Literarishe bleter · 1924-09-26 · 21 (26.9.1924) · p. [Seite]

21 ״**״6ד ח<>6י8 6*<וח8ח16ו־1 8 דיטן ■י׳ם 45 גראשן ײ-״ז, ״רײסיק *•סער סעפ״גסמי װןןמשריםט פאר רימפראטור, טפאפפר און קונכט ־ פראגן 1924 ־,״^״״ 25 ז61)9:ק ,־״<־״.״ 1 רושפ ז״ אז איז זאז איס־תא. או ז"י אקג־װקצם. נאייבז אי: פא?ק אגן א,, זענעז נע״נסאנעז טחױ אטזזגה איז נ״פט זי־ז צזקינפכי■. אבע־ שיא־ז ראר א פיםנעפאכם ר־ אינםערעםאנםע פעי־אדז סאקט. װאט פעז חאז ״״.׳= אפא״קענעז. א־ז ־זרי״נז אעבז. איז יזאז םעז רעז אפ< ר' אקםיװתזזפ פיז .־עכ יזד״עו תינםםאער פ״אז דאם יכאפז פיז פ־צז. בעררי.;ױערם אפם אפזעםוים פיז ־עם נאזזכ׳ םיעעװםקי. ביענער. וייזםער, ־ערגעאםאז י ניאם פיז ר• בי״םע פאאקם־םאםז צים פיז רי ריכסער ניפא? ז״ערע װערק זענען; ״ד״עז ״נאפז. יער נאױבז פינם יזר״עז דאד רער אעבעריקער. ־.•אפער״כעד ריכםע־ איז פאאק איז איז יזזז ציקינפם הכ״פד פיז ז״ער אעכז. פיז רעם אעבז | װערם אפם נעכ־אכז כזז ר• םרענער פיז פיז נבםםינזכע יזר״עע פעריענאעכקגיםז.! רער איםעיאםיר ײיד ר• םרו־ער־קע איז װע<כע ןע.ע; .. ״.םר,כן .,״ די1ם1 דעי-פזזניננעז א,: :!אי'=ז סיז י״י יזדי' נאציאנאאז אינהאאם? ת. קאזראז ם״נ- ^יץי־י?'״^"־ ױאס װערפ נעםאפז . או; איז זיבער. אז א'ז שענדעאעס ■ ,.יןל־אמיבע״ האב; כײר *•עי נאצ'א:א־*ע י ניאפיװן. װ* א־ז בעיגעלסאגס ״גאר י אלעפעד*. אבער ד* ..תלי.אפ״1ע״ א*ז דאד כועי א 8יבל*צ*סס*ש װערי}. ױאו. דאס נאציאנאלע איז ארו־סנעדיקם אױפ; םאדער״נרמם. װאי ״אפ נאציאנאלע איז מױן שארשאדפפ. פאד־עפיצפ ביז דעד נרעסםער פדרנה. בעית איז ד• װערק פױ ד' טאדערנע שרצבער א*ז דאס נאציא• י פח די ביײפע פאי־קסידאסז. באװגיזז איז רא*ות זענעז ־א איבעדיק. די זענעז נענינ באװאוספ. איז כ־דיי־א זענעז אס ד* אלע פא-װאירפז א*ז רער ני־עשינע• טרגישאפם פוגם ילדײטז •ערײבער צזם פאלל אודנערענםע. איז אי*ב יא כיאבז פאדװאויפ; — דאיף דעז זײ אנװענדן נאר אין אז אגדער זג*ט. אבעד איז קי*ן פאל נײעע אױפז ח־עבוז פח •ידייעז שרסבער איז ־לדייעער ליפעראםור. יאלע א :אםיראעבע זןי1- $•־* א- ו נחמו מײזיל עצם פח די פיפז. עס קודש א־ויפ' םסיצא. אדנאגײע. נארדאל. אח איז נישס זג װאי־שאװסקיס ..שדזנלארס״ דזרד אח דורר ילדישלעד. הנם דעי ג־כ־, װאס דעד אױפאד שפדײם פאגאנדעד פאר אמז. לינם כלל נײעפ אויןי דער ליניע פון ״נאצ־אנאלז זע־בסםבאװאיסם• זסז אח זעאבסםנעפילי'. די נאװעלז פ-ז א. ד. שיקס זעגעז דודכױב ידדיידע. הנש אויסעראער האבז ז*י גישם צי םוז ד*ם דער ״באנססםערוננ פח א־דעאלז אוז האכיפ:,'. אח בערגע־סאנס ..