Literarishe bleter · 1924-09-26 · 21 (26.9.1924) · p. Seite 5

5 ב ל ע ט ע ר ש פ ר י ם פ ד 8 ר /6 21 כינעזיש טעאטער א ליטערארישער גרוס פװ מאסש־וע (*ײם*וגן סי[ א גרייי) קרעםס;. ניבן שיר אים *יױס פיז צכם צז צצפ. דער נגסער וזעס האבן דיב פיי נצע?״נע פראוע-דערןו״איננעז, •סד נצע א-ער או; >ן־ם-ס?ע;. וצפ ײבער.אז אײנ נ־יעפ ײאל־ א־ז א ביסי יעפעםע־. אז רי פאינה װעם אנהײבז נעבז נעאב אײף איםעראםי־— איצם איז די •שיא־ארבעט ביאבער — װעפ איר זעעז. אז ם־ר האבז עינענר״ט א וויבפיקז פעייאר איז רע־ ׳זר־עזער איםעראטור, אזו• נים וו־ דער קיעװער ״א״ננם״־פעדיא־ אפ באלד װעפ ער זיר װביזז. פיר, ר• נאענפע. האבז םוין אים א־ז האנט. יע״נע איםע־אטור ל״ענם פעז בגי אינז דערװפא װינציק. םיאיז. אפ־,. א־ער אונזער ייננט אערנפ ירצם. נעיעפאס. איבערנענעבז. פעז א״ענפ װ־ אפאא אי; 1905 סאציאאאניע איז פא• א־פ״עע ביבער. אזוי דארף עס זג־ז. פיאיז נעזונפ. אט ־אט א־ר יארארפט באט־ע אויף א װפאע ארפנבאפז ז־ר איז טאסהװע־ סעקטא־ פיז פערב־איניװער״ ם־טעט ארער א־ז פ־נסקע־ צי א־ז יזי• עװער פע-פעבנ־רןים — װאאט א־ר פ־פ אפאא אז אפעס נעפא: פיט א נג־ע־ ־וננ־זר״עע־ אושט. א ב־ו־זנ־־קע. א בא־ װאוסטי־נ־קע. א צײאננר־סע... באסיפעז א בריװ פיז נ. (נ־י־־א־א) פ־פ אז אג־נאאריננ נעפעז אנט־־א א־ז רי זאפאב־בער. װאס ־ארסז װעדן א פ־ז אבסניא םאר אאע אענדער. א־צט חאופעז א״ע םיז אזו־נע ״אג־נסא־הו־פ;". פאר ט־ר איז ראס אא־ ־װיזא. יאא פע: בע■ סע־ יגיטעאז ז- באר א צ־א צי ־עאשו א נופז ב־בער־ט־אנז־פ פיז א־־ן אאנר אינס צװ־־ט;. װעט פעז פפ־אא זג־ז צוזאפע;. איז ר• ־אז־רזע יזאספאפאא־״ פ־יעע זאפאביבער פארטויעירז באויז רי נרענעצז פיז פא־־ע־־־ענע יןינספ״־־ב• םוננעז..." .צי .איז א בדיױ א־ז נ־יעט *עי־ד ן אנר־דז אפ־או ד־ טעפע. װאם פארערט, באװגיזז אין דערװגיזז... אי־נס נא־,' נאויבט פ־ר. אז רא בגי אונז פוט ז־ד א נדו־ס׳ג ר־ז־יזע ״עוא־ארבעט איז או־ר א יזיאסור-ארבעפ. אזא ם־פע. א״ננאר■: םייזע, װאס װעס אםיאם אנםפאעקז זיד, א־ז א פין נרויס. או־ף װאעבער איד אאע װעם ז־ד חדישז. פרט־ם אוז כאאים. װי נעיאנם. נ״עט אײסצױערגיבז. םיאיז א, פאסם, װעאבז א־ר אאע פאריעװזזנם פארברעבער־ש. או־ב א־ר װי־םם דערפו;. איז אויב איר װ״םט נ־שט — א־ז א ־עאד און א רחםנוח אויח אוני אאעפעז. ■ םאיזע דערפאר. װ״א אם דער נ־יעם װיסן! ברעננם אינז אאעםען יעאד:. ... זגים