Literarishe bleter · 1925-01-02 · 35 (2.1.1925) · p. Seite 3

3 וטז רזמדאז ״על ענתאגניוענס״ האס ער אבי״.אן#דיזםכ: י:לב. װגיל עד ור;דם *פוױיניססםז פאד־דסאנע*. או; ד׳אר נעװלזז א ננרעם ױענ דעי• "*פאנלשע רלסעראטיד; ס׳װעךס ךארעז או״ר א סך :ערערם װענן זללנע ראדאנעז דר. א ו כי װ א ר יע ײ נ ל ע ד. .״דל ברוםםז״. ״דאס •טסיכיזג 2ידי, ״דל געהײםנלס םון װאסעדרנלםיננ״ ױענז װעאבע ע< זאנפ. אז זײ זענעז רעד םאס-םסקי־זפםום פיז זללז רעבז. זײער א םר װערפ נע־ רעדפ װעגן זלל: אנפצליעדע זאם־וננ .,ראפאנלדפא״. טע״עיות װענז הללזעי. גאסראפםעיז איז פאפינעם. צגים 1908 ארבעפ גאםע״ז ציזאסעז םלס א *טפאנלעע בארלדםע?זילםם־ *עםעלערלז. א הפעציער ביר סיז אלם *עםעאפ סלם זלד פאי־ א דאניכיעגס םון ראנתכארהללט £אר דער :יאזליוער £־^י. בבאר אלז יאכיאז נאםע״ן אז עיןזא־ פל־עע נאפײ אח האם?יויז די םאר־ יעלדנםכוע ..'בכלהרעד״ אפנעםח אלז זגיז לעבז. אײנביאל בגינאבכ אלז אלם אננעהופע: דעד ת־עה צו פא:ז א בא״ זוד אלן םארא־פוזעום אלן פאדרלד און צחאפעז פלפ; דלרעהסאר דארםן פאר״ ברעגנפ עםרעבע *טעה. װאו זײ האבז אננ אגפדעהפ אז אופנעהױער קאםגזי באי־ז דאהופעפ. צום סוף םיז זילז רגיבער אויפאביאי נ־אםיע זענעז םאראז 2 האדהלסורעס םונם דלבפעי. אײנע — דער רלבםקר אלן בעפ אוז דל צוױ״פע — בגי רער ארבעם. אױפן רעצפז בלעםל יטםײם אלס םאסםסהרלפםום, אז ראפאז :א* פעין יטפאפם ם\ז אז אלררעגדליטעד ראפע כל ל ל. ױאס האם תחלת ברעת;עהאם ארגינצגטיעסז אלז א הרויסםער אח ער־טם *טפעפער זלר אלבעדנעבעסן אוז חתונה געהאס פלפ א געװלסז נאי פןלז דע רא סעדעגא. װעםעז ־ט&אביס האם צו שאדראנהעז אלר נרויסז דלכ״ שע־. — גרעטע פ. אורבאניצקי 1 1 1 פזןײאנ שראסעזרןזיױםרױיחדאם•■ ק ס ד ר י ק ט ז י ך * ן די שעג קרזסײגש: א ל ר ו י נ ע ר*נאן 6ון ה. ןןװ^וס דדלש םון פ. בןו נשכללן. מיט נעעשעלוננען ײך ײענדן: װארשע. יעשנא 27, װ 59 םאר געלד: 9. ק. *. 8.188 ~ו 1 1 1111: 1 ש א ם 35 *ג ו װ״נולןעד וװ 100 םאל ״יא נאן שרעו־א״ :ענוי דערצײלט װענן א סײע־ארןרפ (אור נלויןי נרשם).. האר•( אןן א נלאז. װאס אוז אפאל דאס בור אזז נזדערובן און קלײנע ארויסגעםאלז אוז ציבראבן געװא•;. א עפאנישע אױטאביאגראפיע נאר פער װעדט נערעדם װעגן נאז־אאפ״ םער *קענן פענספער. װאס אלז רער באללבספעד נענניטפמנר שון זללז פאנ־ פאזיע אוז װענן װעלבן ער האלפ אלי, •ספעפ ר ע פ ע ר א ם ן... ראפאז :אפעיז חזיגיבם זגינע בלבער נאי בגיס ללנפ םו;;אסנלאפםעדז. עי״עהםריע האם אלז זצגע אויגז הצז *טום פאעזיע נליטס אלז זלר. דאס ארבעט־צלםעד אלז םול פלס װאהס־ליאלקעפ םוז פאריטלדענע