Literarishe bleter · 1924-09-26 · 21 (26.9.1924) · p. Seite 2

דדץײ־ריזדיזי 21 עז ס־• *ו :זעסבדשםזזצז. *ח אזו• איז נ נעװען. *ױסװנוזז. *ז 'לדן האגז נרזוד *- נז־סאאלםער נעעזאםז נ״סס ג<ו־ז אוע םיז עאס־םאל. נאר אױד. איז א־כעי, הױפם .־א. א' נ ע ר ה ו ם ם. אי'* -״ םיז נגיםםיקז ~אםז םיז הױכער קילוג -י דאם װאלם נעדארםם םארנעםעז א * זינדער ניר, װײל םעז װאלם נעדארזן א־נערנעבו אױםםירלער ד• נזדםיבםע ם? יזדז. אנה״ננד־ק םינם סוף םיו אאפװ, פום ניז דער אנםדעקיננ פיז אפעי■;; םיז װעז אז ס׳ודינס זיד אז *ו דאנ■״ די נזזע *זזפ... דער ״זוינאב׳• װענז דער עקאנא םער לאנע םון די יזדז ה״נם דד ור פיםז ..איםםעדיאליזם םון דער אור םער יהידה״. אינם םעריאד פיז םלכים דוד איז שלםה (ז. 141). נ איבער צו דער ..סאר׳םפר״פיננ״ םוז ־ יזדז איז ד• םאר׳עידענע אענדער פיז ■ ז• אלםער װעלם״. װעז ד• יזדז ה״נז ו ״ארױםצוםרעםז *ום ערםסז םאא א אניעקאנאם״עער װעלם״־אלזג איז ראלע סיז ״םאר׳םם״עד פון דעם א-ו סערנאעיאנאלז האנדל״ יא נעםס ■• אנםאז עיהילף דעם דיו־כױם םיב״נק, םיװז (װאם אנבעםרעםם זיזז באזנזוננ ה יזדז) זאםנארבזז. כרי עו באוױזזז. דעי ־זדי׳םעד קאםיםאל האם פארםל״זת דאם דאםאלםס־קע א״ראםע אוז פ׳דם אלע םעלקעד (א נאםם רחפנח אױף זי•!...) פאר דעי־ נאז. אז שום צװ״פל און דיםקיםיע נעפנ אגםאז אז ד• נז״נוננ. אז דעד _ה ו'8 פ םםחר םיז ד• יזדז א •ז נע װ ע ז ק נ ע כ ם״ איז קר־נם א נר•■; דחםנות אױםז ה״ליקז אדאלנערט. ר;: פאםדאז פיז פױלז. װעלכער האפ אפנעזאנפ צו זזזז ב־סקופ. װײל עד א׳ו נ״׳םם נעװעז בינולת אױסציקױםז אז פ־ל קריםםלעכע קנעכס. װ־ם־ל א■■: ־זד־׳געד סוחר האם נעקאנם ארםקז ז■ ״אבער צו אל׳ז אויף דער װעלם תוד; א סוף. עס האבז זיר נענוםעז װ״ו ם־פפםאםעז םון דעם נאנםז םוף ב• דעו־ יזדי׳םער א־נםעדנאציאנאלער הזק• דעלם״פאנאפאל״ (ז. 143). אוז דא ג״ם אנםאז א־בער צי: קראד םיז יזדי׳טז האנדל. װאס קר״׳ז״צונז האבז םים זיר נןנראכם. זף דער עקאנאם״צער רוזז. װאס האם סיאםו ד• יזח. אנער... נאם ־ב־קם ד רעם װעבעי זזזז לזוז ־י־ םיאיז י־א 4 װאיכערײ אױף דעד װעלם. ־זדן נעפד זיר צי דעם םסחר אין — ״םין דזב 12-םז •אדהונדערס אז װעדם איז םעדכי א״ראפע א יזד אוז א װאובערער ם־נאנ־ם״... לאפ׳ר זאנז. אז אנםאנעז אעםע־זזי סירם נ־׳פפ א־ן דעם םאל דאס נזזספ־יזז ״.