Literarishe bleter · 1924-11-07 · 27 (7.11.1924) · p. Seite 5

ט ש ט 27 6י׳ אביםל טעאטער אפיהורסות או־ר פזז ז״ז זנזס >( ..פערזיגנרצענסג־מ״. יעמיים איש פיעומ נ״זזם א;. עי זאא דך דארם צאזז פזן עםיעז אמוז״רז. ער זאל םארנעסז. נאמיע נאר אױף א רנוג זגיז װעצט־שםאו״ן אוז דעם רים םוז דער נ־עמר. ער האו זיר נ״םפ א־בערנעםז אב־ װעםעז איז רער האנם ארםז. װי. צםנזצ. דער םארעמפיקער ,.מ׳טר. גוצם״ — ער איז אפנעהיםז אוז צאננװמציה. ער האם אדנאניזירט איז זיר א פא׳ סיװז װידערעזטאנד יזענן דעם הוםאר א־ז יעדער םארם און זגינע האד־םוםהוצז האצם ער ׳ניכענריק יניםמף־אננעעוינן, זײ זאצז זיר חציצדז נייטט א ריר טיז. ער זיעם איז טעאפע- אזוי װ' יענעד ייר. רעד :נייזער םצםד. װאס ׳*םחת־הורה. ביעעת חםידים זענעז נעװעז בניצוםיז אוז האבז נעטאנצם צעהוציעפ אוז ם־ייצער. םיזענם ער זיך זיצז אויף צו צהכעים ב״ א זמם אוז צעדנעז רעמאיזם א פרק םיםניות. עד האט םמנם נעהאם יעמחזת. אזוי איז אויר דער איגםעצינענם. ער םיצט זיר אם בעםפז איז — ׳כלעכטער ׳מםיםוננ. איז יזדײכן פעאםער נעםעיז אים אם ם״נםםו ד־ יעםיק ם־ם רער ם־ארבאייע־ ציםערארי׳םער מיא־עװקע. ר• אמזימ ׳עעםםעצים אוז ־עקי יעפידם, יענע פאעט״כע יזאװאריעם. -ואס האבו אננעםאכם אזא װיםםז ם׳עאר איז דער ליפעדאםור איז איבערנעצאזם הינםער זיר םרה׳סחורה םאר א נאגצז דורם װענן. קענז רער ראזיקער י־פעראר״עער מרה יעחורה איז ״םעאםע־״׳איז׳קונםם•■ םוז םעז קעמםז. די איגע־צעכע אעבנם׳ א־מפאםעניז םת דעם אינםעצינענם םאד נ״עט װערז קייז — קונסמ־ריכםוננ. אררנה: םעז םײ א־ם צװיננן. ע־ זאי זיד בעצ־ברחו אםוזירז. װארים איז תוד נענוםע;. װאים ער ראר נעבער אזייז אויך םז הםהם נעװאיט אמאי א יאר טוז — ער יעעמם זיד נאר איז האט כורא. אז םיװעט א־ם האיםז םא־ א יעונדיםם. עד זיצט פיפ א בייזער נשמה. א מאנערקע, װעי:ע יאזם אים נ״עט אויםהויבז דעם קאפ. םיז אט רער ״נשםה״ דארף םעז אים אביםי ארו־םהעיםז. םעז םוז אים העיםז װערז י מ כ ט ז י נ י ק איז םעז פוז אים באזונרערם אויף א פאסיקז אוםז קיאר םאכז רעם םיםז חייוק צװישז ערנםםקמם אוז םרה׳יעחורה. די א״ננםיעכע ס ה י ר ה צװישז די צװ״ באגריםז. ראם איז צום ם"י אויר ד־ אױםנא׳ )בע םיז ״אינזער קימזי״ איז װיז. ״אונזער קי״זי איז א םיז ייטעיא׳ רישעז־ קאבארעפ״ װאס איז איצס נע׳ נרינדעם נעװארז איז װיז איז װאם זמז ציי איז. צו ״עאםז אז אםמאםםערע םיז •זדישער םרײיעכקמם נישם םים װאוי׳ גאדער או־םנעיאםנקמט, נאר רװקא םים ק־נספיערישע ם־טיע;. איו א קי״נעם. ארעםעז זאי פיס א ז״ער באיע״רענעד בינע אז דעקארא׳ ציעם. אוז פיס קוייםז. װאס םעז קאו ז״ שויז