Literarishe bleter · 1924-11-14 · 28 (14.11.1924) · p. Seite 6

28 *י״ ט א בריוו אין רעדאהציע 11 זייעד ת?יבע רעדאקציע! הנם די עםנםצעכק״ס א•? יבױז בזן, קאנט. אז איד האב נישם םער קײ שום שייכזית צום םאדאאנ ״קי^פוד, אינע״ נעםיז איר םאר נו־פיק צוזנונע:• אײניקע םרפים. איד בי1 ארויםנעטראטז םון דעי פארװאאםוננ פוז םארלאנ ״קולםור.■ נעיי. הז םוז דער קאײנער אוז הז םון דעד נרויסער. פיס דר״ חרשים צוריק 1נאד (דעם 7/8). ן דעםזעאבז דאםום ניז איד ארויסנע יםראסז אויר םוז דעם םאענום םיז ק.< איד האב נאײד םוז אנהויב נישם םםכיב נעװעז םים די נײע יםודוית. אויף <חזא< כע די קיא. א־ז איבערנעבויפ נעװאר; איד האב אבער נעהאפפ. אז םים דעד צײם װעם די ק.< ארויף אויף דעם װענ פוז דער פריערדיקער איניציאםיװ׳נרו׳ פע. א״דעד האב איד זיד סועה נעװע:. אוז ערקאער איצפ עםנסאעד םײן פעוד,. דאס איז די םיבה. םארװאס איד בײ ארויםגעםראםז אויד םוז םאענום. איד דאנק פארויס םים דדך־ארץ ז. םאםד. 111 חברים! םיז אז אינפאי־םאציע א־ז ..איס באעסעדי' 26—25 ־%. װענז םײז אעצ־ סעי פאדאעזוננ איז װאייכעװער איסע־ ראםז־פאר״ז דעדנ״ איר םיס פאר. װאונדעיוננ. אז איר ביז באוםרשפ ״נע. קוםעז א״נינעדםאםז (?) איז א קאנ■ םאיקפ םיםז עואם״. דאס איז אחאיםין נייכם דיכפיק אוז איז גישט םער װי א פאנפאזיע. םאר קעדם, װי ארע ם״נע פאראעזוננעז. איז אויד דעד דאזיקער רעפעדאס (װענז יכםד) אדורד בײ דעי םואפםעי אויפ■ םעדקזאםק״ם אוז צופרידנק״ם םונים נאנצז עואם. א חױז פוז צוױי אפאנענםז. װאם איר האב זיי יכארםעד געענם■ פערפ. װייא אויסער װאס ז״ האבז נערעם נ״כפ צו דער זאר. האבז זי• גאר נעיכםערם ם־ם צװ״כנרוםז םײז יכאים־רעדזג זאא אי־ד ביי דער נעאעננהיים ביױ םערקם װעיז. אאס איאוסםראציע צו אונזערע װארשעװער םנהנים. דער פאקפ. װאם דוקא דער פויאײכ״יזדישעד ..נאש פשענאאנד״ יזאפ װענז םײז רעפעראם נענעבז א נרויסז אויםפיר, אעכז באדיכם. אין דעד צ״ם. װאם ד• יזד״כע צײםיננעז האבז נעיכװינז. װץא םיאיז שויז אזא םנהנ. נייכם צי נעבז קײז יכים באריכם װענז א איפערארי. שער םאראעזוננ. םים חבר״נרים אהרז צ ״םאיז. ח. ח. װעז װעם ־כױז א סוף נעםעז צי דעם? די נעזעא־כאפפ ״םאז״ האם א״נ־; נעארדנם א היניענישע אויסשסעאענ איז! װארשע. בײ די ארעםע םענאעכקײפז. ן װאפ די נעזעאשאפפ םאדםאנם. איז; דאפ א״נאר־נעז פוז אזא אוים״כםעאוננ \ נעװעז עא צד היותר םוב. אאץ ׳כײז. | פיין. ד' צאא באזוכערס איז סאקע נע״ װעז גענונ נרו־ס. איז עס פאדשם״פ זיד — די םערהיים םאחינו בני ייכראא. : א״ז קא״ניקײם האם אבעד