םיניםי כסעפ אלע שוז נאפלראעכער גרוים. דער דלבפער האם םאר זײ נרויס אלנ״ םערעס אוז לעזט זײ םא־ זגינע װעיה. אײדער ער פארעפנפלעבכ זלל. י: פרגיגס זנלנע האבז אױד צװליסז ז״י זײערע געללבם*! און נאנץ אשפ דארלי רער דלבםער פארםײרלקז זגינע נולפות פאר צו־םסארקע צערסלעבהגיפז םצר דל חברים. ס׳העננם ראיפז אױך ראס בללד פו; א פרוי. װעפענס אײן העלפם אלז בללענר ״*ײז אוז רל צװײםע — םה *טסארע בײנער. ראפאז גאפעץ רעדס אויר א סד אל1 זײן בוך װענז זגינע בלכער. װענן זצז רעיפאלנ אוז האס רארםז גאנצע ריב״םות פוז נעהאלםענע רעפעראס;. פוז מלככלקע װלזלפז א. א. װ. קאפלםלעז און אמנעפײלפ אלז פארם םוז א האםעכלזם. אײן האפלםל בא״ *טעםםלהם זלר בלויז םלס זצנע םלל״ םערערז. װעלבע ער םראױעפ ב#ננלס* םערסע לויבילידער אלס די בעסםע העלשער סון רער רלכפעג. א באזיגדער הא&לפל הײסם ״םאדװאס אלר טדאנ א סאנאהאל אז א גלאז?״- אלר װיל האבז די אללוזיע — אלז דל היטיבה — אז ביזע דל זאבז אנרעריט. װל אלע. אוז יאר װלל אלד זלל זעעז אזוי װל זײ זענעז. אונפעין העבל ״שארװאם *טרגיב אלר פלס רויפע םלנם?" הופס א רערהלערוננ. װאס זאנט נל*טפ פעד אוז נליטם װײנלקע־. אז ״ראס אלז דערשאי. װגיל אלך יטדגיב םלסז בלום םוז הארץ״... װענן פ ר ײ ״ ה ײס זאנם ער : ״אלר פלן נליטפ פרגי. װנלל נעפדגיהצט אלז ־טהלאםערײ דער״ פאר בלז אלר קאנסעהװענפ.״ צו דל שרויעז :עװענרס זאנם ער : ״אויר אגיד האז אלר גל־טם נעפרגי זגיז װצר מער עס האפ פאר אעד ד: פלשספע געשללז. דע־ פוז יטװגינז אוז ללפ־האב: ראס נאנצע נע׳טלעכפ״. גאנצע זנלםז זעגעז שו׳ל פלפ רע־ בא׳טרצבוננ פוז זנלז ארבעםס־צלביער. זללז ״פעסםונ;״. יערער פרפ װערפ רא באזונרעד באיטרלפן. אזוי װערם אפי־ו שארבז באםרײס םוז הױם אוז האי... די געשלבםע שוז זײן לעפז .יז^יפם ע־ אז סון םאםענפ, ודאס ער האם יסזין הבנות נעפאנפ אױף דער װעלם צו הײ םעז. שפעסער װערס דעיצײלס םון זײל גרויםז םראמעסס צו דער סויף״צעדי םאגיזג ויעלבז ער האס אויסגעדרוהס אלז נע״זדײעז... עד *טללדזזדם זײגע ראםאז נאםעץ דע לא םער״ נ א, אײגעד םיז די באהאנסםע ׳שרײבער פין ׳ש**ניע, האם לעצםנס םארעםגם־ ־עבם דל אלנםעדעסאגםסכע אייפמ״ ביאנרםיזג װאס א דלכםשד חאם װעז״ <איז אננןךטרלפז. נאכלע״ן. װעלכז <־וםס דער יטםאגל׳טער םעסער ׳♦לסענפערנ, אלז פוגקס װי יעגער, ־־ער הלנססאער םוז פאאפאבםוגג אוז װי הלנרעריאדן א״נם םאםערס הױז א־ן;ץער הלוג, פאראדאהסאל. פלהאנם אוז םאדרלד. א הויז ארופנעי־לננלס םלם א פא־האז. דמ־ר דל פעבסםער, װאס זע״ נעז ארויסנענאנגעז א:ז הויף א־צז. האם םעז נעזעז א פדונעם-װלנ״ צלה װערם דעדצײלם װזמז דל יטול־יא־ן. דערשאר אבער רעדצײלפ עו־ םלס *טפאלץ. אז צו 13 יאר האס ער ס א ר״ עפנסלעבם זײזעריטם ביר. ראס אלז נעװעז אלז יאי 4<אז1. אלז יאי־ 1910 אלז עד ׳טויז נעװעז רער הע׳פשער פאר סופורלזם אוז ךער ער׳ט־ םע־ אננןדטרלבז װענז רעס א ביד ..