אבםאיום נ״עט םער ״רמםז"— װייז םיר װמזז יזדישע ״קי״ז׳קונסט". ה י ם א ר דארף אוז װעם זמז רא רער הערשנריקעד עיעםעגם. ש י ו ם ע י י כ מם מאנא־אנ;. םצענעם. א״נ׳ אקםע־ם. אינםצעניזירסע םאיקם־יירער. יזד״שע זשאנר־ב־ירער א. אז. װ. זענעז ה״נם אוז װעיז אויר ז״ז יעפעםעי דער פראנ־אם םיז ״אינזער ק״מזי״ ךי עריעםע אװנםז האבז נעהאפ דעם באװאוםםז ״מא־איישז״ ערםאינ. רער קי״נע־ אבער ז״ער װע־פםויער אנםאםבי נא־אנטי־פ רעם ק־נםםיעד־שן ניװא םוז רעד ראזיקער אינםערנעםוננ. איז רעם אנםאמבי נעםינעז זיד ר• ם״ם׳ ניירער םוז רער ״װיינער םריפע״ יוםף ב ו י א װ. ייובא ק א ד י ם א ז איז םדו' נ א פ א;. װמםע־ ד• זיננעריז ר ו י י צ■ ק א ״ א. אוז די םיםניירער םיז דער ״ם־מער יזר״עער םאיקםבינע״ ם ־ ג א י. םעםטי איז םרו״ װמסבעדנ. ד• י״טוננ םיז ״אונזער יוימזי״ האט צו קעםפז ם־ם א םד שװע־קמפז איז באזינרע-־ם אױד מיט רעם אימםא־בע םעריעכז ״קונסם״־רראננ םוז אנםאמבי ניםא. ײא־ים רער אנםאםבי — ט״יװ״ז םענםיעז םים אז אויםנערוםענעם נאםעז איז םיפ םעאםע־־םראדיציע — װיי נא■ םיריעד אױד ״הויכע קונםפ״. העכםסע. א־ער םריער אדער שפעםע־ װעין זיי םוף בי סוף קוםעז צום פעם. רי אינםערנעמיננ איז דערװמי א ב*׳ ־ע״רענער פ־וװ. עם איי נישפ כדא' א״ננםיע־ נאר װענז ־עם צו רערן — איז ראךז אםער םא־ם? ׳ז יזדישע אינסעיינענסז װערז נעבוירז םיפ א — םעאטער׳קאמפיעקם. ז״ האבז אז אייביקע נעדוייטע נייסםעניש צו ״אונזער םעאםער־פ־אנע״. װעיזע ייגם במ זיי טיף א־ז זכרוז. נאד םיז רי ערשםע ױנניישע יארז איז שםעטי. װעז י םעז םיענם ״םארפאםן״ דעם נרויסי ארסיקי םארז ״ביאם״ ם־ם נעריכםע נריניעבע שורות אויף קיייניעםעטיריקע בױנעיעד פאפיר. םוז װעיכע עם האט אדויםנעםסארםשעפ רער שדעקיעכער צער פוז נ׳שם קאנעז — אוז פיז װעיכע עס איז א םר שפעםער. אזש םים װאכז שפעטער. אפנעררוקם נעװארז איז ביאם רער גרויזאמער רעדאקסארייעער קיצור — אוז אז אז אונםעדשריפם: ״אויר אונוער שםעםי האם ייד ענד יער אויפנעװעקם םוז זמז יאנניאריקז חוני׳המעני׳שיאף און האם באעיאםז. זיד צי בא עעםטיקז םים קויסור״. רער ראזיקער אונםעררריקםעד. ארער נישם נעדרוקםעד קויםור׳דראננ דער־ קוטיעעס רעם יזדישז א־נםעיינענפ יױם די כייים םוז פםיכא־אנאייז ראם נאנצע יעבז יאננ. ער באשעשםיקם זיר נאד אי׳ז כיט קויםוד. אוז בעיקר םיט דער ״שאיה װענז רעם קיים אוז אפשיר אויר װענז דעם עחיר פוז אוניער םעאטער״.. איז איע אונזע־ע צמפיננעז אוז| ישורנאי;. קאנםערענצז או; פארמ״־טננ 1 נעםינפ זיר שםענריק א״נער א קײםיע־. װאם זמז עובדה איז. איבערצוהאק• פייצים דעם נעװ״נטיעכז סרר־היום איז אױםצוקרײעז איז םיםז