Literarishe bleter · 1925-01-30 · 39 (30.1.1925) · p. Seite 7

כ ר ש ם 39 6י■ בריװאיןרעדאלוציע אגרוס פרן דער ליטערארישער מאסהװע דער הינסטלער גר:װ פח א געװלס; זזי ״•*״. װאיא פ א ן. װעלכער ״שרטב©, אז עי זאל זגר האב; **נעזאנם אזבערציזעצז אױף ילדל״ט דצ; גיא״עוד ״הענ; דל רע?:;*עזע פא׳־אג־פײאן•׳. צזאלב א:י אסינדל־־אכא* רל״טעי־ נדעגרעגץ. אלר בלז דערום נעגר־ע צו יערלאעדז. אז דער הי ױאיאטא;. װעלנז א*ר האב אגב םריהגא אײגפיאר אלז פצן *׳גבז נעזע;. האט נל״טמ באק-ידע: םגן ציר דז דעיכדאגטע ארבעט. װעצ עד האט נע• דאבע אױף :יי- דעס אצגד־וק. אז עי אזז גי״טפ נעגינ פא-בער״פ. בבד, זז צי קענעז אויסםליז. גלצנצצשזק װער א•״־ זלר דעדאויצז ציצינעבז. -אס. גי־טפ קמגדלק אי־ף כזצ■ נע פע־זעגיעבע א״בעדצללנוננעז. װעאנע כיהאב גי״טה בדעה ־א א־י־בציזאנז. האצ עטן בדא״ניי אויסיעללבקע־ $ ז אנ-לדעללניעזע פ ע ג ־ ע נ ץ. אל־ אל:־.אלפ פ־אגפ דעם כאדאקפער פוז א רעללגיעז־װלשגיטאשםהעבע א־בעפ. שאיװא־פל דעי־ בדאיעוד גאציאנאײספױ •עע. א־־ע־ אנכלגאציאגאױסטלױזע. צל :א־ אבלנילילאפא־ל־עע פעגדעצז (אילע נײצר זזמעל :לי־ לחרוםין פ־ע:•־!) העז :א־ אזא כוזמה״ט, װערנער האב זל ני-״יסל נעײײזמב אדעי נ״בב פא־־בבאנעל :־::י־׳ דעב. װאס דל פ־י_—ע:קער'־גע-־ זער־באפב האב א־ױבנעגעבז דל ־אזלקע ביא״ציר ביפז צזא זל צי פא—עפדײפד צװי דל ב־ײבבבע ײ־ל־דע פארקס״ דאבי. אלז אל עװיצה. רױב דצז בײגוגנ. צי װעקל פו; פא־ױב בג־ ־ל רעזעד אז איבװלרז זל צו נעבען איז הא:ב א׳־צ;. צוילב עפעב בברובד־בםע ..םענדזעצז״ בלם ש־ללדענקעיליבן גי־וב ױזעף האגדו*. ױא-עע. 1 7 <זצי11. 1 ח. ח. םלר האבל דערװא־כ פין אללר אל אונםעדיטפלצוננ םא־־ז נענ־לגדעםל בא״ װענילעבז פאיקס־אונלװע־זלםזמז אול זלר נליבם אפנענארפ. םלר װעילז זערבסםפאדיבכענדהער אלל דער נאנפסםער צגים צו עלקל דע־ דעדאקציע א נענויעז באיל-ם פוז אינ- זעי גלזאהערלקער בעםלקגים. ייז אייד כסדי זל אלנפאלבלרן ױענ; דל יויפנדל״ קע ארבעפי אי• אגענעארדעגםע פאר יעזזזנע;. ס־ױאינדע־כ אוגז. אז דל ח. ח. זע״ נעז נעיועז אפילו אײז בלנוכ בביפק. צל דל רעקציעב היפעז־פא־ אלז יזדל־ע א ז אלז גגיבב פי; ־ע־ *לדל״זג־ייע.פילענע־ קורפי־. בל- האנז *יאב אל אבח נעהאב :יויסע ־בױעדלקגיט; בגיפ ״באפ• א :ױי. פע אקא־עבלקעד-יעקבא-ז. װעא-ע זא,4; ־ע־ל א :יפל יל־ליב. דל -עױע־לי הגים• זענעל אל• אלצם.