װיםז. או דא יזופם פאר א ט־פער. א נזזער. נאד א נגיער ברויז;., װאס הויבפ שוי־ז אז צי געבז באיעג־נפער־ אענע נזזע א־םעראטור־װערםז. נג־ע פאר■1 פעז, ננעם א־נהאאס... נ־ז א־צט א־ז פאםסװע װ־הער א־ז קעםא. װעא םסהפא אנה־־בן טזזז קורס איז איניװערםיםעפ — דאדםז האבז זיד אינזערע דרזז יזד״עע קאפעררעם פא־■ שםארקם איז גזדעאפז אפיאו סיבס־דיעס פאר ר• אאע. װאס ױעאז דארפ נר״םז זיד אערנעז או־ױ יזדיש. ם־ר האבז דרגי■ פ־ר אפפ־־איננעז פעםםע ־זד־־ע־ע בזז ד־ אינ־װערס־טעפז פיז פאסקװע. פיז י כ־נםק. פוז אדעס, פיז קיעװ — איז םיא־ז נ־שםא ק״ו אעקםארן (ק־עװ קאז י־ר אפיאו נ״עם עפענען א־בע- רעם). נג װאאם נ־״עם נעװע; בעסער. אי אג־ערע פאד״אג־ט זאאז קוםעז אהער אוז האבז א נעױנםע. א אעבער־קע. א פאובהיע■ אקאדעפ״עע ארבעס פ־ט קאדרע; ־זד־■ יעער־וננפ — אויב זײ א־ז םזזע־ יזד״עע קיאטור. א־צט גר״טז פ־ר א נג־עס ניפעד ״יעטיאס״, א־ז ק״ן חוז״עײ׳עזרנאא קא■ נעז פיר אים נ־שפ פארװאנדאעז פיעיים פארלאנ .ה י א ט ו ריא י נ ע־, װארשע אכטונג שולז! צום נייעם שוד״יאר איז צונענר״ט אנרױסער אויםװאל פון ■•־לעח״ביכער־״י שול־מכשירים יח העפטז אץ אלע ליניאםורן צו די ביליקםטע פרײזן י •דדןס *ד*ײ: 11—40 סחגיס.! .'*^!.!-זטןןטא. .ן>•^ מי גןדס: *242|.0.>(.יז •*€€£*** 6)€€^^ 9 •*־״תר :ץט*-בעמער ש*ן מ שעמ• םעריצלשוגג ה$ס :״שמ י*ננ איגכמר• .זדא־י־ס רעש כיכעז־^ן ישדישם׳שידנלע־ י טשי-קיא-קיען רעגן ר־עם פ$דער:ע נינע• ױשן טעאכ־ אין זלן;?:טייקליט. טשי־קיון• קיען איז הלנס רער;־עטטעי הע#טעד• קר־טיקעי־ אין שעקין, זלן ביך נע■ ש־כםע שין כמעײשן טעמנדיג־״ אױ נע• שדיבן א־ן ש־>^*־ױשן. ער אױ אײך ס?־ ק*:ס יןלס כינעזישעד דדימםאמ,־: און לי• טעדאם, **ןס הןזם דידך א־בייס־זעצן זײעד? הך צמעמון דעדצי, שז כ״נעזישע לי• פע.־*מ*ד ז?י באקא:ה ידעי־ן א*:כ פע־כ. אין א־ידץוא - ־.^ט דזג־ גערעדנועד :עז$נם - הער׳שן די שו*רשי*ר:סנזע כיי• גױ.גען ײעגן ל־עס טע*זער איץ כי:ע. ק־דכ כל וועל א*ך ן^וורזן י־ש־ויף״ #ז — װ־9• סאס״ימ ק־נכט אין בי:ע *יך זןכ■ לעצםן זייע־ ש*1־ב-*סעדם כככירי״ א־ן יעדער;־עכע־עי־ *טט^ט זענען שוין םו!ד>ון כעײך 4-ל העאטעדן. שינ־נ״לכן זי־ ןןבעד צי אײר^עישע ם*;אםע־ן ק?