Literarishe bleter · 1925-02-13 · 41 (13.2.1925) · p. Seite 5

41 ביבליאטעקז־צענטר בײ דער ״קרלטור־ליגע״ צ ל ד ק י א * ר ד:םױ*ד, די 4־םן ד. ח., י#ט דער פא-עכױיעד פגז בלב^יןןםעקז-צעגפו־ בצ -עד ״הורפור״רלגע״, הי ־ע. דענדע^ט*:. ב>זזי:ם -עפ *עעף םגן דבערהצפהימדכ 2צ ־ד ױאדיבעװעד װאיעװאודסכ־וע. רז׳ נאד-עיוסק:. אר ד:כ א:ב קאנפע ־ל־ם װענז ־ע־ *לןןגע פיז דל פ־ןןױ::־ עעד בלבריאכעקן, װע־נע רעד<>ןג:עז זײע־ע בכאםים: עי רענןן-לזזדן. דל בכאטזכ; װןוילנערז זלד אדזם די״טיס־ י־א:: א:: בכאי>זבכ־א א״ יר>ןיע*ואג~• בכ־א. קצז ה״טזבות קזכעז נל״׳ה אז אי; א;*י• אזא איפז װעדן ד: ב:בליא כעי,, ריאזנליכ• ־י כענ־ערסא; *יגיזם־ א אייד ־עם. ד>ןב א נאנצע ד** ב:ב ריאכעקז. ••>זס ־איפז זלד אלצכ רעגא• ר:ז:י:. עהזלסכזדז *בייז יןןי־ל אח דאבז •ב;*ז :ע־אב ל.$הצעס*עב םין דער דזס:י *בע־ ב*:כ אדעז־ אתיפאציע. ה׳ כזמי ־ע-סאז אזריספדלרכ כיפ א ר" בלל־ •עפזרע• רןך־זיפ*; (דע-יאנ:ט דעם 11*\.*:צ פ. *.). ־אציאנז׳ע ( צו״ז הע״ :ע־ ז: י־•עיס). זיעײאכלז (העבעד 3 דידדם) א. אז. װ. >ןפכ כא:ס נ>ור דל פז>רלצ•• •בװעדלהנלטז איז דעקװלרלרם יל ר>ןקא-;; אויד אזא איפז יוער; £>ר• :לבכעכ :־ױסע ידילפיר-אנ־עכארמ;, ־>ןס זענעל >ןבכ ־: אי־נצלקע אלז דל -עד •טעף :>ןדרעױסק: ה$כ דעריי קרעיכ. אז ד: ױןןיעיראודססװע א:ז פאיי**־£; כ:כ א נדייסע צ>וי סכא כיכז אז: *פכ כיז כעז צול:ב קליינע פ>ו־כא-:כעכ;. װעיכע כעז ה:כ נל״ם אפ בגיב דעײאננע; דל סכאסוםז, פלדז װאבג-אנ: א; אזבע־לקע ה>ודעספ>וס ־־■מץ. אבע־, אויב אלז כ*בד פיז? װ א :; ב א ק ו כ כ ז ל ר נ ל *טמ קצז אפזא:. דאן קענעז דל בלבי־אכעקז א־ו״סנעבז אוז כו־-כז בלכער אוז קיינעד ה א כ ק *_י ן ר ע ב כ נ:עם ז ײ א ל ן דעש צו •בסע־ז. עס דלנס זיי אבער :?•בכ דאס דעבס צו כא:ז נעיכ ־ אונכערנעכונ :עז יסובת דל אנ־בכאלםז. דל װלבטלקע -עדיאערינג דאדפז דל בזב-אכעקז ארף ־עד פראװלנ״ז נעכעז איז א:כ אדדעס : ו!ס1>31־\\ס1>־\2 1ס.)32 שווז־ז2ססח1)?ן7 1- 11ס\1 *11) 6 41 1>1ק|1ס*\סא ,<־\\$28ז1י׳\\ נײע ײדישע מחיה מ ש ה מ י ל נ פ ר פרוװ 6ון א אפשאגונג :רייניע־;ד״נװ ~ן•• א;■;-איגייקע װירטיאזל עב אלז —!דקרוזדרזק. הע-גהלה כילי׳;ע-ע -אד״אזלעיע;. װל. יכדעי : העם האפלפל הה-ם. ..