קל ב*בענם בבעב װל ״טויל באזגיםלקם;עױא־;. בל־ ־אנקעי אט־ הערצרעך פא־ אגיעד נ-־בקגיכ אוגז בלבציה״רפל א:; פל־ז ־ל בלײיננב א־בעב אי י״ ־ע־ פי־אױלנ״ז. פארל באײעגרעבז פאלקב א ו: ל װ ע ־ ז ל פ ע ב ב גי ב צ ע; :רארל קאבלבעב פיל ־ל יל ד ל ׳ע ע א ק א ־ ע ב ל ״ט ע א ל: בבלבוציעב אי• פויילז, •:•. אבױאבסאז <־.י:1.19 יזי_ 11 נעע־־־פע העדן! אלן דל ־עצםע נובעיז פוז אגיע- חיעיבע־ צבפוננ האבל זלד באװלזז צװי• מאנע קאץ דער פא; פו; איע זבנע בלרדע־ איז א םזנק־ז־נרויעד. א פארנאנכיקנהע־ב• ספיקער. דאב איז אױך ־עי נרוגפ־םאן .ניז זבז באל;. איר װעפ ני־־-ם נעפלנעז רא קײן •ענמ־ פוז דעם פא־בלקז בלובי 1 נדע פלענער און דערגרױכונגען (•ײ א •יייייסז גי־יױ •) פװ ביכער־מארק ־אבז באד זלר אינבע־נעבעד בלם א נופז קלנספיע״יז־פז :ע״נבאק. פ׳קעז האפל. אז דל װבטע־דלקע איישגאבז װעיז זגיז אלז זעיבז סבל־. ־ע־ פדײז אלז יפ* ״יד־ד זײער צינעננרעך. עס ױאיב נעװעל ראבזאב. אז דעי פא-ראג זא•* אבלבי נעבעז אלל אנב אױר דל בא־ערגע יל־ליבע ילםעיאסוד. אב. יב״נ•*: נל״-*ם נעקוקפ אויף רער נרויי סער פאפיייא־לבעם פגן ה. יײװליע אלז זיין בלי־ י־רגםין איבבאקאנם. ♦ ־ל כע; ־ע־ -ללנב אלז םא־יאנ ..קורםיד־ילנע״. •יא־-־ע. א דראבאםליש בזדעהיע פיז יעקב פ-ענער או;י זלקע ־־אבע דאב דוד העדבאז בלב א צגיב צוריק יויבל ב־ב־יד בא־ איבעט פא־ ־ד בצענע. ♦ דעי־ פא־יאנ קו-כוי־ילנע :עםב אל ייגיםעדע יע־לם. בדי דאב ילדל׳בע בוך זאי, אדגינדרלננעז אל; הויז פייז ביײםז *לדל-נל אדבעבע־־עייס. זעיםן ױעז אל א־בעםער זאי זײן אלכדבםאני;אד דעד יבװערעד םאנ־אד• בעפ זל־ אפנעבז בפעצ׳עי אױף :אנ•- זיבז א :גי ־עי״נלגע; בוך. ױעינעס אלנ• דעי פא־-אנ ..קו־*פו־־יל;ע״ האב זל־ אלצב פא־״נבענ־לקב בלב ־עם אי׳ נעבײגעב א־בעבע־-קאאפע־אבלװ אלז װאד״צע. אז אלל זײבע אסבײיוננעז זאיל זלר :עפײעל איע :גי־־ע־״ױנענע בלנע־. ־א־ב ױעב עי א;י־ קאנעז באנפעיז דל בלנעי. װעיבע עי ױעם זליי אויס* קיייב: פײ -,אבאראנ. ב־װע׳־ב נעפיאגב. אז דאב זאי אויד :עפיל ײע־ז אלז איע אנ־יעדע *טםעפ. ײ־או ב׳געפלנעז זלר א־בעבעי קאא&ע־ ־אב• ־•. פא־ בײרא ־ ע פ ע ־ א בז: 31.1 י א *ט ל ״ן — ײבראי ״טםעיז װלינע - ב״;ד, ב-א-עדזא־ י ו ד ב ל - — איםעד קאצלזנע א ל װ י ע — ביל־ דאױלם״ע - א ר ״.* ע *־ב-א- ױבלל 1.11 װ ל * : ע — פ״בה ב־א־ע־זאל סאקא- — איםעי־ קאציזגע. 