־* נאםל־טע העם״. *טפעפער אלז עי פלפ 150 פעזאכ אלז העיטזעע;עפאיז אל־ בער פארלז. אלפאליזג •טװײצאריע א<; לאגראן. ראפאז נאסעץ יטםעלס ולר אײר איױס אלס אגארבלספ אוז כדי צו פאװגיזז דל רלבסלהגיס פוז זגיז פא״ הױפפוננ. האם עד א גאנצע זגיס אלז זצז ביך. אױף װעלבז סייטסײפ נליטפ דער עלטסטער פרעסע־ארגאד פוז דער װעלט הדאםס אויף א רראננ, פ״טום דערםאר. װײל זײ האבז א&נעדרוקפ םאל׳טע נגיעס (נאר א נל״ה. װאס םיר אין אײ״ ראפע... אוז בםרם אלז אסעריה־׳ג פלרז פ*ר זלר נל׳שם אזױ : ארעםע ז׳טורנאי ללסםז!). און אזוי גײם זלר עס די ״ססעז־ םצעיהװאזיפאא״ כסדר ארויס. א מעיטה ׳שויז םון איבעי סויזנם יארן. אז *טום הםסקה. די רלנאססיע ױעז איז נעהוםעז נאר דער רלנאסםיע יאנ;. די םלננס זעגעז נעװארן םארםרעםן דורר פאנדישורל׳טיגר דלנאםסיע: די ״טסעזיסצע־קװאז־פאא״ איז ני־טס געױארז אלפערנערלסז הײז אײגצלה םאל. אוז בעת עס אח אוז יאר 1912 םראהלאםלרס נעװאדז די בינעזל׳טע רע״ פובליה, האס דער דאזיקער זקןיהםרעסע בלויז סשנה געװעז וײז נאםען אויף ״©סעזישאאיהאאח־םאא״. ד. ה. ״אשיי ציעלע רעגירונגס־צגיםוננ. פיא ז נאר כראי צו רערפאגעז. אז א״ל ד״ קײזערלעבע ארבלװז א*ז פעהײ איז פאראז א שולטפעגרלהע האלעהציע .?ו, דער ראזלקער צגיםוננ. ײ װע־פ זארנשעלפיק אפגעהיס. אוז סיפ^ס נײטם םח איר קײז אײן נוםער. אױ בלעםעינריה אין איר קאז םעז אן םל דעקאנסםרואלרן רל אםיציעלע נע״ יט־בפדג שח כינע א־ן םיער פון דל שאר״;אנגזמע צען יארהונדערםן. איז געװעז געדרוקם איז זײעד צגיםוננ. אײנער פוז וײ איז געקעפט נעװאח דעישאר, װײל ער האם ארויסנעלאזפ אלז א; ארפלקעל אײנעס םח דל פויזנ־ פ׳*ד פיפילעז. װעלבע האבז נעהערם דע״ םאלפ צוס ״זון פוז היםל״ אנרערע זענען נעװארן רער*טסיהסי צע־טגיםז אויף הלײנע •טםיהלער ארער ארױםגע־ :•״ ד־ א סענסאציאנעלע פעלרונ; װעגן ־עם םױפ פח א גרויסע־ בלנעזל־טער 2עי״ זענלעבהבפ אלז דער צגיפו;: ״צעז צע הױאן פאא״ אלז א כינעזליטע צגיסוננ. װאס האם יטױן נעםגיעי־ס איר סויזנם־יערלהז ױבילעאום. פעת די סאםע עלססםע אײראםע־ אל׳טע ״נאזעםז״ זענעז נײשפ עלםער װל א דרנל הונרערס יאח קאז בלנע יגםאל־ צירן דערםיס. װאס זל פאזלצם די;ויי-סםע צילםונג שוז רער װעלס — און װאס ע־׳טײנם סאקע נאד ביזן הײנט׳הז סאנ. די דאזלהע צגיפוננ. ״ם ם ע ז״פ צ ע״ ק װ א ן־פ א א״. האס פלם עלף יאר צו״ רלה