זאםן פיז יזדז אין ם״םלאלםער. אז א נ״ם נאד אן ײ עקאנאפיזע ליו:ז םון יזדז. ניפ. אבעד ק״ז א״ז װא־:;י־זפ אױפצעװזזזז. אז יזדז זענעז ־א• נעװען באפעםפיקם ני׳םס נלו■ פים װאוכערזז? אנער ק״ז א״ן װא־ב נ־סם אױםצעװזזזז. או חו׳ז םים קנ האנז יזח אױר נױם עפעס נעהאנדלס? אנער קײז א״ז װארם נ־ס: אױפצעװפוז. או חױן קדבנות אױנ פזבח פיז קאפ־םאל. האבז יזדן נעס?: הונדעדטער אוז טױזנסער ק ר נ נ ו,ז אויף ד •סזזפער״הויפנם? םאקע קײז א״ז װאדם נ״םם... אנםאז ענד־קם זײז ״צינאב״ פױכ כאראקסער־םםיק םוז דעד באצזיננ ד• דעםאלם׳קע הער׳פער צו •זז־ז, נד גענדיק א ׳םם־קל םוז ר״ם־עדער: ״דער העד־זער רוםס צונױף ד• רכ: סםע יזח איז דיו־ר זזזז דזפעלםארפ פער פעלדעס ער זיי: ״דו פתזילם. דו פ״דים. די בריד. איר אלע ה־נפישע זיז. װ■ איר הי׳ דארםז. צ• דעז האם א-ר ױר נ אנגעזרנז םים נעלם אזױ װ• פ״אװק•• שפ׳עוז נ״ם איצם אױף אכזרי א באצאלם מ׳בף אזױםיל איז אזו םױזנם ביזאנםינעס. אדער איר װעל א פגינ־קז. די הױם םיז אזזר אפשינד■ איז ז״ האבז אל׳ו נעצאלס אוז נעצא אוז דעד האר האם אלץ נע׳םריעז: ױנז ניב!... איז דאר—בזז אלע נרױםע חסרױ איז נזז דעם הױפפ״חםרוז — דאקיױ־ נער״שע א״נזײפיקײם. — א־ז אנפ׳ינ ביר װערםםול דערםאר. װפל ער בר.:: א סר םיםםעםאם־ש פאםעריאל *־:* נאארבעם (חדו דעם ״צינאנ״ י• יזח). ל״ענם זיר אנצ-ענד. םאם-■־• ניקיס נזזם ל״ענעז איז םרייזם אב ' ידיעות איז םח םוז דענג װאם תאם ■;יר* א נאנריף יהונ׳ נעש־כםזג אלחנן *■ירי״! אאםיר זאנז. אז דער םויגסס איז אנדערע אנםירער םון רי סרײץיןװנז האגז אוימענחום די דעאיניעזע אינ״ ססינקסז פיז די םאסז צואיג פאאיפייעע םאכס<װנות. אגער װי קעז פעז די קרי״ז־צונ:. װאס האבז דאר אכאייזזםחות נעהאפ א ׳עסרעננירעאיניעזע באםארבעג. באהאנדאעז באויז פונם *עסאגדםונקפ ..קאסף םאד װעאם״הער׳עאםס אח װעאם״ װענן״? קעז פעז דעז אם׳טאצז םונם דאזיקז •עטאנדפונקם די ״עפאני״עע אינקװיזיציע. אכ״יעצ? די תרײץיצוגז זענעז נעםירס נעװארי קודםינל םיס א ר ע ל י נ י ע ז ז אא׳ זוננ: באםרגיעז קריסםוסעס יןבר! די פ א ס ע זי װאס האבז זיר מ־ז די צונז אננעתזאאסז. האבז דעם צאזונג נענאויבס אוז האבז זיר םיסז נאנצן איםפעס םונם סיםאאאםעראעבן ברעגענד־קז