7.11 ר א צ י א נ ז *ב - ד־. ב. װײכעדס קאײל״ט — ביבה בדאדע־זאל י א ״-* י ״ז — נחסז םייזלי אונזער אדרעס : "?6*816 .)11,. ס0)1סנ61?ז 57 .חז,1:46)00101101)1 .מ/1\20זץס11\ נע איײסבעסעי־וננע;, ױאב *עי*ם־עי*-ב ־*ב איײז נעבאנב אז; זײנע •עי-פםז -ל רעצבע '*־ז פיל ז״ז רעב;. עס זײבעז ־א אזעינע ־עדצײיהנעל איז ־אדזגעל. ־אס ״*ייביעדיבם האם זײ נבעב אױף דאס נײ א־בע־נע״נ־יב;. איע אגצא-לקע נ־ײזז זײנעז א׳צב באזגיביקב. דל בענ־ ־ע־ װע-ז א־ייסנענעבז יױס א ס סבעב *ז א־נעדיײבער;אנצקײב. רױב ־עס אינײיארם פ?ז דל װעדק. ״אל־ פיר — האב אבאר ״שױס־ער־• :ב;ע״טײגז — װי צ־י־גל בי־ איל צױל״על דעם פאי־ק עקזלסבל׳־ב עפעס א בלז בינד. עפעס פלי א*ד בי־ ה ** ב ל ־: בלב בײנע יעזע־. עפעב דאנב זלר בי־. אז אל־ ־איף זײ אײ זײ בא־א־פ־ ב*ר״... איל אב איצב װעב דעד יעזעד־עיים אלז אײ־אפע קאנעז װלדעד אנקבלמז זגיל יםרײבעד. דל איע װערק פ?ז *בײס עייבש .װערז איז ב״־ד פול ־ל נאענסםע עפיעבע דױעיב ער״טײנעז א־• פא־יאנ פײ ב. א. קיעצקי;. ..דע* בעספע־ באניבעגם װעם זײל סאר בז-. אז ב׳עז װעב יײענעז בג*;ע װעדק״. — אזײ האב *עײב-עי״נב;ע־ זאנב פאד זײן אידעקגײ;. או; *ביוסיעיינבעל יײעגב בעז אי• בע; ױעם אלם עי״נפ כײענע;. דעי •לדליעעד יעזע־ װעם ביב איב־;עדוי־ װאי־ם• אייף ־ער נײע־ פוײ־,•- בעי אױסנאבע. ♦ בלי יאב• באקיבעז פו; פאפא נ ׳־ א װ י ו ריש *ריאנ ..קא־ער״. בער ילז—יואייעןג א בליד פו; *. י. פי־יז־קאפ אלז נאפלריעבן נרויס- ־אס בליד אלז א דעפי־אױקציע פוז א פגיגע פאםא־צײננוגנ פוז *. י. פ׳־ין. םיי בלם כאי־אקםעי איז אייםדרוק. אלל ז־ער ילדלײעד נאס אלז דל דאזלקע אױסנאבע נעװלס װערם באזהדעי באנילסב צו װעדז. דער עד״טסער ארױספאר פול פאריאג ..קא־עי״ באװגיזם. אז פלד באנע קאיז ײיף. װעיבז אי־ זעב אויף *צחק ב־.**י;ע־ס א פײזאז״נ א־־ע׳־ קאבפאזלציע, עפעס איז ־א איץ אזי״ נעײאײנז אײ;עבאבבג דעי עיקד איז .יאב קענפײז אין זי״נע נדעסע־ע יײװנב; ..״:כ־אי צבי״ . ־אנענז פײ דל קיזמערע זאב,. װל ״דאס חדר־ױנני״ א. א• ■־ע״יפ צי אג*ר א •בבי־*ע־. פא־כדאנבע־ קינסכי יער. ייאס האב אז איינ פאר דע־ קדוביעי־ ילניע אול װאב א־ז עירער צו ♦ יעי װלינער פא-־ילאנ פול ב. א. קיעצקיז איז איצם צונעםיעבז צי א;דויסעד פאדיאנס־ארבעב: איויבצו• נעבז איע ױעי־ק פיז יעב פאפייע-סםז אוז בעייבסםז *ל־זבז פאיקס־בײסכעד ״*יי ם־עיי ב ש יו*ם דע־ נײער, -•־:קאגםדאיירםעד אבע־יקאנעד אױס-;אבע. איע װײפז זײעד נים. װל *עם.'