אפגאנג״ אח דנחדס ..זאװל ריכיע,—• — אין עש דעס 27־םז ה. ה. 8 אזײגער א*ז 1נעאעבס אוז נעאסעכים איז זײ. געצויגז פעדים םח זיר. םזז די איז אלײז נעשפיי נעז דעם אעבגם״נעװעב. אלײן נעםאפז אוז דיסנעשאפז זײן אויםזעז איז פארי געם. דער איגעװײניקססער אוז אויסנ• װײניקסםער לעבגם־-פדאצעם איז נעגעבז נעװאיז איז די װעיק פוז אלע בעםערע ילד־שע שריובער (איז נישס נאר בעסע״ רע); בב *דצז. שלוםיעאיכם, בערדי• םשעװםקי. ברענער. נגעסיז. אנסקי. פינסקי. אדג. נאםבערג. רײזעז. בער• שאדסקי. א. װײמער. תאבאק. בעי־נעאי םאז. ז. י. אגבי. שפירא. םעגאאאװיסש. ישנ־אור. אאניז. קאאאאנאװיס^• א. א. װ. (דא זענעז ארדז אויד אײניקע העברע• זיםע שרײבער — נאר ייז דעם הינזיבם אפארלעזונג י־י מיבאלױײפערמ .פץ שד״בטיש ביז צי דער ־אמפפ״ אױנט. קופג׳פא־ איז פחיי׳: פוז ייד״פע איפעיאטז אוז ז״נוינאליכפז (ס?א< דאצקע 13) א פא־יעזוננ פוז ד״ר פ־כאי װ״כעיפ א. י. ט. ״פיז •טרצב• .ס״ע כיז צו רעי יאדפע״ (דער װענ פזז א פעאמעי=פיעסע). א־ז רער אינםערע< סאנסע־ פאילעזוננ װעס רעי כאקאנסער פעאסעי״קריסיקער אוז פארװאאפעי סון דעי 'לרי״זער דראסאפ״עער יפו? איז א אעכעייקעי פאיש נעכז צוכו ער״נםז סאק אז איכערכאיק איכער ד• נינוא־כ. װאם א פיעסע נ״ס אדורד פיז דער ער״נטער דיכפערי״״יעי אני־עניננ כיז צו רעד אעצ׳ םעי נעיעסאאם פיז א טעאםראלער פרעסיערע. ד־ םעז־םז פיז יעם יעםעיאט זענעז: דעי ־יר אין אםעייקע. װאס ם״נם. אז אקםיאר• א־םפדאװיז־ח פ־עםעם. — װאס םרםבט דיבםער איז פיבאיקום איז סעאםעי? — װי אזו• װעים םעז א דראםאםורנ? — װאי נעםם םעז יעםאף? — די עריעפע כאפייעפערוננ.— דער בניז װאקםם.—״עםידז איז שאײפז.— עצות טוכוה. — דער װענ צום םע״ אםער. — װער האם ד• דעה? — די ביעירה םוכה. — בםם איםעיארייעז א״• פער איז ד• העגט. — דעי רעזיעיםער װעים א יעוחף. — צװ״עז קאבינעם איז בינע. — או־ף דער בינע בי_י ד• פדאבז.— ננום אקםיאי איז יעםיב. — איז װאר״ עםאם פיז דעקאראציע. קאםפיום. רעק. װיזיפ. — פאר דער הויפפ-יעאאכם. — אין פג־עז׳• — דעם פאיהאננ ארויף! — נצזזוז צ' םפאה. — אױף צי םארגנם גאר דער פרעם־ערע. — זגיז םא־עםםעם דאס פובא״קום. — ד״ זיבענםע םאכט.