Literarishe bleter · 1925-02-13 · 41 (13.2.1925) · p. Seite 7

ם 41 *וי כ ר א נ י ה ♦ דעל צװ״םזנר, דריםעי־ אח פעדי םעיי (יזמםער) חפרטד שיז רעם *רסלקיצ פח כי *ס זז נ ר * ס ״ק י נ כ ס, ■ע י: ד אין ׳סםום־^׳טון״ ריע= זײז :ע* דרוקם אלן דל גיםעיז צ4, )*י4 און 44 פי; רל ״■:.*גיעי־^רזטע!ילעםער,,. ♦ דל םע: קיכ־ה עורלק *ז אר־זי י״עראא דעד באתאנםעי אדבעהער־סוער אױ דטוײנארלסה ז ר י ב ב ל. װעלכעד האה יד׳מוסנס בא־״כיאבם א׳ײגלסע חד״טיכ אל; פאי״עססלנ־-ג ױאי ער האס •טפודלרה דאס -ארהלקע ילעבן, ח' זײבבל װעם האיפ; א ר" £אר* רעזמנעל לחמן פא-עספרנע. דל עריטמע שאררעזי:; אױף דער העהע: ״יואס ־־.אב אלד נעזע; אלז פאאעםהלנע?־״ קיהט £א■־ יטבה רעס 21־טז ה. ח. אלז העאט־ג־ קאהלנסקל. 10 א זײגער שאר• הלהאג. ״ליטעײאד. בלעמ.״ א ו ג ז ע ר ע * ע ס ע ד ע נ ה ז ה׳עה בדארערזא; י *ס. נליבערם דר. ה*באצ װײנערה נ. װײנלנ ױאא האסהבױם ־עא שלנקעדטפ״ן אפ־*ס קאנאנא־דסקל איטע־ קאעלזנע ב. ק*רלעױס היד ־אװלה־ע ײעראר דיבין **נראי •טפערן צירלב האריסלדי׳מע סבוה קענעז עײם׳ .ױגיילנ נל*טה װערז אײנגעאאדן דל פאאנניע תברים : #רץ הארקליש נחהז הײזיר *. ה. גײהאן אהיז צײהאלז רעפעראפ;: 13.11 ברלסק — ל. פלנקייהסײן — נ א ה ב ל ז — היד ראװלפדע ראזיאגזס — דר״ א. גרלקסכיאז ביאאלסהאק — פדעה בראדעיזאן 14.11 ג א ה ב ל ז — היד ראװלםיש; ר א ־ נ ע — ה־טדז ביאדערזאן אלז רבז זחנתוזקפהז־ םאגסאזיע. חבר. נאר װל אזוי — וױינעז! נעם דלד ד*ס אילץ צעזאםעגנענוהעז הי־סם: אדמ־ר טלשז אקכדארס ברױםישראנע. אנלנדרוקז םאאסג באקוהעגע הון א װל הלס דײן אײנענעד — אױ יאז •?ילעכסער אסאציאציע. יסדטב פעאהער אםי?ו אז *טום העי א*ז אלצס די <עצסע צוױי פראגן; אריעם. װער ״נעיזםרױכ^פ*,. *אםדגו רבגו: אוז אלצם. חבר שראנעי־טםע^ער. 1) פ*־װ#ס האס דער הרא דאתרא יאהלר זלר אוםקערז צו דצגע הױזן. א פבע א פײא םון זײן דר״זה צו זאגז װאס קרלבז בו; אונםער דער דטופעצע ארױס. װע< ראכ זענעז דצגע הויד״ דללנע אײנענע. דו חאסט זײ. געבעד. גליעס אוז א סײא צו זלננען? אלד האב אלז ססז רעצעגזיע;עך־ואס דעם הרא דאתרא עפעס ערגערס או*םי צוזעצז, או; האב עס נעטון. הלפ א רערקעגפ. יטװער געהלט. דל ראי אלנם ךןקא *ז• הער בלםערער אבסויד — דל העיע דל הענפ םה א בואם באנאבט; אקם־אר. הרזז םיז