Literarishe bleter · 1924-11-21 · 29 (21.11.1924) · p. Seite 2

29 ש א אויח אבאזון ביי אנאטאל פראנס וױיל צופיל כלעבפדשז יצסיפז זיר צו העד• זײז ״תורה״ רעלבע איז פאד זײ פ•* חיעובעד װי דינע בלכעד. װער ודיכ״ אפ״ער האבז זײ גאר רעכם... אוז האש ער דעז נײשם אל*ין געזאנם. אז עופ־י ביבער ררוקם דעז הײגם? ער האע ראר עפנםלער באדויערפ. ״װאש ם- זעגעז אזצם ארײגנעפאאז איז * געװאל״ םירןער איבערםרארוקציע״. ״ד גיבליא־ םעקז. האם ער נעיפריבז. זעגעז נעפאיע םיס ביבער. אוז די װעלס װעס אובפע־־ נײז. די םענפרטז װעלז אױסשפארבן פי• עופיא לײענעז. פון אינעםײגער פארא־ איז״... ארום זיעז בערדיקע אה ראזירפ; געלעינסזג אנגעםפאפם םיפ יארן אי• באהאװנפ איז אאע װיסניעאםםז. פרויע:. ױנגע אוז יפײנע הערן זיר עו םיפ ׳בטראמריתע נעזיבפער. סיב נעיטפיצפע אויעיז. צוס כױיסםער- רײד. די נרויסזג װײםע גאר־ באװעגפ זיר באלד אויף רעבפב. בארר אויף איגקס; דער הויכער ״םםערן, באאס װי פארםעט. קנײפרטס זיר, די אוינן פארסיסז זיד אין רער װײפ. או; די סעגסוערע איפז ב#װענז זיד פים חן אוז עײסמז אויס אזערבע ביאדער. מיל־ רערז אזערבע אײנצרהײפז אוז באיטאפז אזא אפפאספערע פוז אעבן. אז אא< גאפז אוז םארנעסז אבםארום איז רויב און צײפז. גי״שם באנערנייק עפעם אג- רער״ש װי די דאזלקע זיסע םודק. דעי ביבוף האס זיר אפנעםו;, דע״ םאגיקער האפ נעעגדיקם זײן װערק או: םיפ באדויער צונײס זיר דער עולם. װאם װאלס נערן ק״נםאל גי׳*.פ פאר־ לאזז ז״ז צדיק. \ בלויז די פריװילענירפע פון םאנ. צװי״סז װעלבע איר האב דאם גליק נעי האס צו זײז, האבן ז*1י -עלאזה נײז צוב נעבענ׳עפז סײ. איז א £*רהעלםניסםעסיקער אינ* פיםקײם האפ םען זיר שויז דא נעסוי נעז. אח איר האב ׳שויו עגדלעד געװאגפ דאס םויל צו עםענעז, בפרם האפ םיר בןוװאוינן דערצז דער םײססער אלײ:. פיס זײז נוםםוסיקן ׳עםײכעלע אוז םים פראנעס. אויף װעלנע איר האב געםוזס ענםפערז. פראנס האם זיר בײ םיר גאבנע םרענם. װיםיל ילח סיזעגען םאראז אויף דער װעלם. צי װעם די ײדױםע ליםערא םור האבן * באדן איז דעד גײער רום לאגד; װי סיבאציפ זיר דער פזרח״ילת־ םום צו דער הײנםיקער םראנפײיר און נאד ענרעבע ק׳שזיות. םוז זײז ארפ צוהערן זיר צו םײנע מ׳סובות האמ םעז נעקזעם אורסײלז. װאס םאר אז אינסעדעס דער 78״יערי״ קער זקן האפ נענוםעז אזי ׳שיקזאל םיז אוגזעד פאלק. נעזעז האם פעז אבער אריר. אז ער האם ני״סם נעגונ געקענפ דאס לעבז פוז יידל׳שז פאלק איז