Literarishe bleter · 1925-02-20 · 42 (20.2.1925) · p. Seite 2

42 ב ל פ מ פ ר פ ר 2 װי אזוי דער ״מאמענט״ זארגט, נעבעך, פאר׳ן כלל־ישראל װארשא, דוןיצעמגץר 924, ר?ניןיק*יןנ■) ״ךער מאמענמ״ װארשא, נאלןױיקל 38 יעקב דיבעזאז ז ב 1 נבור הרב הכיאה״נ, רוז*־. נאסז לקהל עדתו שיום ערבה! אררםייה הגני םתכבר־ם אםנות אל צא :וזואני בהם םוננים, •שנובל לסםור םען ד.אם שויז :וער ניםם נערערב סזלרע, רערפיז איז דל ז*ד אזז אז או; פ>י' זיך־ ה״נם האפ אלד רעכ א״נררײנ אז עם םארם װ״נלק אלנסערעסלרפ, איז אלר ם.פ , :נעזאז היזג אלד םלר ביזקעגג האם זלד ק״נםאי נלבם ןינגעהויפ;, נייר האב עם עװדכז אנרעין רעדע״לס דעד יאכס דד א'י ״ז־־ל אז פיל המתג־לק א; אלז -לגעזאל נעװעז פרר פריז, נלי־נם רעדװיןרםנרלק, אז ־ ־״ ־'־ £ד־: לי״1"- א נאנםע־, ללבער איל :יםע- פר״נפ ס־װןם םאבז אויז• ז״ *זא רוםם. פי, ז , װױניננ אייל׳ זוענליאנע *. פאר םי-, אז פיל ״.יםענ־לק א; האם ע- — פיז אינכועי ־עם װלנקל פיז ײ־י נעקיקם א״ד םל־ ם־ם ז״:; אלי אפע־ איל אינז אנםק״נז םענםלבענםא־רע א■•;; ״,;;עבע=::;צ,;־־םפ;עװ*-;.'״־ א.ך'האב ..׳..;ע, רוםע״ל בבקי־ה, א־־ר ״־ לה עדר בללי;עליד,ם. ז־ה ב;, אדיגםא, בע־ר נזר־ב נעז א םאנער. נלרי־לק איז 2יי' ילי' רל= ״רעזעיע־. זלננם א ־ל-ע־ע, זלננם •עעוקןזאנ- פדע;־ 6ד_ -״ע- ק..._,^ נ.״ס י־רפ־ נם ־חד וזה הדברל כבוד םעלתו א־ז לני עי־ סובן; וע״כ לי";־;אל~< אי״ז• -־" זא;־ *י ״'-■ — פ-ז -עם נ־-נם הע.-;. (־־■; האםיקוםעז עו רלנעזאנע״ או־םע־ אלז נו־פל, םבהבי העה־ם ב״יפת ־הודית הםדי, חרהבנו בנפלזנו עוז לסנות אל רוסע״י ״רלנעזאז באקעז רלד םלם רעם ם״ריל״ נ־־נם רלב נעהאס, אז אלר האב נעזינ־|קע פאלז. פארקעל-ס — רלנעזאז פלענפ ברת נתפ־־כזו ב־־נים האחרונות בנל בבק־־הל להודות לני הארריםה ׳־ל איזר דל;<זאז 'א־ ױ" ״יי" ־" :־־־;'"-'־ :ע;. ע- האס :עזצנם, אז פ־• א ללר ללאר ן־־ער אפם קיםעז צי פדצז. שבת — הפוצות ־•־ראל ויש להם ע-ך רב א־־ע נאםז בע־ר םו־־ב :בודו, ואב איםנ׳מיק* איל *•י״' ־ר' דא־ <■' *י'ד אל- א םצ־ה-סענצ־ל. םיתאפ ם־ד נ״־ס הם־ר, אוםבארלננס. -נבת פלענפ ע.