יוונפער רעי *טװארצעי ז־טו׳ זלננעז? בגי דל װלאנער האפ נעזו;־ פעצע — דל אוהבאחארפעגע קויטור- נעז דער ה*טויח או; דער צדיק זלננם יאזלקײט־-הלט אלד אלז יאר ציזאהע או; דער טרא דאתרא זלנגם *ו;;עױאקסעז אונזער;אנץ אילם בלס< דע זלננט איז לאה — חננס רעצפעה קורטוד — אלז אײ; ם*אהע־ צװלילנ;. דיאיאנ אלז אויד רעכרכלסאפלד. עס קוהט איאפ א *לרדכע־ *כרלבה אלז דא בארעבטלקט ראס צעזומענע •טםעיער הלפ א באיהרא; אויד דער פראװלנץ — רא־ף ער בללקוהען רעם בא׳קאכל םו; א טײי שו; יעד *לדל-עער א; א אל; יעדער אױשםאסינ:. אז רע־ ״יבזק׳* קאז זלר זלנגער נלת־ט באנײ;. האט הה; נעזעי־עאשט. אנ בא־כר — טאהער ־־זעקט עי־ רעריע. אלז עד נליעט זײעדער... ארדנפ אעז דל •סוי־ארנאנלזאעיע א ־אום — א רײנער קורטײ־צירעק. רובם זלד — אלז ע•־ באםעשעיה הלט שראנע״״עפעײער איײז געבראבפ די ראיה... או; — דל ײעצטע שראגע; 1) דל הצבה — שאיװאס ־עאקייט זל זלר װנלי זל אלז גליהפ ״צונעפאצעװעכ״, אזעקבע ילדאער איז קיפרעפ;. אז דל חבר. קויהור דאיף. װל דל נעהל; שוז נעיעבי נליספ צונעהאצעױעה. װל אונזער הלקגיט — דל אוינז זלד באיבלנדז. נאנץ קולםודילעבו. װאו יעהעד אײנער, אוז װאס זאלז הלר װבל ארום ול־ ׳. װעלבער האם א האנה ״;ע * £ים< דל קויפיריאזלקגיה ״עפעקפ בגי א־נז חאלט זלר פאי באדעכהלקה ארויסצע, אוגהער דעי נאז. רנלסז א סיעװאק. נל״סם א״ז איםלקי אלז אונזע־ע ,־אס .־ע־האבט אן כדכעכאדס 8ױערי> ״ללפ. בל." יערהאנע• אן *ענע חעלע חבר. א; *עעם פויער^ £ימם הױזז סו• אוגפער רע• דעופעצע. אוז חוזה האט זײנע הויזז נישט דערהענט א;ן ״מם. בר.״ 40 א עזםם $ו *י־' סענרעד, *ז דער זערבלתער •מפייזי ״•- *זן ־בםערס סר*גן װענ• ״דביק״ שפלצם ס*קע דעם זש#נד*רם *.•; דו נדאג;. ״זלנן נעהאננענע״. און זנלנע א״נענע אזן ס■ הןזפ — זןזנם ער — נןזד. אױסער<עבע םלםדען וװן םיםניש. נײען אזן שכזעק שפעאם עך ד• םלר. א:ם נ*ך אינדעסזם, אזן *צע רןןא;. װז [י1 יארלבםיןזםנעבןרי■ ם>; סע*=ער. םןןרעױסהלו זביו םלניר אי• *ננענרלםע■ ןלין רעולענזעגס — ז*נס ער — נע שסלם, װל סײן פראנע-שפעאער דל ן״- ער נלשם. *בער ב־ינס־ ע*ן אלם עװי• יידן םזםז זײן. ■■; ״.זסער; *י שכלעצז םר*נן• ם* װ*ס בלן אלד ד* שירילת? * און עם פאיס אלם נ*רנלשם אלל1, נ*ם־ז*ד. ן בײנער?