Literarishe bleter · 1924-12-19 · 33 (19.12.1924) · p. Seite 7

ש 33 6י1י רעפערענמז־בױדא װאר׳־עװערכראניה פארלעזונגעל ב״נ-ש דלבערישט־ן ״ל־טעדא־ :לעצ.״ רעםעראפז: 11\.19 *ט ע 2 ס — בחכיז כיײזי* װאר־עע (ארב.־הײם) — דרי ם. װײכערפ. 1י\.20 נ ר ל צ ע — ד**ר א. נרקספיא;;ײ״זאם״ע״ן — קאעיזנע סיעעבאנאװ — טאד ראװלסש װאר״סע (קאטלנסקל) — דר. כי. װײכערס. 11\.21 נ י*יז א״אי־ו — איטער קאציזגע 11\״27 סעדלקאװ — כױלד ראמלסיש; ר י צ ע — *. דאססבייס י ד א צ * א נ ז *ט — נ. װײנינ הרוביעיעאװ — איםער קאציזנע א ע ר ב ע ר ג — דר. פי. װײבערס. 1 2 יז ע 2 ס —׳ א. צ*יסליז 10.1 י א צ ־ א נ ז ״• — רער סינקעיער 24.1 ראציאנז*ע — א צײסייז איבזער אררעס : ,"818166 .!11״ 011)01)6*1 57 .ומ,46 1)1ס]1ס/1\ס8 ,סש1)2אס/|ן 1) ילדליעע ארבעסערידיכסעך אח אר בעטערידיבפונג. 2) פערספעקפיװז £יז דער יזננער ילדלי יעער דיכפוננ. (*.) דל ייננפ אין דער ילדדעער?יפעדא־ פור. 4) רעצ׳פאציע פון ״סאנקפ־העלענעי אינזלי*. ״הײליקער לאזאר** א. א״ 6) אײביק סאיכייעפסע (װענז לעבז פו: גי־עסאויסהײלבאריקראנקע אץ הוים־ װעגערישע *טפיסאל;). פ־אװיגץייספעפ. װאס װילז אײנא־־רענעז םאלגנדיקע יעפעראם;. קאנע; דר װעג־ז יעריםםאעד לויפ : <ח(*2*ז:*16י<./ 52'<וו(ג0 25 .תז .3( גי1צי*סוופזעוי, א העברעישער לערער זוכס ערגםסע לעקגיעס ןןןר וזןגרעיש, וןג״ך, ײדישע געסיככע >ין עװענםיעי גיםגאזיאלנע גיאםעמעסיק. זיך ויענדן סריםכליך אויסן אדיעס: 11 .,מ ,40 1.68X110 סזןד ז אץ ביבה. .צענמראל־ נ י_י ע קאפאלאנן געפ־נש ז־ך ד• אױשגאבן בוצ־ענדלער, ביב- לױטן פארלאנג— ם,ין אלע םארלאנן ליאטעקן, שולן — נ ר א ם י ם די בעםטע בעדינגונגען מים א גרויםן ראבאט 7ו)1ק1וס<ו1ס11 ,3<*833*ו3זול ,"1-31),061״ .1)ן*ו .*ס1 1*375 .0.>1.ק *ו £*ס)|?2.> ס1חס.א פארלאג ״ר״ךלטךף-לי^ע״^ױארעמ ד ע באקומען פזןלגנ ש ו י ן צ ו ר ע ב י כ ע נ י י 3.15 זל, דל ילדז אלז רעד רוסלשער רעװאלוצ־ע י. וימ — 4.15 א:; ד: יטװערע פענ א*יף אגקרא:נע *• רעײיייקי 3.60 אונםער רער ברלק *. מ *יקם — 21)6 אלבער רער אלנדלשעד װעלפ ד• וזיג^ננעק 8.00 א:די$פ *• ימיזײיז — 2.50 אוגפער * םאםקע, 14־םער באגד מ *ג- סקי 3.