Literarishe bleter · 1925-01-30 · 39 (30.1.1925) · p. [Seite]

צװ־יטער יארגאנג 8 ד*טן/ •*ים 45 גי״אלנזז 39 סא חזס^18סץח 8חס^)2ג1ו) 6״\ס)1ססק <)8|ק0 •816461 1326ח3ק6>|1 אוז כןונסט אר כיטעראטור. טעאטע ארש?/ סרײסיק סג־סער יאטאר 1925 / װאכנעריפט 925ל 8ומ2סץ)5 30 )(©)1$? ,8^328ז8^\ ז^״ 11■ 1.1 ■1 זחי־ז־י אױף עקספאדס) נעפלנעז ד־ £ארי ־טט־־ט זלד. נזמוג אלרעאי,. אנהױבג־ ר:ק פיז ״דעײר*־-א:רעאי אי; עגדלמי רלק א1,,* א ..ײיספעדהאפכד;־ קאכיי־ נע״. נא- ראב ־טנג־רע— פיז באיפע— פא־**אב ז־עע ־עדײניס ער? איז. אנב. ײאפ װאיפ עי־ נעפו;. רער ראזלהער ־ענײדעד אלז א ״אלדעאיעד רועיפ?״— ע- א*ז באדת צ* :עבענרלק או; צי־ י,ײנ. אז ער זא*־. צועפי*ענר:ק צו די ..עיוולשפז־• *). ז־ר נעדעז :־אגכױעז ד:פ דא־ע*נעס. *יאה פיא:ז יױ״ר דעם נזיעד; א:ז פפ:י פיז ריפא. — ראט ־אב ־אז:קע *צנעדערי א קאדלתז״ אנינגעפאיענעם קע־פע־ איז י: אױנן זדנע זענעז צעפ״עפז פייז פ־אנאדע. אי: צי יעפ איעפ האפ עד די־א פאר בייש־װערלדיעד. א:בער:קנפ אזעיבע געראניזעז ג־יעז א:ם בביי װײנלק אז. ציפלנה-ענרלק ד:פ א פאיכ־ע־ם אױנ צו זגינע עיפער׳זײדעס אױ אוי־אײי נזקיעד. א:ז װ: ער װאיפ זאנז : ״קא־ דונע? זא־ זדז קאדונע. װדז יאזפ זלד נלר אי*ס. אוז גל־עם ־עפענר:? א:ז רער װצז נופ. דער רורידפ אבער ביצבס״ הײספ עס. אז א־דז א:ז א:ן )ןרדנוננ. ראפ ראזלקע בוד פאר׳עדלמפ זלד דלפז װאדס ״אורא״ װאס װערם נע״ ביעננס אי*ױ איע ־ספיאבז. אלר װײם :*־עפ. װל אזוי ״אורא4* קילבנט אזיף *לדל־ע. אלר ד״ז. עס קילננם בבײ נ:ספ. דסהדא יעיפאר א:ז ראם. אלז *עגעס;זרעלבפיענז אװנפ פח 26־פז דער*ז 4ל191י אנהױבנרלק זטז יעיזג דער פדערער בוייא בידע:פא צונע־ נאנגעז דיקא צו דלי. הנס א:ן קאפע ..־אפאנר־־ האבז ז:ך עי רעד זעיבער צג*פ נעפונעז נל־עפ זױנצלקעי פוז 30 דעכדעז. יױפז אזיסזעז א סר סלדפא־ פליעעי־ע פיז דג־ *) א פארפ* א:ז ײסראגד. װאס פ־אפאגאנרליפ איז ־יערנפ איבעטז. דער תיכן : אלי־א עיענבירנ (ד:פ דעס יעצסז בליד)—א װארפ ציפ 'לרל׳עז יעזער// וזיז״ז חי־יײ נזדסאנקע; רעס ־עפאנל׳טז קעגלג פע־-א רעם גרױזאדעז א ביד עריעפן עז״ אדיםז סכיננ ..פי״ דלס כרײספז ער בא־עי־אסז צו האפ זללפיל *עיר : דלפ ־עס פארננדז רעס קעגלנ ג*ז אײז זאד, פא ק נליע אײביק בילע ױאס זא- צגיפ:ק דירד־ װערפ יע־ װעז י אן אפפאר;. :פ ער הוי: :ז *עװער דעס קענלנ אי . אז **♦י• א:ר אזערבע :רײספ; דלפ צי כ זלר;עװעז נר קאה א װערפרע:; אאה :אי יעו־ית. נעענפ״ ער בא-עײד; האפ סליױונער אזוי װ: אז 2ונקפ 2אעס יעס םערפ םאס קאז זלד אדאר :פער יערע איז א נעפינעז גיפער װג*;. אז•** קאז זלר