רערינעז זמז ״ב־ענענריקע םעאטער םראנע״. אזוי װ• דער יזד. װאם םרענם במ אינז איע יא־ במ ד' זומערריקע םנחה׳ומעריביס אי> בע־רמםז פיוצים רי איריי שע ריזקמיט םון רעד שיטייער שמונה עשרה אוז א נעער״ פיז אויפז קוי: ״טי־וםטר!". װעיכן רי נאנצע קיויז םיט ־זדז האט נעהאם םארנעםז װ' דעם םוים — אוז װעיכז נאר ער אי״ז האם זיד גוט נע׳ נומעז א־ז ז־נעז ארײז. גיי״ר ער װאים א :אנץ נײענריק יאר נישט געםראכם װענז ק״ז שים אנרערער זאך אין רער װעים. נאר װענז דעם אי״ז. די ״ברענענדיקע פעאםע־׳ם־אנע״ איז דאס א״נציקע נעבים. װאי דעד קײ׳ םוער קאז זיר קהיז. אין דער ייםעראםו־ יםשי מישפ ער זיר װ״ניקער. ער ניט אפיײ צוםאי אז עצה. װי אזו• םעז זאי איד אשם״נער ״פארב־ייפער; רעם הארױאנם״ ארער ארמגברעננעז צו איר ״די נמע שטרעמוננעז״ א. אז. װ. אבער י א־ז אינעמ״נעם האיפ ער זיר םון װמםנם. ער האם עפעם װ' ארים דער י ש׳םעקט. אז ״ז״" העדן אים נ״.ם, אז ״ו״" װייז זיר .־װקא נ״ז אויף א״נע:ע װענז — איז אדרבה! איז בביי: ייםע־ י ראםור איז דאר םאדט א זאר, װאם י װערם נאר איץ נעםאכם עי פ' רוב םו: די דיכטערם במ ייר איז רער ה״ם, װאו מעז יאזט אים נ״עט א־מז. םעז יאזפ אים רא נישם ״םיפשיאפז״. װ■ םיקעד צו זמן — איז םאקע רערםאר אפנים פא־ אים רי ייפעראטו־־״ם־אנע״ נייעם אזױ ב־ענענר־ק אוז אננעװ״םאקט. אנרעריע אבער איו טעאטער. רא קאז ע־ זיד ניכע־ םאדמעספז צי ־•אבז אז א״נענע מ־יניננ — ״א נאנץ אנרערע״— װארים ער האט נעקױםם א נ־יעם־זמז ביופ. ער האט זיד ארמננעזעצם. אזו• צי ואנז. איז םאמע קינסם אי־מז. ער געםינפ זיר פש־ופ רוימיעד אזוי נאענט :צי דער קונסם. אוז באזינרע־ם צו ד• , ״קאנציערם". אז םיז יויפער נחת אוז! נייקיעכק״ם קופעז אים ב״וע פראבע־ םעז איז קאפ אר״ז. ער ,װאים נעװאים. דע־ אינםעיי■ נענפ. םיזאי שויז זמז בכיי ״אגרערש״. רער גמער טעאםע־ דארף שיויז אביםי מעי א־ומנעםעז איז אױד םאדכיפי. עם רארף זיר א־ױסהערז רער נשפה׳צאפי םינם דור אוז עם דאיף זיד באזונרערם אדױםהעיז דעי־ בת׳קוי פיז רער יוננער כװאי״ע װאס םי״צפ — עם רארף זמז אוםעפיק. װארים םיפ װאס דעז אינםער״כ״רפ זיד דער המנםיקער אינםעייגענט םיז דעם פא־צמפיקן ״משה נוים״? יענער איז נעקוםעז איז טריאםער אימז. בדי י צי װערז םר״יער. ער פיענט ״צעשיאםו װעי־ז םאר נעיעכטער״. רער אינטעיי׳ נענם אבעד. םיט ראםינירםע בא-ערםע׳ נישז. וױי רװקא. םיזאי אים נורז. עי יאז נישט קײז הנאה האבז םיז א זא,־. םיז װעיכער עד װאיט נעקאנט הנאה האבז. ראם איז םאר אים צו וױ״ניק ״ארינינעי״. אוז א חוץ רעם פאספ ויר ראם םא־ יקע אויר נישם םאר אים. זמענדיק אי״ז פראפ. נארדאי. װי א װיידער אומנע׳ פיענםער בוים אין װיםםז םעיד. דערי■ בער איז אויד א טײי םון ז״ן שיאםוננ נעשםאקיאז. אבער ער באזיצם איםנע■ װעניעכע, נװאיםיקע ססיי׳פעיק״ם״ ראס איז אויר זײז שסארקסםער םאפאס. אוז ער צ״כנם זיר אויר אוים פים אז איסיענדישעד פויערישער םייאואםיע. װאם ניט צו א םר םיז זיינע םעגםשז׳ שיידערוננעז א זער גרויסו באר״ם. ער אי״ז שםעים םים זיר םאר א זער אינ׳ םערעםאנט פסיכאיאניש פראביעם. םיז דעם שיי םיז ז״נע ביזאיצפיקע נאכפ׳ שאםוננעז, װעו־ז זעקס נאװעיז איבערנע׳ זעצם אויף נאיװעניש. פראם. נארדאי דערינערם אויר װעגז עינאר קװאראז. װעמענם נאםעז םיװערם דערםאנם אין ציזאמענהאננ טיפז נאבי׳ פרמז. אבער פראם. נארדאי איז אנס- שיח קעגז דעם. םחםת קװא־אז רעפרע■ זענם״רט נישם דאם בעםטע םיו רער איסיענדישיעד דיבםוננ. דער קער; םון זמז דיכםוננ זענעז זמנע שיידערוננעז םיז םאיקס׳יעבן און א פאר קי״נע דער׳ צ״ײננעז ״אויף םערכ איז אויף םזרח םוגם ים״. פראם. נאידאי רערםאנם אויר װענז דעם םארשסארבענעם איםיענדישיז שריםטשטעיער יאז םארארםע;. װעטען ער ריםם אז איםיאנדם נרעספער נאװע■ ייםם. א םד םיז זמנע ארבעטז זענעז אי• בערזעצם אױף אנדערע שפ־אכז. אבעי דאד נישם ז״ן ראמאז ״םאן איז םדו•", װעיכער װאים נעװעז א קיאסישער רא׳ מאז אױף 'עטװערער שפראר. םיז ד' איםרענדישע דיכפער־נם דער׳ םאנם פראב. נארדאי װענז םרױ טעא־ רארא טארארסעז. װעיכע האפ ארוים׳ ןנענעבז א זאםיוננ םמנע נאװעיז ״װי , סיפרעםם דר אמאי איז יעב;". באגרינ־ דעם אויף זעיבםפ׳באאבכםוננעז. דאם װערק צ״כנפ זיד אױס םיט אן א״נםא■ בער סאיקם־שפ־אר. איצט װענז ניװא םיז דער איסיענרי- שער םאיקס־בייז־וננ. די פױערישע םאיקם־םאסע רעז־ם מיט דער נעביירעפי סםער שפראד םין יאנד. ק״ן שום ריא׳ יעקםז זענעז נ־שם םא־אז. או; איע רעדז ז״ רארפ אויםז רארף אױף דעז־ איטער קיאסישער איםיענרישער שפ־אד. א םעגםש. װאס איז רערצױנו נעװאי־ז איז רע״קיאװיק אדער איז די שכנותדיקע שםעם, קאז ק״נםאי נישם רערז ניס איסיעגדיש. ביז װאנעז ער שפורירפ נישם די שפראר אויםז דארף. אוז דער. װאם װיי אפהאיטז א דיםפום ארער ן שרמבז אז אפהאנדיוננ. םוז זיר םריער א געװיםע צמם אױבהאיםז צװישז די פױערים איז זיר נרונםיער אױסיערנעז ז״ער שפראר א״רער ער קאז זמז זאד. רער דאזיקעד םאקם שענקם נאם־ריעד דער פויערי ״ער םאיקם־םאסע א באזינ■ דערס הױכע שםעיוננ. איז פ־אם. נאר׳ ראי חזרפ דא איבער אז אױסררוק םיז א פראםעםאר םיז פאעז־ע במ דער אי־ ניװערזיפעם איז אקםםארד. ב״-יעה א נעשפרעד װענו איסיאנר האפ פראם. נארדאי באנוצט דעם אויסררוק ״רהי קאמאז פיפי״ (ערב׳רב), אבער ראז האם זיר דער פאעזיע־פראםעסאר העם׳ טיק אויםנעהױבז