§0 אלז * אקופלדפ שםעםל י. ןייגק* 5.60 װגיסע נעכם — א::בלקער פאז ס ם. דןססןיעײסקי — 0.76 װעגװײזער סאר רחוכיאםלשע קרײזן ײ םײקוי 4.00 אםלאנםלרא ס. נעגײ■ — 3.60 כ־לססע״יען ק גיסעגגויס 4.40 ד>ףיק:זז י#ר:ס*ק*ז קל*ר םזגרעד 0.90 ד: ברוסם ם. םרעוין 9.25 םלם פג-ער אוז שװעדד, 3—4 באנר יז מענקיעוײסזג <— 2.0(1 'לרלשעו־ ללםערארלשער קאי־על־א־ הי-רס״ה 2.00 ־אש פו־ללשע שםעסל *. נרעגדןן םלחםה־נאפזצן םון א ילדלשז אפלצלר י. מןססעי 6.00 2־פער באנר 16.60 קולםור־נעשלכפ, 3 בענרעד סײיי קיאנץ — סנ־ דל קאםאםםדאפאלע צללפן אוז דז װאק סיןס. סניאורבןז — 3.15 דזקע ד(רות 4.00 זבדונות פו; םויפן הויז, 2<םער באנד 0. מ. דןססןיעײסק•- ר: ײר:תע ארבעסעריבאװעגוננ אלן ציסערן 3.66 *. נןרןכזװי — -ער אגיױסער מראגספארמ ניערלינער נ; ם׳איז אנגעקיםען בינהענדלער, ב־בליאטעהן, קיובן -זגרויםער ראבאט. 11 40 ס:ו.>ו1 ,***2,ח־.* ,־׳*£|1.-1״>]״א״ .)ןן, פאי גע־־ס 2428 .0.א.ױ פ~ג,,צענטראל־ נאװאליפלןי 7 עס איז ארויס 6ון דרוק רחל פייגענבערג אויף פרעמדע װעגעז ר אמא ן א סראגלעסדן-ראסאן אןן שןננטסן זלן פין ײארש: א בילדסןנ און אודפאסןנדן שללדערונג סון דער יעגםע׳ר *י_ים,' אלםן אין נדן מענטשן, א:ן,לקע סראגן אלן ואם סין נװע איגיערלעבועען, און דאס אלעס םיס דעד זןכערעד דאנס 6ון א קלנססלןרץ. װאס האם א אייג פאר דל אלנסןסםסע ײיםן 6,'ן אונזער לןנן אס דאס שסעלס סלםיזלן■ פאד דאס נייססן װלרק 6ין אונזער בןנאבםער ראסאנלספין. זעלטן האם װער גײ אונז אײי םלף אץ ןכם ארי_י.געדרוננןן אלן דןר םואנ^דין ם.ן 'הי-ינסלקו פאמילייײן־לע־; און אונז גןגעבן *ײינע ױלרנדןנ בללדןר 6ין דןנם, װאס אלןנ גליןף אלבןר און באדןנרקן $ס נלשס. פרדי 5 גיידן ־^■ין 107 '*1 8י28.יז*׳^,, .21ססק .72^(5 ♦ חבר פר״ו םזןרקל׳ש אלז אזז רר אעצםע פענ אפנעפארז אויף עםלעי נע חרישים קײן פ א ר י ז. װאו ער װעם צונרײפז צזם דרוק א נטעם פ א ע כי ע •* בח־. חבר סארקייע ביײבפ אױר איז רער צגים פח זײז אפװעזנהגיס שװ ן װאר׳עע א פלםגצלד אלן דער קאאעדע! פוז די ״*לטערארדבע ב^עסער״. ♦אברהם םארעװסקל אלז :•שוין נעקוסעז קײז װאריטע און װעס פלםאיבעם; )ןלפ רעזיעלסער אח *עוי״ •טפלאער בגים ״צענס־איל״־םעאטער,! ראס קו״ען פארעװםתלס קללז װ*ד־עע באפצפ א ערגספז קײס אלן אגנזעד 1גאנצן ילדליש־פױללישז פעאםערילעבז. חבד סארעװסקל מעט אויר סלםארבעסז אלז דל ״ללפערארלישע ברעפ,ר״. צװל-ין דל נײע •*.