דארפן נע■ : פעאס: אויף ק״ז אייז עקםפאנאם. דיאנדאם. םאבעאע איז ני״כם נעװעז ק״ז ״דזדוער אױםיכדיפם. אאץ אויף פויאי־כ. ״די נעזעא״כאםם אויף צי םאר״ ״כפד״פן קונספ בײ ילדז״ ארדנפ אייז םוז צײפ אױסשםעיוננעז םיו די ארבעפז פוז ילדישע קינםםאעד. דאכם פיר. די םיםפאפישסםע נעזעאיכאפט. װאפ עם קעז נאר ז״ז בײ אינז ילדז, אאםיר זיד אבער אר־בערכאפז אינם היכא פיז ילדלשעד קונםט (אויף דער פאי אעצפער אויפשסעאיננ) װי זעפ עם דאיפז אוים? אײדער די זעאבע קאאה. א ברכה איבער א ילדלשז װארפ איז ״כװער נעװעז צו פאכז. רעצפנפ האבז םיר נעא״ענפ. אז איז א פזאריקער שער איז נעא״נם נעװאדז דעי נרונפ־״כפ״ז פאי־ א ׳לדי״כער אקא־ דעפײכער הויז. אויף דער ם״ערוננ האפ פעז נעיעפ נאד פויאיש. אויב דער פונראפענפ איז שױז נע■ װעז א נישפײלדישעד, װ• װעפ עם שויז או־םזעז פיפ דער ילדי״כער ״כפי־אד איז די װעגפ פוז אונזערע שםוד־רנדע. איז פאונ נעניפעז װעאז די אאע אוים־ נעדעכנםע פאקפז זיד אויסװ״זז פאד קאײניקייפז. עם איז אבער פאראז אז אאפע־ באא: ״עבירה נורדת עבירה״. איינס ״כאעפפ דאס צװײםע אוז םוז די אאע קא״ניק״םז װעאז אויםװאקסז נאנץ נדויםע פעש־ם אוז פיר אאײז װעאז אפיכר פוזז עסז די םרוכס. פיר םירז אם ער־כפ אז עקשנתדיקז קאפף פאר דער אנעדקענוננ פון ילדיש אאס א נא״כבארעכפיקסע ״כפראר איז די פאוכה״אינםםיפיציעס. פא זאאז םיר כאםש אא״ז זײז אויסנעהאאםז איז אכא הפחות זאא די ילדישע ״כפדאר איז אינ■ זערע איינענע א־נסםיפוצ־עם פארנעפעז דעם בכבודיקז ארט. װי עם פארנעפפ פויאלש ב״ די פאאיאקז. דײפש ב" די ד״םשז. אין דאז װעז םיר זײ פים אז אפת קענעז אנדיפז ילדלשע. א• מ. שײנמאן צווײ דאקומענטן "*¥1011.1 ז׳*י׳*,^*♦* ^יץ/ "7 ײו י־־״ז׳יא ײױ*■ - יי־-^ 0 ׳*״■"1^1 **״״'״־״־ •״ ״״״-׳״ + £ ס 8״*)״״•4> •*)•1 ו1*1!•אוז *•4 ו1>וו1ם*)ס1ו1 )41<יסססץ) ו1םזנ14סק•'. 1,ץםונ1זןוס *1ו ס ,)1*ו1ו ס ^■־יל •־■סוסס■^■^״ )<זו)ק*ו •04 .|)וו1ואס^ן1 *■)■)•••)<! ס ןץסס■•■■! 1) ^•וססקX1!(•1 1 ז■*■ •*■ :*)•סעק ס4*ז 2 .ווסס|זו) .זוו 1 ז*))1) *1• >ו*ו- •1״יק 4• •■••1^1 1ו1ס1?■*<4ז**סו ■1 ■1■ א ץ ס ן 7*סו*4ס .*ס4ס■ )••( •1 ,ס&ץ) אססו1>5 .■ 1 ס ק ס1ס*1*1 ץ)*ז^ (•* 14ו4|וו 4*1* *ו• •*, 1• 0)*ו ,ססאפאץ)• 1•*( ס4*ן —<ץוזו<1<ק• 1*4■ |••1411 ס)0 ססס<4ס1ססאסץ 1ו1ןחק•***: *>4*4 ■)-* 1*0 1*1 )•*( ץ**נ*4ס *ײ• **<*■ ,ץ1*1*)*סק ו*ס ססס*ק ץחק ץוו■* 1*7— | ו(פ*ח(■)■•, (• אסיםיאירס• הינםערפײא פויאי׳טז יידנסים. אניי בארביס ׳טרײבמ א*ז צװײםז א&זאץ פח זײז בריװ צים װארימװער ..