— װאם װגיפער? ב־אעםז שױן^צי באקוםעז.. ניעפ ״אעכעייקע אקםועאע כעאעםיי ספיק״. װאם קאזיאז האפ כאעיאםז. אז פיפ עאום-עאיכםעז איז ױ איננאנצז פארתתםעם געװאיז. ה. קאזיאז ביעגנם כםיעפיאז םיז יא■ םםאיעװםקי. ׳עפיאהאנז. םורנענעװ. םע־ יעזעקאװםקי. םאאסםאי איז עינבורנ. װאם האכז נענעכז איז ז״ערע װערק ביארער אזז םיגורז פיז דע- םארנאנגענ. הםס, איז עד הררפט ייד. האםאי עס פעאז בם אינז תזיאדעריננען םון העאדז איז העארישקגיפג אבער פםעם אאע אױסנערעכנפע ק״םפאער (אױםער ערני כורנ. װאם איז גיכער א פעאיעםאניסם• פאםפאעפ־םט) האכז נעעיארערם איז פאאויכםו די העאז־ז אוז ז״ער תקיפה ערעט עפעםי. איז א צגים אײם. װען רער קינסםאער א־ז נעקוםעז צי ז״ װי צי א נעעיכםאעכז יעפאף. נעקאיפז, נע> פאי״בם רי נעעיכםאעבע םיטיאציע. ר• םכיבד. די קעםפנריקע בחות איז א־ז דער עײז האפז י״ אױםנעפראכם דעם העאד. ד' םאסז. אזז אועאכע נעשיכם• אעכע ראםאנעז פיז א בר״טז םארנעם זענעז ד' אעצםע יאח נעשאםו נעװאדן בנו אונז איו נראד זענעז ז״ םיז ד• אינ■ םערעםאנםסםע אוז נגיםפרווכםםע װערק (א ש ם — ״קידוש-השם״ איז ״בשיפ■ םאכעריז םיז קוףםטיאיעז״. אפאםא. שוס — ״איז פױאישע װעאדער״ איז ..1863". א״װיקם — ״יע־ נואפ״). דער■ צי איז נױםיק א באשםימםעי צגיט• םהאד. װעז נעשעעניש;. פאםירוננעז אוז *ערזענאעכקגיםז אאזז ייר אפ־עקםיװי, זירן. װעז סיאיז פאראז די םענאעכקגיםז אױסט״אז איז אפםי־אז פיא פרםים אוז צונעבז און דערפיאז אנרערע. איינזמע. צוגעפראכםע. דיבפערישע. ״ר' םרענעד שיו אונזער איםעראםור— באשואדיקם ח. קאזדאז װיוםער — םעאט וו ארמגערעכטע פארװאורפן *ו ד*ר דיםקוסי* יוחנן די ״אידמין *ץ העידן *ץ *ונו#ר יימויאסוד׳• ״צי פאיםאנפ אונזער ש״נע איםע. יורישז אעבז (עפיננעד. אינעצקי. שאצ< ׳ץ.״~ א נאציאנאאז א־גהאאט. איז אויב קעס). איז נאד סער נאציאנאא איו ך■ יזו — םא װעאכע זענעז עס זוונע ש״נע איםעדאפור נעװארז. אנהייבנריק :ד־יכז?" — ראס איז ד• עדשסע אוז פוז םענדעאע שאום־עאיכם איז פרץ איז - יויפפ״פיאנע. װאס ה. ש. ק א ז< איױ ביז אױף הםנם צו םאנ. אזז ■ זז ן שטעאט אח זמז ארביקא ״אידע.! אדיבא — אױב סיאיז דא װ א ם פאײ *־ אזז הזזאז־ז איז אונזער א־טעדאסוד״, צוװארסן די נוו־ילדישע איםעראםור א״ז [.״פעראיישע באעסעי־ 18 נ\.). נדאד ראס. װאס זי איי צ י נאציאגאא. אױף רער עדשטער העאפפ פוז רעד װאם ז• שעפט איר נאנצע יניקה פיז ר• ז־װניג װאס ח. קאזראז באםים ז־ד צו ר״ןױרוישע נאציאנאאע קװאאז, װאס ז• םכפערז נענאםיװ. קאנעז פיר ענםפערז איז צינעשםידם נאד צי ד־ יורישע .