Literarishe bleter · 1924-11-14 · 28 (14.11.1924) · p. Seite 7

ט ש ט 1* 28 444 *אפ^ד. 15 נזןװעמבער 11 £רי;קומט-פןןר אין טעאטער צענמדאל, לעעזנא < דער ן טער ײד. פרימארגז• ראמער■ לו א ע . ו -1 נעיו—מעט די •טאפיגנעז םח בארירטז *יד. ראר&אז. י. עננעל א*ז דער אױסש־רוגנ פה די באמאוססע ילדד׳עע ארעלסטז רות לעוױאש משה רודינאװ און א שטרײך-רױארטעט בײש קלאװיר *. פישהויט. בייעם: צי ב>וק־םע: אין: ..ארבעםער״ װ־נקי״ (פ-עע־אזר )>). ״הזםירי' (נ*• יעװקל 19). דדזקער־םזור־יז (דז־עאנע (!13. י־םער.־פאר־־ז (םראםזמקע 13) אז; א־; פאריאנ ״דז װעים״ (נאװא• י־פ־ע 7). ביכער ארןזשורנאלד רעפערענמז־־בױרא ״ליטעדאר. בלעט.״ רעשעראםז: 1^13 ראציאנזש — כואך ראװיטיע 1\־14 ו ש י כ ל י ן — £.־ץ טארקיש 1\.15 נ ר י צ ע ־— ד״ר מ*נאל װיינערט * א ר א ם — די!ר ראיויט״ע 1\.16 ניא^יסטאק (אינתיהצרקיזאר) —; פרץ טארקיש 1\.22 נ ר י צ ע — אהח צ־יטאיז חרזגיעשאװ — פרץ טא־קיש ױאר׳שע — (אימ.--פא־*ין) — נ־אד ראװיסש 1 1^.23 פיאליםטאק (ליגת״הצרק־זאא) — טלר ראװיטיע 1\.28 אסטראװ — אהר; צײסלין 1\״29 ק א ל י ש — פר״ן טארקי׳ש ג ד י צ ע — נ. װײניג. װארשע (פריטארגז ״צענטראי4״) — טאד ראװיטיש 1 \.30 ביא^יםטאק (צ״נת״הציקיזאר) — אהרן צײםאי; 11\.6 נריצע — רעא פינקאטמ־יז ס א א נ י ם — פרץ טארקײש 11^12 א ס ט ר א װ — רער פונקעאער ח\.13 ג ר *צ ע — א. קאציזנע אםםראאענקא — פ־־ץ טארקיש ח\.19 א ס ט ר א װ — פרץ טאיקיש 1) \ .20 1נ י- * צ ע — ר״ר ט. נאיקסטאז ר א ד א ם — פרץ טארקיש 11\.27!נר י צ ע — י. טאספביים 2.1 אסטראװ — אאםער קאציזנע לעה־חארשטאטז״ימײדלאך בײ געז. ״אדצ״. דערם־ט װערם נעםאלדען, אז עם װערן אנגעניטען שילער־נם אייף די אבט־־לוננען םץ דאמען־שננ־דער״, היטן־פוצער", װעש־נװערײ אץ העפטערי.'. די לםודים װעלען פארקוםען א־ן ד־ נאנם־טאנ שעהץ באזונדער װעט זנין א קורס פון שנים־צייבנען פאר דאטען־שנגידערינס. ג?נויצ*< *ינטןרס**י5ם *ין רןניםסי־אניע *ין ניירן םץ בעזזלט*םט -ןיט*, זט*נ*ע ח: י{ ס*נ *ך חיץ שנת ניז 2 נןכנױטןנ. ־ײזע בובראנ־לונג א♦ גיטלי; ױאד •האט ערהאלםן *ױ אםע־־מע אגררם־ א״ם״אר ב־כפר• צװ־שן װעלבע עם נעפ־נם זיךז געבוגדן בראנדעםעם װערק 15 בענדער 78 זל. זשול װע־נם 4. 21״ טןןלכטזןיס 4 ״ 21. טשעצזןװם 4 . 