נעםגיערם איר סויזנםססז יאו סאנ. א סר םעבפלהע אײראפעאײשע םלובות זעגעז נאד דאז נעלענן אץ דל װלהעלער אדער בבלל נאר נלשם עהזלס״ סירם בעת. איז װײס: םזרח אלז נענר־יני דעס נעװאדן דעד דאזלהער אבי״אבותי הצײסונגעז. אלז כלנע האס דעםאלם נעהע־יטם ־ל סאננ״דינאססיע. די ״םסעז־םצע־הװאז־םאא״ אלז נע־ נרינדעס נעװארז, פדי צו רענלסםילרז דל הײזערלעכע דעהרעסז. ד>ס איז נע־ װעז רי ערשםע אםיציעלע צײםוננ. אירע רעדאהםאח, װאס א פײל פח זײ רעכענעז זלד צװדעז דל סאםע פא״ ריםסעסםע ללםעראםז אוז פלוםדים םוז דער ״הלםלל׳שער םלוכה׳/ האבז נעהאכ נרויסע פרלװילעניעס און פאהוםעז נרויסע האנארארן. זײ זענען אפעי נע״ װען פאראנסװארפלער שאר אאעס, װאס .ארף. םראץ זללז ױנהײם אלז ער שוין ין םרלער פאריםס געװארז נלישם נאד אלן אײנענעם לאנד. נאר אזיר אלבער־ זעצס אוז פאהאנס אלז אלסאלױג עגנ״ אנד און םראגמ־ללר. לעצםנס זעצס ־עז אויד אלבער זײנע זאבז אלז ־נלפדשדשז. אלז אגהויפ םח דע־ אױפאפיא־ ־אםיע דערהלעדט דער דלבפער. אז ער ־אס זלר אוגםערגעגוםעז זל אנצוישרײבן ־,ודם״בל דערשאר. װײל רל סתירה *־װלשז דל אײנעגע נליטםלהגיפ און צװלשז דעם םארנעם פוז בור װעס לבל־ רפחות זיבער האבז א װלרקונג. דל צװײסע סיבה אלז רעד חיטק צו דעד״ צערנעז דל ישוגאים. די שונאים אויף צוםלהענליט האפ ער אויר נעלאזם אםדרוקז אלז בור א;אנצע סאסע םוז זיתע םאםאנראםליטע אויםגאסעז. װאס װײזז דעם םחפר אלס זױניהלגד. אלס הלײז ױננל, אלם שול״ בחור, אלז שםופ םלם דער לױלהע אוז אז דער לױלהזג םאריטלדעגע שאסאני־א־ שי׳שע •ש&אסן או; אםילו א רענפנעז״ אויםנאסזג װאס װגיזם רעם דלבפערס טיןרלעזזעען י-י־צחס שפ־רצ רקד ײדיסקר *מרגלײגן *ץ ייגס סק דקר װיסנסזסס רקליגיע ״יז *מרנלײבן ווקזן *ין *יר**רינג פיץ דקר ם*גיס ײקק ד?ר רעליגין סין דקר!יקיגסס (1יים סין די רקפקר*סן 10—15 י*ני*ר) ירקגדן זיך גז1ק8זו*י .1 *ז־ס ■11> תז״ז<ן11$1 .8 7 *ח*חז$ענ1ז צגיםלה געהאלשז יל בית־הסדרש״ בחודים. דל לעזער אלן בלב־יאםעה. זלד אריענסלרז פגים אויסהיױפז יל פאםלחע לעהםיר םאר זײ. אױף זגינע אשםע רײי־ זעס האם עי הײגכ־א־ נל־טס שארנעםז רל בלבליאכעה. געזוכם און אויםנעשו־ נעז שאד־טלרענע זעלפענע דרוקז ארער פאניסקרלפפ; פאר אלר. יערע נעלעע״ הגיפ שרענפ ער או־סנוצז. כיי זל צו *טפלצז. בגים :רלנרן האפ ער נע־שאנקן רעי בלבל־אפעק א גרויסע האלעקציע וחניפפילע בלבע־. ־טפעפער בגים שאר״ נרעסערז זלד שח רעי בלבליאפעק האס ער אױף זגיז רעבנוגנ אױספעבללרס א גאנץ צלםער. רל יעצםע יאדז זגינע האס ער פאדיראבם אלז אױסלאנר. ער האס איער דל פלבליאפעה נל־טס םארנעסן אח םלנעפ זלר װגיפער סלס