Literarishe bleter · 1925-01-30 · 39 (30.1.1925) · p. Seite 2

^6 39 א ױנה ראזענפעלד יגו זלין סי-יןןייקן ױבייעאוש) יונה ראזנשעאד יעע פאבצעד אזננאנצ; אלז זצד אח א:: סאפעפ אח סול פ;ס סעדמר; £יז געב נעױאנפ. איז דער נרויסער נניד. דער בעא־הק״ף. קא; נאנ״ן אפפ זלד גזישכ אמפעד״צ־סגז — איז נל״שפא הללז קראםזפלצלרענ אז *צאפ; *ז ילדלשז פאלקס־ידרלרבער, רלב־ פלקער — ״כדללבעד *ז £אאע אל; דער ױעאפרעכעי־ '4לפעדאפור ד.א= זלד יעדעד זללז ארס. עס אלז דא א פעספע פדו״צה עױל׳ש; דלכםער. פא־ פלאיעב־יכרללנע-, דאכיימלסס. ״סונדלספ אח פאאקס־נדאפעז־פאכער. ביל אונז פל״בז זלך דל אאע עהעפענפז אפפ צח נויף. פוגהפ װל עס פל״כז זלד אלז אייג זער גאס צמויף דאס ארלסכאקראפליכע פלפ דער נראבהללפ; דאס •יא&לגלרםע פלפז פיםות. יונה ראזגפעלד האפ זלד אלז דעי־ צגיפ פזז ה׳־לנ אח רעװאאחויע אפנע׳ יכםעאפ. צו־נרויס זענעז נעװעז דל נע־ סעעליעז פא־ אלם; זלל דיאבז אלס נע־ ם־אפז פמהפ װל דל אהױ״זזפה האס נע* םראפז רעם אוד־דענפיב - אבער אלז דער זעלבער צללפ, װעז *וגה ראזגפעלד ר.אפ בםום איפז :י׳כפ נעה־׳צפ אלבעררײעז דאס רוםליפע אין ילדל״פע אעבז. װעאכע ד*1יפז אלם דאר אזוי נאענם זללז. האס ער אלצפ אלז אפעילהזג נאללר אלבערנעופעז דאפ אפעילהאנל־עזג װאס דזןרף אלפ זנלז אזוי װללס. אח דא זעפ זלך װלדעד דאפ םאר־ הליכע. יונה ראזנפעיאד האס נל־פם א:* בעדגעזפעז דאס װעזגםאעכע פוז ווסע• ילהאנל״עז; נליעפ דעם אפערלהו^ליע• אדער אפ־הו דעם אפעדלהאנל״שיילדדעז נגיספ. װאס װאאס נעװעז א נרויס נע• װלגס.;אי־ ע• האפ אלבעינגעופעז דאס אויםעראזנכע. צװל״םז סויזנפע־ ילדל״כע עפלנראנפז פ־עפז פפתפא געצײ^כזג װאס זאאז װערז פארװאנדאפ אלז אפתע אסעדלי האנער יענהעס. יזמהעס אויםז נללספ. אבע־ דע־פא־ הא; יעדער אללכס אל״ בערגעפע; דאס אויסעדאעכע אפערלהא* נדכע. פלם אפראזל׳־ז דל װאנסז. אװעה׳ װא־פז דעם *כםעהז אוז אויסלערנזה זלד ..אא—־ם״ אח ..בלזנעס״ — דאסי זעאבע אלז נעיכעעז״פלם יוגה ראזנםעצד. ער האפ זללגע דעדצײאוגנעז גל־כס אפ נעםוגהעז אלז זודלהז העסא פוז אפערל״ הזג נא־ אפנןךעױדז זלד דל װאנשז. אגי נעפח אלז אפעדלהאנע־ פאנדעס־האײ״ דע־ אח באבעפעדפ זײ פלם עגנאל׳פע װע־פע־־ — רער אדתער פענפ־כ פו; פאאה. דעד פלפל־כער ילרל־פער אלפלנראנם... זאלז פלר האבז הדעוםות? װער העז האבז תרעוסות אױף דעם ־עבז פוז א