Literarishe bleter · 1925-02-13 · 41 (13.2.1925) · p. Seite 3

ש ט .1* 41 אז גראד אלן יענער צ'יפ, װען ןךע האפ;ע׳ערזבז יעיתי צב' אח עס האמ זיד נע £>זדעיכ א נרויסע *יזאלר״ײכ. בניעע ענ• ילעך צז נרייבנלאכױידיט, א אז. װ... — דרקא אלן אזא צי־מ. הא: איע;לישפ נעאבכזעכ דעם נאר->יאז צז״ *ע פ א נ ד £ י ז ז ל ר,'. ױ>זב ה־־כט ר*כ: ״ני־עכ נעאבכעס דעב נןןרכ*יז צײעמאנ־ פ ז ז ז ל ד?״4 *זוי ־עט :יעז,.* װל זןןנט כיעז: ״זײז ־עבי״. צל ״דעי־ *עבל פיז אלם״י? ״ער האמ אפייי ןזננעחױב; צי ניױנז אלז אליערנאםלררעבע נלעיעימ םון מעגנדע. װןןה װל דו זאיהנל זײ נל־עם דרײעז, דאיפז זײ פ*רכ יעד; מ*נ א ד־מאנ כילפ ארע י״וונהעמױענצז £יז 8 פלפאג — ד*ס בעבפע״. (ױער -ארף א נ־לפא:. דל :עניב, צו דער כיעגפיע? א;*ב דע־ דענפדע, פא *יןום־ ז־עע *עיײבפ ױײםנבעי־נ בייזיז ־בים אח זאנפ אז ״ז ײ״ דארעז א נייפאנ? העז דען ד>וד דײנעז. אז דל פ ע יע י ם דאיפז עם;...) >ובעד ד>וב אלז נאד צו דעריײח: באנדנ ב׳פא־־עכײ נלישס אזא ירזון, יוים װעיבן וןיע קאנסעקװענצז בוז א כלכ>ונ אלז.ד>וס בעםפע4־. ילצעגציא £>ועכלהא. אבער הערם בעהער װײםער דל ״קןונשעקױעגצז־' (סינ׳ם זאץ אח נלרזס פונ׳ם נילםאנ): ״ער האכ *ע4*; נײעכ געקלקפ פ־>וסכ או*ף קײן זאד, װ>וכ ד>וה קעז אליו־ סכדלרן אט דער םאקכ. אז א־נ: אלז א פיאכמל כלםױא,־. אלל דרייסז האכ די זלז נע־עײנכ, דאכ נעזלדאערײ פון דל שורכאנעס םו; דער נאכ. אלז געיעגן או*ף דל פעגצםער, :א־ בײ ןרעין אלז ־ככלב, װל עד אלז נעױעזז. האבז דל נאר• דלנען שאדפפעיכ דאכ *4־ץ איז עם האבז זלד נעברענכ ילנכ. אפ־ער נליעס קײז £ליע •עכלב, אבע־ נעגוג יױפקײס סארחפרײפ א. א. װ. הויגן הויבם כען איזא, אז פרם: ״אז ןךעי־ או; יאז נײפ בםירופ א דאפי־־-פגניכ איז — ײאכ װײפער? װײכער האכ דעד •צדלםכ־צכעיער ני־דס;עקענט םאיב״נדז אײן כײי זאץ כלכ,; צױ*יכ; א*; האכ אננעדריבז אלנ• גאנצז א נײע כי׳דעה. בא-נעכגדל^ אז עד האכ אנגעהייבז כלכ א ייא־כ ״אז*4... בירײד ׳כגײז גײעכ דערפון, ױ>וכ די װערםעי־ ״או; עכ האבז זלד נעברענס ילבכ, אפ״שי נלכס קײז פויע ישכוב, אבעי נעגונ רויסקײם ם>4־*טפ־**פ״ זע־ נעז אויד נײצס עפעס אזױ נמי־פױנא״ אבע- דאכ אי׳ן, װאס אלד ה>וב ->ו צלפליפ אלז ביויז א כ־זופ; אלז *ם םוז דל קנױי״זןוצ;. װעז ב׳ױןויכ קײן רחם* נװז גישם נעהןופ אויף דל יעזער װןוים אלד נאד צלסלרכ דעם זוךז װ־ימז א. װײי כעד. װ>ןס נעםינכ זלד אלנים פאכפיעם (ז״כ* 11י'\\. איז \ 1 \ איז ױאס אלו װלרקיעד?