*; סלד נ-נם *װלננעז אל= 3) £*רװ*ם ד,*ב; דז בפרנ-ם אזלרצ■ ענפפערז אוױ׳ די. :ע ״בםללםע בערד? 1) װנלצ פילן ״בארלבם״ װענז װעלכע בפצנים? *לע דרלל בםצניב ■.-.מן״ ד,*ב אלד נע-ברלבן ם*ר * ל ע ר,*ב אלר נעזען אלן * נאנ•; װ״ב; גרלם אלד בלו נל־בס סדזױב אלם אלבער־ א- עס א-ז א.יבלנ'דבאעד. *ז ױ• זאאן |,״זרן פ*ר * םארשבעסלהפ; *דערער. אלם סאריללפ; אױף *; ערנער;. 2) װילא פללן אללנררזע ר*ב אלר (אלן נרלם ה*ב אלך .עראם סע.--,;-ז>= סי• דער ערשפע־ םיןרספעריננ נ*ר *י סענדער;). ם— *-*נע־-ב-עלעד ״נעעם זנלנע אפשר פי-גס דןז פללז ס-אנע-שפע׳ *: נדרוקן םזן דעד 10.םעד, װערכע אלר רער נ*ר ח 10 ילח בג־ם רנ•;? ארב נל-עם בללנעװזה. אי; — אזו• — אלז דז(ין רעכפ. 3) װגלר דל זענען סמם נע׳ .רייב אלד רע; נלשכו :׳.דםרזב!, ייז :דם נזשט רויםן ריבםלקן *ררעם, דל *ע; נרלפע; פאבז פלר נערורעז? *ז *ורלב ז״ העד אזד אויף *ו נרױבן רעם פלר*#*רער זלדײז? אי;, זענעו דען נלל דו װלרנעד דל ר*ולתע 10 נרל• פען נ"־ם אױסררלקרער או־ף צרות? ס׳אלז *ן *רפע פבה : סםאםלסםז אלו ־ע־ ע־קר, נלדזם א:; נעהערלקן =>>; (אלר בל; פוז:ק*רלש, הי םר*נע> בעאװ־.'). או;, אױב אלר ריף זלד •* *9 או; ••י א:ך װער, ררד־אנכ, •* *9ענפ■ ןערן םללן םדאנע־תזפערער — אלי פלמפער. בםרפ :*ד א:; אמה*־;. ד; או אלז :לללן א־פלרר פאקע װענן םיו שדױם; *ראםרד״ע; םאר רער תא. : .,ת־עםאצ-עי■ רערס;. װללר עד האס ן״ ב*ך>ן.-£־ צז ״רביה״ האפ ם- *װ• .־עיםאר אױכפא־־זבב האבז בא־ וללז נעץ. אלז םללנע אױנ; ואר ראס ז.ךן ךער אניבםאם י־עאצ־ע — אלז ־אכ א.״ך נל־בם םון ר,ללז ר״נע ״."־ אי; ואיז;. אלד בגיכ רל רדפז און אלד שװענ. אלד נ״ װללםער אל; ׳יבפ*;. ם:ם װאכ ב״ א:ר זזבער. *ז הללנם■ םארנן װעיז בגי םלר *ר״ז דל הערע הרענספער פעאפער רפא — רל *ע< •םאקרפע פצכה. נעב; רעי־ דאולקער פ*פ:רענער י םצבה (אנב אלז זל בלל רער פרעפ־עיע נעידע; ••בפאנרלזאסםלקער) האב אלד ♦ רױם אינזערע רערםאייננע: אלז -אכ ז״ע- נלנזנלה פאר אינוערע תברים אה ת־־לנם אױף רעי פראװלנת אכנצי■ א־־דנעל םלםאםאר * װ ײ ר ע פ ע < ראפן (סרלל״ױק *;:*בפס איז שבת א־עי ־בבת ביבפאנ איז שבת׳צינאבטם) םלר םא:; אױםםעדקזאם. אז פיר װערן אל• *זערכע ם*רז שפאדק רעו־רללב■ םע־■ אינױבדע ב*־לננו;:ע;. םלד ראס;. (איז םלר האב• פלר -עו-ם*ריגנ אלז רעם). אז ־<■־ צװ״פעד אװנפ ארער רעםע־אפ זאר זכז א ״העספר־אװנפ״ (צעפ- ם־*נ;־אײ:ם) אױף דעי־ פעפע םיז רע־ -עקצ־ע םי; אינוער ־עםעיענם. אינזער אדרעכ : "ז?