איז ב״ז א זאנ נעטין: ״איד ביז נאד אױך אזוי םיי נעװעז איז איםיאנד. אז איר װ״ס. אז דארם איז נישט םאראז ק״ז ״קאמאז פיפי״. א מאםע יעזע־קרמזן איז א סר ב־ב• ייאםעקז זענעו םאראז אויםז ראזיקז אינזי. א צװאנציק פױערישע םאיװאיקז י״נז ז״ר צוזאםעז איז קויםז א פויזנפ ב־כער. ה״פ״עע אוז אויםיענדישע יי■ םעראפור. באזונרערס אינפערעסירז זיר די איסיענרישע פויערים םאר םייא׳ סאםיע. רי איסיענרישע ״ייפיעראםור׳נעזעי־ שאםפ״ איז שױז אים 0()1 יא־ איז צ״יפ 1500 םיםניירער. די נעזעייעאםט נים ציס נרעסטז ם״י ארוים זױםניעאםם׳ יעכע װערק. איז ראד באשט״ט די דא־ זיקע נעזעישאםם פיז פינקם אזוי םיי פויעריס. װי נעיערפע!- ״אויב נישט איע מענםשז איז דעם ראזיקז יאנד װאיפז נעיעזז ק״ז ביכער. װאיסז מיר אויד נישם נעהאם ק״ז םענ׳ יעכקמם צו דריקז ג״ע ביכעי, — םאר■ ענדיקם פראםעסאר םינורדיר נארדאי זמז .אינםערװיו. — איז דאר םא־םאנז מיר ררמ ביכער׳םאריאנז. אבער בד' זיי זאיז האבז דעם דעדםאינ. םארערט זיר. אז איע דערװאקסענע פיז איסיאנרם 80.000 אמנװאוינער זאיז יעזז איז קױפז ביכער, איז דאם סועז זײ םאקע״! מאדערנע שריפטשטעלער אויפז אינזל איסלאנד םענאםעגאי. אוז פראםעסאר ס. נארדאי וױי באהױפםז. אז סםעפאנסזאנס ביכעו־ זענעז אױםנעצײכנםע יעקםיקאנעז איז דער איסיעגדישער שפראד. צוייב דער ראזיתער ם״בה איו עד א פםיכאיאנישער םענאנזעז, װארים םען דארף זיר נאר פארשסעיז, או די דאזיקע אוםנעהויערע עשירות איו דער איסיענרישער שפראר האט ער זיר איז ז״ז נעבורםסיאנר אים׳ יאנד דערװארבן ביזן עיםער םיז 20 יאר. װעז ער האם םאדיאזט איםיאנד! דאם איז ד' ערשטע םערקװירדיקמם. םים װעיכע ער צייכגם זיד אוים פיז איע איבריקע םחברים איו פאעםז איו קאנא־ דע. די צװ״םע איז — א שפארקע מאנ׳ האםםיקמפ. ער שט״ם רארם װי א פעספער דעםב צװישז די דארם הערשנ■ דיקע. העםסיקע סתירותדיקע שט־עמונ■ נעז. ער א־ז ם־מ׳רעי־ניעז *) — אז אוםגעװ״ניעכע דערשמנוננ םאו אז אים־ יענרער. אבער אויר ראס זענעז אים זמנע יאנרםימם אין קאנארע םוחי. װי פראז2 נארדאי. אױד ז״ רעספעקטירן איע זמנע איברי• קע זעיבסםשטענדיקע אנשויינגעז. ביויז איו א״ז פונקם האם ער זיר צוקרינט מיפ זײנע יאנרםי״ם. און דאס אויר א דאנק דער םיחםה. דאז האם םפעםאנם־ זאו אגנעשריבז א יאננע פאעכזע. איו װעיכעד ער נ״פ זיד פאנאנדער םים דער דארם העדשנדיקעו־ נעזישאםסיע׳ כער ם״ניננ. די פאעמע ה״ספ ״דראפ באיקעז (רער תרצח׳נעזעץ) און רארס זידיפ ער די ענניענדער. װי אויד רי איםיענדער פאר דעס. װאס זײ זענעז ם־סנענאננען אין דער םיחםה. נעםענדיק איז באםראכפ, אז 2000 פוז די איז קאנאדע װאוינענדע 30.000 אים׳ יענדער