פאאיג ארף א פאאהס־ ״בפײנזך־? װל ראס פאאיג אזױ זפגע יעעפעד; פלפ אאע פעאות אוז חסרונות. זללז יום־פוב אלז אונזערןןד. דעד ירם״סוב פוז דעי־ *לדל״עעד גאס. פוז אלד '־יפעז־אםײ־! י. י. דנגער ער אלז דאר אלן פאוג אזוי װנלס פון געװײנאעכז ס:פ פאלקס־׳סרללבעד אלז זמנעגופענעם זלז פוז װארם, װארום דער פאיהש־־כרללבער אלז דעד. װאס אלז נאנץ. נאילד. גאנץ אל; יללנע איידן או; אלז זללגע פרײדז פוגקס װל עס אלז דאס פ/אה. יוגה ראזנפעאד אלז דאר פונהפ דער היפוך. עד אלז האפפאלצלדפ. אופ־ ערװארפעפ. גרלבאעדל״ע. דעהאדענכלס אפיאו; או; ראר אלז ער רער פלפל״פס־ פער פאאקס־יסרללבער צװל׳בז די *לדליעע אלסעראסז; אז אפת קײסםצער־הלנד סח רע־ ילרל׳שער ראם. פא־אז צװײעריײ פאלקפ־׳םלללבע־: דע־ ״.רללבע־. װאכ אלז דער אױסדרוק פוי פארה. װאפ רורד זנלן פיויא דעדם א פאאק א־וים. פענ ער. דער יכרנלבע־ד אאייז. רויס זנלז רע־צלוננ אוז פהות.;ארנליצפ זנלז הנלז פארהס־פענס־כ. אזעאכער אלז נעװעז ׳עאוםיעאיכם. אלז זבן ׳ערנלבז אלז ער ראך נעװעז א.ױ פאלקספלפיעד. אח אלז אעבז אלז ע־ גא־ געװעז א הלגד פוז א בארעבאפל״ -״ער י^םוב. א יעלאעי פו; א נלפגאזיע, א האזיאנער דאבלנער. א םוחר אויף ־ער קלעװעד בערזע אח א װאוירקענע; דרקרק. אח בעל׳- בעל־א״דוז א גופע־ ־דרבבער, ער בא־פ א צװי־פ א־אז פ גלדפ ע:* ער װללפ ־דאפז אלז אלז ױאב אלן פדל־ י ארײז. פ^לק. נא צוב רער רערצלונ;. אלז דער נז זגיגעם. לע ױאפ ע■־ פארקב־דענפ׳ד װעזז. אל נא:צ אלו פאעך ד־<ר אלז אײגנ אזער״עי בײז: בלזז װל פאלקם״־דרב״ פוז פאלק בער ידרלל בע■־ — אח צו דל נעהער ױנה ראוני פע־ד. יאם פ;*ם פח נאם אלז זללז פנים; ־ל װעגז פון גאס — זללנע װענז; דער נורא פוז נאם — זנלז גורא. א בער־פראבה. אז אעדזג אז װלסן. ן באויז פלפ חדרידערצלוננ. יראפעם ע־ י זלד פאוצאוננ אאײז ארויס. פוגהס װל עם דראפעס זלר אאײז ארוים דאס א־לפע נאפז־קלגד. אױף וחואבז הײגער גלפ;ליגפ אבסוגג. נאר װעירבז עש גײעז נליעפ נאד הנלז באנעס און דע־צלערלנפ. או; עס ױאהספ אױם נעזונפ אוז ־עסא־י^ נעזוגפעי אוז •כפארה% פוז דל אאע אפנעצלסןג־סע קלגדער. װאס ד־האפ נעװאוינז יעדעי ם־לס זײעדס. ע־ באױנלזפ זלד באא.־ א גאנצ%. א רערװאהסעגער. אט דער ױגה ראזגפעא־ אח פלכ זנלגע פרעכפלהע רע־צײ׳.ו:נעז װל ,.קאנהורןעםז״. ..