|0|8 .111.. סג))1ס1)?מ 57 .ומ.46 ו11(וו1סע\ס1ן,סע\ם32זםש פארלאג״קולטור-יליגצ*׳, װארעיע דעיהעים שי1 סעגז^אװל״ך•״* א הויזז נןיטמ >ןרויס*הד״בלעז שה אמטער פ#י נײע טזהעי (גט פא־ז ניסח. נײ שאר אןר אלײז) אה אלר האב הזר נע״ שײיה. װל דלה אז אבןיםוב. װל כעז קזקפ — אזי' זעה םעז. רע״ װללז אלז רעי־ שאהער סון אגינרדוק. א*ז אױב א ל ר בלז םע>ןפע**בא* רלבם אפנעבער אלז רל ״£לפ. 2ל." — אלז ראה רערשאר. װײא פאר יעדז אלז בואט הללן װלצן ראס ילדליטע העאפער צו *עלצז ציז נליטס דעם קאפ איאפצו יע־ דטיפעצע? או עס אלו ארוב אונז. אלן אונז. כילר •טהייען אױף א ראר נליספ העבעד. םלר האבן נאר אגינרע• ־ענל׳ען. אז הלר זענען העבעד פ#־ רעם נלװא פון אונזער לעבן. אט קוק אלױ אלצט אױף רטז היאור. ברורער. און *סהײנא א *הכױינל פח זללן אלבז נאטעז. אלך זע װ#ס אלך זע... נל־עט קטז קמ״ז אלז צו קוקן הלט צװײיחוזקינעבענ־כטע אױנ; אריסע־ זל־ אלן נײב ־ארף הען ס׳אלז אײ:ט צי טיעפז א־ט;. אױף ־ל אללגענע פלס רטםז. (אראפרצס; קא; אלך נ#- £|ירי ארױש. יואו א:ר א פאר ײטענע קעפ)• אח דארס. חאב צי הא:ן א באםערקינ: ירא*-ף. אןך עם ג,״.ע אױך מארםז א באלק. אבע** פיז זלר איײז חוזק כיאבז — ראס אלז אױך נדכה אינזער אױפנאבע. >,־לבע־ אינזע־ ־באלההזאדלקז סיאהע־־ צװלאלנג ה״ז הלד צ* דעי האנ א־־גי;״. סא־בגיסן דל רלפן אח זלר גל״עפ א2- •עהעא;. װאײב הל•־ ב־יג*:• ־אז ׳כהעקו *כקיערן דעס;אנצן אפאראה. נל־טם צו *טפײעז אלז ברונעז ארגיז. אח הלם אזעאבע באפמרקונגעז װי הנח פראגע־ *כפערעך האה. װאלט אלר זיך קורםיכי אדגינגערלסן הלנסער דל קיאלםז. נליכפ אלז רל בלעהער. דארה װאאה דל אה־ סיז ב־אטע האז העז האבז א פעזאה נעװען א ריבם;<ןעי — קאן אלן רעד באאטע. װעדז;ענע:־עעע הע:ט עיוע־. : יזס-ג :יט *ע טלר ־ זע זײ. אבער 1. א:ך םעי; :ז״.פ אזד אױ ל־לך :״: :זטט. עט א־ט ־גי:ע ױאב רו האטט י חוזק. חבר נדטט. פיײז 4.75 גילדז יד״יצ^ 0׳י*אג*11*/6י*מ****^..ן *ץז.ו** סי^ אײגענע חויזן;ל־1ה רערקענט. אה אלן דעס טעאהע־י*. ־יאב די דאכט א:צט אגיגגעפאשט אלן דגינע ..ע־1ית הרברות׳*. י-אב אז־ אפנעגעבי כיגיל רראהע צו *עפזא^ ילדז. ק־ײציקס י אלטער קאציזנע סס-סס אונזערמאריגז םעגיעצע צרטינג 6אר פאלעסיע און רדןזלין. "מ$6זס1דיו58תן1״ .36 פ2ם1*פ1)1נ>פ81 .