יד. או ק״ז שום װאקאעניש: אונזער' אעבנס-דערשײנוננעז, װאם זי איז פאר< ב״נע איטעראסור איז נעװיס דיי־ר און סי] באויז םים יודישע און ׳ורישאעכע יי־ד נאציאנאא. זי איז נעװעז נאציא. םעםעז. אין איז װ״ניק אוניװערסאא. װ״ניק אאסענםשאעד. ״דאם ש״נע קונספ־װארב — זאגם קאזראז — איז אייד אנספאעקוננ פיז נעדאנק. אר״נדרינגוננ אין דעד ם־פעניש *■, •טיבאאאני^ אח אױר א״ננםיזכע אויפפאסיננ פיז נעשיכםע איז אנםװ־ק. אינג׳נאננ״. איז סאקע איז רעם ה־נױכפ איז אונזעד ש״נע איפעראםור פוז רי אעצםע צענדאיקעד יארז םעדקװירדיק. ז• איז אז אױפהער נעװעז ד' אנפפאעקוננ פיז יורישז נעראניג זי האפ שםענײק איווננעררוננעז א־ז רי פםיכאלאנישע םיפענישן פזנפ יורישז פאאקם־םענםש איז אינםעאינענפ אז; םאקע נענעכז די א״גנפאעכע אױשפאםוננ פיז אינזער אעבנם-נעש־כםע איז איר אנםװיקאיננם־ :אננ. אונזעי איםעראסור האס א״רנ. :*־. װעז ז• האפ נעהאם א דידכױם<ע>;אביװע באצומנ צים ױדישז אעבז. צו רי ישע יניאותז, סנהנינג זי איז נעװעז :׳רױאנאא. װעז זי האפ נעהאאסז איז •״• אאשפעם; איז ־וזת׳םאבז פונם א ר ע פ מע ר א מ פרץ מ״ארקיש *. ד. ט. .צוױשן צװײ ליםפ־ רארישפ עפאבז״ ־׳:כםיגג דעם 30<פז ה. ח. (םוצי רא-> \ שאפםאעד איז םיאבאר אויפנענוםעז ײ אעבגם־רעז־שגינוננעז. די אופפ׳ענרערונ• נעז אוז זײער םרגי. אוםפארםוודעד םיוו נא—כ ווו־ס־;: ש*'אם ק״ז ראאע נ־שם. װאם ז״ שרג־בז העברעוש) האפ זיר אווי ארערן אנרערש נאנץ נענױ אאנעשטינאם דאםו אעבז פיז ד• יוד״פע םאאקס־םאסז פאר1 ד• אעצםע יאיז איז אויר סוז ציוניזם אוז בינר. איז סארש״דענע םאםענםז. עפיזאדז. ביאדער. םאטייח. שםיםוננעז. פיפז סיז אם די *װ״ באװעניננעז זענעז םגיםםעריש נעשיאדעדם דורד ד• אױבנ■ דערםאנפע שרײבער איז דער זרקר — ז״ זענעז נעשיאדערפ דאס רוב נישס סוז אויסז. נישפ פח הצר. נישס גענוםעז װ• ס ת ם ם ע ם ע ם. נאר אויסנעסאםם סיז אינעװ״נייג װילא די קינסםאער האבז נענעבז זיר איז ז״ערע א״נעניג נאעגםע *םיכיש-אםיכאאאנישע איבעראעביננען. םאבנדיק אכתחיאוז נישם׳ריכםיקע אאשאצונגעז סוז דעם באם״ט סוז דעי: יודישער איםעראםור קוםם ח. קאזראז צי א באשאיס. אז די סאדשס״ער סון רער ױדישער איםעראטור ״זענעז אא״ז| איננאנצז אאנעייםז סינם בר״סז םאאקם■ 1 אעבז. סירז אז עננ-אינםעאינענםיש אפ>, נעיונדערט אעבז. ז״ םאכז נישט פיס אקטיװ די גרויםע נעשעענישז אח בא■ װעניננעז פח די נר״םע םאאקס־םאםז״. אבעז־ ח. קאודאז װעם ראד