- בתח־־ם הצבוד״ם שלני בחח- בריה רום״ל תדר עלקו נםכזור על זה ונ־־^ז נעא־ס. װ״" ״ענז פ־צל ראב אלד נע! פא־ברעננעז בלל פי־צז א נאנצ; =אנ. ההיביז הםאחר בל חלקי -אייםד, --ךע אל האי•־ ההיא את נליונות ״הסא־ הפרם םםצב דיבלל יוכן לרפד. והנה םב־ םענפ״, לםעז יפיצם בזדרי ויםצא בור הב־ העהי ״םאםענפ״ הױ״ל על *ר;, אױה םלועז לפרנסתו. כבוד םעלתו ירע פ־הרל לה־ות לבל' שדת לצרבי ה*םה אי בי ול־ה סובה בפולהל את ה־חיד זבה | ולעורד לבל דבר םוב ,־םוע־ל; בםן ין בלחם, ואת תבלל — בעהוז סועיל וםוב י םב־א הוא חדלזות לבקר־ם םהםקודות ־־בבר ־צאו לי םונ־פיז בעולם הישראל־. ה־ותר נאםנ־ם; וסא־רד;־=א;זה,ך הוא רעוד גם זאת, ב־ לסעז חבב את לבל־ הרפ־ס םפיר־ כ־ע־־־ית פ<זם־: עהוננו על קורא־י ולהוב־ח םה םיבו הירוע א־־ר ררכם להזיק ולהי־חי־ן והבונתו, הננו נבונ־ם ללזלח להסובן חנם הסרות, בי אפ־לו םפנד־נו ־סודתם על בכי־ד 'ם־ם אחד־ם םםפר ידוע לזל עקז. הדוב ברבר' 'םי ־•־ראל וםפינל־ם הם ־־־ובל נם בן לחלקם ביז קורא־ ע״רו. לנםוע בלבות הקודאים אהבה לבל םםח־ד העהוז ־־לנו הנני נותנים בעד קרלדנו. הםובנים הנחה של *38 וםקבלים : ״הםאםנעסי׳ נתחבב על הקהל ח-,;ה. אנחני על־נו את הוצאות הסי־לרח. עהה העהון ה־ותר נדול והױתר;ם,״ ב־; יבם־ד החודש ה ר א ש ו ן הקבל הרע• אחב״' בבל ארצות אללראפא; הוא אחד דאקצ־ע חזרה סהסוכז העלים ־־לא | וא־ז ־־נ' לו בםםפר חותםיו וקוראױ,, ־סבדי אצלו. 1 זהנהי נם םקוד סח־ה לדב־ם וב, שלסים. לה־־ובתו הדסתה נחבד,, והנגי!סאות אג־־־־ם הױ לני לסיכנים והם חותם־ם בברבה לרום סעלחו האס א ם־־ניננ, אז פא־ הארצלקז אול פ־־ז פלע;ם אלם •־פע;דיק שרעב; םוצאים בםעם פ־נטלב סםבירת סערכת ה״סאבהונם״. א'.ז א״פאב; זוננען האס ער נ־י־־ס ק־־ז םלם א פר־יללבן •־-י־;ל א;.£. ״הסאסענס״. אבז עוד "־נן ערים אשר רציף בזה םבהב נלי' לה־־יבתו. ->ןז>ו ***קה־פרץ אלבערועצמנ: ס׳אלז נעװעז מנכלק, אז רלבעזאנס װל״ אויער.) ני-עט;עד*:כ קײז באזיברער; א',:־ דרול. :'־זאב כעראט א •ערדזןגה״ט — אלע װלכדלקע דענכױט:. װי קלנסטרע־, בא־ל״סע;ערעידע. אי; אזר־ י־ייטע־. האב אלר :ילי פערערװײפנכ דאדנע־ •עסעי־־ט הר־כנעװלקפלה אי; ברײט. דלס אי־ז לא־כ, אנזעעװ־ילק. כללר זײנע; נע; כאגגעז א בא־ מ־:ד ציזאכרע;. פיץ האפ אלס דערצײייפ, אז יצהק קאצנעי־סאז ה>וס אלס נ$ר װאס;עברעננמ א באנ־ נײ־אננעיערלבעע אלרער, װעלבע זענען אלס זײער געפעיד געװאר;. ער האס זל־ א;*סנעד־ר*קפ: ״ס־־אבפ זלר, #ז רל ױערסער יעמ־לגנע; £זז 2*פלי א־א2*־. עי האס זלד £>ןדקי*א;כ אזיפ; װעסע־. ס׳אלז :עװע; זייביעד אוז ״ויז א;אנצע װ>זד יז*פ נעװײעס א הײסע־ אח ־בא־ סער װלנפ, אוז אר״ן אלז געפ^וינז אלנ־ רערהײו־ אר; ס׳הןןפ ^*רפרדבעכ ־ל ארינן־ ס׳נערענקע זלד א קצײנלקײס: אלל ר-אב יללב;עהאפ ראזלנהעס. און ס־אלז;עװ^ן א*ינ;ע£:רעי ך,י זלהז פאר־באפ; אלס פזןי־גנלגז. דלגעזןןז אפ דאבם זלר נעהאפ זײז אײכעעם >ןײ*ז פלפ סיר אלן א עיובפנכע־עעפס אבבוד רעם רב רעם נרויסז צלבפ, קאגעז £¥ילאזן, װל ןךשפײגעד איז דער ״ױלסא צ, £רצפ =:י ער £ךע;ע .ש=י^ דעם בזונאויבפן פ*ססוד םח דעד עדה ־צםאפ, װו עס זלצם אײער :עעדפער ^־־־נקום^ ״״ ״^- דעדן ם,ס •־אום איז ברנה. 1 •־םאגר האבן םלר גאר נ־־־ם קייז װײנלק :ענאננע;. או; נעקויפפ יאזלנקעס. ב׳האב בא כערקפ אלז רלנעז>ן:ע;י אז ר^ס אלז געזאנע; זעגעז אלב נײבס נעפעיצז געװאר;. ער האפ זלד פרץ פלעגפ ג*ר זזל׳פ; זלל; בנל דלנעזזן־ פלפ אונז געזעגנפ או;?זוועק. ב־בלן גע;, :אד אלז אריסנענופעע פ>דז. אפ־ ע*עס דעס שאנ א סאד געפארז ך״י־׳י פעי פ**׳מ אלר כײפ דער םרוי *־ץ גײז _!!״.7^ " % א..7,ר א,_ * ער אלז עפעס 53דר 5£ורנמיעז םלר דעם כבוד, זיד צו למנח צו אײער אננזמיכ־עז םלפ ״עסאדקײם, *י ימגיז י י ײ'נ־ ״*5 ' "״ 'י ״ 'י ׳ "׳ ' '* '-־ם נעיר נע־יעםפז ■־*ר -פעראפ; או; הו־יבז־י־פאנר םלם דער ב'־יב װאס זלד צו א־־מ־ הויבז •־םאנד םלם דזזד;אי ־״יאל־ ■יי״י־״ ׳*״־ זינײ־״־ ײ״י״ײ״;׳ג־:!:!־!'' ..'2־^ ־״ ־ ם הא= א ־עועױ־אםסלעבע איז ־א״בציי. בל־על א־ציװ־ױן אינז רעם ארו־עס םו, ליריי♦ ־?א*־■ דעד שרר ״׳־•; איז ער גערהמ דעד *״־ -י י י״ י - •׳- ׳-י *־, *+ * -י ־א;י;עדענק א;ד מא־ אי; :עס.ײ=סעד £ד.,;ס. פ־ז יעם כא־אק־ער - .דצז יא־ עם ס־׳י .ור׳עני׳יבע ב*רם־װ.;. איז א= א בא־צו׳ב־ז סאז אלז דעיי ׳־־א־ א._ ק... סןד< תם׳י װ״נלקעי א״־ע־עםלי־• 5י־יימ ײי״' ״ ״י ב3יך; א,! ״ 3 ״"״־ ײי־7 י ״_ א,ז ״אדזא_._ א״ א._ע א,.־ פ־ענם ער זלד :עםעז צו ז״נע חזבחירלקע דל צ סינ־׳ה אל, רעד לדל׳־ער נע׳ םםאנד װןזם אויף אלם נים זאנז, װמלז ׳__״' אנ;^';נה..ס" ״ '* בא־־עפ־לנוננ בא ־-צ; א;ז ה,.1; )יד)-־ בררבם־שפ־אד זעגען אלז רל אעצםע סלר זרד פאריאזן רארויף אוז סלר װעצן ~ י •־נ־־דן רל פיופע; אד פאנ;ם; ז- _.