הל;=עד ־ל;דל;ע בוי■ -עיעד״, ״אי האוד״ אין אשייז הי הדאװלי־קאדפאזיע־עס. ײ׳מל הללל ~יס פאדיהילפלהעי;■׳־.־נז זא;;, אז פלינעד אלז אי;-ע- דעד היעפעה פוז היעבלסל. יואײם פדמעי איז אדלנלנעל אלי א״ננ א־סלה. אלב -אעל;ל-ס ה-יד אד •עסאיהםפל דער ׳לדל׳עעד •עוד־ע. םלי;עי אלז אל; ע-עפער ר״ א •:הל־־עי פג־םפע.-. אזל װל האנלפילזגלהט הל האדפאזלצ־עס זאיז;ל-עם זפז. פליפ זלד דאר א־ו־ס דעי ענם־־לדל־עער הײאי• פאיױאע םלינעי :עפעלפ;;•עם או: זעדע פ־אפעסיא:עיע פאר־עליזלהע־ אלז פא- ״לד פ־עופ א םוד (אגז אפ-ע- :אהע;א־:ל־.יע קעז כוד). דעדלגער קוםם םאהע א ״יער׳בת דל בע אג:ז ־עויז באילבפע זלנ;עד רגדל:אװ־ילעװיאיע פאי ז״עד פאפי-א-לילרל םלינערל אלז פוייז. אזא דסי־ת׳נפ־-• או: פיעםעפ פא- כלאנעדן כצד יוננע קלגסםרער. דעדצו בצ אוגזעי־ע ב>ור>ו:אנ:*כע פזודדזערכע״;:•בז. אזא קאכץ ארמיה א:ז װעדס כלאי װארכ אלך צו װעד;. ייבנט פא׳־צ װעיק זגינע העיז צו -*כ;כע׳־פ־עסא א:: :קער פרעבכ דעד א:ז סיעי. קלנס יםענע :נע־ דל א, םיז צ״ע. אוז ככוי. נאד א:ם באםז םאר װאס צעפעי -ער ד פאד װעג; דויד דעם ־ברא;: ריץןער *:דז־בער כא־יקונסכ. קאן פ:דאנאכ*ע םױ ־עס א״זר. הכ♦־ װעז רער אייז- קר:גב ־אס װאדס. װערי קא:ג:כ זבז כאכ:*י. דערבעי װ:דקכ אזױ כנושכד:ק. אײד ־ע־ האראוי" האס זכז כאכיײ. יע־שצנכ עד אבע־ או*ץ א;זגץ אנ־ע־ז הזנכעדנ־וגס. דעי סאראװ**. אהי*־ דעב אייזיג באקיככ א:: פאסאזשז ש8־:::עג־:ק• כאכ:װ. דז צידי קאגכ-־אספ: װ:רקז וייעד *עכאדק. -אס א:ז. קעז כע; זא:;, אכתע א:כ־ פ׳־עסיאנזסםױבע פרעקז־כאיע־ײ דאס אײ:צ:ק?ג װאס כעז קעז האב: קעױ דעד קאכפאדציע. א:ז ד: שכעל: ..עס דננעז ד: םויגעלער•*. דא פאאכ כלרגע־ פאוצאוגנ אי־צז א:; אל עבכ־שאפענדבז *בסייגעד. װעאבעד א:ז רגכיי פרעכד רער גאנצעי קאכפאדציע. אױב עס דיאפ ז:ד כלרנעד•,;עד׳אנ־אכ מע:ז אז בערנעבז די םעאד״-עפגכוגג. האכ ער דאד געקעגס זלד באנוצ: כ:כ דעכזעאבז פאסאז־ב, אדעי ענאעכז כאפ:װ. װ: א:ז ״אריס א:ז *בסזא-. ־ארכ אלז דל •בםלי כוננ פ־ביכ א צויבעדהאפפע, אזן װארפ אויך דא נעהאכ דל :עהערלקע װלרקונג. בבאא א:ז דער ..