.דק בא־בעדלקב עב זעגעז יז •ערוס־עריבש־ בינע־. ײאב ױע־ן ארויסנענעבען ביז• הע״ אי־ אײי־אפע. יל;ײע אויבנאבע א*ז יל פארקיבעגבםע פו; א-ע ביזדע רלקע אױבנאבעב. זל אלז דורבנעקיקפ אײ צינויפנע *פעיפ זלד אידיז. אױף באנע נ*ז ד־יקפ ־אה. ײאב ב׳יופב ״י״לכע-אבו־״ םעבא׳ כײעקײם. װעז בינעילגגכ איב זלד צי באפ־ײעז פיז אב ־ע־ יאסב אוז ־אב נעילננפ א*ב א־ל דל זא:ז. װעיבע ע־ פא*:עב אײ קאבפאזיצ׳ע אבעבב אויף אײ־ פ<• זבנע בלד־ע־ דעד ביויעד אבעב פיז קוגבב. באנע בץ איז איל פײיז באקאנפ פוז זבנע א׳ייס״במעריננעז א*ז רא־ז אול איז ,װאר־עע. רל אויס״טפעיוננ אײ פא-לז האב דע-םאינ. ניגיר אלל -ל ע—נםע בענהאכ אײנע פק דל זמנעזעענסבע נאיע-עעל /ז״שא־ויב בע־נהײם כעקייפב 4 בלידע־. מ. פ. ילדייבעד קלנספלעי — דעד.) קובפ אלננלבז אהעי צו יעבעיצז ביפ ב. ראי פאיסקי (אז ארפלספ און רעזיעיסער פו; דער בלנסקער — ױעםרוסלשעד •שסודיע — אלצס איז באסקױע — רע~.) ״איז פ^יל-נ״ פרצב. אלז ילדלישן קאבער־םעאכעד אלז באיד פארסלק פיצב ״בגינאנס אױפז איסן בארק״— סיאלז א קאיאסאלע פאר־גסעיוננ. הגש פעקספן — ביויז עםיעבע הונדעדס יבודות ארויסגענוםעז, אבעו־ בא-װעגינג. פאיב. בוזלק אוז א פאי-םלפםע פ׳-־ו׳ ״נפיבוגנ. א. קריין דעי קאבפאזלםאד האם אננעיעדלבז נעניאיע בוױק. דעד קלנסםיער פארק — דעקא׳־אציעס. א. איאנאױםקי װאקסב פו; באר צו באי או; זבז העאפעי־ װאקסם. ־ל ׳װבסרוסלי ישע סכודיע האפ שויז אויד געקרינז דא א םעאבעי און ״נםעים דל םענ ״סקא־ פעד מאייערס אוז ״בענם־ען״ פוז *עיום־עלינס. דעגזןדאציעב פו; :דעאי״ ר,אד... בלר קיױבז זלר איצם אײיסצונעבז א זאביביד. פ־אזע פון בײעדאױלם־ע. •ע. :אדיגעד. •ע. ראסלז. א.;אבעל. ב. ניאזבא;. פאעזיע: א- כארלנ (פאעבע). ־ע. האיקיז ופאעבע). ב. רא־טכדטע־ ׳זאצקי. ב. *באפלדא. אקסעידאד א. א. קרלסיק פיז נ. אױסיעבדער (אונזעד פי־אזע) און ג דאברועין ואונזעד פא- עזיע). — וױ אלר זעם. האבל בל* נגיע :עבעל אול נבע װערק״... .נעדעגקפ. אז אלז רוסיאנד י;קסם א ריזיקער בלבער־םןרק. דל -תע ארבעיס װאקסס בביב אויף י ליכים. אלצפ דים די איבערװאנדע־ ■ .נס־אדבעפ, ויאס אלר איע זנלכ; :ם תוםם. א פנ־ם. דארם. איר;רױס * באפײפ. איא גיישם — װאיס איר י> ־ארפם אויםדוױבז אײנע פוז די ןלסםע קאבפאניעס. אױב סיװעיז זללז ריניעז. קאז םעז נריגנ אלן ב״טר פוז?