1?, געטעס 4״ 21. זןןלאס 4״ 21, מןןיים רןןזענפעלדם 7״ 53״ פאליטישער טראקטאט שפינאזא 3 ( ״ או־םער רעם האבז םיר אויר או־ף לא• א;דעםערז או־םװאל פוז ד״ר יא;רעם'עם ב־בער. װ־ : ל־מג הײראם. םענעי. םר־־נד, ז־נד נע;ז די נאטור. ל־־רנ״״־אפס םוז א פרוי. װאם יעדעם ם״דא דארף װיםז א. אז. װ. פרײז פון יעדעם בוך נור 25,( זי. אלע װערק םוז ראםפא־עװםק־. א־צ־בא שעװ. זש־םלאװםק־. נאריי א. א״ נעו םאנםים װעלפ־געש־בםע אילוםפר־דט 12 בענרער. רוי פיאבפ־או׳םנאבע, הא־׳ב־ לעדעד״באנר. דארװינם אפשםאםוננ פוז םענפשז. םארקם קאפ־םאי םאיעלים נעשלעבפם־פיאנע איז נאר פ־ל װ׳בם־קע ב־בער. * יוסיו6** א נױס 1*סס7לונגלן ײןגדץס זיך גײ *? ביבהזןנדלינג 161)1^0)1^1131 (ווו3])1.גון₪גו ,111111111! .] ס*):)1ח*13)<#י 1 5299 ©׳*וסזז^ןס סןחס>( פארלא: ש. 'אמיבלןאװסהי י־ש־א^װ.־^ שויו דערשינען: ה. םיפנמפוױכש,, מיט פדער און שװערד ו־טע טייל—,5 זל. ״ ״ 4--טע ״ 4.25 ״ םאזא־ק ב־בי־אםעקי• םארםפל פרפױא: דיי ברוםט . י . . 90 גר. ♦ דערשינעז ״ש ו י ב ז״ ל־םעראר־יע נעזעלשאפםלעבע פלונ״בלעפער. רעדאק• פאר יעקב שם״נבערנ. ערשפער נוםער. אקםאבער 1924. םשערנאװ״ז■ אינהאלם: פוז דער רעדאקצ־ע — אל־עזר שם־־נ■ בערנ — דער אוםנליק. שלםה ב־קל — אונזער שולקאםף א םוד. אל־עזד שט־׳,- בערנ — קשאקעם. פשה אלפםאז — א ב״ז באנענעניש, יעקב נראפער — נעזאננ ביינאבפ. אנאםאי םראנם (נעק• ראלאנ). יעקב שט״נבערנ — פזנם בור ליד. נבגאה. גראםעסק״. אנאםאל פיאנם — פוז דעד שענק םוז דער קענ־ני, פעראק. י. םאננער — לידעד אוז בא• לאיז. יעקב שם״נבעי־נ — קולםורעלער םעגשעװיזם. אליעזר שםיינבערנ — בי י רי פודרוםל איז הו־ף. קולםור־בראנ־ק : יעקב פיבםאז. ליםעדארישע בלעטער. פאנאא־פ א־םםראס־. רוב־ז או־סשםע• לוננ. װ־לנער פדופע. ־עקב גראפעד. קױ.- טוי־פעדעראצ־ע. נאר אלע ב־ז־איצפ־קע פי־װז פוז פער־אד־שע יזר־שע ל־פערא• ר־שע או־םנאבז א־ז רוםעניע םאבט ״שו־בז" רעם בעספז א״נדרוק. או־םער- לעד עםפעם־ש. א־נערלער קעםפער־ש. װ־בר־רנדיק. ' ו נ נ. דאם ביז-א־צטיקע א־ז נעװעז פר־װ — דאם א־צם־קע איו אנזאנ! (או־םםירלעבע רעצענזיע איז רי נאענםםע :וםעו־ז). דערשלנעז נוםער 4 פוז ״נאװע זשיצ־ע״ אונםער דער רעדאקציע פוז רד. םא־ד באלאבאז. א־נהאלט : דר. 