פלק. װאש םאדעװםכל װעם אויםםלרן אלז װאדשע. זענעז דא דוד פלנשקלס ״דער לעצטער סר־הבלי' אח ארפער קאצלזגעס ״נר־צרק״. ♦ דעם 10־םן ה. ח. אלז םארגעקו־ םעז דל עםענוננ פון םאלקסי אוגלװערזלםעם בײ רער ״ק \ ל ם ו ר ״ ל י נ ע״. דער זאא . אלז;עװען אלנערפיאם. אזז נאסעז םון רער ״קו^טור־אלגעי• האס נעעםנם חי ד״ר ס. ז: ל ב ע ר פ א ר ב פלם א רעדע א. ד. ם. ״רל עסיק אלז פערזענרעכז אוז;עזעידעאעס^עכן רעכן•*. דאן אלז ת׳ ד״יר װײכערם ארױסגעםדעכן סלס רע־ אלנאונזראציע־עארילעזוננ װע:ז ישעקספירן (די ערינםע צלקציע םח א צלקא אױף דער דאזלקער סעםע) ♦ •עבת רעם 20־פז ד. ח. װ<פ זלד אלן קאםלנסקלס םעאסעד זײנער 0( אל; דערפרי אנהױבז דער ״נרויסער סיעפפ אלבער דער ילדייכער אלנסע^לנעגץ״. אלז סיכבפ בא־ םײ5לקז ױר א רײע באװאוססע פוברל• צלסםז. זסורנאללססן אוז פאהלכלקער םוגם רארלקאיז אאנער. רער םיכפם דארף אױססארז אלכיפאזאנם אח ערנסס, עס אלז דאר גלישס םתם א ״םישפם״־פראצערור. װי זל אלז אלז רער סארע רעצכנס, נוי סיאלז פאקע אז ערנססע װארענונג אוז כיאנוננ צו או;* זער באסת יעז?דלקער יידיישעד אלנםעללנעניז. עס קראגפ אן דל סאדער״ נע יידל׳סע קואפור דעם. װאס דא׳־ף זײז אלר פרענער א ו ז ד ו ע ר ש ם ע רײעז אח באהאאם זלר אלז די רעצ־ םע — סײילסאיל אנםצױםם עד אױר שח דארפ. דער םיטפם, ׳ װאס װעם ולר ןאוראי פארצלעז עסהעבע *עבתים. װערפ דערװארם סלפ נרויסער יעשאנונג. ♦ דל ארכלסםז נ א ד ל ק אח <* א ג ד ע זענעז ארויםנעסרעםן םח דער חברים־סרופע אלז קאסלנסקלם כעאסעד. ♦ אלז םעאםער ..צענטראל״ מרעם״ אויף דא:ע־שםיק ד. 18 דעצ אברהם ׳סארעװסקל אלז אילעכסגרר דױסאס ״ק י ז״• ♦ אין קאפלנסקלם םעאםעי װערס. נאר סי< נרויסע סאדבדײםונגעז. אױש״;עםלרם פרײםלק יעם 19־סז רעצ. דל פוזיקאאל־-ע אענענדע ״יזבור״ םח הארדל סעקרער אוגםער דער רעזעל םון ם א ר ק א ר ע נ ש ס ײ ז. נײע דעקא״ ראציעס זענעז געסאכם געװארז ם-ז סאאער נאאעװסקל. ♦ שבת רעם 20־סז קוספ׳םאר אױף ילע־ענא 49 אלז ארבעםעריקאוב א ש*רי װײאונגסיאװגם. אלז װע־לבז עס װעלן צװלישז אנדערע אנסראקציעס או סנע״ פלרס װעח א אײנאקםער. דעקאאסא• צ'עס. נעזאננ; צום *ביצייס סעניז א;אנ״ צע נאכם. אנהויב 10 אװנם. די גאנצע הננסה אלז בא־^סלסם םאר דער ם א ל ק ס״יט ו < ס י < ע 61. אח קלגדער״הײם, נאװאילפקל 17. פראוױניז-ברױו ם ע ו ר ל ס •ס ם. ישכײו םעזרלפדט סארמאנם א גאנצע רי*ע אנשםאלפז. װי: >* ירד:־.ע סאלקס׳שול. א אמעם־ינע שול, >> העביעזשע שול. 6 פויאזשע גלמאז־ע או: * בית• יתוםים. םי־ םארםאנן אבעי :ישם. הוץ 2 בלבליאפעקן, קייו אײז י3< שפאאם סאר דעד אויסערישול־ױננס; נישם ק״ו אװגפ־קודס;. נ־שפ ק״, קאו:ג נזשס קייז ל״עז<זאז אוז גישפ אםילו ק־ין זאל, װאו ם־זאל קענע;, £.