• ־• יאר באזעצז אויף ערד א םיייאז;נ בורז. אלר פארסבײם. װאה דאס * ז? װבי אלצס א רארף אי; רוםיאנו - ־סס א קויםור־קיבח. םים *עויז. םיכ; ־לנפז. ביפ צוזאבעגפארז, בלם א * :כ־ארבעע. פיאגערז א׳ז רוסלאגד, ל*בע. ארנאנלזלרםע אויף ייךליב אלז ״: פאי־אז העבעד צעז םויזנכ. ... בנל אהז הױבם ״שויז אז א־ױס ־,;•׳: א פיאנערז־זיבורנאי אוישעדל ..״דײד״ און ״ױגנװארד״ איז ״ױננער א־בעם״׳מ־״. צו הענעדע׳• קונסם־קייסײ א־ז נאד נישפ אגנעקיבע:. דעיצו;ייפ :־.* אינז איצם א ביז אלנעיוײנלקסםע ־ בערארליטע דלסקיסיע... ... דלבאק (דעד באקאנפע- ימנעד *) דער בדלװ אלז נע״עי־לבז פון א :אהאנכז ילדלםז ילםע׳־אם אלז באםי יװע צ< א בלכנילד פו; דער ׳־עדאקציע־ ־איעניע ״ליםעיארל״עע ביעפער״. נ א ט י צ ן דעם .״סוד׳/ װל ארום א*ז אכ דער ״םיף־נעהײפנלספויער דאקובענכ״ אדל• בעדגעקוםעז אלז ״הגינפ״. נליבם אני דעריב. אז עפעס א ״נעהײבע״ הומם צװליעז דעד רעדאקציע־קאיעניע סו• ״ילפערארלסע ביעפעד״ האם אויף א ..נעהײפען״ אופז ״איויסבא קובעז״ רעס נעהײבעז דאקלב׳״נם... םלר נעפלנעז פאר :ױםלק דא צו בא־ רולקן דל פארװאיםוגנ פוז יברוס־עיינם• בלבייאםעק אוז דל ״פאיקסצגיפוננ״ אז גאר אײיעד דעד בארלנם אלז נעװע• אלז דל ״ילםע־ארל״נע ביעסעד״. אלז ׳־ע־ ..נעהײםנלספייעי יאקובעגם״ — דער עםנפלעבער די; וח״שבו; פון דעי עפנכיעבער בלבייאפעק — נעװעז נעדדוקפ אייר א*ז א עפנם יענעי צגיםיב׳־לפם אלן ביא:לסםאק. און סיאזז קאםדב אייז קאײניעד צי באנז דערפוז א ״בעיטהידדײפוס״. .!״1 111 פרן ליטעדמטן׳פא־ױן םרגיכלק. דעם 30־םז ה. ח״ קובכ- פאי דל אינעבײנע יק-רעכע באדל-םס• פא-זאביונג סול ס^דײז פוז ילדל״בע יל״ כעראפז אוז זבירנאילסם; אלל װא-בע. בלם פאינגדעי םאגיארדניננ: 1) בא־ רלנפ: א. אלנעבײנער. ב. פ־אפעסיא־ נעיער. נ. צלפעי־ליבעי; 2) ״ילפעײא־ םזי־פאנד״ ־. 3) ענרערמנעז אלז סכא־ םום אױ צוזאבענפאהר; 4) פא״״שיאי געז פוז ־עי־ פא־װאיכוננ; 15 פ־בע פא־יבלאנעז; 5) װאיז םוז א נללער פאדװאיסוננ. רעװלזיאנס־קאבזסיע או; עדז־נעריבם. בלםנילדער. װעיבע װללז אדנלנם-א;; םאי־״טצאנזצו דער אאנעב־ינעד פא־זאב־ יונכ דאיפז װעגז דעם בעידז אלז סעקי ־עםא־יאפ פו; שא׳־ײיז בלז בלבװא,־ דעם 28*פז ה. ח״ 2 א זײנע־ בגיםאנ. דל םארזאביונג אלז באדוכלבב אי־יף 5 א זײגעי נ. םי אלז ערישכז םערבלז איז 6 א זײגעד אלן צידכז אז; ענבכלי׳ םלקז םערםלז.; צוילב דל װלבפלקע פראנ;. װאס װעיז באהאנדים וח*־ז אױף דעי אינעבײנער פא־זאביוננ. בעם דל פאו װאיסוננ פי• פא־ײז איע בלפמילדער אגבבאדלננם צ< קובעז. אװנטז? ױדישז הומא־ אויסכעםירם דורך: ןע. קןעגןענןעזזםכ־ר *ײ זז. נןעדיק זיך װןגק־׳ 13,4 •1ו1ססוווס*7 יסוסס*ס*וס9!