א פאאגםער״ א. א. ־עפערפ עד זלר נקנלר אװעק פעסס אלז י־עד :וארערנער ילרל־כער רלםעראסיר; י טפערפ זלד אװעק פלם אז אי נןעעם אופז. פאכפ זלד זיל; אײנעגעם גאננ.; ח ני־פ *װעק פח רל פארנעגנער זיי־;ע; פײאפ זלד אפ פח דל צװיי העריטג* רלקע רײפוננעז אלז דער ילדל־עע־ אליי פעראפיי. װאם זעגעז פון אײן זצם אי* בע-־פרלבזגער חוזה אוז םון דער צװײי פער זללפ — נעגנזעצאעכעד אלבערםדלי בעעי ױם־סוב. | ער אלז נל־ככ פורקאם, דער אויםא־ ־לדאקפ יונה ראזנפערד. װל גל״״ם פור־ האם עס אלז דל ילדל־פע נאס. דאס גאשז־ קלנד. עס פל׳עפ זלד בלל אלש ארץ צו־ זאפעז: געניאלע •טסדלכן פלס בומאאע ױערעעד; רײגער הופא־ פלפ פאאכז ױלץ; נרויסע סראנלה פלפ רעכעראעכז װײפלה; סלפע האפפאלהאציעם פלם ראננװללאלקער נרלבאערב אוז קלנרערל־ 1 ״עעד פלראזאפיע. נל־כפא קללז קאאסלפזצלרוננ אלז *לרל׳עז אעבז. אלז דער ילדל׳עעד נאם. דער דעהר־ילר פלפז פעהא ־עפ>.ס.גס אויף דעי נאס אלז אפפ א אסרז. װאה קאז נאנץ ►**פ פוז אויפגװײגלה אוז נעי רא־פפ גא■־ האבז א האפערדע; פון ן פארױפפענעב קערער הרלבם ארויס!יטבת בגיפאנ א ־עװא־ץ־נעאאהסע ילרל״' אכטדננ טשענםטאפאװ! מיר םאז־ערז־אויף דעם ה׳ ע. נײיך אונז אזמקערן די פארכאםשע נעלדער. דאם אױ די לעצטע התרא־* אין מומענדימן נומעד יועלן מיר מעלרען אײער נאמען םאד דער עםנטלעכמײם. , אדםיניםפזראד־ע. א באמערקונג צו איליא ערענבורגם פארװארט װעגן כו. ע.יטא א־ן ײדיש פלר װעילז ־ל אלבערזעצונכ םק — נעז?מנ פוז בײנער!;עהעי־פ פון כילר ־אבז ארײז ..כוריא כוייןעלפא־* רײגער הכנסר פיז נאך עפלעכע ״פהבריב** א^;־ דל פלרטכײנער פיז צײפ האבז אי דל ״סריהענע איפז**. אל דל חונדערפ :יצרעכע ־צפײכיתןז. דעדװללר ־אזז אן א זגיפ. פ*רן צעקנײנרג׳פ; עיפ _פוגס ״זלגנענ־לקע בײגע.־** אופברדפגותדלק צעדארז איז זײ געװא־פז צו רל װלגפ;. ־ל קעפ האבז זלד פיז רױפע־־קגיפ. ױל פוגב ־צפא־הספז נ־<פר*;ה אגנע־;י־ג־פ אל: *גכ;־פ אי־ אייסנעקי־ודפ בלל זלך אלײ; א־ז בלל אגד׳ס־ע דל דללר<ר. און רל ־אס יכגללדערל פיז בארכע װעפ זלד ערענליכע הראפליכע ילדל־טע אוי;:. :פע־ חאי־פז פלפ :י״ײ זלל: אי*ב;ע• ױאה היקז ־עפעגדלק אל; הלפר. — זע;־<ז א: ־כױארצאפרעז. ילדל־בז בארק. י־אב זא;פ;ל־בפ אוי צל זע;עז דל קנײבדב; פח בקע5פלצל.