ציסעראפז־פארײז״ װענז דער ידדי־שער איברעזעצוננ פיז זײז װעריז: ״איד פיז נאיקאער עו קזםעז אזוי ארים (דמ־ר דעד איבערזעצוננ איז ײדיש! רעד.) איז קאגםאיופ סיס א פובצירוום. פאר װעצכז איר האב אופענדאער פיר כבוד אה פיכיפאפיע״ אזז ״װיאדאפאיכצי איפעראצקיע" האפ א דעצירירסע אח אנדערע יעפע״ צוננ. אײז םרײספ, װאס די ״װיאדא״ פא׳שצי איפעראצקיע״ רעםרעזעגסירפ נײשס דאס פױ^גסום. נור (ארוב) דעם נזדעפדםז. האאבנעישםדפז אח נאנצ״ *יזליססןק, 1. נ?ײ״ 1924 שבת-אױבס *ו דער גזנםץר *ויפ6יריננ 6ין י. ס. נ״ימגס דר*סע בענקספו גײצם :אד אביסא נופז סיייעז ׳עבת־אױבס? אינס דיר גײצס דער פעם םיז נאכז שבתדיקן יעאאף. װעז די פאפע אדער באבע האכ דיר צונעפראנז א פעאערא כײפ 9ילות נעניאאם איז פ*ם אעבעדיקע *ירות באדעקפ? א פאגיענקע א בארנע פיז דייז סעד־א. א 9אד נרויסע םערקײעע פאויפעז. א בינסא רויפע װדנפעאער. אנרעס. א ע־א — א פײנע אראבעסק. װארום אזוי האפ ישוין נאט זי_יז װעאט באיעאפז. קאײגזג חײפײטע איכם זע־ געז אחז פײערער. װי די סאראן־איכס. אח י. ם. נײפאז האפ ראס םעאערא דעראאנגס פים פיפער איכזג פיפ עפעס א פאפעיעער יעסע־האגפ. אב־ער צו״פיא ׳עפע. עס איז אזוי צו זאנז א פאאקספים־ אעבע פיספעריע איז די־ט אקכז נענופעז פח די אעצפע :;דעעענײעז. עס יעפאצירפ דארפ אדום דער *עאםז פח אונזער פאחפה־זעאנער. די פופערס און פעב־ כער, ײאס רעח איבער; זיעאנעד. אח גאר סצזעעס. דאס רופז ארר-ס ערנספע •עטי* פוגג. או; אזױ איז ־אס נע־טפרעד פ־ז צװיס; בײדע?*:פציערינס א פ־ספעריע• וע האנדאוגנ. רראס יעפאנפ אח ציכ ארדעק אי; א איײער פרויעריקער יטאפז־ װע?- די פיפז אח הױאפזעכאער ד־ יעאראך איז פא?קספיפאער װי פיז פאילס־פויא אױסנענאס;. צגיפנװפז ב?יצפ רורך א פיספיח־פאײוספיפלעכער קאאגנ. ראס פיאפ זיד אפפ פאקע בפ רע־ *טבת־אריבס •עפיפוגנ. ודאר נײפא;?אפ אגגעצינר; איבער די קע2 פח די ־עאדן עפעס אזא רוארהאפפיק םצער. עפעס אזא אויסנעצײכבכעז אקװא׳־עא פיז פארבז, ראס דו װערספ צוגעבונד; צו דער סיפואציע איז װע-־ספ אאײז א סבת־אויבס קינד. א פ־םער *פפד־ר. װאס האפ אױר א | פאאקספיפאענז װערפ, א*ז רי פאערער״: םױז. װאס װערם צוגעקאאפכ צו רע־ יואגפ. פאר ד*. װאס זענען נעבויר; נע־ װארן אייז״ דעי־ קגי פח ילחשע אע״ נעניז איז נערענקז װאסעד װירקתג די פאעדער־פױז האפ נעהאם אױף זײער קינדיש; אעבז. אױך רי אויסנעצייכגםע פשיח־סצענע איז םארביק. דער ניעס־ פער פעאעי איז אבער ראס. װאס די סצענעס איז ־יאאאנז זענעז צוצוינז ער־ סערװײז אאננװײאינ אח א־בערנעחזרס. יאס *עװאנפ אפ זײער• רעם סארביקז פא?קספיפאער־.