אדאר אױף רל י:פז פיז א ילר נעםלנעז אז אדת. ראס באװג־זפ, אז דעד קענלג האפ נלידם דעריײעגפ ־אס נגינפע זסםי פונם רערדאנפ; בלבי. װאריס דארפ ױאיס זד אלבערנעיײעגט עפלע־ בע נעדאנקעז װעגן װצז: ״װאס אלז בעסער װײן אדער רור־טם? *עופה! דער בעספע•־ אגראיוזעד װללז װעפס־ אזיס. רער רור־עפ אבעי םיז רעם. װאס האם נרתזפ אננערל־פ ראס פעסי. ביגיבפ אײבלק4*. איז אזוי א:ז פאי־פײיפ געװארן די װגיסע ח־עיס. אױף אונזער;ור־יל א:ז אייסנעפא-ז דעי רוריעפ. זדעגרלק ר: בעספע װג*;־דא:ערב. צי־עפעינרלק דער דענבדעהספ ־אדאנפלקער. :דעו• נענע קעפ איז פ׳־אװאקאפאר;. ־עאצז ד:•' אא״ז נליעפ אפ באזינרערס רעם װללז. ד:פ װעיבז דיר װײסז זלד אזױ צו הלפן. פרר האיכז בעסער פו; פרו־ קעגע ילפז או; א קיאי־ז קאפ. בדם אנבילק פה יעבורע ק־־ודפ זלר א יעדײבי אייף אונזערע יזפז. װאס אלז יטײר אױנ:. ר: ראזלקע עיענל־דע. אבלסי — בילנײעבזג קיאסדעע ילדל* ־עע אױנ;, — װעגר; זײ זלר צוס הלדא — יאזי־. איז אזױ װערפ;עבזירן א •־אדא;פ:־*.ע אל־אניע. ראס א:ז;ל־עפ קללז װעג איז נ:־עפ קללז אלרעע. ראס זענעז נעני פה א קאיז. קללז אדתע נעני האבז ד:ר נ:־עפ. ד:ר האבז זײ 4עויז ־יאגנ אױסנעתױ־לבז אזיף א־־־ע *עאסעע: פו: רער װעיכ. דוז דעז זלר באנונעגעז ד:פ א:ראנ*זג א:ז א באפערקוננ צי ע־ענבו־נס סארװארם — 2ר*ז דארק:יע צוס 20 *אר:קז ױבליעום פון יו;ה ראזנפעיר — י. י. זלבגער // רער אדת װנעז רל *4עצפע פענ םוז ע־גאר א^אז 8א — י. ביוי דעגפעיר // דל ידרז פוז ילדלתז אלז דל אקופאצ־ע־צגיפז — פ־עה ־עאילס // יצתק ילבפנ־עפ״נס אױס־בפעיוננ — כדעה ברארע־זאז // א *:יל־עע התונה (באי־א־ע) — אי־פע־ קאצלזנע ׳/ ױנספ. *טוגר איז *עפוס-יפזז (ער־עפער הדיעד) — דתװז נ־אס // דער קלנספ־ אער דאנע קאת (ד:פ 4 רעפראדזק־ ציעס) — ד. פ. א :־זס פיז רער יל״ סערא-־ל־עע־ דאסקייע // בריװ אלז רע- ראקציע. נאפלצ*. בראנלק א. אז. װ. רעס קאז אפ־*•* יללז אי*ר יל בארעבי פלניננ פו; רער ראזלקער אלבערזעצוננ. פאר א צופרלפיעבז 8־ג*ז (אײן רא: יעיע־ "י ק•־::; עפרעבע -אד?) װעפ *סדײכלעז. גאניז נוצאעבע המרעיפ נדע צוס נעביויד. א:ז באקאגפ. אז ילר;. ארעדעז אױף זײע־ ערנללץ. האבז גל׳עפ געקוקפ י ״״ אכ*ײ לױפ;. יאס אלב א ס־ צי נל־עפ פ?; יעס פאייאננ רילננפ א־ױס גלבער צי קודעז ציס צלי. ג*ןר פון רער קארפע־ דבערקגיפ. אז אזא צ:*4 א:ז בביי נל־עפא. א ניפע דיסקואז־אלבענ או; :אר. װל פלפוס־ק־אנקזג װליז ז:ל א פ י א ו ־ע ס א ר ב ז נ ײ ע נ ר ל ק. רל ײאמיעריענע יענענרע װענן דעש ״אײבלק: •:-־* ה>;פ ג־-דעאפ• נ:*עפ יע־ ק־לספ־עבע־ די־ :א־ ־: סעדל״ א:ז רל סק־י׳איעס (אױסיעיױס-ער ♦ ♦ ♦ איליא ערנבורכ, א װארט צ*ם ײדישן לעזער פארװארט צי דער ײדישפר א־בערזפציננ ם־ן ״כוצ׳יא בורבדסא'*\ ספ^ציןגל!