אי-זא אוז דעד סארא־ ורי״ זײער רײך א:ז דער אלנװזגציע או: כאככ א יבסאיקז אצגדדוק. נאנ*ז יגרער״ב פארהאאכ עס זלר כ:פ רער קזגדער־סויפע. דל סו*פע א:ז א װערק. -אס •סכייכ אי־נצלק אלז רע־ גאנצעי יזדל־בעד כיזזקאאער אלכערא־ פור. ״קעצעאע שכ:א״*. ״דער יענער,'. ״דער באאעס״. ״ײרייסעדע״. ״כאנץ כײדערע״ זענעז העדאעבע א:רעי. װאס .ײעז א:ז אײננא:: כלכ דל בא־ניסני סכע אײיאפעליבע כניסכע־ס. באזוגי רעדס רארף באסאנכ װע־ז ״דער בא־ אעם״ אױ ״קעצעאע״ װאו כזאנעי דעי״ אײראסזג כ:פ דעפ אכנפלרז סיז דער אזוינעריפעע־ נאנץ־הארכאנלק דמ־ד ק. דיעבלסל אנם׳בסײכ א רעסארס א:ז אונזער דואאלססליבז כאא אוז דור* םלסםעם. דל נאנץ־הארכאנזק בא־בסײס אלז דעם. װאס דל סקאאא אלז נעבו׳ס פוז סאכע נאנץיכזצער, אז דעם באראקסע־ רלססל־בז אײכ-כאז. אכ״בא: װעז כל־ זאאז נעכעז דל גאכע צ. דוד אוז פוז ם. בלז א. צו געבז דיעז,;. באקוכעז כלר דל גאנץ־הארכאנדבע סקאאא. די דיעבלסל־סקאאא פא־כאנכ א פוי־בסענדלק נללעם קאאאיזכ איז ־באפכ גברע כאדײאציאזיכענאעבקללכ;. דל נאגץיהאדכאנלק ענדערכ םײדבסענדלק אינזע־ כוזזקאאלשז כהות. דערלבעד אלז קללז חדוש נלשס. אז בעת םלר הער; כאדעדנע כחלק קעגעז כלר נל׳בפ כשינ זללז דל ני־עאע פא׳־גז אױ דלסאנאנסז. כחכת םלר זעעז דורות אאנג דעדצוי;; נעװארז אלז א נאנץ אנרערז םאז• סזספעם׳ כ־בה כלצעד האכ אויר בא• שוס ספק נעהערפ צו דל אנהעגנעי פוז סדאנצויזליבז אזכפ׳־עהיאנ״זם. װעאבער אלז קרלססאאזזלרפ נעװארז דירד דל רוסדבע כללסכעד. ביל :ױבה כלאנער סאדײנזקס זלר רער נאנץ־הא־כאנלשער *־לנצלפ כלט דעד עבכ־־לדז־בעד ס:בא גאנאאער אויפםאסינ;. עס קוכעז זלד ( צונױף צװײ :אגץ פאריבלדזעע עגזא־ םלקז. װאס װלרקז פרעכפזק צוזאכעז. אס דערקאלגנס א כאדעדנער נאנץ- הא־כאנליבער אקאי־ד. אוז אסוף אעזס ער זלר אױף אלז א ־׳•; פרלנליבז אקאי־ דל קאפבלנאציע אלז א העראעבע. אוז אלז בלי דיעבלסל נלשס פאדאז. אנאאלזלרם כעז םלאנערם •באפוננעז. זעעז םלר. אז נל־בם אלז אאע קאכפאזל״ ציעם האאפ עי־ זלד •בסרעננ אל: דעם גאנץ-־הארכאנליבז פרלגצזפ. דאס אלז אפ־.