אלי א:ג• םע־עסלרז אוז פלפ יערער נגיער צונע״ הױשסזג־ זעלפנהגים. עך פיענס צוישלהז זברז *טסלצע, נערעהס דל רעםלצלסז אח אלז זנלז צװאה פא׳טסלפס א גרויסע סופע פיז 1)20.00 רובל א;יף אללנקו־םן נגיע ילבער. ער האס אפילו נעחלוםם װענז א באזונרערן בגיז. נאר ראס אלו שױן אלם נליטפ נעליננעז. דער אנרערער איןפלװער פיסנללד שוז דער בלבריאסע־ױרע־ענאציע. ד. פא׳טקאװסי,*. האפ אפנענעבז זגינע כענ און ענעדניע ארס יאנניערלקער בלבלי^ םעקאר ער אלז געװעז דער שאקסליטזןר םלרעי סון רער בלבליאםעק. דל *טוחד רע אוז פאראנםװארפלעבע ארבעפ \ בערנשפיין האד יארז־ נאיןידען *; ענערנןיען איז אזבע־נענעיענעם דזד־ ר-ייםער אןן -ער פערזאז םיז האניןשעס׳ פןסגאיר, סאיעיןא׳יוסקן. װעאכער האס באצר אןבערנענידעז רן פאקסזיעע אנ■ םזדיננ פין רער בןבליאסעי, אצס בלב־ ייאסעקאר. ז:ז בזזרע זענעז רז אי,סזװ< ססע אזן דער בזבא־אסערז־רעדענאעיע איז סזס רעפ יעפעסע־ סעסזהז ר״ר פאינאנסי,: —דז פאהסזיעע ־עעפער פיז דער בזבאיאסעק. בערניעס״ז א:ז נעװעז באװאיעס אאס אױשעדנעװ״נאעבער בזב״אבזא. װעגן זזזן אזבע ציס ביך װעח דעיצ״אס דז סאריעזדנססע קיײאזן. •א■־; פאענס עד זזר פיעים יאנז נאד א בזבא. פי5 סזס םעכזפע־אסענם אוז רעיצי י״ער רנזר. םאענס ער ׳עכעגרזמ ארוספאח איז אוסעסוש האס ער נעזוכס זזזנע בזבער. םיז רז פאר״״יזרנססע עקז װעא= האס ער צינויפנעזאסאס זנזז װערספיאע קאאעקציעס פון דער יכפרזכװערסער ■ אזסעראסיר, װעאכע ער האס אװעי״ע■ ״עאנקען רער װזסניעאפסרעכער אקא דעסיע אזן קראקע. סזם זסז נאנצז סעספעיאסענם האס ער זזר באאר אפ• נענעבן דער בזבאיאסעק. עי פאענם אםיאו אא״ן דזז״״יירזרן רא־ס. יכרזזכי קאסאיא;;, ארױסגעםז םזכעח נאנזב■ בעא-םח׳עבות. נזנער איז א נעװזסער ם״א םיז דער חוצסער ״זח־״יער ריסע■ ן ראסיר. םיװערס ־אשאאסז עםענעז רז בזםאיא־ םעק םא־ז פזבאלקים רעם 17־םז םעב• רואר, דעדװזזא :א־ צװ״ סאא װעבנס■ אעד. רעס פראסאקאא האבז אינסער• :עשרלבז: אזננא־ז בעח״״יס״ז. סחה בהז. ד״ר צזאקאװ. רער רעסאאססזקער פרערזקער. ס. סאיכקאװסקז. מ. ז. סאאנזססקז איז ם. נרזננעדנ. דל אאע האבז ילד קאנםםזפואזרפ אאס בזבאיא■ פעק-רע־ענאציע סזם בערנ״״טם״נעז אאס םארזזצער. רז בזבאיאסעק האס זזד גע״״יסעאס םאר אזד אױפנאבע *) : ״צו זאסאעז אאערא״ ררוקעז איז סאנוסקרזפסז אזנס איסםאננ םין יי־אזקע איז סזס אזר םארװאנרפע װזסנ״״יאפס; (דז הזססאריע אי1 אזסעראסיח םינם סזרח. דז הזססאריע איז פזאאזאםיע פון רע■ אז:יע. סעסזסזיכע שפראםװזסנ״-יאפס א. •אז. װ.) סלם א באזינרערעד אוים■ סערקיאסקזזם פיז דער העברעזסער אוז פױאזחױלרליעער אזפעראפיח **) *) אוים רעד יספעפעררלקער פא־■ סיאיריננ םוז ד״ר פאזנאנסק:. '*) די ילדזחע אזםעראפור אזז רא אזננאנצז אױסנעסלסז■ סיהאבז זזד ראד ״ארזזננעננבעם״ א ״״•פאר בזסא ׳;־:״.