ב. צל פיז *דדײכלעז — אלז אפ ־עי־;גיעי •דעכרעכער ציפי־יב בערלק װלכפלק. יבפלצפ־קברגל׳ע בע־־יי אלז כ *דויז אפ דעב ־אב פארק הא א. אי: :זב פח ראגנ - <; <ב אבקעפ: נ־אנל אדע־ עדלצל פא־גײעז רעב יד:־. —;אגגעגהגיכ. און נעװע; רע■־ פאי דנרב א־ע־ עדלצ: רײנז א ראפ< בריאכקעכ עי ־עי;זדדלכפע פוז ד בא־איבכזגי;. א♦;. ־־לק. דלפ א אייפז ה<:% ־דכער; װל א;ױ בע־ נינו;. אינדע־זיננעז זבז:;ד־א רע•־ דע;סידהגיכ.; רל דזרות פוז צױליד; ״— א: א :א־־. דלד א נא־*־. — רלכפע־ װערן פח אלב בעגפ דעגפא ״. א:ז בגי איגז אדת אייז פיז ־־;: א..;׳ץ;־ ד;,ף .... ־ל ב׳נײפ זל־ — אלבע־לקגב. ־אזז זזך פאקע *א א־ורכפ־־־לב:;א־ עפ־רענע ־דדײכרעז. אלבעי־־אזל. נערלנעז געװארן באופ פול א פא־ ז*־ װע אפר־ א£ײ1־ ױערל זײ עפעב דלפגעדע;... אזן ראב. ־אב ילדל׳ב ױעפ נע ױלגע;;אך א ביך £ון א *לדז אזז — צענדרלק יארקונדערפז. פיז -<ב אדת זעגעז דיד אלז א גע־ װלסז זלז נעװארז — בב. ױאב ביענפ. ל*ד. — ױ*ב;**־ב.־<גפ. אבער װ*ב דאכפ אביױ א;*־ גל־בכ איבע־לה זלד אאײז נל־בפ רלכפלק; אביאו נל-,פ ־א׳־עב. — װלרפ אל- — זאר זנלז — הײװז. *יאב פראנפ אריף ראב אוי;. װל בללכער וב ארײי — אלז וױכםלק פאר; ־*־::עפ־לבעגעב ־ע־ר פײ בארפע; — װלככנק אלז ־א. רוקא. דבעדע־ תיידי־ פיל כייײא כורעגלכא ביז ד־גיברת־פרױעז או ארײז. — ראב אי־א־ינלהר £יל ראבי *עב־ פוב. אלריא ערגבורג. רער דחבי. װא ־אב א־ץ אלז — פרלדא — פא■־ א באגא־ז פארנרללד. אח דאגע קא״ל — א ילדז־ב *מנא *גפלנאזא אלז א נעגינ ײ־אדפע־ — אח :ל־עפ אױבנע־לבענעי נאנר. הײנע. דאיקב — אױך. אײנ־עפײז. כ־אצק:. בעינבאן. — זײ תאבז זלד גאי־נל־עפ *עאעכפ א־גינגזךעפאכז אונכעד רעױ תויפ פח ־ער װערס. — א הײם? — גו. זאל דא נלאפז ראב־ ־צם־פוביס דרײםפ: — בעסער פו; װײז אלז — דוי־־עם. — אײבלהעי! — נל־בפ אלז קגיל פלרקאגפלקע ילדל־בע אותױת? — ױעדעז ארפ עב? גללבפלקע אודױאנררוננעז. אלבע־י קערעגל־בז און *גאפיגנעז זענעז נליטפ אנגעװלזן אויף ז-ער צײכנמג פינם אות. יערער אות דוז אפנ־דבײיפ װערז איז אפ־ג־פ־וננעז װל א ־גארענץ אוגפער ־עם קע־ז־ריאננ פח נגיםפ. װללז אלז נל־בפ אגנעװלזז או״ף קנל• בא״-פ:דכעד פאה. :אי־ אויף באים בברי. אח קאז אז ־־.:אד; אלבערגעגאבז װעד; פון אײנעד אלז דעד?מדעדעד. דל בלבא אלז נעברלבז דל זערבע אל־ כע־ א־ע יעפראבז פיז דעד װערפ. ־דפ־אכן ײרעבעז זלר אלבע■־י— פון בארלרוננ דזפ פגיע־ פון נגיבפ. אזױ האפ זלד אלבע־נעברעבפ העבי האפ. בט דע.