איז ק״ז סאא נישפ זאנן. או אייניקע סין ר• שריער■ אננערוסענע ױרישע שרוובעד זענעז װ״> ניקער אינסערעסאנםע אנםאאקוננעו איז ױדישן אעבז, זענעז םינדערװערםיקע סי*ן אח ■רזענאעבקווםז, װי אײניקע סיז די •ארס">פירער און פוע־. װאם ער א*נעש*'נאם ראס אעבז, ד• װירקאעכקוום סיז די אעצםע פאר צענראיק יאר. בדענ■ נעז םיי איויף איז אונזער י3יח ד' פא■ ס־רוננעז סיז ד' אעצםע יארז. ד' אאע ציסאוםז איז אפםאיסז סין ז־ער נעזעא>: שאספאעכער אקםיװקוום. ד• םר״רז אח י א״ח םיז דרױםז איז אינעװ״נ־ק. קאנעזן םיר נאוור אניופז די װעדק פוז *ראזע: אוז *אעזיע. װאס זענעז רערבוו (םימ םעד אז־עד װ״ניקער קינםםאערישז םא> ן אענם — דאם איז א צװ״םע פראנע) | :״.־נה). האאב 9 אז״נעד אװנס קוםם• בויר איז םאר״ז םח יודישע איטעראםז זשיז־נאאיםפז אױ דארשיג טאא• ײזצקע 13. א יעםעראט פח *דץ דארקיש א. ד. ם. ״צװישז צװ״ אי> :;־ארישע ע*אבז" (םים דיםקיסיעם). ׳י הך8ם>0״דענעז דער נעשאםז נעװאיז. אח עס איז דעריבער, | אחאוםין נישם ריכפױק קאזדאנם באהוי*• י איפעראםור פארז סיף פיז סארגאנ■ ן סוננ. אז ד• םאםז׳באװענתנעז. ציוניזם 1 אוז במדיום. זענעו פאיבאיבז אױםער דער יודישער ש״נער איםעראםור. ן דער יודישער שרוובער איז נישם! נעװעז באױז א נאײכניאסיקער צוקוקער. .י או אביעקכױװער באשמובער. ער איז עא! *• רוב אא״ז א סרענער םוז רי נײע אי>; רעעז. אאײן האם ער פיםנעםאכם רעס, אנסװיקאוננם>נאננ. איז אין די פאר>! ש״דנםםע קאענערע איז נרעםערע דעי>| צ״איננעו אוז נאװעאז חאפ עי נעהא׳םז ן איו א״ו זוכז איז נעם־נעז. נעהאאפח איז או־םדעקז אוז אנםפאעקז דעס םהות. כאראקפעד, די *סיכאאאניע םח ד• אעבנם-רערשװניננעז איז םוז די אינע■ װ״ניקסםע תנדעריננען. װענז איז אים> װענז, װאס עד אא״ן האם געםאכם. דער יודישעד קינסםאער האפז נישם נעקאנם תאאם. אביעקםיװ. אאניש איו םיסםעםא• פױש ״נעםעז״ אאם ״ראםאז-העאז־ז״ און ״הױ*ם>*ערסאנאזש!" באשפױםפע *ערזאנען און *ערזענאעבקדסז. װאס ח. קאזדאז חױא זײ זעעז אאם ם'*ז פח װעריג — װװא װ״א ער איז אאײז נע• װעז אװננעםינקם איז די באװעניגנעז. :ענעם איז פארז אנהױב םח אויפנ■ ־יקן יארהונדערם: סר־חנאו; נ םופז אוז אנהויבן: סח איםרי צו אוםי־ו: שװארצעד *אםאס אוז רויםער סאסאם: 6. םשיח״אידעאאז: 7. ־י צװ״שאראכיקע קאאה (אשח קודש און אשוז ױדיש): 8. פראאעםארישע אין רעװאאוציאנערע קונםס: ־עםםערוננ אאס א םין נאםזיכעניש: 10 ־עתאעקםיװן. ביאעםז שוין *ו נאקוםעז.