער פח א כןויעא עפלעבע נערװעזע אוז פיעצלזע אלניעס אויף א *כפיק פאפלר. זללז םעכע אלז בכעפ *טפעדלק בלבאל״ט. עד נלפ אמז אלבעד אויף כע״ט דל װללפאקז איז בא־ װענענעז. דאס כאבו״ט װליקם דעקארא־ סלװ װל אז אראבעסקע סוז אלניעז, פאע־ נער און םארכעז. ס'*דא םנלער עס ״טפ׳־אצכ םו; זללגע נעיטכאלפ;! ס׳אדא װעז כעז זאא געכעז אלז באכיאבכ דל אלנכעדנאציאנאאע כעאכ־;־ קמסכ אויסיעפעױננ םוז דער אעצכעד צגיכ, װעאבע עס אלז כלר אױסנעקוהעז צו באכיאבכ; אלז יאגדאז כלכ א צװ״ יא׳־ צודלק. דאם אלז אבעי אז ענ־ן םא.־ זל- אא*יז- באקספ אלז אײנער םון דל, װאס ה>וב; זלר נעהאאכן בײ דעס כאאערל״טן אױף דער בלנע. אלז עד ד>ןס >וז זײן װלאז. :־ד־לק אויס ױ>) כסן דזונקבארקגיפ צי אנדרײ ספלד, װ$א:ןןר ה>וס כלר צו־ נויפגעםלדכ כלכ דעם ראזלקן הארב; און בעגקענדז כםזר״ע פוז דעם װײכןוק אי; פדײד פון זללז שןויק. :יװןואס נע״ װןןאס זללן גאויבלק בדי אדודבצודרלננעז כלפע־ זללז װעדק.;*־ ביהןוב אלם אלב איז באװאמיזז־ אלם. לראי װןוםעל פאדלז. יאגואד 1925 נעסאעבקגיכ! זללנע כלפעז זעגזך םאד־ װײםןוקפע >ןדע־ רולקע נעזלבפער, בער״ דלקע פןןפדלארכז, זך-עד ״טאאנקע רחאס כלם :אזעלע־אױנז, ױ$ס זלגנע; אדייס פוז ״עיר־הץדרים. זללז קונספ רלרפ. דאס אלז א צידלקניהנ צי דער פ^פואערעד בלאדעעד:!, אז דעם נל״טכ־עדאעבז *־ע־ כענדלרז אויף אופידאםלנל׳־פקגיכ שון דל אזוי־נע־וםענע כ^דעדגלסכז, דל;*בא־ סע- רוס>ן. זללן ה#ס אלדע װןףיצאעז אלגם אעבז םון ןןדיןןנם. אלז;עגגזאץ צו דל *נדעיע. ,װ>וס •עפדעבז צ? ד.־;עבויכע בלנע־שאעבז, אלאוכלנלדכ ע־ בײיז כלכ ־יל.כ א ס כא; או; קאאלר. װללא אלבכ או;;עבויכע םאעבן זענעז דל *ככײסכ; פאסיקע עיעכ־׳מכ; ש>4־ דער סעאכער־קונסס, װעא:ע אלז דורב־ אויס עקסםי־עסלװ אאס אזעאבע. גל*טכ כ:פ;עכןואכ; הלנםע־נרמפ, םױדהז^נעז איז אלכלסאציןוגס־קיאלסז;לפ זלד אלבער פױוספדג• דל סינעסכיע. נל״טפ כלט כאאעדל״טע עםעקכז, נור פא־לאג ״מורטיר י־יגנױ װארכע שריפטן פזן: ןעפןעםןטשז■ זל. 4,40 אין די פוילישע װעלדער 0 3,00 פערד גנב א ראמאן פון א 0 0י,3 װ ע ל ם א ו נ ט ע ר 0 1,40 ם ע י־ א 0 2.60 מענםשן פארלוירענע 0 0,40 ש פ ט ד ע ר מ 0 1,20 , אל בים * 1(/40 סחג$*1 ,•*1.18-זטז1טא. .4ץ4\ גצלכ'*ירזגס:.8ל24 .0 א.ק נריזז׳*דר^ס: 1