'אקאב האנדעל — אר־ער אוז םעםיפז (דער פראבלעם םוז שפיאד־קרובהישאםט). רר. ירםיהו פרענקעל — ב־אליקס י ״םנ־לק-אש״ אוז םלאװאצק־ם אגהעלי. ןדר. םאיי באלאבאז — קרא־ם א־ן י פו־ל;. פראם. לװװינ נ־ינעי — נעםהע; אוז די 'לרז. עםנואל ריננעלבלום — |ד• ילדז א־ז װארשע. םוז די בריװ צו:;םתתיהו בעיזאז. יעקב אפענשלאק — ו פו; די ילר״ עע פ־עאפע־־פראבלעמע;. ידר. םאיר באלאבא; — די נהעםאם פו; די פוילישע שפעם (לובליז טיפ 8 ביל■ רער). בעלעסר־סםיננ נעקראלאנ;. ברא• נ־ק און ביבל־אגראש־ע. — נ־שט אר־־ני נ״ענדיק א־ז עצם־ענ־ז ם<ז א או־סגאבע איז פויליש פאר ילדז (סוף־בל׳סוף װעים די ״נאווע זשיםשיע״ נעל״ענפ או־ם• שליסלעד פוז ילדז.״). קאגםםאטירן םיר נאבאםאל (נאכז דערשיינעז פיז נוםער 1. האנז פיר שויז ראסזעלבע נעטוז), אז דער בעלעםריסםישער ם״ל שם״ט באיז אושו ואופז נישם אויף דער הויר םוז זײז אױפגאבע. דאפ איז נישט קײז שאינל פוז דער ילדישער אוז העברעלששר ליפעראםור — דאפ זענעז צגפעליקע א־בערזעצוננעז או שום םיסטעם. װארסעװער כראניה ♦ פרנלםית דעם 31 אקפאבער, איז 1 גירנבערנ אוז ד״ר א״זנשסאם. איז לי■ בריד נלאזםאז א פ נ ע• י םערארישז םייל: נ. וױיגיק. יואל < ף ר ז קללן ריםלאנר. װאי ער ױעפ פאםםבױם, ק. םאלאראװםקא. י. קיר• ,א-ידעגנעז עםלעבע חרש־ם. א םאנ םאז. ש. װאילםאז איז ריבינשם״ז. ♦םשיחיאידעעז איז רער יידלשער ליםעראםיר — א. ד. ם. ל״עגם א. ל י ס װ א ק דינםםיק. דעם 11יםז ד. ח. איו םעםאל־פאר״ז. ♦ דעם 8־סז נאװ. האם רער ייננעד .א־ נלאזםאנם א&פארז האבז םערערע נ:־־ם אנלננעלארן דעם חבר נלאזםאז ןן״ אײנעם פין די װארשעװער בארם <־- םיאיז איםפראװיזירם נעװאדז א נם־םער נעזעננוננם־אװנפ. עס איז •••בט אויםנעשלאםז. אז חבד גלאזםא; דיכםער ב״נוש זילבעדשם״ז וועם אויף דעם צור־קװענ קללז אםעדיקע נעהאלםז א־ז לאקאל פוז ״רעדנערוננ• ך-ער בלללבז א קורצע צללפ איז פו־לז. פאר־־ן״ א רעצ־םאציע־פאריעזוננ פ־ז ♦ דער באקאנםער א־בעםער־ א•; זי־ז פאעםע ״ס אנ קפ• ה ע לענ ע ■ קילםוד־סועד ו ר ו ב ב ל פא־פ אפ אין א י נ ז לי'. נאענםםע םענ ק״ז פאלעםנױנע איז ^.םער־קע. ♦ זונפא:. רעם 9־םז ד. ח״ האם נעזאלם פארקיםעז איז ליםעראםז־פאד״ז ײ־ם י א פארלעזוגנ פיו ב. ז י נ נ ע ר א. ד. ם. רער באלקאז־קעםל. ציליב םעב שבת. דעם 16־םן :אװ״ בארקיסעז איז םעאםע־ ״צענפראל״ א קאםער־קאנצערם :עװידםעפ נישע סבות איז דער רעפעראם אפנע־ ל״נפ נעװארן. ♦ םיפװאד, דעם 12־פן. קוםס־פאר איז דדוקער־פאר״ן א םארלעזגננ פוז די׳ר ם. װ ײ ב ע ר ם א. ד. פ. ע ם ם ע• םיק פיז םאנ־םענלעבן לעבן