פאנאפיזם געװארפז איז קאםף םים די ״אוסנאױ״ ביקע״. סיאיז דאר באקאנס אםיאו דעד ספע־־ ציעלער קרײץיצוג םוז קינדער. װאס זענען אאע אוסנעקוסעז או־פז םזבח פונם דאזיקז פאנאסיזם. קעז םעז דעז ראם אל׳ז דערקיערז םארקסיספײש? אװדאי זנעז אויד נעװעז דערבײ װי נעזאנס. עקאנאסי״ע־פאליסײעע סבות. סעז קעז אבעד גײשס כאראקסעריזייז די קדײץ״צוגז אאס םאסז״באװענונ^ באויז אאס נעיענ נאר נאלד אוז אאס עקספאנסיע־באװענוננ צואיבז איבערפאוס פיז באפעאקעדוגנ. איז איצם א צװײםעד בב׳שפיא: רײדגדיק װענז דער קאאאניזאציע פוז צםוז־אסעדיקע. בדעננפ דער םתבר דעם זײעי אינםערעסאנטז פאקס. אז די *כסארקסםע און דעסאקדאסײשםסע 4 קאאאניעס םיז די 13 עננאיתזע קאאאניעס א־ז צפוז־אסעריקע האבז נענריגדעס און אויסנעבויס די פוריםאנער. די םעקפאגסז אדער די ״•יאיגריסעז־פאםערסי'. װאס זענעז אין יאי 1620 אפנעםארז פוז עננאאנד. בדי צו אייגז איסוד םאר א נסעם אעבז איזנײספ פיז די הײאיקע תריפפז״ אזעאכע פאקםז זענען איז דער געיציכםע םוז דער קאאאניזאציע באקאנס א סר. דאס תזסערס אבעי־ ני״סס אנסאנעז פאי״ בײצוגײז די דערסאגםע פאקפז אוז זעז באויז דעם ״קאסף םאר װעאם״הער״ יעאםםי*. דאס באװעגס אים נישס ארגיס־ צוצ־עז פוז דעם די נעהעריקע סםקגוות. אז סעז פאר ני׳פם באםראכסז נעתגיכםע ביייז םוז א י י ן •ססאנרפוגקם. םוז אייז װינקא, אז נדי צו נעבז םאר״ *טםײז געתדכםע םוז סעז. סיס א ברײ״ םערז אוז סיםערז בא*ק. זוכז אויד אנ״ ד ע ר ע ךעדקאערוגנעז אוז אנדערע פידויטים צו דעריטסנוננעז פוז סענס־ט־ אעכע סע׳טים. װײא װאס דעז אערנם אונז כאפדט דער םאקס אאײז. װאס אגסאז ירענגפ? — אז די קאאאניזאצ־ע איז אנכדצסאנעז נײטפ ב א ו י ז צואיב ״קאסף םאד װעאס־העריטאםם אוז װעאם״ װענ;'*. נ״טפ באויז אויף צו םאי־ כאפז נדע עקזמאס״־סע נעב״פז. גסע סערק. נײטס ב א ו י ז אויף צו פיח בכאא א קאסף — נאי אויר בדי אוים־ צובויעז סוססערהאפםע סעפיטאעבע ליטובים אויף נגיע. עראעכזג עפייטע יסודות. איד זאג: ג * ׳טם ב או י ז. װײא אײננפאעד האנדאפ עס זיד םאקע נאד װעגז דעם. אז אװדאי קעז סעז נע׳טיכם־ אעכע פאקפז דערקאעיז אוז אויספײס־כז פח סאפעריאאיססײט; קזיג סעז תעז זײ אבעי אוז סעז דארף זײ דערקאעז־ז נ י יש ט ב א ו י ז פח דעם קוק. אויב סעז װיא נײטס זײז באדזדענקט. אויף װי װגים אײנזנלסיקע דאקםריז קעז פארפי׳־ז סענם׳טז װייקאעד םעלקע אוז. איז נרונס נענוסעז. בארוםענע אנ״ צדשרללבז נעיטיכסע־ביכער. באװללזם אני ■ סאנס ״צונאב װעגז ילח״. 