־ נעיעננהגיפ דגןיגל צ, גאך פא־ עפעב אנרער־ד. אבעי ד*<־ זעגעז דאך, חוץ :א־■ דלפ;אפלי־רעכזג פלזל־דע אוז פלזיא י־אנז־דע אײגנ־דאפפז, װל אייע. אול כואיא כורעגזטא. רער;רױפ,;־ יע־ע־ פײ אמזע־ *א־הונרע־ט. האפ ־אך אגיך אלײן. רעב בא^לבפז זלבעפ־ תאדיר נעפרײבפ טלפ א הא־ענ־ל־דער פגיקע אח נלידס דלכ קגיז פא־־נענכרעב הגיפ פון ױיד! איל אי־ אאײן האפ זלך רל פללקע נעגידעז. נל־דפ צויױב בידבז בלל גרע־ בערן ױוד--פ נאך רױך. :א־ ציאלב :־עבעיעי איז אנלגנענודענער ־דפלאוגנ דעב פארראנ:. און כוריא בורענלפא קו־דכ ראד אגיעד ידסינר; פיז פאעפל־דע־ בענפל״ פיל נר<יײ פ; פ־■ א.ײ א;ן *לרל־ד. וחנ־ל דא־ פ־אנא ־׳<״ אונדערנעפ־אנז הלדר רא רבע פל ־ל זע ־<•־ קראנקז ״לדל־דז לעז :%־ בז עלב ־אב ז :ע אנכפרעקונ זאפי״ צי־ נרע־פ יאיהו ־פז האד אלן 14 זײ־ע רעב נדי־א. : עז £י׳1 זאד א;ן דעב גדוי ז: 2 אל אז פוז יד2א:י־׳ג קעגלנ זא־ ז אײז קלל —;ל-דפא רלע;. - אײבלק בי ױאב זאר צבכלק ױעדס ורד װעז ־עי־ פ לז־ אפפא א; הויבד ער בו־ זעלבז פמב יבפ; :אך א דרי־ א־ יבדינגע***. אז ״פ־ײ אלז אנק.;עפ־ עב - ״בעבע־ 2׳ דור־דד**. -ער דעידה ײגענע : א - אלז אױך די עפעב ראב אלז ל;דע;. ארז דאכ װל ידנג״דעדי• פח בארפע א נ־עסע-־ער ז־זוב פו; פעד־א דעב נ־ױזאדעז, דעב קענלג פין ־דפאגיע? דעגפארלפעפ. בלל אגיע־ פעספ־דפע־ז ־עדא־ד אלז או־ף ־ע־ דרײכפ פיז _ פ :ב *לדל־דז פארק; פון דע־ זערבעד פ>.עד:־עע־ בעגדלדענדארלפעד. פח װעאכע ס׳רללספ זלך אלצד אגיער קוד אויך דל פרוקענע אלפז אח אויף ־עב דע־: קאפ פיז ־עי־ *ל־ל־עעי נעי ־דלכפע. א. אויף אד ־ל פ־יקענע י־לפ; האפ ־דױז אפכעיטוידע־ד זג־ן קאנװאירביע דעד דלדצאלדע־! ־אב ־דב־דיב ־א א; הכנעהדלק־־דדו• דעד ־דאקל דלדז קאפ — — י א! — *דפעדע־. אגער. אלז;אד ־א אז ענדפע־. ־אב .־אב* ־דב-דוביב אוד־ אײגלהר. דעד זלבעדע־ תרדיד אלאייז ^•4... ערענבי־נ ארײז ענדפעיד דעב לעדער כורעגלדא. נל־דד אל• 14־דז ־ארהונ־ -ערד. נא־ אל־ 20־דז - פון דער בלבל. װעל־ד — אגיר צוזא־ אלצד זענעז דלי דזפ פינאנ־ — פי־רע פ־אננאז: פײלפ ברענפ אלצפ ילרל־ד. אח זנלגע אזױ גלנול אזא : דע;. חבר ע־ענבײג אל; א ■ ־עי א יזסדאנץ פיז וא)0 יא־. פארכאפז פח רל נאבז. װל נע־ פ־אדעז אלז ארע אס זעגעז דלי פאיידפאכז ײאב אפ־ד־ אלז ־אב ־: ביפה. זינפע־ דור־דפ. ״אב דא־ף זלד באפרל* קיי־פוי־;. פעלקעי איז דזאות פח דעד ראבי *דב־פוב׳ב בי־ ״פרײבפוננעז*־ ־לקז. עדלקערהללפ גאנצער