ו קיאכל־כע־ כוסכעד םוז אוכבדחפנות־דלקע־ אזכבאאןויםגקײם בײם קענעז א;יכדרלקז א גערןונק עריםכי־עך. נ>ור נענינ ״עויז. אלר ניויב, ןול ךער ענין, װעלבן אלר האב דיו באײדכ אלז אזא *:;עװײםאנ* םער (בםרכ װאכ װייכגבערנ אלז ני?פ רער אײנצלקער ילי דיכער זרײיער, װעיבער רעס צום יעזער כיכ אזא ױץיקוצץ־ י׳טוז), אז כעז װ*אכ געדןורפס אײנ״ ם>וי םןוי ןויעכןוי איןוי־כלרן דל ילדי• כע ילכערןורל־כע קרײזן װעגן דער נע־ סא־. װזוכ דרןופ צו דעראלעז א דוד םון ןונזויםאבעכז. װײי אויב ילדל׳כע יערלםכ״יסעיער װליז ביײבז ינ־לפכ־נכעיער םוזן זי• דןוד, קודםיבי זן^רנן, אז זײ זןויז הןןבז יעזער. כלם ןוזא י־עון. כלם ןוזעיכע דפורים, װןוס ציעז זלד װל פיז סעד. ׳שסױסס כיעז גאד אפ דעם יעזער. קײעז שסז^י איז קײנעי־ קײז בעיז נל״פ• * אלחנן צײטלין װזןם אלך נעדענק יעױ; :׳•עפ װל ע״ ה>)5 נעה״סז דעדןןרס. :>(ר, יוןס עניילעד, עגױלעד אלז עס נעאוננע; עו סאדא״נלקז טלס דל ־לדז״נע -דאדא, א<; :1כ״אא, בדעננע; בבוד דעד נאנצעי ־ל״י״־ער צל< עעדאפזד."?^אזיזל >ן״.י ה*= ז;ד ״נליעס אז>׳ נע- זאל זײןן צי דארף א ײדישפר שריבפר רפ:פן םריבן צו דער שפראך פון װללםענבערגם פאמפלעט ביװײס גייכס, צל אלר, הקםן, בלז פןוכםיעפ. אזוי װל עד ״שפײם איז גײפ. יב־ני, אז עד ה*פ #גנעהייבז א זןו״ז :א־וםן צו בןו־לר;, אלן אלר גןונצז נל־נפןו ־ןו־ם בכעם קײז אײז זןדז קײן כלם א ״װע;״״ און אז ער כוז העם זןח :•*־:עם, דל פ־ןונע. װןוס אלד װלי דןו ־לבםלקער. קײז בח־־״דם־דלקעי. דןוכ ענדלקז; ן*גץ בגעינװת׳דלק רעפ ער זיך םרײכ כיפ,; קי־כי. װל... עי א יעק־כםעלז אוז ב׳װײס אױד נליככ, צל װןויכ אונז ןובע־, םןו־־נכײכ זלדי פ>ך־, דײכעד: אלז עס דאד םױז ככיצא הןוכ נערעדס כלכ באנײסכע עם קלןו־ ל־כס־גע־ םעדעד — כוםער כלטז קלנ עדםןוגם עס אי .*״םפ ־־:פלי פיז אאײן צו םןןחםסײז, ןוז צװז־שז קלנסס* רונג״ א. א. װ. רעד אלז דל געאה װל ם״יער44. אלי םןור״י״״כײם א סכיבות הפד• יניות? װײםער: ״דער ־נכןונדפונקכ פוז ןו צײפוננ אלז, דל אלברלקע װײם אלד גי״עס, גןו־ דער ״םרײגד44, כלז זײ;: צל יעב אי; יןןז ילעבז...44 װןוה םןן־ א ^עון אלז עס? פןוכע־ רי־ט? אלד ־שםעי םלר פזוי־, אז •יוײמבערג הןופ כסתכא, נעפײנפ ןוזוי צי זןונן: ״דער שסןונדפונקס םוז ״פרי־נד4־ (ב״ז ־ל אלברלנע צ׳־סיננע; װײכ אלך נל־טכ) אלז נעװען (ןודעי: הןוכ נעםװם זײז) ןוזזי און אזױ. װןוכ כיכ ןובער א ילד? ז>ו;פ ער םריער ״איז4*, רערנןוי זןונפ ער ״כלז״, דעם ״םון״ װןודםכ ער י־גם סלר דןוכ רעבכ צו נעכעז א לענ״ דנד װןודס אלז דעם עגין. אלד הןויס *בער, אז כנלז הכא װעפ נל־בס זכ;?