־ײכז פאז. װאס האפ נע״ קאנפ קאגצענפרירפ װערז. איז אײז אקפ. עדפערװײז, *עװאכפ אויך אפ דעם אײנדרוק דאס. װאס נײ״ -א; האפ אביסא נעתאאנז אויף עפעקפז. צ. .ב ח. דאס :•־ויסע פײער פיז דער הבראה *סבי־ז׳צינאנפס. רי ׳עפי־ פהנ םח קריש איז נישס געגונ ייריש־ ׳־ינכיק איז עס האכ נעקאנפ נענעבז װערז פער פאאקס־פיפאענז פאפאס. ױסח װינאגראדאװ <צו זײן אנקומען קײן פוילןז א?ס שיאע•־, גאר אאס ערשפ־קאאסיקער אפערע־זיננער. װעאנער איז אננאזשיי־פ נעודאי־ז איז פעאפער ״אא־סקאאא״ איז פיאאז אויף א רײ נאספראאז. װעאנע ע־ האאפ נאענצנר אויס. שפעפער זיננפ ע־ א*ז א־עס אין רובינשפײנס איז פשאיקאװםקיס אפערעס. װינאנ־אראװ װעים א שםידבד אין ־אפאאסייקז :רייסז ריסאאנר. אאס :אציאנאחן־ ילד. באפרידיקם ער זיד נ*שפ באויז פיפ זײז נרויסער ארפיס־ כישעד קאריעי־ע. נור זינפ אויס צו זײן פעפיק אויפז נעביפ פיז דער יידלשער קיאפור איז חאופפ װענז שאפז א ילדלשע אפע־ע. ער פ־אנפ זיד אאננ ארום םיםן ראזיקז נעיאנק. אכע־ איז רוםאאנר איז עס רעפאאפ אונפענאעד נעװעז צי פאװװירקי^עכז צואיב פעכגישע אוז פא־ נאר דעם גרויסז עי־פא?:. װאפ װינא״ נרא־אװ האפ זײפ ררײ יאר נעהאפ איז םיא שפעפ םוז די פא־אײניקפע שפאפז. קופפ ער די פעכ קײז פויאז אױף נאר א קורצע צײפ אח *יעפ אויפפיעפ• אויף עפאעכע קאגצע־פז. רער נאפע; יי־נאגראל-אװ איז שױז פוז ־זגנ נעװארן א באנריף. װעאנער פא־יע־פע־פ פיפ זי־ א נאגצע. פוזי־ קאאישע עפאנ־יב בפעפ א פע־פא *אר־ הוניעדם איז װינאנ־א־אװ נעשפאנע; א*ז דעי שפי״ז פוז רי נ־עספע רוסישע אוז םערב־אײראפעלשע אפעיז־סצעבעס אוז א דאנק זײז קאי^׳אסאא; ריאעפיש; בא־יסאז און פײע־ריקז פעפפעראפענכ. איז ער אופעפוס באקרױנכ נעװא־ז >אס עישס־קאאםיקע אפערע־קראםס. אזוי װי אנרע־ע באייפפ נעװארענע יידלשע זיננער אח פוזיקער. האס אויר *וש*י װינאניאראװ. אײ; פעאה האפ ראס װערק. פראץ א*יע ניױסע פעאערז״ ראס. װעז דו פארפאכספ דאס בוד באײבפ דיר עפעס שפײז פאר די אוינז א כאג אח צװײ אוז דרײ עס פאאנפערס זיר דיר עפעס א נשפה פוי אזעאכע צװײ איכס־ציערינס אח פח א פאערעי־־פויז. ראס איז שױז דער בעסכער סיפז. אז רער פאס א*ז נישם פוסכ אח אז איז איס איז דא װײן. קויס גע־זצקנמו :אר אפיאי דעם ריח פוז װײז. או; ראה פעאערא שבתיאויבס. װאס נײפאז האפ אונז דעראאננפ. באײבס אינז. עס באײבפ עפעס א פיז זוניקער 1 ריח פון קינרער״יארז פיפ רי אאפ־ פיעגקישע שבת־אױבס־םעאעראער. ו עפעס װי ראזע שפראאז קנאאז אהער 1 רי שפיפוגנעז פוז אונטער ד• פײאםאא י זאפפיקע ריאיאגז אוז פ־ספעדיעזע י שצענעס. גײפאז אבער פח דורכויס די נאנצע זאר בארקידצז. זי װעס נעװיס םיא פעד | ,נעװיגעז דעדפיפ און די זײר כאראקםע־;;ריספישע סצענעס װעאז װי א פארביקע! איאבעסק באײכז. איפישע סבות. עי פא׳־פ ־שפעפעי קײז?