וװ)91ײ6 .מ 662£$0 ס8 8ס ול ־באר; ברזבנעז. װע:; פעאכע־ יאר פ*קע שרכבז נאר רע־ ־ענלתער, בלל װעפעז פעאפע־ אלז * רנ־רית. * •עםלת א״נל רעבל (דאס בלל אלד נל״נם) ארע- װער עכ זעפ א:ז פע*םע- * רעבעדלתז תירסיר. אבר איז כאפלם ילד אלש נעזינם צי פאין. דע-היזרזם;, איער נליבם אפצי האקז (דאכ בלז אלד ־א). ראס תװ־כבז .־וענ: םעאפער פא.- נלש־!*הװאנדרפ װעדז א:ז קכז צי■ פערלקע סע-ע-־שפלר סא־ יעדז צי־ יבויער■ װלרספז רײכב; פע*פער. ־. •. ז. — זעגעז זגתע ם:.-; אסל פא- רזר. אבער רעב זרר אכ; אלל רער נאנצעז־ פעא• עעריפוךעלז. נעס דלד *דירד פלפ דעס פעאפעי־ם סיכדז אי; רכח. דאדם. הלנםעז־ רז כירלסן. װאי פען ר,אל ר*כ;. אבער װאג פעל יןאז אויד װ״נעל. א' 4) ב*-װ*ס *זוי םלר פרייזרזער■ פ*רס? ן האב א;ר דען נלשפ נעריו־זב:. *ז ' דל רלגםיעסעקםז זעגעז איפבאהארסו אזז אלבערלת? םרענם זלר * השיא: צורלב ,װאס אזבערפרענז נכ פלר ז*כז. סגז װערבע אלך האב *ר״ז יןללן האנ־ר נל־בפ נע״ רעתפ אי; װערכע אלר האב נלשס £*ד■ ן םװלנז אלז םכז בארלבם? נלשס;כ זענעז ס*ר פלר רל ראזלתע אכנדרזקן. אלד אנוז־תען רל פענרעב■ קכם פין ז״. אלצם ראפלד אלבון־נ״ז צי איפ■ פענרעכע אכנדךיר,;. 1) םארװאס זעעז זלר ארױס בכ דל בםרניב פיז אינפעד דל זשיפעצעס הערע הױז; ם:פ פאנתעפ;? װל תא; ראס זכן, רז׳ סראנע־רזפע■ רעד? בפרנ־ם זענעז בםד־הנר דדכ אלז ־;פלר. ארע דרכ פ־אפעסיאנערי; *תפיארל פלם א :עינגרי;־ פאס כע■ *פער<עםלת. ז״ יספ:רז א:ז שלד אי; זאתז איז װעצז פלם הערע הױזז;לרזפ סארנוזנספעו־ז דאס פנים סו; זייער א״נענע םעאםער־בלנזכ פיז ז״עד א״נ■ צזתז ■ב&ג-זער. סכרז פכז ט־אגע־שםע־ רעו־ האם וזד װלדער אננדכפויסז אויף * ספ*פזסם. אבעד. װאי שפכפע בערד, ־א־ם זענעז שויז פענרעז־ תיפכי םע הויזן או־ד. ה*ס אלז באםת א פראנ םיז זכז רלבן נאפעז. א פזםע .װאיני... װערסע אזז דעד עצס םיז ככז אזצפזתז ־בדכב;. בכ רער פרעפיע־ע האב אזר *זרנס נז״בפ נעזעז. אלד װארס עס זלבעד נליבם םאד־בװלנז. 2) פאהװאם העגנפ הל ״פחיצה״ אױף העס הלנפערנרינפ םיל ־בפעםר? אױד האס תאן נל־בפ :עפארפ זכז. דל פצזתע •בפלרפ ולד אפ בכס צד־ק אלז •בפינ. דל הלנפערתזפע װאנפ כא־ שכ״פ םג; פינתערע תאפא.