דענפידהנלפ. רעב ־ו־־כפ קאז;לידד זללז קנלז ד־ינק פא■־; ראדעז נ״עז פלז דאד צו דאד. דל פ ױאינדעריע־ צי־דנלפז אױף דײלן. װל א פינב ילרל׳דז פאי־ק — אינב אלצפלקז * צו אא;ד איז זייפז פוז פער־ פיז ראנד כער *ביזמ;. נמו־6. י קורפויז אח באדעדקז אדא״ קעי. פו; באזונרער איז יעיעי פײר ׳־עבפ עי־ענ־ אפ־ד־ זעכ עב :ל־דפ אלידא נל־דד, װל זײ ־דרוגנעז אגיז אלז פיעד־ רע יוידע־ אײנעגע באלצז! — צל באפײפ ראב ־עצפע נל־דע אדאל: — אלבעיזעצונגעז פח אײנגב אויף אײגנב? בייג. דע־פאי. װללר ע■־ אפע־ליד דלד דלפז נוד־6 פוז דער קואדור. פח דעם באנ־לפז פין דעי ילדל־דעד :;דדלכדע. ־י־־דד. אלן װעייכעד זל אלז אלתנעזוינן. אלז ױע־כע־ עי קוקפ ־ו־־ א דאנאקל. אדויסדללבז אד דל די־רז פון דל אױ נל־דד פח דער ילרל־דער װלרקיצעכ־ פא־־-־ל־ענע קואדורז איז פעאקער קדד. ױ־ערבע ער זעד. אנב. דיײן רוקן. װע*ז אפ־ד־ דל רעצדע ברגיבז בנל אי; ־אב ידנללרע־ר פוז באאדע. קודפ דלפז קברנליד בערדא אוז פאר־ 1 נײפ עדלצז ־עם ־דבא אדע־ ער ליינכ עדלצז א ראפע אייפז באױאוסםזג־ז... - ״אז א נאדל. דלפ א גאדל!** נאד עפאעכע הונדע־פ *דדײנרע; אויפז בקעפפל־ד * אױםנעקנײפדדסז פנים!... אלבעדלקנס. ראזז זלך פאקע יא אױייכפרלסז נאך עפרעבע ־דדי־נאעז! — אמל װעאז זײ עפעה דלפנעדעז. [ — אפ״;־ װעלז זײ עפעס אלבער־ 1 לאזז! פרץ מ*רקיש פא־לז. .15.1.25 1 באדגיכמ־ע ״נאציאנא־ע** ברױזז, דל־. הדז באזונרעי־ב. נאנצעס נאציאנאא־זעלבספידדענדלקב — אח — ״גל־דסא קײז אײז זאד. -אב זאל אללבלה ברלעז׳*. ־ אדת! גלידפ װערז. הלל־ אײז זאך גײפ. אבעײ. .װעי־ל פוז קללז נ־׳מר האבז דיר. אדת. :י*ד גל־דפ פאױיױרז. נלנולים. אמדע־ ב:ל אונח פאר א פוסכלע־. ױע־ידנלנעז זאכז װילל דלר האבז נל־דפ קבז פא־דע,* ..אוגזע׳־כ**. אפנענר־׳מלצפ פו; ־עי־ אי־ פא-דל־עע פאײידלר־׳גע פארדע:. פיי ־אב ננל. ־א האבז דל־ רל בללצלקע זלנזאגל־ נלידפ אינזערס. עב פעלז אונז פלל זאכז הנלפ פוגם ילדלידז גירל. ייאב דער־דבנפ אלז פאר־דלדענע קאנפלקגיפז אוז דוספע־ז — ־דאיפ: אלבעי אי־ע אנדע־־זג איע־ — ס־אלז אי־״ל דער יאױהינדעדפז. א. דל אײנזאב־אסקעכללידע פיללז א ל ז א ו ד ז א *ל! דל נענל לויןןר; ערנלץ פלפ דל פו״ ״פױקעע רלפ: אח רויסערע קעפ!** ־דארפז ארײף. ארויבנעװאקב־׳מע אױף — דלפ אײז אקפאװע העכ*־. חיר דל ידאבײעז פוז דער גארעד װעלפ. ערענבודנ. אוז זײ פועז זלד ד״עדס.