זענעז אװעק אין רער װעים־ םיחסה איז סירוב פיז די איבעריקע זע׳ נעז ז״ערע נאנםע אוז װמטע קרובים איז פי־מנם. סארשטײט טעז שױן, װי פארא״נזאםט ער איז םאי־בייבו. אבער דאם שרעקם אים יזזײםיז נישם אפ; ער איז א פוםיקער םעגש. אז א־סזענדער האפ דא נישט יאננ נעהאט נעשריבז צי םםעםאנזאז אין נעבעםז ב״ אים א דערײיבניש צי פארעםנםיעבן א בריף. איו ײעיכז ספעםאנזאן ריפפ אים זער. ״יא. םהיכא־תיתי״, האם םפעפאנזאז נעענםפערם. ״איר ביז א פױער אוז איר אנערקעז ביױז צװ־י הערשער : זון אוז רענז!״ די דאזיקע װערםער זענעז זער טיפישע פאר דעם ראזיקז םענש;. זייגע יידער זענעז שװערע אבעד אינ׳ האיםספויע איז צייכנעו זיד אוים ם־ם א גיאנצשויער שפראד• דער דריםעי םחבו־. װעיכז פראם. נארדאי שםעים צװישז ד• בעםםע איז איסיאנר. א־ז נודםונדור פריריאגזאז. ער איז אויד א פױער און האפ נאד ק״נ׳ פאי נישם איז ז״ז יעבז פא־יאזז א־ם׳ יאנר. ער יעבפ אױף א קי״נעם םאי־ װארקי איז נארדיאנד. צפוז־איסיאנר. איז רארם הארעװעם ער א״נער אי״ז פאר ז״ן װ״ב איז עיף קינרעד. ראס איז א םאז פים אז אוםניױביעכער ענערניוב אוז ער האס נאד ק״נםאי נישם נע׳ שריבז אנרערש װי ב״נאכם. איז ראר האם ער שויז באװיזז אנצושר״בן צעז בענדער יידער איז פראזע. דעדצװישז א מאסע רעםעראםז. װאס עד האם אפ־ נעהאיםז איז םארש־דענע ם־ייז םוז יאנר, און ער נר״פ שױז צו צוס דרוק א נ״ע זאםיוננ יידער. ער איז. זאגם מ. פןזרלערער *) אננעעריקער צו א ם־מעז רעיי, ניעזז קיבוץ. װאם האם נישם קייז שים שײכות צו רער םיוכה׳קידכע. רער אים דעד נרעסםער בקי אין *יסיענדישער ייטעראפור אננע׳ זעענער םינורדור נארדאי. *רא׳ ׳עסאר פיז ייטעראםור ב״ דען־ אוני׳ ,לערםיטעם איז איםיאנדם הױפם׳שטאס -עייקיאװיק װעיכער איז דא נישם יאננ באשםיםם נעװארז אים פראםעסאר םיז ךער צפוז׳ייפערםור במ דעו־ אוניװער׳ ביטעם איז קריםםיאנא. איז אינםער■ װייאירם נעװארז םבח די נמע שםרע׳ כוננעז איז דער איםיענדישער ייםע׳ יאפור. פזז רעם ראזיקז אינםעדחיו װעיז םיד רא ברעגנעז א פאר קורצע אויםצוגז. די איםיענדישע ייםעדאםור האם כזיזנםיעריקע םראז־יציעס. זייער װייניק יענדער אין א״ראפע האבז אזא איםע -םעראםור. װי ־אס יענענדאר־שע אינזי נעבז צפונדיקז פאיאד׳קרמז. אבער די ראזיקע טויזנס־עריקע נמםםיקע יניקה אגטהאיט איז זיר גאר עד היום א זאפםיקמט אוז קראםם. װאס א״ז אומ׳ רערשעפבאר אין איז באפאו־בם םים א יעאייסםישז קאייר. װאס קאן םיט דער׳ :•אינ קאנקורירז מים איע איצםצמםיקע ־עאייםםישע שםרעםוננעז. ד• שפראר איז אין אינעס״ז נענומעז נאד די זעי־ כיב װי זי איז פאר םױזנפ ״אר ציר״ק :עװעו איז איםיאנר. איז דורך דעד נאנ׳ צער צמם