1 בסעס װי *עדעד ״צונאב״. װאס װערס! ארנאנײט נײטפ םארפונח םיפז נאנצז: װעייג איז אויד דערדאזיקער ״צונאב״; ארויסגעקוסעז יוצאידוםגדיק: צתאסעני נע׳שפעאם יטסארק סאראאגעםײנערפ. אן פערספעקסיװ אח אז דער נעןזעריקעד באאסכפוננ. דאס. װאס איז יא דא אינם ״צונאב״ װענז דער אאנע סון די ילדז איז סיסאאאסער. איז אחאוסיז אײנזלל״ ס*<ג אזו*. אז װעז םעז אײענס עס אי״ בער באקוםם םעז דעם אגינדרוק, אז אויד ילדז זעגעו איז םיסאאצםער נעװעז בא׳טעםםיסם סיםז... קאםף פאר װעצפ־ העד׳שאסם און װעילס״װענז. האבן גאר״ ני׳טם נעשאסז. אחוץ קאפיםאצ. אוז האבז צו גארני׳עס געעזפרעבם. אחוץ צז אייסערלעכער קראםם. סען ,דאדף נײסם זייז קײן ססעציעיצער היםםאריקער״ געשיכטע אױ געשיכטע־בור סיססעם. םעםאד. אײנס פוז ד• הויםסיעיקרים בײ ארבעס:. װאס באזייז אױף נע׳טיכפלעכז יטפאף. בםרס װעז םעז װיל דעם װערק צונעבז א ׳טללז פיז אפ״ יעקפיװיםעס. פאפעריאל אינם בור איז דא א סאסע — אנהײבנדיק פוז אאסעדםוס. דורכז ס־סאאלסער ביז נאד דער אנפ־ רעקוגנ פוז אסע-יקע אין דעס אנהײב פח דער ננלער צללכ. צ־ קעז אבעי א ני־כס־באהאװנסער לעזעד באסת באקוסעז א קלארן אביעקי פיװ״אאזגיםיקז באנריח װענז די היסםא־ ריתזע פאקסז. װאס װעח געיראכס ארוב א־ז אנסאנס בור? נײז. יטױן דער נאפעז אאײז פונים בור באװגיזס. אז דער סחבר האם דורף אײנענע בר־לז נעקוקפ אויף דער נעתגיב״ סע אוז האם אין איר נעזעז גי׳טפ סעד װי א ״קאסף םאר ,װע־ס־העדשאפם אוז װעלס־װענז״ איז םה־בכר? — װעפ איר םרענז. אדרבא. או־ב דער סחפר האס אן א י י נ ע נ ע ם קוק אויח גזרטיכםזג איז עס דאר נראד א ם־סז״סוב םאד זליז בוד. װללל נע׳שיכםע־ביכער אז אז אײנז װארפ אח אז אז אײגעגעד אריענסאציע איז אויף דער װעאם רא לרוב... ײכפיק. אבער װעז א*ז דאס נעזאנס נעװאח? — װעז םעז גיס אכתתילה אז א ב י ע ק פ י װ ע א3*שאצוננ אוז באאללכ״ סוגנ פח היססאר״שע םאקפז אוז דער־ נאד ערישפ. אאס פועל־יוצא םוז אם די פאקפז. צים םעז אונפע־ אז אײנענעם סד־הבא אוז סעז םירפ אדױס אײכענע פסקגות. א. ־אזענשאל יאנפאזי אנסא; אבער געסס אבתחילה