\־ כלאגערס אדלנלנעאע אויפפאסונ: אלז רער םוזיק. דעד ״אײזא אוז דעי• סאלאװיע״ אלז אז ספק א פ־עבםלק אלד, אבעד או*ר דא אלז דל כאיע־גע אױפפאסוננ נלשם אלננאנצז קאנסעק־ װעגם דורבנעפלרפ. ישויז אלן דער אלנםרא־יקציע צײבגם כיאנער דל גראבאעבע קאגפודז פוז דעם אײזא. כלס דעם קאײנעפ רײס־כאסלװ. האבן םלד *בויז אלז א פאי־ •בםרלבז דל אאע נאװזןסאיז אלז דער סחלק. ״י ר- מדלק פוז: בעפהאװעז. בעראיאז. ןיאכנער א. א״ ד-אבז נעהאמ נל*שם װײי ילר אױסצושסײן םון זײערע נענגע^.;עבהאװעז. װעאבער אלז ״בוייז פאי או;ל *ױ' סאר׳ססעגדאער פאפואער. או; נײפ;>-•© אראפ ״שויז בכעפ א 50 *אר פוז >• ראפעל׳בז קאנצע־ס־פ־אגיאם, אלז *־ל זילבע הילפלקעד באכ־אנפ געװאד; *•־ס כדביכעגער. נאר נרעסזןרע נזמנעד האפ גער-אס ר־כאדד װאנגער. דל אנסליװאעעדיא־;:־ האבז נעפלרס ככ*ב א פאדבלסע־ס: :<כף קעגן דעם נרויסז ׳־עפאיכאםאר. נ״בס אײנכאא א:ז אױסנעקוכעז װאני נ.יז צו סארילאי: זללז הײם איז עואי״ -.א זללז גאד פ־אנקרללר אדער גאד דעי ••ײץ עפ א:ז א םאקם, אז דעד קעג:נ ײדװלק פוז בײערן האכ זלד פיבוכ כקריב געװעז פאר װאעעד;, איז גדבכ א*ינכאא בעװזםעאכ אלז סבנה דל בײעי ׳־:•כע םלנאנסז צואלב װאננערס נלגאני ב:*בע פרעגע־. װען םלר אנאללזל-־ז אלצס דל װערק פוז דל אויבגרערכאנכע כלכאנעז. קענעז פיר ביבום אוםן ני׳עם סעינ זבו. פאס *יאס םען הומ זײ אזוי •בפארק נע־ ײדםס. װארום פאקפי־ב האבז די נלשפ ארללננעבראבס קײן פ־לנצלפיעאע עני ־עדוגנ אלז אונזער פוזלקיםאזיסלסםעם :וםא. אםת. דער פאילפאגל־בער ססלא אלז רײבעד נעװאר;; עס אלז פולבפזמי דלק נעעגדערפ נעװארז דל ארקעספראי אע ססרוקםור. אוז חנם זײ האבז אלי מרנערלסז אלע קאנװענציאנעאע דאגי םעז םוז אאסז ססלא. דאד, דער םאזי סלססעם. דאס הײסם: דל םקאלא. אלז װעאבער עס באװענם זלר דער כ״לסא־ אער :עדאנק. אלז נעבאלבז אוםםאדעג־ דע־פ. דער *־אגצויזלשער אלכפרעם־אגלזם אלז דער םאאערלי האס נעהאכ א אלני דירעקפע התזפעה אויר אויף דער כ״לק. דל כאאער: כאגזג כאגזג פלסארא און ׳־עגואר. װעאבע זענעז נעװעז דל פאי״ ־בפײעד םוז דעד אלכפרעסיזגלספל־בער כאלערײ האבז •בפארק געװלרקס אױף .