ם ־א־ז פא—.־פר־יפ נעװא־ז אלז איע עד־ ־נלקז צזם ראזלקז םעגכד־ דר בצעםער ״'־ -•""-ז א ו .אא2*>'.׳.אל״למ םערקװלרדלק. םלם רלנעזאגעז 'א- ־ואפע-. װע; ד; אדבעם א;ז;ע,ןע; נע> םער, װי ילרז יענעז צוז״ם איז צי־ ״םאםענם״, בדי ער זאיל ז״ פא־■ ילר נענרלספ צו ז״ל אפניע־צלי,. אי'1 ■--;״=. ב.ע;_ עד אי;._.״£ר,._. א״-!; ׳־פר״- איז זײ האבן א נרױסע װערפ •־.־פרי־סז אל; אללער •־םאם או; נעםל■ -ערצ״צז. פיענז אנ׳מיי *זי' אז =" םיש א צ־־םינג. זןנ—ע־י־כהדלן א פדעקע אלז אינזע־ נעזעיר־אפםצלנו לעבז א־ס נען פא- זלך א חחניק־ פדנםה. אםעד רלנםלק איז;,־װ,;"-';ד א:י נ:גייז; דעי נלצז;, או־ס־־לסז או־פז 2אפ;ד -;ס;; א1; רלנא, ױאס פאדא״נלקם אאע ם״צז פיז :עערםע־ ־נםאנר װעס װלםז דא1, אי דיר תײם זש־טל^װסקי (סוף). אביסר א; או:ךבאר,דע=ע -עדצ;,;;< בללק פיז ו״נע פויבז־אױנז. םא:; בא־ פ־צז פאפלראס;. ד; £.,י פארק; ,װאס םאבם באקאנם רעם יחיר ריהאם;עםיז א ראפרםע םובהל עד װעם *■; רער פלירר״״יעד תזפיאד? זאלל םלד ־לנעזאנעז האפ םעל ::•־ם בארא־פם פייז פרענם רל פאפלראע;.... םלםין רעבז פיז בלל איז פא־קערם. איז באנללקז א ייד םלפ א •־םלקצ ברדם, נל־־ם נ־ין או־ף רעס װןנ פיז רעס ראננ קענעז צי רערנוב. בר־ צי באקיםעז םלם א ״״•ערעלע, בר• ז״ זאר; ד״ן נא־יך. *ס רל צ״כד־רלפם ״םאםעפ״ װאס אין דל :עוער־״יאפם — םלם א ניםע און פי־אנ־עס, װסל דל ־־םלװל זענעל אבלסל צי אלס -ל באצלינ:. אלר רענ״ אז א סר ם״לםאל פלענ אלד װעלז פארז״רע״ן ד; םלד נעבז א־רם, באםלפ זלד צו הלנעז נוצלעבע צ־־םיננ. װאס האם זלד ־־ויז צו־עננ? נלי־יקי־ה, ז״ װ?לז זלר פא פוז דל םעגכד־ז, װערבע זענעל נעקיםעל פ־ו• פ־יז או; אדום״.׳:״־ז רל פאפ;ראםז דל בארעדפנלחזז סין רער נאצ־ע איז דעדװאיבז א נאנזעז אלן רעד ילרל־־׳ג־ נאנ־עהםראנ;. איז לאםלר נא־ או־ס־ םלס אלס אלז נענםע־ז קאנסאקם, האבז (אלד האב נעװאלם א;ם צ,הערפ;<;.-אפ צי װעקן צי ־עהע״ ניכחג־ אין נוצלרבעה װעלס. •־נללר; פוז דל פלס דל נאצ־אנאלע :ענאכזז םוז זםז אלרעארע נוםהע־צלקב־ם זלצז לעבז אלס) :א- הלנעזאז פרוגם םלי י8'׳ *זי' ״ייי ־יע;;ם י: 1״'״0 'עיע! איז נאר, בדי באללבם צו םאבז אונ■ הלנעד־אױנ;, װעלן םלר נא-נל״״ים בא־ א,׳; זאנפסק״ס.;א- רל פר״נ—״■אפ־, ־א׳לר א-ויסנעוםעז ־צב ־עע-עלע פ,; פ־לםאדנז פ,: ד; :נא;':ײ2־ם־׳' י;ײע*ז•: ועד צסםוננ בלל דל לעזעד איז או־םצו־ סערק;, אז רל -־סלװי• ררלקז ערנעח־ ראס אלז נעװעל צרל•־; אלב איז פהצ״ העה האנדל ״צי װאם מױג ראס א״ד, *ײ £,: דע' י"־ ה;־ י; ז;י' װ״זז אלר נרויסע ניססק״פ איז כאיאק׳ װאו... אלז געװען א באזתרערע רערחאבענע איז רעזעלע, א;ר קענפ דא- ••~ם< ז;;;ם נ'־ם צו דרוקז ק״ז סעחװת איז נע־' אז ריעש נאציאנאללסםל-־ז א״בלקע.;יהאב נעחאם רעב א״נדריק, בעסע־ א ללדעלע." או; אזך ־רע; א;ם •־לבםן פיז באװוסםז סיז, װאם נרמם און יסור, װאב -ערקלערם ־עב אז ־ל פ-״נם-־אספ אלז נעװעז רעד נעדז זלננע;, האב;ד;ק ה;אה< װאס האב; א םבע צי ברעננעז חזאר; אי; ילרל־־לזס פאר א נאצ־אנאלער צענם-, ראס .װלכסלקסםע אלל רלנעזאנם רלנעזא; אלז צופ־לרז פיז ם״ז זלננען. פאררארב; דל סרות; װארים אפילי לעבגס־נויפ פין ריעכ •'־:■־' ־עבל. רלנעזאל פ־ענם םלר א״ע םאל סלפ עד האס ז״ער ללב :עחאם *־פלל אה אגנזערע רערצ״לוננעז זענעז סוז־ססנס םא״י״ — קורס־בל; אן רעס נרױסז פר״ר צו רע־צ״ל״ װלאזו' סיאלז פא־־ תא־צלק :עזאננ, אוז ללב :עהאס האס נעבויס אױף רער •:רלחזער;וד־לבפע סער, זעגעז סלי באר״ס, צוצד־לקז איסזלסם דעם אנענפ א נעװלםע צאל עקזעםפלארז עםלעבע םע־., :די עד זאל ז״ קאנעז פינאנאנרערפ״לז צװלי־ז דל לעזער, פון ז״ן •־פאם. םלר װעלז נעבז אונזערע אנענםז רא■ באם 38 פ־אציבנכ איז סלר נעסעז אויף זלר פארםא־הדצאות. אלז םארלויף פיז ערי־םן חודחז װעפ רל רעו־אקציע צי־ רלקנעםעז פו; צ״פוננם־אנעגפ חזרה פו; דל נ״־ם פאו־קויפםע עקזעספלאר;. (גחוםקעם װאנרערוננען, דעם פראפע־ סא־ס ־אכסער א אנר. — רעד• ל. ב.) איז ז״ זענעז איסי־םאנר אי־נציפלאנצז אלז דל הע-צער פיז דל לעזער ללבע צו אלע אונדע־ע ה״ללק״פז. ה״םאםענם״ אלז באללבם נעװאו־ז ב״ דעם קהל און אלז אלצפ דל גרעשסע איז פא־״־פר״םספע צײסיננ צװלחזן אחינו בנ• ״־דאל אלן אלע א״ראפעלחזע לעגדעי. עי אלי א״נער איז וױיפעד קיי• נער סלם דער צאל אבאגענפז איז לע• זער, אזן ער אלז אויר א קװאל פיז פר■ םלד האםז אויף א״עד הויכז עגם־ פער, אין פלר צייבגעז סלפ א ברבה צי א״ער הויבן חזםאנד רעראקצ־ע ״סאםענם״. רערב״ אזז צינעלענס א נסה פאי א סד נאפ־פארבםלנע ך,.