דער איצסיקער צײס. אנב האם םעז א בא״ גדיף םו; זײן ארס קענען די יידז יײעגענדיק זײגע װעיק. װאו דל יידל׳שע פיפז זענעז אלע זײער גע־ערנםזג זײער רײבע אח באזלצן בלויז םעלות. א םיז קאנװעגציאנעלע פױפז. װאס ״עסיםעז נײצפ םיפ דעד װירקלעבקײס. װײל איז דער צײס פוז דער דריי״ פוס־אפערע א*ז פראגס נעװארז בא־ פרײנרעפ סיפ די באריםסע ברידער רײנאק; זײ האבן אים גערינם םא־ םוסםערן פוז ילרז. בישעת עד האס נע־ ״סריבז זײנע באריםםע ביכער םוז דער סעריע היסטואר יאנסאםםא״ רעז א. א. װ. דאר, איז אלנעםײז גענופעז. האכ. י איז זײז נעישפרער פים םיר, אנאפא פראגם ארויסגעװיזז אי םיפסאסיע פאר; יידל׳סז םאלק. אי אן איגםויםיװע פאר׳שסעגדני׳ש פארז װאגדערדיק: ײשראל! נאר דעס. װאם איר האב בײ איב אזוי לאנג פארבראבפ. הערנדיק װי ער קאװעם אױם זײנע אוםישפארבלעבע פדאזעס, איז םאר םיר נאר קלארער נע־ װארז דער זישעני. װעםעז פדא׳״קרײר באװײנם איצס. אוז סיםער נאד איז םאר סיר נעװאח דער רעםעני׳ש. װאס די נײשםיפראנצויזײצע לײעגערם באװאמ־ דערז אנאפאל פראנס. גע האס בײ אונז צוגענוםעז די װיזלם״ קאיםז אוז א*ז םאר׳שװאוגח. לאזנדיק א םחנה נארנריקע יאװאונרערערס... פוז רערוױיפגס האם רערנרײספ צו אונזעדע אוינז אז אםנעפויב־ פעי נע־שפרעד. אז אםנעישװאבס נעלעב״ כער האם זיד א*ז האד״ן ארײגנעריסז אוז נעענבערס. נענאגפ. ויאס װעס זײז? דער װעספעקול פוז האפעל אין ..וױלא סאיד״ דערםרײס דאס אױנ םיס זײגע קוריאזיםעכז; האלץ־ישניצעדײעז או• םאסיװע םעבלן, װעניצ׳אנער *צפינלז. ם־אנפעגסארײשע סקויפפוח. פיניאפור״ איבמפז פוז אבצענפז *ארהונדערס, צאצקעס סוז אלע סארפז. א רײע ייאונ־ דערלעבע קונשם־װעדק רערזעפ ראב אויג פוז ארע זײפז. װאו כיעז קעדפ זיד אוז װעגפ זיד. אבער. רער עיקר. די הויפםזאר איז. *שויז צו זײז אינעװײנלק. צו באםיאבםז רעס קרישי קר״שים. דארפ, װאו ס׳נעיוער״ םיקפ רער נײסם אוז װאו ארום די פא״ פע באױאונרערערס אפלאריח הילבנ״ דיק. װי אםאל רי קורםיזאנער איז הויף פוז לואװעי... זחאזעפינע האפ זיר א צװײסז פאל באװיזז. פיפ א סירדער געזיבפ אוז האפ אונז נעבעפז ארײמייז איז םייס־ םעיס ארבעם־ציםער. א :רייסער. ליבפיקער זאל. אננעפולפ םיפ ביבער פוז ארע צײםז. װאו רל םײסםערװערק פוז די קלאסיקער פח אלע פעלקער זענעז פ*פ זארנפאלם אוז ליבע געבונרז איז די םײערספע םא״ ראקז־לערער. דער גרויסער ישרײב־פײש *שװיבלפ אוז גריבלם םיס פינפערם פון אלע םינים אוז א רעניםענם פעדער״ האלפערס זענעז נרײם צו רער אפאק... גאר דער םײספער א־בעס איצס נײשפ. דער רוב ישכערפ אים צו ישר*יבז. *שניפ. האב איר באקוםען א בריװ. וױ־ דער פראנס א בתב־יד. ם*ס אז אײגלא־ רוננ אױף פײ. דאבפ זיד, א*ן יענעם פאג א*ז קײ; נליקלעבערער םענםיש פון םיר נײשם נע־ װען אויף ךער װעלפ. װײל א״ד האב נענונ געיואוספ. אז איז אנאםאצ פיאנס א*ז פארקערפערפ דער םײסםער פון גע־ *שפיער. רער אםתער פראנצויזײשע־ קאזעײ. אז אײגג־שאפם. װאם *שםארבפ אין גאנצז אפ צוליב דל םאדנע בארינ־ נוננעז. אוגםער װעלבע דע־ םעגסש א*ז געצװאוננעז הײגםיקע צײםז צו לעבז. און ױאס ס׳איז נײשפ רא דער א׳־ם זײ ארוםצורעדז. אכ דער רײץ, דער אוםפא־נלײנלע־ :ע־ *שא־ם. דער גע־שםאקסםער חז •שפרא־יס אוז פליםם א*ן יערע־ זאץ. װאס פ־אנס האפ םיפ אזױ פ*ל תענונ. אױםנע׳שליפז. אז אנרער װעלס. א בי״; נעיײשע אז אנדע־ בליק אױף *ל־ז איז אלעפעז, א תאוה פאר *שײגקײם. א ברענענדיקע לײרנישאפם פאר דאם *ש5*רם פעז בפירויש א*ז איס^עבער פראזע פוז דעם ם:*שף. 1 א*ד האב דערפאר נענליםס ם*פ אלע חו׳שיס צו רריקז רי האנס פון דעם ח:ם. רעח םיפ אים. ארע־. בעסער געזאנפ. א*ם הערז רעדן. דעז װער װאנפ דעז צו עפענעז ראם סויל איז זײז נענגװארס? פען דארף מידקלעך סויב זײז פא־ דעד םוזיק פוז *שפראד אוז ספיל, זײן אזוי פעםפ. אז דעי פוח זאי נײשם איבעסז בעת דעי צװײכער רעם. אום זיד נײשפ צו *שעםן א ױארפ ארױסצוזאגז. װען םעז האם םארנוםעז דל הארםאנײשספע נעראנקעז. װאס לעפצז האבז װעז ס איז פארםולירם. פלינקע אוז םרוקנריקע זישאזעפי־ עקזעםפליא־ פון זײן באר־װאב דער*שי״ נענעס ב*ך ..2 ע ם י 5 * ע ר״ ב*שעת םעז האפ פיר. צו םאי־ננס :אבן װאפנ־שפ׳ל־שפאנד. בא־שו־דיקם א*ן אנפי־פ־אנצויז״שע פראפאנאנ־זג פא־ םײנע ליםעראריישע םיסװיר״ קוננעז איז די ..לינקע** צײכוננעז און סידאפ *שויז נעהאלפז םעז זאל םיר א;יסװײזז פינם לאגד. האם א נ־ופע ׳:■־״:;־: אננעיש־יבז אז אםעםםאציזג זאנגײיג אז ל. ב. ־אפײליקפ זיר גײשס א** פאריפיק איז אז זײנע ליפערארדשע א־בעפז פא־־יגעז... א. א. װ. האפ אנא״ פאר פראנס. דער ערישפע■־ אינפעדנע־ צײ:נפ אפ רעם םאניפעספ. א*ז 1922 *שיק א*ר א*ם ארײז םײז אנפאלאניע צוזאםעז ם*כ א צײ־ פונג-א-־פיקל. װאו אונפע־ז פיפל ..אנאפאל פ׳־אנס און ילרל־ש״ האב איד נענעבז א דישיםה פוז םײספערס ידערק א*ז *לדל־שער איבע־זעצוגנ. איד םוז :אר אנב איי־חא דערםא־ נעז. אז א סך הײםלישע נעספ בײ פ־זתסז זענעז זײער באברײנרעס פים םי.