ן כען :ישס■ די כינעײשע כיעמםעד־ זענען ק־־ב-כל םי;י*טמ־*בי:עם. נעוױ״גלעך אױ -י צןני שין *יבליקזש כמדעבנט אויף כ-סס*. ןןזעלכע םע^טעדן, ר$כ ר$בן ינ ד-סס* ע־טע־, דצען שוין די נדעכטע אין כיגע. אוישער דעם איז די הןןיטמנ אין ביגעױשץ יטעאטעד *זעלכע, או דע־ אײדאועעי־ רןןרם שסארק זין געראשדערס. די ל^דשע• כאזזכעד סענן שרל רויכעדן, עשן, ס־הקען אזן אשילז נעשםאק ײך *לים■ של$שן אויף דעב $ט$ם#ן א־*7, װלד אין ײעדעד יןןושע איז אירעבע שאדאן. א כי• נעיעד ־עיש>־ לא־ט ױך אין א אײ־ןן• שעיש סעאםער זײעד שלעכט נעםילם. '־אם גונע די עדישוילע־ - ד^ט דעד כיגעזיצער נעלעדטעד אזוי :עז$נס: אין כי:ע דענען שא־אן ײיער דײ;*ק *־ויען אדסיםטן אזן רי *־ויען׳ד^לעכ דעדן, רי אין יאיאן, נעשיילס דירך שא־■ קלײדעםע םענער. אן צז׳םן אזן ס1-סן *ארהונדערס, װ$ם אם־ז, האם יעדער *־ויען-דאלע נעשא*לט א *ױ*, רע-ש>4־ *בעך וז*ם דער קײוער ^ען׳ל^ג אױ דאדורך נעקיסען צי א רטא און א־ךגגע♦;זפען אן אקטד־כע אין זלן ד#־ב *־ילן - הןוט דער זון זיינע-, דע־ טר^נשאלנעי, אר.־*כנע־עכן א נזי־ײ., לי שעד זןןלן קײן *־ויען נישט זײן קײן אקמ־יסעפ. א סס* יןןד בע־ך איז ד• דןןײקע גזדה שםדעגג אשגעה־םן נעװ^־ן. ע־שם אין יא־ סס19 יעלען װידער דערשינען עסלעכע שויששי• לערינם אויף ר־ער *עקינער כיינע. דױנם איז שאר*ן אין שעקין? םעאטע־, ־אכ ש׳ששידן ־ארםן נ$־ *־ויען, אין אנרע־ע ששיל; אויכשליםלעך טענע־. םעאטע־ן טיט א נעס״שםן םע־כ^נאל זע;ע; ש#־אן :אך אלץ ײ״ע־ י״״ניקי וי טשעכאװ־דענקמעלער איז רוסלאגד םזנרי*5ז. װאם האבז *•ש״בות צ> םשעכאװז. דא זענען צינו־פנזמײב; רא< קוםענםז. װאס האבז א נרו־סע בארײ■ סוננ. עם זענעז דא םאפעד־אאן. װאם ש־יצדערז בחעעבאװז איז א נגיעד <יכם. אױח װעצכע םיהאט ביזזזער ג־־עם נע• לענם יז״ו בעזונדער אבם. םיאיז צינויפ■ נעקלבן א נרויסע טאאעקציע טון ד' א?ע אויסגאבז. א־ז װעצבע ם׳עעבאװ האם זיד נאבױיליתפ, אננעהויבז פיז די ערי שטע נוםערז פוז רי הוםאייסם״עע זשורנאאז ״םםרעקאזא״ אוז ״אסקאליז־״ םים דעס אונםערשר׳פם אגםא׳עא צע■ כאנסע. אלע פאםעריאצז אין םוז״ זע■ נעז צמו־פנע׳עםעאם אוז פאנאנדערנע• איינם איז א כראנאאאנישז סרר אוז ז״ געבז אוו׳ ארום א בואםע פאר׳עטעאונג װעגז די הויפם׳עםאםז אוז װיבס־קםםע םאםעגםז פוז ט׳עעבאװם אעבז. אזו־. אם׳עא. איז זי־ער אינםערעסאנם פארנע■ שםעאט ם׳עעבאװם נס׳עוז סג־ן םאבאא׳ן ־ אוז או־ר בועעבאװם דעפאנםםראם־װער אװעקנײז פוז דעי אקאדעפ״ע צואיב דעם. װאס פ׳האם פוז דארם ארו־סנעםר־בז נארקיז. צויפ דער איניציאם־װ שוז די; אױפזעער פונם םוזי• װעדם דעד םוו״; איצט םארבר״םערם אוז װעם