-;. אל; ז״ אזז אכננעםאספ רעד ארוז׳תגהש. אנ־ער״; װארס ראד פכז ם־אנע־ שפערעד נעזעז אז ארוז״תוו״ב אזנפזםז שפעפר אז; עד װארפ נעװזס נע־בםע-ם אז 11־פע םראנע. 3) פ*רװ*ס ם*רז אזױ םלר סױפע אי־ף דעד סצענע? איז װזפזר. * ׳בם״גער? ,תנז — *״נס: רארז — צװ״. װעה װל דז ■*ם נלשם פגז זכן איז נלשפ םיז פכז ־לװ*םעד םובה װעגן, נ*ד צירלב א *רבען־ן ענין, װערכעד דרלננפ םין *נען *ר־־ם. *לד יבםדגיר נ*ר *בל*ר *ינםער: צלד בלן נכנעװען ךי ערשפע ם*רשטע־ רינב םכן ר,*נםר.רעצענזענמ — דל 11<פע. נלשם *ר׳ז םין רעם, װ*ס עד ב*■ צ״בגפ, ה*ב אזך די זכיה נעה*כל צז זע;. אלד םיז דעריבעו־ פכז עגםםעד בויען םברזזידלק און צירזב באתװעם־ רעכקכם װענן ״יר אזר דא אײנםײרז זכנע םראנז — אכנדריתן אין דרײ -,*פענאריעם: 1) םענרעכע אײנדדיתן; 2) םאריוע אכנדרותז איז 3) ירבלדגי רנגי־ק׳ביות. םעגרעכע אכנדדיתז: 1) ם*הװ*ם פאנצ; דל בפמים, בער־ענרות יזױף * •ברים־זבד? נעםלז פילן רעצענזיע אזז רעז: בפרגים םאנצז צו ה*פתעדלת דעם ־יתידר. אפת: *נ־םתל ה*פ נזשפ :עם*• רעי־פ תכן פלססלתזע םעגת. אפת : אלד זע נל־בפ רעם גרויסז ־ירית פיז בםרנים *ויף * תנאים בלו בער־ענרית אױף * דירום-זכר *דער רל< םעראם; אויף * ם*פלר״;;־*װנם — בעת עם ה*נירם זלד װענז * .- י ת י ד צ *בעד ד*ר ה*ב אלר באםערתפ, *ז צו ה*פקעדלת םאנצ; זײ. דער תר״נעד בארז׳ב נכ דער ער־בפעד £*רשסערי:: *זז ולד, פענרער, צעװאקםז בלו דעד 10.םער, דעם נ*רםר *פ;ער*זמ. זזד צעװאתםן *ר״ן, *ג;, כענרעד, זלר ם*רפ*פרכ אלן דל צוױ• חוזת־אוינן, װערכע םײז םר*:ע־״-עלע-עד■ י. י. ז. ח*ם *ננע׳בםערם *ו־ף דער צענםד*ר■ בלנע (איז, װ*ם *זז ר* צי רי־תענע;. *ויף ־עם ה*פ חר דאד נאם פזנה נע< ־ועז פלפ חוזת-או־נן, חבר 1). 2) ם*רװ*ם פ*בם *״נעד םוז דל בםרניס פים וײן רערן דעם אכנררית פיו הויכן ױב*נר*י־ס *:; רז ״זזבן נע־ זאננענע״? *לר ה*ב דותא נעזעז *לז דל ״זזבז .עה*ננענע" * נידעדלתז זש*נד*רבז, נ*ד בכ טזרת*.װז. בײ יזפם*נען ה*ב *לר *ם שפלק ני־בם נעזש. אזר שםוים םיך *ן, *ז ר* ה*נררם נאד? זזך װענן צװייפז בםרז, װערכעד ת*־ (אנב : װענז חגנם * ר פ ם*רז האב פלרפ אין *רנעסיין פ*רעװםתלם בפרז אלד אז־ך;זדבילבז. נזיבם צזם נעזינפ). (פארעװםתל ה*פ נזדבפלרם יעס פזנתם *זוי םלר פוי־פע ם*רז בכ צװייסז בםרז בײ דל װלרנער). אנ־םתלז. רל אלבעדלתע זנפכעז נעם*רל