ה־םפא־ רי־שע םאקסז אח םאיםיצם אח םאד־ ־שסעאעדס איז פארנריסידס זײ אזױ, אז די זאלז זיד ארללגפאסז איז זללז םוז פריעד אםכעסראבפז. בורשסיסםז פירעם. ער איז סארקסיספ. ער זעפ. דעריבער. אדער װ י א זעז. איז דער נעיש־כסע פוז דעי סענכדשהללם באױז דעם ״קאסף פאר װעאם־הערישאפס אוז װעאס־װעגן״. באויז דעם עקאנאס״ש״ סאסעריעאז אונםער־שאאק. די עקאנא־ סײשע סבות. װאס האבז נעישםויסז סענפ׳שז אוז פאאק צו קעספז סיס זיר אח צװײש: זיר יארהונדע־־כער און יאר״ סױזנסער־אאגג װעגז א ישםיקא ערד איז א ישסיקא ארם אויף נאפס װעאפ. באויז ־־ *שסרעבוננ צי פאדזיכערן זיד ם*ס ברויפ אוז סים סאכס האפ נע״ פי־פ סיפז סענכדשאעכז וױאז םח ארס תדאישה אז ביזז הללנסיקז פאנ. אאע דער״ ־שללנוגגעז פון סענם׳שאעכער קואסור־אנם־ װיקאונג דער נאנצעי־ םאיאויסגאננ םיז ־עי ציװיאיזאצײג דאס אאץ זעגעז סבות אח רעזויסאםז פח עקאנאסײשז פאק־ סא־. יואס קינינס איבעיז סענס׳ש. אנסאז םארסאכם אבער די אוינז אויף אוסצײאיקע פאקסז. װאס אײקעגעז אפ ד• דאזיקע אנישױאוננ איז עי בא״ סיפ זיר נ*׳שס אוםצוװארפז זײ איז צו באקעספז. ער איגנארירס זײ א־פריארי. ער רעיסאנם זײ נײשם. ער באפדאכם זײ ני׳שס. איז אויב עס םדעםפ אסאא. אז עי פיז םארם א היפיכדיקז פאקס ברעננע:. װללא אנדע־יש װאאם עס באפײס פ א א יש איבערנע״ נעבז םאקם:. סאבם ער עס אנביאידחא״ דייג ם׳זאא ארויסקוסעז נארנײשס־ זאננדיק. א פאר בלל׳שפיאז: ״די קרײץ״צונז — דאס איז די גרעי סםע קאגסר־באװענוננ פוז סעדב־אײדא״ פע קענז דעם עקאגאסײשז פרא&ז אייף רי האנדאס״װענז קנלז סזרח. װאס האס נעדויערפ נאגצע צװײ הונדעד־ס יאר״. אזא כאראקסעריזירוננ םוז א באװע״ נוגג װאס איז *דויסנערופז נעװארז קודםיבא דויר רעאיגיעזע סאסיװז (װנלא אניעוײמ װאאם בנל די נוסעייהצאב ני׳שס ני׳װזערישס דעד םאנאסישער עני סוזיאזס). איז א קורצזיכסיקנלם. ביכעי. װאס באהאגדרעז חיססארײשע ם׳־אבאעסעז. םארסאגז סיר אויף יידײש בסעפ װי נארנ״שפ. בםיס פעאפ אינז א נופ־באארבעס װערק. װאס זא־ל סיפ זיז איז פארישסנעדנײש פאר געישיכסאעכע םאקסז אוז נע׳שעענײשז, נעבז א ׳שסייס דעס ילדײש־אעזער נאכצידענקעז אח צו פארסראגסז זיר איבעיז נורא םון סענכדש אוי םאאק. ד״ר פאװעײ יאזנפאאס (אנסאנם) גלל־־ער׳שינעז בוך: ״דער קאסף פאר ױעאפ״הע־ישאפפ אח