םראנ;| דעם נאםעז; ״פשעכאװ אוז זײז[ הקוםד,״. א ספעציעל װ־ניזצ איז אפי געם״לם דער נע׳עיבפע םון די אויפפי■ רי״עז פוז בדעעבאװס פיעסעס אין פאסקװעד קינםםלעדישז םעאםער. פעע■ באװם םדוי. ד• באװאוםםע ארטיםםיז א. תניפער. האם צונע׳עםעלס דעם םוז״ ז״ער פיל סאפעריאלז, פאםאנראם־עם אוז ראהופענםז םון די לעצטע םענ םוז פדעעבאװם לעבז. אזוי באצים פעז זיד בב לבםז צו ז״ער קינספלער. וױ האלם בײ אונו פים רי םא• פעריאלז םון אונזערע פארדזסארבענע תלאסיקער. װאו זעגעז צזלעאסז. צעז״ם און צעשפר״ם די ליםעראר״עע ירושו־,. די אלע פאטעייאלז. דאתופעגםז אוז חפצים. װאם זענעז פארבליבז נאד אונ• זער נרויםז י. ל. פרץ. ׳סויז צײם א םראכט םוז! נ.;י יאר װערט צװאנצית יאר;; ם־איז נע׳םםארבז דער גא־ -בער רוםישעו- ׳ערנובער א. ם. פ׳עע■ רי דוםישע צפםוננעז ניבז איבער ך■ די דענתםעלער אוז אנשםאלטן. מ- זענעז נעשאםז נעװאר; אין רום■ ,>* ־ צום אנ.רענק פון רעס באליבםז י-;בער. א םפעציעלע ליבע אוז אויפםעדת• ײ -קײם צו סשעבאװן באװבזם די -;אם םאנאנראב װאו ם׳עעכאװ נעבוירן אח דערצוינז נעװארז. איז שםאםי׳םזס־ ביבליאסעת איז נאד ײ ב לעבז פוז ס׳עעבאװז ארנאניזירם נ, ארז א באזונדער אפםיילוננ. װאס * -ראלם די ביבעד. װאם םשענאװ האם ׳.-ענקם אדער נעתויפפ צוליב דעי בײליאםעת. םשענאװ האפ אױר אי׳ -נענעבז דער ביבליאםעת זײז גאנצע זזדלוננ םוז אויםאנראפן אוז זיר זײער ז>.-נזאם באצױנז צו אלע אנגעלעננ■ ח פז אוז הצםרכותן פוז דער ניבליא• ב,ת. נאד גדעעבאװס םויפ איז ד■ ביבלי■ , זעת אננערוםז נעװארו אויח זײז נא• יזז. נײ דער ניבליאפעת איז געעפנפ ■וארן א תלייגעד כוז״. װאו ס־זענעז *■:ויפנעתליבז אייניתע בדעעבאװס בתב■ . אייניתע נאסיצן און זנזו ױננפױװערק ״ ״רניזז״ װאס ער חאם אננעשריבז איז תםםז קלאם ניפנאזיע. דעדנאד תוסס פדעעבאװס ״תפסע ילע״ איז יאלםע (תי״ס), װאו ב עעכאװ האס נעװאוינט די לעצםע יארז פ־ז זײן לענז אוז איצם איז זי :אציא• תליזירם אוז פארװאנדלם נעװארז איז * פיזי' אייח זײז נאםען. דא װערם םאר■ ־ ם די נאנצע שםוב פים אלע חםצים. ז״ זענעז נעװעז. ד' אױפזעעריז םוז ־נל װילע איז םשעבאװס שװעסםער אריע פאװלאװנע. ל״דער. פעלז אוים פיםלעז אויח צי םאכז א נויםיתז רע• כאנם אוז א םייל םין הויז דראם אנזנ■ ציפאלז. אויםער די פארשידענע שולז אוז בינליאםעתז אויםן נאפעז פוז א. ם. ע-עענאמ. איז איצם נעעםנם נעװאי־ז איז עאסתיוע א םלובה.