יג^קלקס צו דל .ללג^רןןרלפן!ל^סער״ אזעיבז אננענימנע; א:; רעד קלנדערל״ *עעד £אר*עפע-ינ: פוז נאלװע *עבפ״ס. ״װאו ־עפעקפ דל עיקר״אלרעע פין רעם דאזלקז בוד?4* — פרענפ א רוס אדער א דנלסדע. בעת ער קודפ צי צו דל פראנל־עע פא־ געיע ־עסלװי. נא־ ראס פאיק. װאס פאברלצלרפ *שו*ז בערפ צו זונגעז פוז אאע קאדערצ״עיע ראהדעגער. או;. צום סוף. ערקיערנדלק זלר פאר דעם אככז תלדיד פוז כורע״ נלסא ארער נאר פארז ראקפא•־ קאיל״ גאדל. האפ ער פון ־עפאפל־גז פאנאפ־ פלקום ארויסגזהנבעפ דל װאקסענע םל״ נור פונם ױגנן -.ײדעפאן. אלר װײם גליעט. צל אײנגפיער האם דעז נע׳־א־םפ אלבערזעצז ראס בור *ויף ילדיע. קללז פראקפליעע בא־עעל״ :זוגנעז. אצפאיס. דאפ;ס גליטס. די :עדאנקעז פונם פא-עטארבעגעס רבין;דנערז נליעפ װײנלק אנרערע׳פעיקער. ..דאס אלז א פאסקװלי אױף רעי קוי״ טוד זגון אויף רל נעזע-׳ישאםכרעבע אל*! ־עאלז4,. זעגען נליגפ צופילדן דל װדי םע. ״ראש אלז א פאסקװלי. א נעדײ״. נער םאפקװלר #•*ף רעו־ רעװאיוציע44, ן ׳מםפערז דל דױםע. די דײפ׳שז האיפז! פאר נזמלבפילעד גל*שפ*2לנקפיעד דל בןךסרלבענע אײגג״עאפפז פוז זײער' פאר דער צנלס אמםעדנענאנגענער, (נל׳עס צוילב זײער תזיאד) אלדסעריע.! װאם ס׳אלז ״עײר דל םראנצויזן. דעי״. נײעז?ײ אלז זײער יעוידלקז בעס 2ישופ | צו אבסורדז. אזױ. צים בללישפלי. צײ״ קעגעז די גכיי ךע זמזלססעגמ *123.1.±. פרללנס. פסיעדע&ג דלס װעאבז ביהאב נאר רא נליפס יאגנ אלז קאפע ״רע* זישאנם4* נעפרונקעז צוזאפעז זללז בא*. ילבםז אסערעפלװ. אוז אזוי או*ר אגין רעךע פע<קעד זעגעז נרײם צו דודסן, רעם רביז. סײי זעעז אסייו נרײס זלר 1 צו לערנעז בלל אלם. װעז אלר בלן פארי איארן סרלרלננ נעװעז אלז בארקאװ. אלז צו פלר נעקודעז א רעיענאציע פון *טל״ 1 יער פוז 2*פן קורס א־בעסס־תנוי און! דלפנעסײים. אז רעד קרנלז פוז ױננע} :אבסאינער נאב; נרױסז דעקסלקאנעד 1 א־בעפ םיללסלק (צום באדױעד; אלז דיר גליעם נערוגנעז קיאר צו װע־־ז אלז *ואס עש דרלקס ולד, אויס ד< ראזלקע ארבעס. אלז דאסקװע האפ דלר א ' ־אבפאק (ארבעפער־ספידענפ) יאננ :עדדלקם דל האגס איז נעיעעגפיסעפ : ,.