יו עבפ<*ו<עבט, *בנארדנע; א װעל:ע■ ם׳נישפ״אױ ליםעראדי־-־ע אונפעדנע■ פוננ. סאראז 'א א זאל בגיס ב־ת< יתוםים. נאו־ דער ואל װעדם £ארד:נ< :עז אויף װאס איר װילם נאר אלײ;. אבי נישפ £אר א ליםעדארזשע אינ• סעדנעםוננ. אז דל קו־פזייסעקייע £י, ס. ק. האם נעװאהם א״נאדדנעז א רעבעראפ סוז דלבסעד;. סענאלאװלפע אויף א ד״ז ללפערארל־עע םעםע — אשפנסר בריװ עו דער װארשעװער עענםראלע *ן דער נעז. ..אװנפ־קורסזי,. וזשזבע חברים! *לד בלן נעװעזן דעס לעזנםו שבת קאצלש. חבו־ם האבז סלר אלנפװר■ -- אז דארפ עקזלספלדם (בלל אללעד עאקלשער אפם״לוננ) א £אלקס<אונל• ךע-זלםעם. םלם סר־יר בלן אלר אהלז;;;אננעז. עוםעללק אלז פארנעקוםעז א :זע־ע סוז א נעװלסו רר. ראבללז א. ר. - ״אלז דער װעלס םו; םאאנצז *וז ״;־ד. דל אוידלפאר־ע בלל 300 םאן. זאצ א ש״נער. אצ־ז נופ. נור דל מקציע אלז-־פויאלשעו שפדאר■ *:ב אלז א םארגרנלזםן. םאלש־אקצענ־; ־םז. צזקאליעפ׳עפז פיייללש. אלר בלז ג.שפ קייז אפאספאל םוז שאװלנלזש. דער דאזלקער סאקם האם םלר :םאד שםום געםאגם םאי־ שםױנזננ. זאלז דל קאללשעד חביים פוז װ*ס װללז. נור םלסםעםאפזשע?עקציעס >.:ן א ילדלשן £>.לקב.*ו;לװערזלםי;ט *ין דער פו־לל־־עד "־פיאי ״י־פעי י׳ני : האפ דל םארװאלםוננ םוז בית־יתוםיס בי־םע םוז רער. פאר ילדלש םלם אל־ 1 קאםענארלש אפנעזאנם זלד. דע־ םאק־ ךיסלעז *ז; ׳פ אקע עי לעד קעםםענ׳זהאפ. £!ד־שפי פ ז־ר. אדויסנערוםז א, אוישרענחנ צװזיטן דער ױגנם. אװנם־קורנז״. י קער. ״נעזעיךזגאשם כ*ח נייטס שאיקוסעז. ח׳בובע חברים, אזר בין זיכער. ןך ־ער דאזיקעד שאקפ קוסס צו אײע־ הי;נםנ:׳ע א:צפ צום עריבםז סא5 רורד!םאחכה :יכן בריװ אח אז א:ר װעס חיבף וסיר כעיענראשייש אאזז *רא&געמעז אכעי ::בודע אח אופבןופאעקטע פ:רכע ש־ז -;ם אזפסאראנפװארסאעבז, ױנגאל׳בז ״*:ד:עד פאלקם־אחזװעדדפעס איז ס:פ חבר:*בע.נר:סז םאר ראװלכד^ -אחפזג 16*פז דעצעסבעד 1924. בריװאיןרעדאלוציע *״נע םוז דל 2 בלבל־אפצקז, װעללע ם;ר םא־םאנז. נעהער רער ילדלשער נםלנע. זל עקזלסםלרם נאר םון פאר דעד און םאיםאנפ ילדלשע. העב■ רעאישזג פוילישע אוז רזסלשע אפ־יי• לזננעז. דל בזבליאפעק״םא־ודא,םיננ ליינם אבער װייניק אגס אויף דע־ ילרלשעז־ אפם״לוננ אול צוללב דעס פאקע האפ זל םארלוייז א נרויםע צאל סוז אירע בעםערע לעזעי־. דל צװײפע בלבל־אפעק נע־זער רל ט־וסעם־אנערע קלאסל־םאר״נעז. :אפש זל עקזלססלרס נ־שם יאננ. םא־םאנס ול ראר בםעפ אלע נללערשינזצע ילרז• שע