־. אזעל:ע זעגעז *שאר־ (חנא). רא־ פא״איפ. םאריס סאלאװיז פוז םײז גע״ בו-־כ־ישפאפ. א ױננער פילאזאף. םיפ װעפעז פ־אנס האפ םעי וױ אײנםאל פיז ם*ר נערעפ אוז האכ א־ס אפילו אנגעיױזן פײז ״פי״ז״ אײ יי יײעז םין זײז אוםנעהויע־ע ביבליאפעק; רער דאקפא־ קוישז. א נעלערנפער. װאס פא-־ישפ צײפ לאננע יאר; א־םע ױע־ ליניעס; דער בא־יביעער סקול״פור בורדעל; ךער ראםאניספ איז דשורנא־ ליבע פיער םיל אוז צװײ פוז יענע איג״ פיםע פרײנפ. װאס האבז נל־שס אפנע־ פ־עפן פוז גוםס. פ־אנסוא קרוס* אוז ליעאפאלר קאהז. :אברעס. װי איד האב נעהאפ אװעק־ נעישיקס פײז בוך םיפז צײפוננ־אױס־ א פארדינטע פרעמיע עטליצע װעיטער צו װל. רײמאנטס באקומען די נןןבעל־פרעמיע לעכע כאפערקוננען — ״דאס איז א נע■ םײנהײפ. נאכם־רעססע־וגג. פאדישװע־ בתנ!״ צום םוף אױ נענאננען א צו״ י ׳שריפפ — ״עם איז בנלל אז אונזיז! אזוי צו באישײיבז די פויעיז םיס זײערע! קי אוז פערד. װער װײס דען גים אלײז?״! רײםאנס איז דא ני׳שפ אױסז נעװעז י צו :עבז רעם נלח איז שװארצע פארבז. ־ ל. בלומענפעלד 1 פאריז. פארקערס. רייפאנפ איז פול פ*ס ליבע צום פויער אוז פםילא אויר צום נלח. װאס איז א סייל פון פרער — אבעד רײםאנס דער אפת־זאנער. דער זעער. האפ נײשס געקענט פאי־בײלאזז א.א זאר. בײ אים האם גובר נעװעז דאכ אוינ. דאס לעבז. רײפאגפ גײם א סך סאל אװעק פח הארפז .*עאייזם זיינעם. אזױ א *שסײנער איז דעד םאםעפ. װעז םאציע״באדינא הויבם זיר אויף פאח טויפ און לאזפ זיך איבער די פעלדער זײעז. ביז ער פאראײניקם זיר םים דער ערד. א ׳שפיק סיםבאל — פאראז בײ אים א סר אזעלבע םאםענםז. פארקעדפ. םדעפפ אויר. אז דערזעלבער רײםאנפ, װאס דער אםת איז בײ אים אלץ. פאלם ארײז איז קלײנלענקײפ. װאס אזז אלעדאל דער היפוך פוז אםת. איז ד*ז ״זיעםיא אביעצאנא׳/ דאס אײנציקע װערק, װאס *שילרערס דאס אינדוספדיעלע לאדז. קוםם אוים. אז די פאליאקז זענעז תםיד סלאבים. די דײם־שז האלבע סײװלאנים אח רי יזח פ־ײוראנים פון ער:םז קלאס. אין אלנעםײן איז רײםאנס דער פענם־ש פוז אםת. ער אלז דער קינספלער פח זעז אח פפילא דער קינספלער םוז אםת — אוז אם דאס םאקע האם אים א&נע״ היפז. עד זאל איז גרױסז סופל. װאס איז סם פאיז קינםםלער. גײשס ארײנםאל, איז קלײנאעבקײס או; אין הורא״פא־ עזיזג װי עס איז געישעז פיפ ז־שעיאפ׳• סקיז אוז *שערא׳שעװסקיז• פיפ דעם באישטיםן רײםאגסז די גאבל־3רעפיע האפ די ישװעדױשע אקא־ דעפיע אונפערנע*שסרא:ז, אז די פלאס־ םײשע ליפעראטור האס איז איצפיקז םאםעגכ די בכורה איבער דער אזױ״ געדופענער סאציאלער. פילאזאפײשער און אידעאליזירנדער ליםעראסור. ער׳שפ נײשט לאנג צוריק האם האם״ םוז באקוםעז די פרעםיע פאר זײז ״ברכה םוז דער ערד״ איז איצט רײ״ םאנס פאר זײנע ערדישע ״פויערז״ י. י. דנגער א־ז קא׳־ז ארײן. זײ זאין זיד אביסל אויסקײלעביקז רי זײסז. רערבײ. נא־ םי׳־לער. איז רער גלח פרום; ער זאגפ כסדר הפלות אוז ׳שרײם כלוםרישס אױף די פערד. — ״סםוי. גנבײשע בהפות. װאס נזלס איר. רראג־עס!״ איך דערפאז זיר. אז ראס ראזיקע בלעפל אין װערק איז אינגאנצז נעװעז אונםערנזדשםדאבז פיז לעזעייײשע הענמ. ח נלױנות זזעעז געװעז פול סים *שרעקי טעאטער קזומינסקי- זןבאזשנא 3/ו דןס 3*.־ ד. ס. 8 *זל־בןר $ײנס זזנטיק, גוש ערשםן םאל אץ װארשע ןפנרזיםער ײדישער קינםטכערישער סס0סס ר8585זם 00000 פאר טעאםעי, מחיק און לעבעדיקן װארם ה. ד• נאמבערג אץ **?בדאס **פידליקן זיך סןלגנדן ילד־ען *יסיססן, סריססשסןלןר *ין קיגסכלןד שרידטשטעיער: *שלום איש. ה. ר. גאפבערנ. רעם. נח 5־זיױצקל. דעפ. ד״י יצ־ה *שזפעי. ״יץ פארקײש א?ז דעי פינקעלער. ארטיכטן: קלארא יא;:. אידא קאדיגסקא. רירי״י־נ ר>י1דו׳ :אנרױ. ױבבד זילבורנ. א. סאדב ר. לעדערפאז. ליפפאז. דשאק לעװי. נאדיק. פעניגחפײז און סאנד-לער. רוזיקער: רות רעװױרש. פ*שה רד־ינאװ אוז *וכף קאפינסקי. ב:די צו פארװאכרלעז דעם עיישפן ילדל־שז ראופ א*ז א ניױסז פאלקס־יום־פוב אױ דער פיײז םוז רי בילעפז א פיניפאלער: פח 1 בלז 6 זלאפױס. בירעפז *שויז צו באקופעז; םארײז םוז ילרל־שע ליפעיאפז אוז דשירגאליספז (פראפאצקע 18). באר ״צענםראל** (רע־שנע 2}. ער האפ זי פארדינפ. די פדעפיתג װלאריסלאװ ספאגיסלאװ רײפאנפ. איז רער פוימיעער קריפיק האפ פעז אים נײשפ אפגענעבז רעם אויבגאז. װאס ער האם אזוי עדלער םארדינפ. דער קריפיהער. א פענפיש. פערםמס פוז אירעע: או; קאגצעפציעס. האס סירוב נײשפ קײז איבייק פארנעבינ; פח הוילז פראספיקער. װעז עי פאקפ א ישריפפ׳ ישפעלער פיפ אז אידעאײשז אונפער״ *שי־אנ. פים א;אציאגאל אדע־ סאציאל ארעיל. פילס זיך דער קר־םיקער װי א פי־ש אין װאסעי; א׳יעעז פא־פדאנז אייעעז; אידעעז לאזז זיד קאפענפירן. אויספײס־שז. צויפ־שפ׳רען. גאנץ אנ־עריש א*ז פיפ דעם *שריפפישפעלע־ רעם פ־אספיקעד. פזעער. פאיבז. *שפריבז פא-־פ־אנז נײשפ. פ׳זאל זײ איבערפא־ ליפיר;. באישפירן פלפ א נלאנץ. זײ ראזז גײשם קײז סר רעח איבעי זיר. בבלל קאז פעז איבעי פאיבז