־עם קאכםאנלסם ק. דיעבלסל. װעאבער האם נעװאילם באםרללעז דל םראנצױזלי •בע םוזלק םוז װאנגערל׳שז אדנפאיס. װאס ר-אם דעכאאפ באהעיײבס גאנץ כעא בעסםעד . ײל דעי אײגכ אװעק א״ביז פיעכיע־ע. דעד נעמעז אייף ש. אלז כאי״-ייגיב). ער תאם (אזד קדיאה! ־האכ א;יס־ װל ס ד א:בעי:עבי, װעפ עד כי װאס *בי אזז פוז :עםהעז יעק-אכל־כ םיז;•בלללבז. א ויז א אזד װעא יט נעזעז. אוז פוז א בער ־ע־נאר א ע זאכ:. קאאםז׳ע אעדז —?0—10 . אכלץ — א : קא״נזקגיכ גא• , עפעס א :ע״״יפיצט א זא־, דאבז זײ כאקע א:ז עס ״בודות. װאס באכײכ 1. דער װעע= ארגיז. אלז •דער סתם רל־בקללפ. כ י־ :־װעא *בלקג כ:כ דעי־ אי כארנאדד פ׳־ענס צו יעמ״כאם : (ע׳- : ספ ל ק ם ו ם ו ר י *> - ב אל א ב־ידה הא עס כא:;.;אכעי• — ײאס־זיבע האכ ער אזוינס נעי *בפלרכ? סיא־א ם כירלזס? ײײסכ עי נױבכ. אוז ס׳אזז ♦שויז איכזזסכ־איכנלסכ כללז :אגצע כעא־ כע־-נאכ:•;: אז אלד װײס אפיאו נלםט. װאס פא־ א כא־ע־נעי •ב־ללבעד אלז עס אײסנעבלרפ :עװא־•! — פא׳־־בסאגע•? פאיםא- כ־עכ ־ע־םוז נלשם •בכאל־בל... אױ א1*** כ א ־: ז בלז אלר פדבלקא^ װע א קײז צו כױ דעס אפל־ב. װאס ־אכ כעז עס אז;,:ס אײערגעבפז א;*פ:עפ:־ם א:־ ־*-יפ־ב; כעאםער — ע־שם : ק ע: ל נ ע ד ל פ ו ס י — אלי העדס — קענלנ עילפוס! משה בראדערזאן — פאר־בםעגדיעד? :עם א:ר כאקע דעם •ב. אויפ* צלכב-. אוז כלכ דעם ילדז — א בז א׳־בעיב — א:ז א פא־נעגלנז צג רער־:. א *ל- א—ן א *ברללבעד. א בארעזענעד. א בן־הודה. קאז תאכוד איין כדריב. אויף או;ז אילע;עזאנכ. אוז •בלכ כלם :כ־א־*יע-כלע- איז קוקכ א;,ף דעד װעי*כ כ:כ :־עזע־• :ע *בכ״בעילער פוז כ־בביר״בע ב־לי•. ײאכ אויד גע־י׳ײענפ. כ־בכעות. כאא־ בכאיע:. כיבעבאװז אי: האכ ה;אה פי־ אלס״בע^עז. נל־בכ הללז עילה. פדעג אלר אלם אי״ס. כזדבה־:יא:י• װעד? ־אי •בעד :־אײקע־. װעז? או; עד נלה כלר איבע- בפיכױת : ד: נאגצע כ־ופע םױג אי׳פז פגיעד 1א:־ :אפיר — םכער). :אד דער נאסכ. װ. ק. ־אבכ זלד אזוי הײסכ ער. א:ז כרב. א קא־פודעי אתריניא. פ:כסנדאא*ז. עי באראגנם צום םיז ״זברונוי ז׳בורנוןרזסה״: כ'קא:נגס א:; דער רעדאקן דז׳־עקכא־ פון דללס־בז םעאםע אז כע-עפאגליב. צל אלז דעד < רעצענזענכ נעװעז נעבכעז אנקוקז דעס גאסכרארזדגדן װלנע.־ אקכ*>4־ װ. ק. — פאר׳בםענדרער? כלר ענפפערן: *אי נעװעז : א** אײנז אװעק צײזק יאס כערעפא• סדגיבא. — פא-בםזצדרער? זעאבסםפא-בכענדאע- אז כ'ד*רף •ערללבז א ־עצעגדע. א:צכ פאסכ •ב;*• ג:ת>פ. דע־ דל־עקכאי־ בבבודו ובעצכו האפ זלד יאר כסי*ת נעװעז. אאײן א דללסיב, א 100 פ־אצע;כ:קע־, אוז א:ס;״כ אלז