זוי נרויס, װעז אלד װעי םיר רעדיוי• :ען, ןויס פ״עוכעד יעזעד, ןויס יידײב ■־עמד, צו נעבז אז זונרענוגג צו אז י ־גםם םןףיסר*ככז זלד אלבעד >ו זײע־ •לבםלקער זןוד. :יױבפ כלי, יײעגעד, ןןז איר בןוילד יןו נלשכ דעם עגיז, צוילב װעיבע ס*אלז זללםלקע פגיות ןודער װעיבע םיאלז פעד־ זעניעבע כװנות, חלייה. ניויבט כלר, ןוז ־-ייז יאננ פכנלקפ םלר און עויז לןוגנ *לנם פלר אויף דער צוננ דער אויסנע־ סרי/ מעלבן אלד װלי אויס״טרכעז : — לשוז ז$ר זכןי ״עטרןוד זןד־ זכ;! ־בורים! נל־כם נעבעבעם אוז נלחם געי פיןונפעדם כלפ דער צוננ! פעדעד — בירנמדייכעד פויער אלננןונצ; ןורריס אוז כיבןןקוכפ זלר >ו סל־עז רוסל״ב; קיעפכע װעדפער? (44כ׳אלז נעגןוננעז א רענען כלכ צװײ קרלפי! װלםלי בחות דןף־ף כען פםרן אויף פוז א ילדל״ען פליכ צג װײפ או; װןויפ םןף־נוכעז צו־ קא^ר און ״עןורף : דאדף כען םןודער; ׳״ירלםפדשפעיעד דל קעגםענל״ע פון עצע״ םלי איכ. אלז כוזז כלר זלד בןוננונענעל כלכ דענפןןרע •־#דןןד-כאי־ם, צל :;״=? אלבערצוא״ענע; אזא פ'ן •עס״גער הא׳ םדי-ענד;: א״נער א:; א פאדדזן אז; ײיײ? ײײ־״י ־8ײ*'־*״*, ׳״<*־״ ״י=׳"״• ייײי־ ־״ ־ייי־ ־•עסנעה זאמ: רעד צװ״סער א:ן אזנלװעדדסעס״). -,ענעז *ינױסכלנרזק אזל; ס״א זא״ נאכנעהװ־לכענע: . , י ,אלי נעדענת, אז א״ע אלז נע■ אלד הלפע־ אלבעד נאר א צענד5:ק ,װע; אלד װאאכז נעייעז האוילזנא• * קז-ען צל פאר; צל פדצי; אלן שדלב אענ׳ג הזנרערפעריװערםערדלעע זאצ״ אננעסלע; א:; א לאננ, נאאח אלר ה:פ או־ר אלבע- אזעיכע װערפער ,איליעבד־אציע״ (•דױן צ״ס, דל יעס״נעד, װאס האפ א בלסא א נ״נזננ, ד:םן צװ״ס;. צל נלה>פ? ר>א-ף א זא־ז בװ א 'לדלסן ״דרללבער פאר־אנ; א; אנהױב כללם א סוף, צ: ... ״,•״. ״_.ק. ״ '•׳ ■ 1י ״ - ״־ -־ ״'־ הול׳ ק״םל, װאס האס פלז נ״עם, *עװארצז װ: גזישפ? כןובפ ני״שם םון דעם עגין קײ אזו־ בצבור, אנרלפ; זלר קלנםסלעד■ *'ז ו״דאקעד אנצי: •עפאדק אפנעבלא־עקעפ העבבסע צ״ד, או א •לרל־עעד •ערלפט־ עס דאר ׳עויז פכלילא אל״ז ײ — נעדענק אלך אז :אסיע עד אלז •עפעלע- - - נעדכל א״ד אלז זלנעז אר״ן פראנע פזן דרר.*״! אדער פו; הוצפה ״, ___ ״.,. . ' . , , פ א. ״ אז צװ. ״, ק..םסלער ' •עױז נענאננעז אזו' ר״ר אננעפו;, װאם ראם װא-־ס ״•ע׳ר׳י־פ־פ־־ע־סיעיל־ע׳ד״ דל קנאה, װל פ״עד״. דאם אלו :עװע; באלר נאבז אויפ'ר; פז; ■- זאל װלם;, אז סעז זאנס אללזםסרא־ נעספ דל עו״עסע העלפס פוז זידזי ז״; ״נאפ פזן נקסה״ איז פעסעדבזדנער צ־ע איל נל־״-ס ,.