בלנער. א דאנק װאם זל האפ סעד לעזער, װל רל נםינע׳בלבליאפעק. לאגלװ ם. ם. נרלנבערנ םלם 5 יאר ציריק א־ז בצ אונז נע• שאפז נעװאח א בזבליאםעק אונפעיז נאפען ״ללפעראחשע נעזעלעאםם״. נישם קוקנדלק אויף דל אלע שכעדוננעז. װאם םיר האבז דעםאלם נעהאפ םוז אונזערע פרום^קעס. װאס דאס ־לדל-ע בוד איז בצ זיי א״בלק נעװעז א דארז אין די אוינ:. די בזבליאפעק האם שױן רעםאלם נעצ״לפ 66 םלםנללדער אין 303 בלכער. *בער נישס יאננ ה*ט נעי דויעדם. די בעםםע חבחם ה*בז נע- םוזס אױעק איז םלחסדז. און דאם האם נעװזרקם, אז דל בלבלי*םעק *לו *ו־- םעדנזמאננען. א ם״ל בלכעד זעגעז צו־ באפם נעװארז. לעצםנם ה*ם זלר דורר דער אלנזצ־אפלװ םון עםלעבע חבר־ם װלדעד דל ארבעם אננעהויב:. ס'ה*ם ,קולםור-ללנע- א^ זלך־ נענרלנרעם א ״באראבאװ־ביבליא• קערפער״־אםפ י, | פעק״ װעלבע ציילם שו־ו ביזן ר,ײ:< חשזבע רעדאקציע! עם איז שויז אויפםערקואס נעםאכם;עװארן אױ די ״לזם. בל." נוםעד 4. או עס םעלם איז װארשע א בלבליאם״ק *ון לייעז־זאל. װאו דל ילדלשע פאםז *וז אלנםעללגענץ ואלו האבו א םענ•. לעבקילם צו לייענעז א בור. א צגיםוננ *. אז. װ. ליידעל *בע־ אז א פעי־לז. און דערלבער םוז םען פאקע דערםא• :עז■ עס פעלם א װלנקל םאר דער ילד:■ ו שער ױננם אוז רערװאקםענע װאו ס'.אל םענלעד זײן םאד יעח א׳ *ונ• בערשיד םוז חכםוננ צו לייעגעז דאכז. ״אס םאר אים אלז;ױםלק. אוז. דער עיקר. װעז די צילם ערלױבפ אים ראם. ,ש װאלם נלשם נעשאדם, װעז אײנע בון דל נעזעלשאםםלעכע אלנםםלפוציעם זאל אזא אנשםאלם שאפ;. ק״נער :עםם זלד אבער נלשס צז רער נויםל■: ־ער זאד. ח ז־ארםייאישע קערפערישאםס םא• ... _ .;ד;״ע םאס, ך ,;ך ס;ס םלקז טאנ ״4 םלםנל רער. םלי םא־ __ .... _.״.. ..1םאנז שדז װלדעד 170 בלבער. אם• כ־יםםנם װערם נעלעזז ש. א:. אנ-םק;: םון די צגיפוננעזל דל ״ללםערארלשע בלעםער״. אזז אזא אלנספלפוציע ש. װ. אזנםעדעסידז *ויפבױעז. ♦ דל סענ װעס זלר אלז ״הײנפי' אנהױבז דרוקז דאם נללע װערק םיז שלום אש ״דער םויפ־אזר ס ײ ל״. דאם נללע װערק באראנרלפ דעם פראבלעם פוז סארברעכז אוז שפראף. ♦ אלן סארלאנ ש. ׳אפשקאװםקל נרייס ילר צום דרוק דער ראםאן ״רל פיכפרה פאיאנלעצקל״ םוז ה ע נ.