ס< קארסל אױף עגספעד. הינרעדפער סענכר־ז זענעז •־ויז נעװארז ב״ אונז זמענ״; און נונםגנע; ז״עד פינסה רזדבז פארקותפו דעם ״סא• סענם״. פאיאן נאך אבער ״־סעם, אלן װעלבע סלד האבו נאד ניחזפ;עפינען קייז אנענםז, ארף װעלבע סלר יאלז זלר *) קאפיע םיז א בדלף, װאם דעי ״סאםעגפ״ האם םאנאנדערנעשלקם צי דל רבנ״ם. די אלבערזעציננ אלו ילדל־ אלז נעסאכם רירר אונז. א׳־עאי פיל רער •:רלידע,- פא־קס־בא־ נעקיםע; ז״ז באקענעז זלד סלס פרצן. ער סע-סכבס״לס אלסע. סענסלםעגסא• לע ללדלען־, ראםאנסל, אלבעדהויפט אוקראלנלי־ע. ער האם כולר רע-צ״אםל — סויז לאנג, װןזז ע־ אלז נאי;עװעז אלל זללז חזםעפל נעבז קלןװ, האם עי בארנרלק זלר אלז ־:'־£־, -עיהעדם ו״ער א הארצלק פ־ו־עז־נעזאננ. א קרלססלעך סײרל אלז;עזעסל אױפז ביענ איז נעזיננעז אניאיק-אלנד־ ללד — עה האם נ״־ם נעקזקם פארנעוסז ראס נעפלל פון פארננלנז, װאס עד האפ דא־ סארם אלבע-נעלעבפ. װעז זל האם נע־ וגילקם זלננעז, אלז עד צינענאננען צי אלר איז פין ראנקבאי־ק״פ :ענעבז אלר א ריבל. /הם׳־ד קופם/. רזןזא לןוקם־פרץ פרללאיננ, פול רעד פראנ־עסלװ־נאציאנא־ =לר ראכס זלד, אז ז״ז;אגסק״ם םלפ לער װלהע־געבירס אינזערע־, האס ־י פ־צ■ האס עד באסרא־ס װל א פאסוס, ־לרל־־ע רע־צלוננ, — ױל או־ך רל -לרל־ א :אי־עדסק״ס פזל נ*=. רערנרלק װענ; חזע ־לסע־אסיר אול רל;אנצע ־לרלחוע -ל נ־ו־סע פרב־נכר־אפס, ־ע־םאנס זלר קויפור אלן רער ־לדל־־ער •־פראך, — -ל- א זאך: ־א ־לנעזאנס ״.־װעסכלעי קל־ן י-עקל ולן נל־־ם. אלז נעװעל א נוװע־נאנםלל, װעל־ע האפ או־ף אז אנסל־נאצ־אנאללססל־ע;, זלך נעיעהנס ציזאסעז סלס סלר אל; חא= זל =לד רעיצ־־לפ, אז רל■ •בגאיי׳ג יסוד *ד׳ױ א נל*עפסצי>ן;?ורלסכדצ; נעזאגעז, >ןנא= ק>ן; ײע; :י־עט בויעז אזא;וזצי געזא; דזז ילדל־ אלסשליעע!)*װזגגזנ:. װל יעד פז; װעא: נדסכ ישלזם. אלז — יל^פלי קײנעס ב'ד׳*ב ד זלד ג*רז ><זז קרדס־בל;:•עי״ נ>*ר; או; זל - ס?וכע א ל ײ ן: פלד עכז דעז יעפ :עב־*בפ אלז םעפל נ>>צי>זנאאלזם. פלר זעגעז ראס רע־צ־־לם יע־ פ-ױ פר־ז. ךעפ 'לרל־־לזם נעװאו־ז נ א צ ־ א נ א ■ זאנס צו רע־ פיוי, אז זסז פוס װןם ל ל ס פ ל ■־, אלן רעסזעלבלקז זלז איז נ־״־ס אלבעדסרזמזז רלנעזאנם ־־װעל, :וז ־תןרזעלבלקעו־ סאם, װז דאס סי׳ז זפז סיװעס ׳לד נ״־פ ארו־סװ־־ז;. אז ראס אלע פעיקער פון דעד װןלם. אלז נלי־ט אםת. םלד האנצ ראס רא־