םיזי• אויםז נאםעז בוו סשעכאװ. אין םוז״ נעפינען זיד :עװאלפית רײכע זאפלוננעז פון פא• —^יידישע שול־ארגאנקאציע— ױארשעװןנר אפסדילונג די ײדישע שול-ןןרנאניזאציע *פנס אין װארשע צווײ םאראלעלע מוםשער־שולען ״י ״וניח■ *ן וױיײזזו: <> דױעלנע 43 נויענם ניײיי ״ייק• ס נאװאליעיע 3 ז■־*- •־זדז ײ *ייז ײייז ייו ״*״*1 *״ייי ײי *י*,,05 *יי שעדאגאגישן אמט •ין דיר *וייןרגשגױיוױע. ח״ •ייגי•0 יײס •בס־ אינדױױדועלפ לעת ײז ״ײז ײ* ״ח * דעחנױנגס״םענואח •*־״ אסצאל צובורי&לעכעח כאצבכ אז,;• #־נם :ישפ £#רע:ספעיפ. לייװית זיכם האכ אז ענכפעי. עי דאױקע םיאגע ב*ז זעלם ־י פ־אבלעם. ביויז אװעתנעשב אזױ. אךעקנע־טכע־כ אבעד ער האכ זי *יאס דעי פארדיגסכ. אז איז רעם לינם קזככ א*ש. >•**״״ *שכײסכ ז״ך א; װעז אײבכע־ איז עע פ־אבלעפעז געװיסע פ־לאזאפ״ ז א*ז דעי עשנכיעב־ ברעננכ ז** א־ױ: אל״ז ײז כזז עי זאצ קג*כ. א*ז נײטכ ק אויך :עבז ר* אײזו:: צז ל* 2־אברעםע;. זמז נרויסקטם אי:ם א*ז דעכ. עישכנס— װאס ער האכ רי פ־אבאעכיעז אױש;ע* פאכט או; ארויםנעב־אבכ, איז צװ**כ:ס, װ * א ז ו ער האכ רי דאזיקע פ־אב־ אעכעז אויפנעפאםכ. אױ װ * א ז ו י ער האכ זײ ארויס:עיראבס. אײװיק האפ איז זצז ..;ואם״;עקי׳עכ אזו* כגיססערהאפכ ארױסברעננעז ראם פראביעם סוז דער כענםשךעבער בא־ םרגיאמנ דערפאר. ױאס ער האכ עס אינסכינקכיװ אויםנעבאפכ נאר שוז קינדװמז אז. דער רויכע־ פאיעם. ױאס האפ זיד אננעהױב; ציען בצ ךײוז*קז װען ער האפ. נאך אאס זיבזייאריק קינר. געהע׳־ס פוז זצז פאכע־ רי יעבענדע װענן גויס, האכ זיר א*ם נאננעצױגז ד* נאנצע צצכ םון?צז יעבז. — רורך ־ער יש־בה אוז דורך רער קאכא־גזג א•; רער א<כעד הײם או; א*ן אכע־יקע: — שאד־ ענריקכ האכ זי זיד ־אז. װעז יײװיק האכ אונז נעגעבז ז צ ן ״נואם״. איז אזא פאנוכוענכאצן ..נרים״ האכ אי;ז י געקענס דערװײצ נעבז אײװיק. איז בירז א י * װ י ק... ב■ סמןןייאר אױד יעזום:. יעזוסז — דעם םיפבאל פון ליבע. — ״װער װעפ דערלײז; ד• װזןלם?" —פרענם בב אים דער פשונענער הנחום. אוז לייװית. ױאס זעט, אז נישם דע־ נולם׳װעג תעז ברעננעז דער װעלם ד• דערלייזוננ. אוז בג• װעםעו כחע־ח איז נאד ״איז •קײםז״. פױפם א־בנפי־ז אויד יעזוסז. אפיער איז ליבע רער װענ. װאם קעז פירן רעד פענסשהגיט צו בא■ פרגיאוננ?... *>; ע־ יעאפט די ״דרײ״: דעם נללם— אלס םיפבאל סוז צאיז אוז בלום. יע־ זום; — *לס םיפבאל םוז ליבע צו רער װעלם, אוז םשיחז איז תייםז — אלם םיפבאל פוז