אלר. װאס האפ נעקאנפ בודענ:פא;. זאנם דלר װל אזױ יעבם דעז? װעפ אל־>יא ערענדורנ זוװײ צענדילק יארה;גרעיפ; פאר־עלדע* גע רעילגיעזע. פל־״אזאפל־עע. סאציא 5אנליעע אדת;. װאס פאבילצלרס די ן דלס פבי. סעריעס־װללז, — רל דאזלקע! באדת פאנענפדענע־ל־עע אדתז — ראס דאזלקע פא־>ק ג־״ויבפ איײז אלז | זײעד רעפענס־קראפפ אזוי םלי. װלפלא רער ע-*עסער בעספע־ פאב־לקאנפ ניויבפ אלל רעס װערפ פוז זללגע אױס־ א־בעפינגע;. נילר ראבפ. אז דל פא-* גאר אױר אלז רער בייײים באקודע; יעס ־ביגס אלדעעז >,לין א נרעסע־ע אױס׳עפדײפמנ. זײ תפעקז אז אפ*ױ רל עננילפע יא־רז. אזד צװ״ש4. צל עכלצער פוז ילפעדארליט־באהאװנפע דענפדעז װעס א2י״קענעז. או אלז רעס בארלדפז ברלװ. װאס האפ באיעױיסז דעם נורל פוז דאקדאגאיר. זענעז רא סידניס פו; דעם אוד־ערנרײבבאר; ־בינס ספלי. פא־קודעז אל: עננ-אגר א סאציא־ע ־עװאלוציע? זאי אלד חתמה האבז אדער זלד באנ״ז בלויז דלפ פ׳־ללער ילבע?״ — אלן דעד *עפאפ דאנדע־ ־ורנ אלז א נאנת עי־גספער צײז־דאק־ עאר. קויעדלק. נאר א בלבייאגדאםל־ יעער נאפלת אלז ״בעדילגעד פאנע־ :יאס״ דל דללפיעע אלבערזעצוננ פוז ..:ורענלפא״ אדונפערנעשא6; אינפער ־עד װלרקענ פון רער יע׳־ע. א:ז באדע־ צלדעד האם ער אויפנעהאננעז עקס־ פ־עסיאנלספליעע בלידער. ראס װללב ־אפ עד נזמודעז צװלננעז. זל זא^ אלס יעפאדבי׳מע אידגה קילקא האפ קײנ־ דאי נליעפ געפיונקעז קדז *עאדפאנ- ײ״־. הא־פגדלק בעסע- פו; ־אס אדעי־ פיז זעיעע-׳ראסע־. א״ז זאר אלז יעאפ; אדת;, א*; >ן; אגרעי זאר א:ז זלד באנוצ; ד:ס?״. פאריעפײצ ז:,־. סיאלז נײעפא װאס צי בארױע- אזעיבע דענפיע;. װאס באנײעז ז:ד *:ננאגצז אז >דתז. ס׳אלז נזיעפ. חיייה. אזא יעװעיע זאר. דינע־ װאױנפ זלד צו דע־צו. ד:פ זעקס הונ* רע־פ יאי צײלק האפ דללז עיפעד• זײדע ־בי יעס־סוב (אויף יע2?מליע: זאיז זײ זללז נליעפ־ציפדלדז! זא־ז זײ זיד יערגעז! דלפ ילדז *עכײם דל זאר א סד תגװעדע.־. זײ האב; נזיעפ ד:פ װאס עו זללז נליעפ־צופרלדז אױ װאס זלר צו יעלגעז. יעפװעדער פ<; זײ. אפייז דאס ד־־אבנע •ענללדע־י פיז באייפזג אלז פא•־ זלד איײז א בודענלפא. :אד אז א דעקסלקאנליעז פאכ איז אז א נליעפ־ רי-כגעצבא׳־ז כאנפי. יעפװערעד םון זײ קא; ניענצנר אנגײז ס>ןר א פללװא. איז נ:יעס אײנדא,1׳ אויד א:ז ע־ ם>.ד *לב־האבז ״דע:אנ:־ע" (װאס ס׳א:ז :ניי נליעם נעװעז צופמפיעד פאר זלר). האפ רע•־ בויע־־דאיעלז :עע:* *) ראס בא־לדסע בוד פו; אלייא ־ענבורג ״כוייא :ידזמיפא ד:פ זללנע בז האפידים״ װאס אלז אלבע״זעצפ ״;װארז אױף איע אײדא2ע:יעע :2יאכזי װעפ א:ז רער נאנפססעי ׳לללט דעריעללנעז אויף ילרייע (א:ז דער *לבערזעציגנ פון פ. ם־^אססעד) אלן •1א־יאג פון ב. א. קיעצק:;. װא־יעע. פײלישע װדןרצי װללסם איר אז סחח,;■ ו מלחמ־ל אין פאנראס-ירומ־ם װע־ן מיט גרי־ס מאטעינ־ש אײסגע־אידן י— .י..■ — און אז נאד 25-000 ײדישע ית־מים מוזן דויך אי־ך פארזא־־גס װןן־ האט איר שוין ערפילט אללער חיב לגבי די דןןדקע יתימיםי שטיצט די אקציע פון פא ־יאנד יךזל■ -—— צא־ יתומים-פא־זארגינג,. יתרטים־װאך!