װעאס־װענז״ (איז דעי איבערזעצוננ פוז א. פרידקיז) א*ז. דוכס פיר. דער ערישסער פיוב אויף דעם נעב־ס. אח םאקע דעדפאר. װללא א בוד. װאס םארנעספ זיד מיס םיאבאעסעז םוז אאנעפײנער נעתױבהחג איז בלל אוגו אזא *קד״הכציאית. סענז פיד זיד םאינינעז װענז א*ם אב*סא אויספיראעכער צו י"־ז. בםיפ װעז פיר האבז יא צו סוז פיס א װעדק. יואס איז דורכז פחבי נע״ ישאפז נעװארז פ*פ א באישפיפפער סענדענץ. פיס א פא־אױס־פעספנעי ישפעאםער נ׳־ונם־אידעע. װ*ס ניאס בס איס איס אקסיאפע. אח סאקע װענז אס דעי ס ע נ י דענץ. װענז אס דער גױגם״אידעע. װאכ איז אײגזנלסיק אח דעריבער — פאריש. דאדף דיסקופייפ װעח. װעז פעז ױיא ־אס ־אזיקע אעבנס־װעיק פח פ. אנפאז װי נעהעריק אפישאצז. אבער קודס־בא — א פאי װעדסער װענז אגפאנעז :ופא. דער נײשפ־אאננ פאר־שסארבענער ד״ר פאױעא ־אזגסאא (אנפאז) איז. סנל אאס ישריפס׳שסעאער אח סנל ארס סאציאאי״ ססי־שער פועח גײשפ דעי׳שאצס געװאדן אין -ער ילדי-שער עפנסלעכקנלפ. דער ב׳־ײפער עואס האפ פול א*ם בפעכ װי נײשס;עהערפ. אבע־ היאיז קײז ספק נײשס. אז אז אנדעיער פיט אנ״ פאגס באנאבוננ. אינסעאעקסועאע פעי הלקללפז אח נדויסע ארבעפסזאפקללס. נאי אז זנלן אללננעבוייענער ענױית. װארס זיכער;עהערס צו די פ א פ ו ״ א ע ׳־ ס פ זג אנפאנס אעבז אח קאפף *שסעאז איס אװעק פאר אונזעיע אוינז אאס אופדעד״ פ־דרעכז ישסיעבער אוז זובער. א*ז פאוג — אאץ װי נעװײנםאער. אאץ װ״ פי־^־־ף ונלז בנל א כ״שין סאציאאיסס: געהײפע קרנלזאעד. פ־־אקאאפאצ־עס. פי״ פינגען. םארזאפאוננעז. אדעספ. רעװי־ זיעס. אנסאאם;. היביד. װנלסער כויפע. קאפא־נע. װנלפעי רעװיזיעם. ױנלפע־ אנפ־אםז... אבער אײענכ זנלז ביאנ־אפיע אוז זעכ װ * א ז ו * א״פא; האפ ־אס אאץ דורבנעפאבפ. װי אזוי האס זללז אינסע־ אעקס יעאנידפ אויף די אאע נעישעעני׳שז םח זנלז אעבז. ױאס האפ אנפאז נע־ *ש א פ ז רטדגדיק. װעם ז־ר פאי אנלר אכספאעקן א פעספעי סענבדשחגבער כא־ ראקפער אוז ישסאיקע װיאנס־ק־אפס. זיצנדיק איז סײפע ־שאפפ ער א װערק װענז ׳שיפיעז. יאס ,װעיק איז פח זאכ־ קענע־ אפגע־שאצס געװאר; אי*ס נופ״ באא׳־בעםע װיסנ־שאםסאעכע אפהאנד־ אונג. ײאס ביענגפ אי־נלז א :נלעם. צװעק־ פעסיקז סיספעס בנלם באנוצ־ זיר פיפ :עהײסער ישריפס; ער ׳שרנלבס ״דעי״ צײאיננעז װי אזו־ סיזענעז פאיגעקוסעז ר־ רעװאאוציעס א*ז סערכ־אײיאפע״ איז אז עננע;. פינססעח אוז ישסוציקז הפיסה־קאפער. .