אניא;. װאי. א ראנק זײנע עיפארנ־ *ײנע נאספ־אא; איז אפעח־פעאפע־ ״קאגװענפ נאררז*'. באקופפ ער נרויס באקאנפשאפפ פיפ אײנפאוסיײנע ילח־ שע פע־זענאענקײפ;. באזונדער פיפ א באװאיספ; פעצעגאס נעננארד. םיפ װעפענס היאף עס נעאיננס אים צי פאר־ װירקאענז זײז *אגנ־יעריקז חאום. נא־ פא׳־שירעע פענגישע פארב׳־ײ״ פובנעז איז א־ז?אניא:. איז פעאפע־ ״קיננפ פ׳עפפ־־" צים עישפז פאא אױפ־ נעפייכ נעװאיז װעידיס ״ריקאאעכא״ איז ילריש. רעי עיפאאנ איז נעװעז קא־ חונא" אויף רעי־ ילרלשער גאס אי• אאנרא־ איז פשיפ נעװעז יוס־כובדיק. פיפ א קײצע־ צײפ שפעכעד איז א;*םנעפירפ געװאח ײעשײש ״פאסק•־־ באא,*.;ינא׳ס ״פאיספ*/ רובינשפײנס ..פאקאבעער**. ־אסיניס ״בא׳־בעי פוז סעװיא״ (צי־ואיק סעװיאסקי). פשאי־ קאװסקיס ״פאזעפיא״ אוז אנ־. איז ־*עי אקופאציע־צײס האפ וױ״ נאנ־אראװ קאנצזעפ־ירפ איל ח נרע־ סע־ע שפעפ פיז ציפע און קויאאנד. נאױ דער װידעיאױםבױמג םח דעי פויאישע־ פאונה ק<פס עי איז 1920 קײן פויאז. רא רערנרײנס דער זיננער א ניױסז פרייפף איז זײנע קאנצעיפז. א• ל ד הינינראדאװ אננעהױבן זײז פודקאאישע קאדיע־ע אאס פשויר בײ ־י באי־יפכע וױאנער רזניב ישיאא פ־נאאאװסקי. קופער אח פיצע אב־אס פ<ז ארעס. שפאפענדיק פח אז אננעזעעגעי ילרלשע־ םאפיאיע איז װיאגזג באקופפ װינאגראראױ א ילרלשע עי־ציוננ אױ פ־עכ שפעפע־ ארײ; א*ז װיינע־ יל־לשל אע־ער־אינספיפופ. איז באשעיפ װינאג־א־אד: צי האב• פזא. קײן װ*אנע איז נ־אר געקיפע: יעי פאסקװע־ פיאיאנעי פאאיאקאװ. װע־4־ כער האפ באזינפ ־עס איגספיכױכ אי• צופעאיק נעהע־פ װינאג־א-אדס שפיפע. דאס האפ איס שפאיק פא־א׳נפע־ע־ סייפ. ע־ יאפ א*ם כױפנענופע: קײ; פאסקייע. כ־י איס צי געב; א פיזי־ קא־־־שע אױסביארוננ. דא־פ האפ ע־ איס נעאע־גפ ב־יס א־פאאיענישז גע״ זזתנ־פראפעסאי קאאװאגי. שפעפע־ ארױסגעשיקפ קײ: פיאאז. װאי װינא־ נראדאװ האפ שפי־ירפ. פח ־איפ װעיפ װ־נאנ־אראװ אײננעאאח איז רער נרויסע־ אפעיע קײן פאסקװע צי• זיננעז ערשפע פאדפיעס אוז פין דא; הויבפ זיד אז זײ; איכ־ספישע קאייעיע. ער זיננפ פיכ נ־ויס עיפא־^נ איז פעפעיבירנ. פאסקװע. ארעס אח אנרע־ רע נרויסע שפע־כ. פא־כ דעינאך װי־ דער קײן איפאאיעז. אבעד שױז נישכ 1 ױאל מאססבוים; ■וי^ו^ו^ו^ו■ו■ו■ו^ו^ו■ו^ו■ו^ו■ו■ *>**<■ לעװיאש-רודינאװ- 5$ קאנצערט זדארש״ - פ ר א צ מ ק ו ט נ פ 5!־טן נאיועמבער 21יטן . 22 .