ואסייססואסע .11 * פ*רדינטע שטרןןף דעפ פארנאגנעגעס זינםלק אלז פא־;עקובעז אלז קאבלגסהזס בעאכלי דע־ נ־סער דאיכ. פאד װעבען און דורך װעבעז דעו ־אוכ אלז נעװ**ז אבננעאררנפ. האב בזך זלך ערישפ דערװאוסס אויפז אװנם. *־לעד האם טעז דעיםוז :עבאנכ א ד. עד״ספ אלז זאי האכ בעז געסײים ב־אנראבקעס, אויף װע־יבע עם אלז נע״ ״עז אגנעישרלבז ״צענם׳־איע •טוריא־גא* :זאצ־ע ילפעךארל.־קלגסםיענעד ן?1 ונל׳טפ קלנסםלערליעע.־, גאד קלנסםיע־ :עד) ארזנפ״. איז עס אלז אבית נעװעז אז אװנכ £ ,*ייסגױל^־ל־טער. גאר א קלנסם- ־ענע־. *טו*; אײנבאי;עקלגספיב! -לפעדאפוד או; ילדע•־ פוז... ב. האנ־ ••:םײז (א פאעפ פוז ״ק־ובעז ש&לני״); א בלספלשע סצעגקע פון ־•יום אטס ״שנלרל סערי״ איז א ״גתגדי וייתקדש״ פון מעיבז כו*פע פערד קאנעז אויפ־ טסײז תחית־הפיתים; האביעםס םא• :איאנ ״זללז אדער נלשם זײז׳* אוז קא״ :איעפ־-האפקע^ װאס נא־ אויף אװגםז .גיז ״הכנםת־ביה ד״טער הבדזר״ העדפ :־עז אזעיבע. דל •שם׳־אף פאי־ דל א׳־גאנלזאסאדז ני; אװנם אלז א פא־דלנםע. דל שוי־ >י.דג*מלזאציע דארף נזיטמ אוז סא־ .ז־עפ זלד אויסבור׳איפז. װעז זל;לפ אז ץלד נאפעז. װאיפז געקופעז פענם־טז ־*ערז א קלנםביערל״בז אװגפ. גל־טפ א ־׳זגספ-עכ;. װאיס סעז נעװאוספ. פלם ־עפעז פעז נײס צום םיש. אוז נל׳כפ <נעסליפ דעם זאל פלם אז עוים. װ*פ .*עעם בלפ דל שלס אוז £אפשם בלכ ־ל הומם אויף רעבםס או; ילנקע װל אלז קאגא־עםז. בייא. די. דל א־נומלזאפאי;. קוםם ס. אבער װאה זעגע; ♦סוידלק דל עפ• •;בע ילדליכע יזסעראםז. װעיבע ם'ה*ם :•ארפשפפ צו ״יאגגװללילהז״ פלם יל• נעיאסזד דל נאייעזרקע. איז צודױבז בד אלר עםיעבע זלסע בלנוסז שוז ״נעזאנני' >*ז י־נצנבאנע-לל? .2 11 א״טעשה דרױ6ףם״ עס אלז נעשעז א ..פעשוז נורא״: ־*:לקע *דיעות־צלםעדז םוז דעם יאד״ ־זדלבס םוז רער ביאילספאקער ״שיום״ ײבם״בלבייאסעק״ זענעז םארעםגם־ ־;בפ נעװארז אלן ״הנלנם״ אלז דז*־־ יברלק ״װעד אלז אונזער יעזער אוז אס יײעגס ער?״ (״אנקעסע סאר -זבייאםעקז״), און די םארװאיסהנ -יז דער בלבייאסעק אוז גאר אלר דל נאיקסצײסיננ״ םאכז דערםון א ״קרל־ *-*נעיז״ •ראןנעס זאז דליז רעדגײז