־; ק סיענקעװלםש אלז דער אלבעחע■ צוננ םוו '1נה שפער. א חו־ז דעם ארבעפ 'ונח שפער אױח רער אלבעחעצוננ םון װלאדלםלאװ ר ײ ם א נ פ ס ראםאז ״בלאפל" םא•־ װעלכן רער םחבר האם הגיייאי באקו■ םעו דל נאבעל־ארעפיע. ם א נ י ק ם. קרעש נעװעז אםאל בײ אינז א רלדעװדל■ קעד ״פועל־־צ־ון״־םאד״ז איז א יעבע■ דלקע בונדלשע ארגאנלזאצ־ע. אלז- נעקופען רער קרזנ אוז צוזאםעז םים אים שפארקע דעפי-עםיעם אױף אלע פראלעסארלשע פאר־יגעז. אוז רל ם*זםנה*פפע אױסװאנדערוננ םוז דער ױננפ, איז פוז דל בליענרלקע ארנוגל■ זאציעם קייז זבר נישס נעבללבז. נעבללבז אױ םוז רל פועלי׳ציונלססז א ריינע בלבלי**עק. זל אױ אלצם *ינ■ פער דער הש*עד. פון אלע םאציאייםי פזש דענקענרע בלל אונז און םארםאגם הללנם צו ללאנ ביי םוױנם יזדזשע בל• :ער אוז 150 לעזער. בכלל פיאכסז םיר צו הא*ז יעדעם בוך. װעלכעם ערשלל-ם נור איז רער ילדלשער ללפעראםור. לעצפנם האם דז םארװאלםוננ א־•;אגלזלרפ א ״בלבליאםעק־װאד״. סיאלז נעזאםעלם נעװארז דװ־ר םארכידענע אזפנים נעלם איז בלבער םאר דער בלבליאפעק. בנל רער בלבל־אסעק עק■ זלםםלרם אויד אז *רבעםער־אםאפארז■ קלוב. בנל אונו אױ אױד םאראו א ״קױלפור-קרללז״. א דאנק דער אלנפענ■ פלװער *רבעם םוז דעם ק־ללז װערז ז״ער אםפ אללננעארדנם ם*רםי*נז אויפין;עבזפ םיז ילרלש. פעאסער אזז ללםעד*פור. * חוץ דעם *דבעסעד־קלוב אויםיז נאכעז ״ירץ״ איז אויר בײ אונז םאראז * קלוב ״הביםה״ װעלבער פלרם זייזך אפם אויף םים נרויס דערםאלנ ו*גז םוז *לסז אוז גילעם חן*ערטו*ר. חשובע רעדאקציע! װל םיקאז אורפ״לז פון דל ברלװ•; קאםפנס םוז די דעדאקציעס — םאלס י ־ארפ יעדע װאד אדײו א הלבש בלסל, ״.צ־זפפן םוז אנםאננעד. םיאזז שװער: צז נלויבז, אז אלע םארדלנען גישפ םער װי דעם רעדאקציע־קארב. ס׳װאלם נישם נעשארם, פיזאל נע■! םלנעז אז אױסװענ םאר דער זאד, און איר נעם זלד דל דרנלםםקגים צו פרא•! םאנלח אפ װאם: איו דל םערב־לענדעד נעםלנעז זלר ־לפערארלשע ױננם־םארבאנדז. װעלכע;לבז ארויס פעריאדלשע צבםשרזםםז. רז דאזזקע צילפשרלםפן װערז אדויס■ :ענענז אױף ק*פטז םוז די םער ם*ר■ םענלעכע םלםנללדער םוז דז פ*רב*נח., אלז דז זשודנ*לו װערם *ל־ן נעדרוקפ. װאם דל 'וננפלעכע שרללבער ש־קז־צו. יוען עס האט נוד אבלםל א ל־ם־עראיישז ירערם. *זא םיז זשודנאל *־: ילדלש ייאלס נעװעז נוצלעד ם*י דעד שוג־בנ• דלקער ױננט אוז װאלם ענדלער * סיף;עםאבפ צו דעד אייבלקער פענה. .*ז1 ייננע בוחות װעו־ז בנל אונז נישם נע- :זרענם. ן ררוקן איז דעם זשורנאל, װאלם! נישם באם״ם װעח * ללםעראט. נור | םעלח זלױ צוס עקזאםעז. שםדעגנע זאכלעכע ערלעבע קרל•.י שלק ויאלם ד*ז םאדענדלקם רז פרזקרע' יענענדע םוז די אייבלק נעקרלװדעםע ן סלס ח״נ ם. זזלבערשםײ!.! סאקאלאװ״פאדלאםק'.