נעדולחיתײפ. װאם-זשע לאזס זיד אבעי אױס? אלע דרזב. ספ דער נולם. םכ יעזום. אוז םח םשיח. זיצן ז״ איז רער ה״ל װעז ז״ םרעסז זיר צוזאםעז. חזיז א־־ בער א״נער דעם אנרערנם װעיפער אוז זאנן נארנייעם. נישם דורר ז״ װגיזפ■ אױס, קען רערװכל תוםעז 'י באםרבי• אוננ פאר רעזי װעלט. ױי תענען נאד דערװבל די פענטשהבים נ״עפ עדל״זז. און רערפאר םאקע איז אזו• םים■ באליש ״דער םאניו פון נארנישפ״ אוז אויר ״דער םאנץ פוז אוסזיז״ װאם די פויסע אוז די נחסםער םאנצן אין דער הייל װע; די דרב־ זיצז רארם בי_י די צת״ פלעשעד בליט. װביל, — אויב נ״עם צארז. נישם ליבע אוז נ־שט נערולד קענעז ביעננעז דער װעלם א דערל״וונג, -אז איז דאד אלעס נארנישפ. דאז איז דאר אלעס אופזיז. און מנחופם פראנע: ״װעד װעם בדזמנען דער װעלם .־ע-ל״זגנ:?" פוז האנדלען אין נעװיםע פארפע;. א נולם. װאס װייםפ נישפ. תעז דער שםי הפפורש װעם פון אים צונענופען װערן און ער װעס פא-װאנדלם װעיז צור־ת אין א שטיק ליים?״. 1 װי זעלבשםענדית אוז וױ רעװאלגציא• גער א םעגםש זאל נישם זפז בנונע צו די לעבנס-סראדיציעם. לעבם ער ראד דורך זװז נאנץ לעבן אין נעװיםע פרא■ דיציאנעלע. םון אים נישפ׳נעשאפענע םארפעז. ער איז דער נולם. װאם נ״ם אויח די װענז. װעלבע אנדערע. פאר אים אוםבאװאוסטע. האבן פאר זבינעטװענן אננעצ״בנס. ער פוז אויח ז״ ג״ן, באםש ער װ״םט אלייז נישם פארװאס. אוז לייװיק פערםיפם זיך איז רעם פילאזאםישז צוזאםענבונד צװישז רעם נולם אוז דעס פענסשו. םוז •ע:ע- זװס ים תוסט איצם פאר די פדאגעחיע פזז נולס. הונדערסעד יםויזנסער כענםשז נייעז איז שליתות פים האת אוז םויםם. פונתם װי דער פראנער נולם איז איז אזא שליתות נענאננען. ו״ םועז א שליהחז. אבער אין תור װייסז זיי נ־שס װאפ ז״ םועז אוז פארװאם זיי סועז. װאו לינם דער ם)ד דערפון? װאם האט| ארויםנערוםז אין דעס דאזיתז תאלאסאלז) נולם דעם דורשם נאר בלום?.״ | שפערט װערן אפנעװ״עם פוז דער, עדד. בלופ װערם פאדנאסז יםיםװװז. די| װעלם איז םארבאפט פון םװערריתד צארן. װער האם דזנםדאזיתז צארז איז נולם ארױםנערוםז? בװ װעםעז לינט איצם דער שםאזסםורש?.