יע בלנער איז בנזס אזצסלקז פאנ באזזצס דז בלבא־אםעק א נאניז גרו־סז פ״א םין רער ״דז״״יער אזפעראפו.־. פענרעאי אלז דא. פריז. איע. •סאוס־עאיבם. ״״•פע• סעד אזז צונעקױפפ נעװארז װנזסער. די װארשעװער סינאגאגע ביבליאטעה דאם עריספוע רזננעאע פיז דער 'זרזיכעד פרעםע. נעא״נס דעם יעפ״ז איז אױפנע■ ״;סעיכ רעם בניז האבז נאר אנרערע פענפשז. װעאכע האבן :עהאס אז אנ■ ךער זלז םארז אעבז. איז בפרפ, װאס םיאלז רא נאר װזבםזק. א סזפערע בא• צליננ צום בוך. דעד עד״כפער, װעאנער האם םארנעא״נפ צו נרזנדן א יזרזיכע בזבאיאסעק אזז א בר״פז םארנעם. אזז נעװעז ם׳םה כהז. א באװאוםפער ״דאנ• צזקער םוחר״ אזז װאר״״יע *). דירכנע• פזרפ אבע־ דעם נעראנק אזז אעבז האפ אזננא־ז בעדניםס״ז, רעד באװאיסםעד פאאקאאדזםס אוז סעצענאס. אױח װעאבז סיעה בהן האפ נעהאם א נעװז• םע השפעה. בערני״ים״ן האס זלד נענו■ סעז צו רעד זאד פזבע־האפפ איז ערנםפ איז אלז 1879. צװ״ יאר נאכז עפיגעז פון דער סזנאנאנע אױף םאא־ סאצקע אלז נענרלנדעם נעװאי־ז די. בזבאיצפעק. דער ער־נפער ס־אסאקאא אזז ־א- פידם פונם 14<סי, יאנואר 1881. װא, *) ער האם נע״״יםאסס םוז א נרוי■ םע־ ס־כםרה. א״נעד פיז דז דעסארס• םזקע ״קיאפוד־טרענערם״. בנז זנזז בדו• דער. די אזגדעעאע בהז. םאענז פא־קי־ סעז שיז צזזס צו צזזס סעאס־א״ע םפעקםאקאעז. דאם יאר אלז נעװאו־ז 45 יאר זײט םהאם זלך נענרזנדעפ דר סזנאנאנע■ בזבאיאםעק אזר אנפ״נם״אוננ איז *נסװלקאוגנ אזז זזכער װ״נזק באקאנס. דל בלבאיאפעק אזז בכאא נאנע װײנזק פאפיאער. ססאר אבער נז׳סם רורבאאזז שסלאשװנזננדזק דעם דאזלקז פאקס נז״נפ נאר ציאזב פיעפעס צו דל יחיחם• אזדעאאלסםז. נרינדער איז בױער םיז דער בזבאיאסעק גאר קודם״כא ציאזב ־עם נרױםז קיאפורעאז װערם. װעאבע ה בזבאיאםעק האם פאר דעם פױאלםז ילדנםים. דז בלבאיאםעק אלז גענרלנדעם נע> װארן דורר אזלנזקע םיזפאאים פיז דער שוא. אאם יםוד אזז נעבוסעז נעװארז ראם בלםא ספרים, װעאבע האבז זזר אננעלאסנס פזם דער צי״יפ א דאנק פאו״עלדענע צוםעאלקע נרבות פוז די סתפאאים. די אאפע אסזםלאאםארז םו; ־אנזאאװלם׳עעװםקע און םאאסאצקע, װעאבע םאעגן אװעקשענקעז ז״ערע אפ• נעדלבענע םחזורים אוז סידורים דער שוא. האבן נרשם נעװאוםם און נז־״פ פאררסנעועעז. אז ז״ איינן דז ע־״״יפע ״״־פ״נדאזנן־ צו א נרויזפז ילדזשו קואסו■ יעאז בניז; פונקם אזר װז דער רע• ראקםאד םוז ״דעם באאבאכסער אז װ״כםעא״ האפ גזתזם נעםלאם. אז ער קױבס נזתוט װזאנדלק אז צו שסזדז