פח ארבעטער. איז זעלבז םאנ אין דערנערוננ־פאר״ז: אײםיראװיםש: פאנארע איז נאנר,. ♦פד״פ־ק. דעם 14־םז נאװ. קיםפ• באר א־ז פראנע (זאפבקאװםקע 19) א ליפערארישע אװנם נעװידםעם דער שא־ פוננ פוז א נ א ם א ל פ ר א נ ס. םיװעלז רעפערירו ס. ד ו ב נ א װ־ע ר ל' ד. ׳. וױלנער איז נ. ש א ש ר א ן. ♦פרייםיק. דעם 14״סז נאװ״ קיםם־ פא־ איז לאקאל םון ״אונזער ה״םי' (קארםעליצקע 23) א פארלעזונג פיז ױננן דיבםער בײנוש זילבער ש ם ״ ז א ר. ם. ״א״ביק־פארםשפסע״. . ♦ רער װארשעװער ילדז״ עם שאפז פיז באריםפז קאםפאז־םאר ו א ל ע נ נ ל. סיװעלז זיד באפ״ליקז : לעװיאש, רודינאװ. א שםד״ר• -,װארפעם איז ב״ם קלאװיר : ה. פיש־ הויפ. דער קאנצעים ריפפ ארויס רעם נרעםםז אינםעדעס. די קינסםלעד לעװ■ ־אש־דור־נאױ האבז רל װאך נעז־ננעז איז לאדזש א םילנער־קאנצעדס, װאס האט נעהאפ א קאלאסאלז דעדפאל:. או־סם־רלעד םײ א־בעי עננעלז. ס״ אי־ 1 בער דעם אינםערעסאנפז קאנצערפ איו קוםענר־קז נוםער. ♦ ד־נםס־ק דעם 4־םז נאװ. א־זן פארנעקיםעז איז קאסינסק־ס פעאםער א פארלעזוננ פון ד״ר זשיםלאװםקי א. י ד. פ. ״ר י : ב י א י ם״. די םארלעזוננ האם נעהאפ. ור שםענריק. א ריזיקז דערפאלנ. א נענויעז באריכם װענן דעם רעפעדאם איז צוי קינפםיקז נוםער. א צור־םע פארלעזוננ םוז ד״ר זש־םלאװםק־ װעם פארקוםעז א־ז ועלבז פעאםער םיםױאך. -עם 2ע< שער קילפיר־אםם םרעם צי אײנ• םןדחאדם ר־דנײססיקעך צואררענעז א ר־' ק ו נ ם ט־א װ נ פ ז קאםףי םיו'ילדזשז פא לק״ פאר ילרישע ארבעםער. די 5 אװנ־ז װעלז פאיקוסען ־ערע ציױ־םע , י 5 ך װאר און װעלן זײז נעװ־רםעס ר־ פא־• נעע־1נס .עו)יוז ,,ד,,־עו ש־רענע פארםען אין ריבםוננעז א'ז רער קונםם (ארכ־םעקםור, סקינפםור אוז $3;־־־80 בײ דער .קילטוריליגע• נענויערס.־אין אונוער לעצםען ״דישן קאטאראנ א *1 פאדערט אים בחנם בונהענדלער, ביבליןוטעקן, פארײנען - ראבאט. ־־£9 1) אזױ װ־ לעצםנם חזרז זיר אפט א־• בער פאלז םוז םארחתםענען ביבל־אםעק• לאקאלז אוז קאנפ־סק־רז ב־בער. בעםז םיר איםבאד־נקם, או די פארװאלפוננעז זאלז ב״ם פאדםאכז דעם לאקאל אדעד קאנפ־סקירז ב־בער פאדערז. אז םזאלן צוזאפענגעשםעלם װערז פראםאקארז. קאפ־עם בעםז ם־ר באלד צו אונז א־ בערצזש־קז. 2) ם־ר םאבז או־שםערקזאם. אז א! סר ביבל־אפעקז האבז נאר ביזז היינ■ םיקז םאנ נישם רענולירם ר• פראנע םון ז״ער לענאליזאציע. ראם םירם צו שװערע קאםפל־קאצ־עם או; ם־ילםאל אפילו צום של־םז םוז דער ב־בליאםעק. םיר פאררען דער־בער או־ף אלע ביבליא׳ םעקז. װאס האבז נאד ביז א־צט נישס רערלאנגט ק״ן סםאםוםז. ז״ זאלז מיבף ארויםפאדערז פיז ביבל־אפעקז״צענםר נארםאל״םפאפופ;. 