״ אין ״נולם״ ברעננם לייװית ארװז אונפערנרונם הויבס ויך אז לי־װית רער■! נעעגפעדז. ן איז רי יארז פוז רער נרויסער װעלט■, םלחםה סרעם לייװית צג צו דער םאר•! תעדגערוננ םון זװן נולםיאידעע איז א בודיםארם. עד הויבם דאז או שרװבז זװז ״נולם״. ער האם שױז פאר זיר איצם אויד ד• םילאואםישע זװם פוגם ״נולם׳פראב• לעם״ ער האם זי שויז םוז א לאננעי צװם. נאר די טראנעדיע םוז דער װעלם■ םלחםה האם זי נאר בולםער םאר אים נעסאכם. םוח־בל׳םוח איז דאר דער םעגםש• נשם םער װי א נולם. פונתם וױ דער נולם אזוי איז דער םענםש באגרעניצם איז זװז םהות. תייז םאנםש װ״םם נישם פארװאם ער לעבם, צול־ב װאם ער לבעם, אוז װאו ליגם דער סוד פוז ,זװז לענו. תייז םעגםש תעז נישם דערגר״בז װװסער װי זװנע פינח באנרעניצםע הושים ערלויבז' איפ. םעגםשז װאלםז װעלז זײן אויפז םארם א תות םון װאס עם םוט זיך דארט. פארםאנז זיי אבעי דערװװל נישפ דעם סוד װי אזו• אהין צו תוםעז. עם פעלם ז״ דערצו נאד עטװאם אזעלכענב װאס זײ תענעו דאס אפ־לי. צוליב דער באנרעניצתװם פוז ז״ערע חושים, נישם פילז. דעד שם■ הםפודש דערצו לינם בװ עםיצז אנדערש, פונקט וױ דער שםיהםםורש פאו־ז נ(לם איז נעלענז בװם סהד״ל. אוז װאס איז. פילאזאםיש נענוסעז. דער נאנצער סעגםש אויב נישם א גולם? א נזלנב װאס פארנעםס פינח אדער זעתס פום פון רעז־ רויםיק״ס. א נולבב װאם אלע נישם עישם נ״עט לאננ נעװעז די! :׳ארתערפערוננ פוז צארז? האבז ז״ דעזו אלע נישס געװאלם בר״ננעז באפרװאוננ! צו דער סענםשהװס רורר צאח איז! בליט? איז װאס זענעז זיי איצם?.״ן א־צם לינז זײ אלע װ• די נולםס. אלע1 זענען ז״ תלייז<ישבדת אוז יאהערשם] עים איז;עדאנת — פים דעם :עדאנקן י אזוי זיר צו באפרװעז. אוז אםשר זענען ז״ נאד די בשיחיס?״. אפשר איז יעדער א״נעד פיז זיי נאר א ם׳עיח איז ת״םז?.״ דער םארעם צװישז רעם נולס אוז עשיחז װערט אויף רער קאםארנע װץ־ער -יינױפנעתביפפ בװ ליױױתז. די אלפע :ושיח׳נולם־פראבלעם. װענז װעלבער ער ־אם אינםערבאװאיסםזינית נעתלערם איז ־י ׳שיבה׳יארז. אנשבדיפ פאר אים װי• עראסאל. דאם םאל אבער תלעדם ער עויז װענז דעד דאזיקער פראבלעם נישם אינםםינתםיװ. נאר םים זװז פילז בא■ ׳אוםבחװז. ער תעז זי שוין באנו־ינדן .פילי םילאזאפיש. עס איז שױז פאר *ים םעד װי תלאר. אז דער גולם אגז רשיח זענעז ביידע שימפים םוז אייז זיחעע. אוז ער וױיסם נישס םארװאם. נאר;־ פ־לם. אז פינתם װי איו זװנע תינ■ ־עיי״יאח האט אים די לענענדע װענז;לם נעדענם זװנע רחםנות׳נעםיל;. חנתט װי די דאזיקע לענעניע האם אים ■:פעםעד. איז די ישיבה■•ארן, נערענם ״פבאװאוםפזינית םאציאל. אזוי הויבםן זי אים איצש. אויח דער תאםארנע. אז ־ענז פילאזאםיש. די נולםילענענדע האס. .ן צוױיפל איר פילאזאםישז אינםער• ־ונם. איז צו דעם דאזיתז פילאזאםישז