נײשפ זא:;. זײ דארף פעז דעז. — או; רער־ פא׳־ פאקע א־ז רײפאנפ. װי א סר אנ־ דע־ע םלאםפיקע•־. באינזל׳פ נעװאיז םוז ה־:פל־:ער אפישאציננ א*ז פא־נלי־ר פיפ אגדערע *שריפפישפעלע־ פוז א סר א קלענעדער פאס. אױר איז דעי געזעל־שאפפ. בײם ״נעישעצפז רעזעד**. האפ ׳־י־דאנפ נײשפ געהאפ רעם פזל. װאס א סױ זג״ערע *שריפפ־שפעלער. פיהאפ אים נערײזמם. באודאוגדערפ. אבע־ ער איז נײשפ געװען אזוי באליבפ. װי א כר זגרע־ע. רע־ לעזע־. װי רע־ קרלפלקער. האפ פײנפ אפת. ער האפ ליב. פ׳זאר איס פא־״ ישענע׳־ז. פארנלעפ:. אויסאירעא־יזירן. אנ־ע־־ש וױ אין לעבז אױ. רײפאנכ. איז יעי פױלל־שעי־ יד״ פע־אפ־־. איז דע־ איפרערבארפדיקער רעא־יסכ. װאס ניפ אלן אזוי װי עס א*ז. אין דעי־ פוילליעער ר־כע־אפור. װאו פיז אײ; זײכ ראבז נעהע־־שפ סיענ־ קעװיבדשעס .־יפע־ אוז פון דעד צװײפער זײפ פישיבײשעװסקיס ה*ספע.־*קער. האפ ־ײדאנפ ארײננעפלדס דעם פעגפ-ש אזוי וױ ער איז. פיפ ארע זײנע לײדנ־שאפפז אח קרײנלעבקײפז. *שײנ״ קײכז אח פיאוסקײפ;. אפת איז ליננט. פופ איז פחדנות — און ראס האפ ־עי , גןדשעצפער לעזער נײשס ליב. פאראז איז ריידאנפס פײספערהאפ״ פע ״פױערן** אז א׳־פ, װאו א פױלי־שער , גלח פלפערם בא:א:פ זײנע פעדר אוז ' ער כ־ײבפ זײ ארײז בננבה צו א *שכז ..־עי קריפיקע־ זאל זײן אפנתא־ ״ציק. װארפ ע־ זאנז; הע׳־פ. ״איר גײ יעח פיז פיר בײ דער ״נערעננתײפ פ׳ז יעעקספיד. בײ ״דע-;ע־עגנתײפ פין ראסי;. .,א—ע־ פאפקאי*. א־ע־ פיז נעי ״פע**. ־ער גיפער קריפיק א*ז ״יענע־. װערבע־ ־ע־צײלפ די ״געישעעײשז פוז זײז נ-שפה ״בישעת ע־ אױ ארופנע־ינגרש ״פיז פײספע־װערק**. *:.<.;*״ פ־*גם. יעכן־• הקדסה יזיעען־ בזן.ד . פא־אפ־אזי־נדיק א בא׳־יפפז פע־ז פו: א־פ־עד ־ע פױסע. װעל אי־ זאנז; ״סיאיז :אר :ײשכ צו ־שפעפ פח אים צי רעח״. :אי־ א רו־ ש צי־פ. אז אנאכאי4 פראנס איז :ע־שפא־ב;; נאנץ פ־אנקי־ײד האפ װיברייפ פיפ ארפיקלז אז צאל. אלע צײפגננעז האבז ראנגע פענ :ם־ר פאייקפ אויף דער ־עצפער זײכ אינעי״ לעבע אוז אדיסע־רעבע 2אר*כ*ק. קרינ אוז תלום. אפילו די פעגלעסע ליײ* ׳טאפפ־עבע פא־פאלז פח *שװינרלערס אח אפאיש;; דער ״הערר** א*ז נעװען אנאטא־ פ־אנס. פאיגעסז נעװארז פ*פ אפאר. ־אס ס־הײספ ״לינקע** ארער ״רעספע**. אלע קראסז. אלע פארפײעו. ארע ־*סעזננע; אח -ײרערס האבז נע׳ ישאפז פיפ *שבחים איבער רעם זקז. װאס א*ז אװעק.;א־ דער פענרע:ער פ־עסע זענעז;עקופעז די װע:נםלע:ע דע־נאר ־ל צװײפאל חוד׳שדיקע ׳שריפפז. בקיצור. ס־האפ זיד >:נעזא״ פערפ א נאנצע ליפע־אפ•׳־ א־סער אגא׳ סאר פיאנס. ענדלעך זענעז אנגעקופעז דל פ־עפ־ דע ציפונגעז אח *ש׳־יפפ;. א׳־וישװײזנ״ דיק רעם זעלביקז פ־אס. זיר פאגיפעס־ סירנדיק דורד רעם אײגענעם אנ־ פוזיאזס. ראבפ זיך. קײנפאל האט פאר א ישריפפישפעלער אזא ברענענריקע זוז ני־שפ נע-שײנפ. פאי*שפײפ זיר, ־אס װאונדערלעס־ ספע בילד האפ זיד זײנע •שאפנס; פאראז אויך דיסהאדפאנײשע קראננעז אין אפ דעם סאר. װאס זיננם םראנס אפאפעאז. סיאיז אפילו ארױסנעלאזפ נעװאר; א זעקס זײפיק בראם פון די דאדאיספן ־ סױרעאליססז פיפז נאדעל טת סנ>ס0 תעז (א לײסע). ראד האפ דער פײערלעסער היפן פח *שברים אלע אנדעיע קלאגגעז פא־־ דעקפ. און פעז קאז זאנז. אז צוס ערישפז דאל זעפ פעז אזא באנײספע״ רונג פאר א *שרײבער א*ז פ־אנקרײר. דערצו :אר פאר א פאסאליספ און עספעפיקער, װעפעז רער ״נרױםער עולב** האפ רח־וסיז נײשפ געלײענס. סיװאלפ פאר פ־ר פ׳ש־קאװע זײן צו װיפז. װי אזוי. א *שסײנער. אנאפאר פ־אגס העז באנײספ־נרן *ענע. װאס דל פ־.א:צייזל־שע ־שפ־אר אױ זײ נײשם הײפרעך פיפ אלע אירע נײאנסז אוז *שאפידוננעז; פיפ װאס נעפם בײ זײ אזוי *שפא־ק אייס דער פױרספער םוז פ־אנצויזײשע ספלללספז. דער אנאסאל ס׳־אגס. פי; װעפעז ז־שול רעפעפער האפ נע־ש־יבז. א״ ער אלז ״די פײנספע בלום פיז ־אפײנײשז ז־שעגי״? ... אבע- א־ך װעל בלויז רעדז פוז אנאפאר פ־אנס... אח זיר זעלבספ. אנהויב 1917 האב איך רעש פײס־ םער צונע־שיקפ פײז ביסל אין פראנ־ צױזי״ : י. ל. ״רץ. א קדיפײשער עפױדי א דין ביכל. ״אס אױ קודם גערועי א רעפע־אפ געלײענפ אױ ק־ײז פו; רל ״*שפיח**. ־ל לעצפע. :עפ־נעגדיק פײן איבעכ. א פג־ס, גאך זײער :עישפאק. האב; זײ אפנעררוקפ קנאפע 600 עק־ זעפפריאר; פח אפ רעם ״פרץ** אי; דער קרלכל־עער צײפ פון פרחפ־ז. פיאנס האפ פיר נעישיקפ א זאפפיי׳ בריװל. פ*־ ־אנקענייק. װאס א*ך האב א*ס אין ז־נעז געהאפ. א•; װאז ער רריקפ אויס זײז ל״בע צו דע־ אויפיעבונג םוז ילדל־שז גײספ איז רער פא־ם םוז פאלי,ס־ר*שוז. ״דער סעספע־;עצײנ פאר דערהויבז די פאפז צוס פענפ־שלעב• באװאיספזײז אין דער זי:ע־ספער פיסל צו בא־שאפז א לעבעדיקע ליפע־אפו־" איז 1918 האב איד נעװידפעפ פדאנכז א;אװעלע פון ילרל׳שז לעבז; די זאר ראפ זיך נער־וקט איז ױשגרנאל ״קאהיע ז־ אידעאללספ £ייס* ס ע״♦. איך האב נזדשיקפ אז עקזעפפליאר םוז סײן הע־צײליננ צו ס־אנס;. אח װי דער. אנהי׳ב 1919. באק־ם איך א נאר װארם בייװל פונס פײספער פיפ.אז ס