3) אלע ביבליאםעקז. װאם וױלז םאכז נרעםערע באשםעלוננעז או־ף ב־■ :ע־. קענעז ז־ר װענדז צים צענפ־ אוז ר־ באשםעלינגעז װעלז אױסנעפ־רט װערז ם־ם דעם םאקם־םים־ראבאס. 4) װעז די ביבליאםעקז װ־לז םאבז באשםעלוננען אויף פוילישע ביבער. בעםן םיר אינז םעלרז די םיםזב װאם איז באשפיםפ אוז דעם א־ט בינער. דאז װעלז םיר שױז ציזאםענשטעלז רעם צעםל. ביבליאםעק־צענםר ן סעקדעםאריאפ. װארשתג גאװאליפקי 41. װ. 6. םאלערײ). נאזונדערע אויפםערקזאם־ ק״ס װעפ נעלײנם װערז אויף רעד קונסם איז באצונ צום לעבז םון ארבע• םער אוז ארבעםנד־קער אינםערינעגז. די קינםם״אװנסז וחזלז א״ננעאידנפ װערן אױף װאלננדיקז אוםז: עס װעם פאו־קיםעז א רעפעדאס םיו א םפעצ־א• ליםם א ק־נםפלער, דער רעפעדאט װעס אילוסםו־־רם װערז ם־ם נעהעריקע ביל־ דער איז נאנז רעםעראם װעם ז״ז א פרי־ער םיינוננם״אויסםױש צװישז רי צוהערעו־. ♦ א־; װארשע איז א־צם פאו ■ ענדיקפ נעװארז א פוליש 'ידישער פזלם אונםער; נאםעז: ׳״ד! ס יםם אנ' ע ם ע נ ם ש ה ײ פ״. א־נם דאזיקז םילם. אויםנעאדבעם נעװאדז . װערז באר־רפ רי יזד , צױננעז. אינם זיז םו 1נ״דע פעלקער װערן באהאנרלם. װ• םעגפשז, װעלבע לעבז דורות־לאננ אויף א״ז עדד. דער ח|)וליזאפאר םוו ש־לם איז הי ר י ז ם %ו; רעזשי — הי קובארםקי; . אינם *נםאםבל פינורירז זײ נעםעז פוז אננזועעגע פוילזשע קינםםלער. װ• װאנרא םעטיאשקאװא. עװא קונצע• ו װיםש. יאנינא ראװייז-םקיבינםקא. ױיעף ך< רער סיז א*ז װעצבער דזרך קריסס;. -06 ■פוילזשע עדזגנ. ם*רבריר נעעפנפ;עװארז דער אוניװערזיםעם נ״ דער ציונ •■ םפישער ארנאנױאציע. די לעקצייס האנו זיר שויו אננעהױבז. װעלבע סבות האלםז אפ די ״קולפור־ל־נע״ צו עפעגעז איר םאלקם-אונ־װערזיפעט. װאס האם איז םאריקז סעזאן אזוי דערפאלנרײד נעאדבעם? ם־ר װילז אוו האםז צי ריאנז אויף אם דער באש״דענער םראנע דעם א״נציק״םענלעבן עגםפער : עפענעז רעם פאלקס-אוגיװערזיםעס ב״ דער _£ילפור<לינע". ♦ פר״םיק דעם 7<םז נאװ. האם רער אקאדעם־שער קאם־פעפ שוז דער הזלפס-שיל-אקצ־ע א״ננעאררנם א־ן לא■ קאל פגז דער יזדזשער אקאדעםיששר ה״ם א פארלעזיננ פיז ה. ד. נ א ם ב ע ר נ א. ד. פ. ״ד ע ר פ א ד ב א ר * נענער סוד םוז פרצים שאפז״. ♦ פר״ם־ק צונאבסס. ד. 7>םז נאװ. איז פארנעקוםעז איז פעאםער ״צענם■ ראל״ א ליפערארישער אװגט נעװיד■ סעם דער 20<יעריקער ליםע רארישער םעט־קײם פוז רוד א ־י ה א ר ז. ם־ם דעםעראםז װענז דוד אײנוזארנם שאםז זענעז ארו־סנעטרעםז: יעקב פאם איז ש. םענדלסאז. ד־ רערנער האבז באםאנס דעם בארו־ערלענז פאקפ. װאס א״נהארז װיילט נ־שם איז רער םביבה םגן ־עני׳ג װאס םייערז ז״ז םא■ לענם. זםרה ועלינשעלד האפ נעױננעז איינוזארנם לידעד. אקאםפאנירם הא9 דער האם דער דראמאםישער ש־לער װאלפסאז. דער זאל א־ז נעװעז פול. ו קאסארבינסקי. קובארסקי. יאראםש. ס* ״״״י־ י״י״יײי יײ״״יי״ יײ י קאנמקי. םרעבזשיצקי. ש#ר<*װסה• *. א. ♦ די *ויסשפעצוגג שון די שגת. דעם ד• איז איז ן גיאדער םון יצחק ליכפענעסײן 1מז*ח#נרייז *וגיחמוױן '״*ייײי יייי אין א*דזע ה**־ ... . זעלבע בילדעד זענעז שיױ אד־בערנע■ ש־קם נעװארז קײז װארשזג מאי זיי װעלז אויםנעשםעלט װעי־ז איז לאקאל םוז רער יזדישער קינסם״אויםשםעליננ. ♦ דער ם ב ס ו ד צוױשן א ר * ס־סםן׳שאי״ו און ד־ װאו־שעװער י ױדזשע ם ע א ט ע ר ז אױ שבת םארזצ■ אפאנירם האם פר־ז םארקיש איז *יז ד־קם נעװארן. ני־דע צדר־ם האבז ז־ד א לעננערער רעדע באוװזז. י״ י■, 8עי• י אונםערנעװארפז דעם אורפ״ל פוז םפעקט־װן םין דער ־לד. לים׳ר־אםײ! װארשעװעד קולםור־אפם. װעלז דעםאלם ז״ז נוםזג װעז םעז ײע0' ♦ די נאקאנםע ארס־סטז פוז װ״נ־קער םראבסז װענז רעם. ם" י״י . ״װ־קם״ נאדיק איז לערערםאז רעפער־עגם וױ או־ר זייז אפאנענפ ״', האבז אינטערנעשריבז אז אפםאר ם־ט םיס נרויסער אויםםערקזאםקי־ם איים■ רער יזדנשער אפערעפע איז קאםינםק־ס ליםעדאפז־םאר״ז. אונסערז םאיזית םיז! איז לאדזש האם זיר שוױ נעשלאסז. די פרת פארקיש. פארנעקוםעז א פארלע■ זיננ פיז ז ר י ב ב ל א. ד. ם. ״צ י ה א ם די יידישע ליפעראםור א צו< קינםם?" דער זאל איבערפילם. וריבבלים אויסםיריננעז זענעו נעװעז אינםערעםאנם. נור דאר אב־סל צי אי־נו״םינ. . סעאםער, װאו וי' װעלז פקרוב אי־פ נעהעדפ נעװארז םיז נרו־סז עולם. ♦ שבת. דעם 8<םז. איז א־ז םעאטער םדעםז ״צענפראלי' נענעבן נעװאר; אז ״ארבע־, ♦ די װאד האבז זיר נעעפנט איז םער״צ״םיננ״ אױ לעבעדיקז װאים. לאקאל פי; פאלקס״שול (קארםעליצקא איז פיבליציםםיש; ם״ל האבן זיד בא• 291) קורסן םאר ילרישער נע ס״ליקם זריבבל. ביקסבוים. יוסף לעוי. ישיבםע איז ליםעראפור.