װאו סיזיצז עסאענע צענדאיק פנעס׳עז; •שרללבפ אוסצײאיקע איסיקאעז א*ז אענאאע אח נײשפ״אעגאאע צנלסוננעז אוז פאדיש״דענע ברא׳שוח. װאס האבז א באחלסנדיקז גע׳שיכםאעד־ װיסנישאםסרעכז ױע־פ. אוז ־שפעםעי. או*פ; םי־אנפ. בישעתז װעאם־קרינ. אונפער האנאעז פח קויאז. װאס סזס א ילד װי דאזגסאא? — ׳שרנלבם א װערק װעגז דעי קאראניאל׳ פאאיפיק םוז די איפפעריאאיסםי׳שע פאוכויג א װערק. װאס םאדעי־ם רויקז סראכםז אח סיספעסאםי־שע איבעס. דאס בוד באסראכפ .־אזנסאא םאי זילז אעבז־ױערק. װפא אי; אים וױא ער אגסײיקאעז זנלז בליק אויף דער גע־שיכ״ פהג אויף דער אנפדשסײאוננ פיז מנפ־ש־ אעכע ײשובים אח אױף די סבות םוז סיפגס״שאעכז צוזאפזמאעבז איז צחאפענ־?זםויס:. צ* איז דאס א־ס נעאוננעז?.״ אס דא קוסעז סיר צו דעי באםדאכ״ סוננ פונם בוד. װאס א*נם םאי אונז. רא־שית — יאס ביד אאס װיסנ׳שאםס״ אעבע ארבעס. אז סםק. אז ראזגסאא דאפ ־א *ןרללננעאײנס א נרויסע סאס עדױ־־ציע אח םאר־שסענדגײש םאר װיסג״ ׳שאםםאעכז סיםםעם. איז דאר פאר דעם הירם פױ דער ײדישער שול ס־פ דעס א־צס־קז איז פא׳־יקז ניסעד ״איפע־א׳־־־שע באעפע־" זענעז צע־ש־קפ נעװא־ז אי־פױפז װענז יאמעװעז אינזער *שוא םיז הויב:. ־* ע׳־־שפע פאספ האפ געביאכס ב־ז היניע־פ פ־אנערז פון דער רעסוגג. ה־זב*ע־שאױ. קאניז. װאאקא־ױסק. ־אנא־י האב; זיר ד• ע־־שפע אפגעױםז פ*ס ־עד .ײענדונ:: — ישיקס אונז הונדערס. *שיקס אינז פ*פצ*ק ״םצעיאעכע ־ערקאעױננעז״ פיר דײבן אן די אקציע... ־עי אנהויב א*ז גוס: די אספאספער א*ז װאייס. די;אגכע אח װללסע פ־א־ .װ*;ץ האיס דע־הע־פ דעס קוא. די רע״ כיננ ־;*בס זיר א:. די *ל־י־שע ׳שוא־א־גאניזאציע האס אגגעזאנפ א איפהדיקע ב׳שו־ה. סח װעא־ כעי עס װע־ס פא־ציסעיס דאס הארץ: רעי הי־בז פח דער ױדײשער ׳שוא האט ז־ך אגגעהויבז. ז־ האפ אויד נענעבז די קויצע אוז ־שנצי־קע װארנוננ: צװאנציק םױזנפ פענס־ש;. װאס װעח פיפנרירער פין דעי צענפ־אלעד ילדי־שער ־שוא־ א־גאנ־זאצ־ע. קענעז ־אפעװעז הצנסיקס *א־ פײ אינסע־נאנ; 219 ־שואז א*ז פו־אז. ־שרצב אח אייעז: ראסעװעז צ ־ * י דוגדע־ס נללנצז ־שואז פ־ס צװאנצ־ק סויזנס קינ־ ד ע ־. ־אס קענעז פאז צװאנציק פויזנפ פענכדש־. *יאס צאאז צו אײז ניאח א א־ין װא־ס אנ־סאציע איז פאי *ע־ דעײ־ פו; אוגז באאיידיקונג. אײ; װא־ס אויפקאערוננ װע;ן דעס. אז א; אונזעי ישוא זענעז אונסערנע־שניסז אאע בדיקז פא־ יער ילדײשעד קואסוד. אײז װא־ס פא׳־פצס־שונ;. אז א; אונזער ישוא זענעז אאע דקירות. ס־אכסעגײשז איז פיענײשז אויף אאנ >גדעיע -׳גב־ס; פח אוגזער; קואסור־אעבז גי׳שס װעיס קײז או־סגע״ 1 באאזן איי — איז גא־ א הרםה א־בע־* י צוהזד;. װאס א*ד װיא יא זאגז א*ז א־*ז: װא־ס װענל ילדי־שן סערפדרעה־רעדער.׳ ער — דער בויע־. -ער *שאפעד אח דער כרו־פעי ״שסײפ בצ זללז ׳שוא פ־כ די דרצ הונ־עיפ קינדעי איז זעפ. װי דע■־ 1 דאד פאאם. עכ װעיפ פפ־ש קארס א*ז אאע אב־־ם פוז -עם דאזיקז ־פײז. אײ אזו* א*ז דאס פפ־שי פיי פוזז קופעז פ*ס פאכ. אח דעי י סאס א*ז — א * * ז נ י א דז. י א . פ־שופ: א**ז ניאדן אחוד־ש. דע,־ עוזפעו פאנ פוז צוװיסז נעבז די הב־ים־אײענער פו; ..איפערארי״ י *שע ברעסעי״ האפ נעבדאכם תיכף א װא־־פעז. ביידע־אעכז אפ־וף:! — ״גי־שרדשה. רא אאפז ײשראא..." | אח א־צס פוז נײשס באטבז אײנער םח אי*נז. װאס האס ז*ר נײשפ אפ:עױפז.ן װעז עס איז;עקופעז ־* װארנונג: — דער הורכל האפ זיר ־שו*ז אננע־ הייב;...; עס באצבס אײז ענפםע׳־. א: א**נ״' סאכע־. פ־שיס־פ־אקסײשע1־ אבעי װא״ ג־קע־: — א ניאיז א הדדיש... ב*ז ־אנע; ה* פױבה ײעס נײשס פוז; א־־סהאיס; אונזעי ־שוא. אח קרא־ ד*;אגסספע אױםנאבע: — צי אהכעיס ארעפעז אויסהאאפ; או־ך הגינפיקס *א־! יעקב פאט סעק־עסא־ פין ־ע־ ״ירד. ־שוא־א,־;אנ*ו." ״ױגנט־װעקער״ חידע׳ןרנצץ גןױידמם די אינסצ׳ רעסצן םק יד ןי־*7נחלד<ײגנס באהאנדלס אלע םראנז םון דער ייגנס־ באװעגונג און ױגבם־לעגן פץ מארק־ סיסםישען שסאנדפונקס. ווידםעס א גרויס ארט דער בילדתג און דערצױנג פון ײגגן ײדישן ארבעסער. ברענגס אויססירלעכע אינםארפאגיעס װעבז לעבן אװ קאפף פץ דער פראלעסא־ רישער ידגנס אין לאנד אץ אויםלאנד. *י־נ,~ די סססנד׳ץן ^סנרמסןר ־־נץ 1*ז זרסס נדסנןסרגסס ,ית .ײגנס־וועהע!־": םלך ר*ײיםש, פטה!רןדערזןן, 11 ל■ *קס, פ. קילבאק, יעקב י$ט, נחטן פײזיל, ד׳ר י• למדעדבאן 8. וו. אין יעדק לײעףזזוי, ביבליאטעק און ױגנט-קרײז דארף ױך געפינען דער ,יוגנט־װעקער״ •י״ז 30 ניז״ז *דרצה ם*ר *דיײ•. .***$2ז*^,399 •*ס*2ססק *>נח־ג2ח><5 *•ר געיס׳זעגײעעז: .7809 .0 .£! .ק