אלל״עבס-אצ־ע״) אז; פעאסעי, האם ראך א״ע נל־עס נעפר״ם נעם אזא ס•; ־״•סז־זיהירלק; זא־ו: דזבם זלד נאנװ פאד־עפענרלעד: ״װעז אלד װאלפ נעװעז קאצלזנא א. זלד אזו• סלפ דעם ק״סל, סל0 װעלבן ״. .. אדע- דער עקה־ עפעם אנ־ א. װ״ װאס האנל א בלסל א נ״נוננ א. ער האס זלד נע־עפללם, פזנקס װל א דער-ע: (־עו•; צ״פ, דל העבבםע צ״פ, א. װ." — אלז ױאס װאלס ראז געװעז, בלה נאך רער הופה — װל ער האס נע־ אז א •לרל״נער •עז״פס״״־סעלע- זאל קע■ װען ער װאלס :עװעז ״קאצלזנא״,.' — רעדם סלם באנ״ססערוננ או; ענפצל■ נעז אױבל״נ; ־אס װא-ס עיקי) •ערע :ארנל־עפ! װ״סנבערנ פא־נעבס. ב־נ• 1 קוגנ װענ; ־עם פעסעדבורנע־ פעאסער, זאך האס ללב נארסאלק״ס. ס״ז א:ד, ײדישע קינסטלער איז פאריז בײ אדאלף אײזיק פעדער יןגזולסאסן םץ זײן נס׳־עה קײן ארץ-יערזול ינבי אײנעם םוז אוגזערז^ סוף״בי־םוף, בארגיםגדססע שרלםפדטםעיער, ינגי י. ש. װײסנבערנ. אלד צאר־א8 ם^ראוים, כלם פײז כזםספער אלבערצכגהנ, דעם חוב דיד־ ארץ, װ*ם עכ קוכס אלם םוז א יידלגן ־לעזעד. דןןס קעז כיר $בער, אוז אלד :לױב^ אז דןןכ ם * ר םלר נליכם ןןפ־ חןךלם; םון צו פןך־םײדלקז דל ערעכענ״ כארע רענם שון יעדן 2ור־ק#נסוכענם: אז עס זאל זלד קאעפן א װ*רפ צו * װארס אלן רעם, װאס ער כאקוכס צו אײעבעז! 1 זכז *־כ ראסע־נעזולכר. װעל:: כ*זעס אלז ארז־י־כראא. קודם־בל דל היכגלחע ילדז. דורות. דא:כ זזד. האבז זײ נעי יו#־כ. אז דעד דאזלקעי ־גתגידלקע־ כאאער זאר פיז דל בוינונדל־כע פדערז קוכע: צו זײ אוז כא־4; זײעיע דארע. פארב־ענכע פניכער כלכ דל אלבסלקע פלעדעאעד אל; דל אוינז. אל־ פלרכ זײער אכקעכלחקגיכ א*ל פארבלכנקגיכ. פעדעי אלז אפ־ע־ דעד אײגצלקער. ױ*כ חאבל א.ין וגרד סקלצז־־כעתע א קיגח״נאיות פון יידז : בזבארער ..נאר צעס״ אוז בואנארל־עע עואהיײנרגלקעכ. א פױאליעעי חאוקה־ילד איז א איק־וןל״ נער חאוץ. יואס נ־אבכ כלכ זצנע פלנ־ נער אלז דע־ פעײלקע־ עיד. א ככאכי בואער חבם אוז װלדער — דער תיכנער כלס זײן אויסדױעיקללס אוז פארבלכע־ נעם ״טװגינז. פעדער חאכ אדויסנעװלזז א פלף אדנ פאר דעי אײננאיכ פון יעפױעדער דערכאנסער;ריפזג או; דערשאר װעאז זגיגע בלאדער פוז ארץ־ ײעראא. אלבער װעאבע עד איבעכ צום ענין: י. ס. װײמבעברג ה$סי א:; ער״ככן באנד פו; זנלבע נןור־װןןם אויפסנײינע־ ־ריקסע ב.תב'ם (״װלרקלזמקספ״) זאספז פז; רער •בװארצע- סאלראװאנ: אדאאף־אללזלק פעדעד אלז אז איע־ סער ייד. װאס האכ נענאנפ זגינע :עד־ עדד. פו• דאנעפי דעד ..