אעב;. כ׳זאא •ב׳־ללב• אײף אן ילדליבע באאפיצללסונג. סיאלז אננענעב. ״פא-בכײזר זל״? — פאד״בכענירעד? װער *בדללבכ אל; דער צטכוג; װעג. דללפדבז כע>וכעד? װער זאא *ברללבז — , בדאדע-זא;. •עדי-יבכ אלר! — א:ך גלז דאך אגעי גל־בס;עװעז! — ס*כ>מס נ:*בס. ד: ב״ברע פדאװזנצער אוינז ראזז כ:ד דאך נל׳בס אפ : — היכאי אוכפאר׳בםענדאעד? און א:ר עעכסי׳3־ פ:כ א ידב־א אויף א ק*ב'א״ ױדלתזאער: — אוז עקספערלכענסא־ע םלאא־ זאפיע פאר־בסײס אלד? 1 ו אלד בלז *בויז בײז. רעד פדאװלנצעי י אלז אלז כלר ארלין. זלצס אלגעװײנלה רללסנדלק. און נודיעם, אוז :ודיעס; — כארקדב אלז א •בײז ױננעא. נליבפ כעי :עפעאפ ס־ויעגצלכעדס. אונז נעכעז כלד אלם איאפ. ער זאא אונז אעזז א פיאב־ אעסיא (פראבאעם — כלס א סכר. סעות הקדיאה) און עד •ברללס. כאבפ נװאאכז: ביבלז א •בײז בחורא. כײדאער רעדפ עד־ אדללז *בײנקללפ. אוז אונז ד—רעװאאוי ציע אוז דאװיםש? כאד ראװלפ־ב האס אונז אאײ; נעזוןנס, אלז ךעד, װ>וס סיכ זאנ;. אז ער פום •ברלןבז פיסודלספליב. אלז ס׳װאי־ אווי? אוז ביבעם אללר. ז חבר — דעם םוגקעצענם ״קאװע־יאװעי סיבעפעאיאװע״ דאס האס ער אלן נע• כײנם. א בײזע נבורה סיהאס א כענס־בי סיװאד. עי־ אוכס אויף אײז פוס? — :יװײס. כ׳זאנפ אזױ. אױף בײדע. פסוקים — אוז אינזעי אלצסלקעד קלנספאער. דער אוכנעדלבס־אלבערנעי װאקסענער. אפ־או דע־יאײגעד. װאס ־ברללבכ בפיררב נאקעפע אלדער. באללבם פ־ע־כד אוז עי׳נס אוז אוכפארי *בסאנעזיבאאײדלקס אלז זללגע פלער אוכד-ײכלעכע װעגפ פוז זייז הײם. א כאיםלרעד אלז עי אז א פאדי ױאם איז פאדװעז.;אאכ־אזױ. צואלב שײנקללססיװעזז!... אז אונזעד קואסוד זובס דער נעי בדױבע־ נא־ אלז ״כאכענס״ אול ..הללנכ״ פוז דער ״פארקסצילסזננ״ אוז כעד װאדף ע־ גליבפ. או; כעי־ אפ־״־ו קאז ער נל*בס. ..זעאלק דער כעבאנלק״ אלז אם־ב׳-א :יכער אללנאײנעד פיז קאנעמע הדובעס. איער אױף א ראײא־אפא׳־אפ צונויפ־ ־בכעאז אלז עי־ סויס. װל אאע פויםע. קאכעמע אוױתס אלז אויר א כדרנה. אבעי נעכעז כלר פאדנאללבז װעזנפאעבע זאנז. אלז דער ראהאכאסלװ כלסז אײ־ דיקינײעד א העכערע כדרנה םוז כעבי גל׳בזג און דער עיקר — צללפכעסלקע ־עדנרײכונגעז — כזמז דעי־בלל אינזעיע אײגענע אוז פדעםדע אציס זלד םפקז: —״עס װעס נייעם אױסהאאסז!״ 4