האם זיד נישם באװיזן אויס׳ עוביידז קיין א״ז נמע ייםעראז־ישע שיםה. איז םיא־ז דאריבעז־ נאר בבא• מעשיות װעז םעז רעדס װענז דער נמער איםיענרישער ראמאנפיק און רעאייזם יבדוםה. ק״ז שום מאז־ערנעד םחבר איז נישם ב־כוית צו שרמבז םער רעאיי• ססיש װי די איםע איסיענדישע קיאסי■ קער האבז דאם נעםוז• אוז אויב םיהאם זיד ביז איצפער איז איםיאנד נעפונעז װעיכע ם־איז נמע שסרעםונגעז. זענעז זײ אויר נעװעז נישם םעז־ װי א שאםז פיז א שםרעםיננ. קוים באםעז־קבאר. איז נאר יעצפעד צמם באפעדקפ זיר עפעם יא א נעװיסע אוםזיכעדקמם. א שזואכע זוכעניש נאר קיארקמם איז די פהאביעםעז פיז ר' סאדערנע ייםערא׳ סא־׳שםרעכזוננעז. ראס באדמסנספע איז דער איםיענ׳ רישעד ייםעראסור איז די יירישע דיכ׳ סיננ. נאר אזוי װי די ראז־קע דיכפוננ יאזם זיר זײער שװעריער איבערזעצז אויף אגדעדע שפראבז. האבן םאקע דע■ ריבער אנדערע םעיקעד קייז שים אנוננ נישם װענז די וױרקיער גוםע שאםיננעז םוז דער נאר יעצםער צמם. דעם אויבנאז איז דעי־ איצםיקעד איםיענד־שער ייםעראטור נים פראםע׳ סאר נארראי אפ דעם פאעם עינאר בע• נעדיקםזאז. ער האפ או־ױסנענעבז םיר יידער׳זאםיוננעז. איע זייער באדמפונגם׳ פייזב אבער בםעט אוםמעניעכע איבער׳ צוזעצו. איו אםיי, שװער פארשםענדלעד פאר די איסיעגדער איײז, װי יםשי דער אויםפעריישעד בראװניננ פאר די עננ׳ יענדעד. בענעדיקםזאז האס זיד שויז איז זמז יעבו פיי ארוסנעוזאנרם איבער רעו־ גאנצער װעים איז איז א צמם אױר נעװעז באשעפפיקס איז נארדיאנד אױף רער צפוז׳זמם שונם איסיענד־שן אינזי״ אינם ראיאז פוז רער צפונדיקער אקעו - בוי׳נרענעץ. עד פ־ראזאםירם זײער נעדן װענז איםיאנר אוז איר צוקונפם אוז ער באשעפפיקם זיד אויר םים פאנםעאי׳ סםישעד פעטאפיזיק. זמו שפראר איז זײער א רמכע איז ז״ז םאנפאזיע א װ״ם אוםפאםגריקע. א צװ״פער אננעזעעגער פאעם איז יוים פראם. נארדאי. סטעםאז נ. םטע־ פאנזאז. זמז יעבגם׳נעשיכטע איז איז העכסםז נראד א םערקװירדיקע. אים 20 יעריקער פא־אבעק פאריאזם עד זמז נע׳ בורפםיאגד איםיאנד איו עםינרירפ קמז קאגאז־ע איז דאדם װאוינפ ער נאר עד היום. איפ איז ער איצם 70 יאר. ער האט נעיעבם אים םארםעז־ אויף די פי־עריעז איז דרמ םאי האם ער זיד אויפסנמ נעבוים א ה״ם איז דער פרעריע׳םדבר. ער האפ קײנםאי איז זמז יעבז נישם באזוכם קייז שים שוי. עי־ איז א פוישפענדיק זעיבסםנעביידע■ טער םעגםש. ער האם ארױסנענעבז עם־ יעכע בענדער י־דש־. אוז זיעע ביכער װעיז זייטר פיי נעיעזם איז איסיאנד. װי אויר איז קאנאדע. םוז די איסיענדישע שדיפטשםעיער אוז פאעםז, װאם יעבז איז קאנאד׳ג אח ער דעי־ םערקװירריק• ספער. די רמכקמפ םוז זמז שפראד איז משה גרזזם