אדאילף44 געכפ זיר עו אלם אל; נא:יע; ארללז. װײס אלד נלספ. עי אויר :ד;פ. זעכצז ־.;דערלבן א פאכפאעכ קענז >רכ;, אנג׳ בעדז קעפא ״נל־ככ קײז פןך־רעדע4'. אלר נײ דןן נל־עם בארלר; די פרןןנע •יענן אלנהאאס פון זבן ״אכפאעס *א־ ״כויז זלצפ עי אלז פאדלז. חאס א אלז עד געדעבכ ארע־ אוכנער*עכ־ ״ אנלדנשאפכ־תננע שװאבקללכ צי א־כדע -?ס אז .^־, נעוײסז ״״ הללצערנע נענ־לסאנז-־ע נעססרער. באד זללן אלבעדצללנוננ) — ס'ד א;נ■ װעלבע ער נל-עסיע־ס או־ס צװלםז רל נע׳ בעדעסזרפ ר* בלױז אײ; זאך א״ -¥ב סו־ועללצז םו; רל סארלוער אנםלקװארל ״ארס אלד געװארפ קאנססןףסלרן : אוז ם:רס א; ס:פ ז~ ז״ז אובעי־ע. א סעז דארף זײ; *ז אגלרק) בד• צו חױז רעם סארפ ער בורנונרל״בע פו-עד;. קענעז אחבערס־אנ; ר• ■םוד־ם װ>ןס ״בסא־קי׳ב סוםקורארע יוננעז. אפ״ו בעז האפ. ב;ז סע; קר::פ ארױם פוז פוז זללנע םרויעז־פארסרעסז רערס צו >*"ז אלבערנער״ענפ ז״סר! (ע״פ• רוב אללר א יבארםקללס או; *בננלרלקללפל. װל :זרבפ״ס יערעס ז״סר םז; א״ז זא•(). ער װארס נעזזבס דל װארצרעז םזז יעס• רגונו -ר עורם! נז־בס •בויז׳ז־בע װעח םו; אונז אזז דער בר״סער. א-ער■ ־ארף סעז :א- ק״ן רהסנוה גל-בפ האבז רלקעי סאסע־ערד. בעה זנלז רעצםער נם־עה קװן ארץ־ >ײף 'ענעסס צ״פ או:, רעי זױקי. אי'י א רנע קוסס אללך אויםז זלנעז —|'׳בראר סלס א פאר װר׳ש־ם צורלק. רל :;'י־־ *"׳? דעד קדאקעװעי יעאפארי נאסרזב. אז נסיעה אלז נעװעז א ״קאז־*ע". ראם ארןן-ף אללזלק םערער נלב>ס •בויז־ז־בע רארף סעז סאק־ עניעבער םארסעםס אױף רעד פאסענץ אלז דל באקאנסע עקספערלע־ע םוז .אםן אזא באצלונ:, אז פעז זזןי א •ל׳ אוז קרעםפלקללס םזז א סזםכדסרעד קלנםסרער אינפער דער אנםזרוננ םוז ־״ב ביר א•; האנס אד״ז נל־בס קענעז יעבז, :אר סלס סער חיס איז רירנ■ פראם. פאסםערנאק אוז קאנאן. כד• אזצס (אנב. אזר האב נעזעז -אם יוב :בסען? דרלננרעבקנלס םא־ סיבסלרע א״נצל• ארױסצינעבז איבוסע; ,״•־;,ג־, אלז סקלצל) — אויר האבל דל באדללסיננ ניאלז, א״ננםרעך, ז״ער •נװעי *י הללפז, םאי םאארז איז :עבז־זאבז. •באםפז םיז ארץ־״בראי. אבער די װנז, םוז א נרו׳םער םא״קם־־באםי::. :־״גנעז רא באזוניעדע צלסאסז, נײ *י נאר רער אס־ע־ םעדער. רער או־פ■ קללפ איז םאיבלקללפ םונם ראנד האבל >.לייססדלרן דל •בפראר, רלנסלקער.■ דל באהארנװסנעי אוז :ל־בס צים װארס :ע׳ צעװארעסם איע יבעפערלרזע :עבאלסז ־:פראבראזלק״פ, םונם פיוכיפלע־• ײייל קוסעגער. האם זלד אנפפיעקס. — אלנם קלנםסיער. םערער האפ ילד א פארלז, 'אנוא- 25(!1. :עז װאיפ :עראר^ צזפלר; ־ע־;אנ*ל רא־ב־ה״כר םאי םערעדז אי״:. — -ארף נעפזז או־ף דעם א״נצלקז אלז מ• פלאקםער