Literarishe bleter · 1924-09-12 · 19 (12.9.1924) · p. Seite 3

ט ש 19 *א• ײכע צ~י*£• ״י נע-מנ;ן*-זז ־* ׳״ ״זג־ א־ו - יער: נ ע ט ה ע. ל^ענ־י־׳־• כןינהן,. :ױט ס־ײ-ן א*י :ע&־שם :עד$רן :עס-עב כ־־כט. שיגקט 1?•** דזן־צ :עם־*פמ נע־־א־ן £*ן £־**-;, *״ אי־ב שין •**־:״. ידן אין ־ע־ א־בעט :א־ ־עב בי•, דעב א• :ייה :•*ליע- א־:כד;־ ־אב שײבכי־בע דעבכירע א—. אין א*; ־עב נע:*ט שין ל*:בצ :עשי:ט א דיקין ־אב יבאש*;:ד**ע־-בע יר־:-ע נ־ א*:חט• ־ע־ ט**ט :זןה א ת,* :*בן, ***ב א*ב כ>ר־־*ז א*ן טא״בטא ל-ט נעש*:; ־?ט ז*־ ש ד;טאבכ ב־ זענען :*־ א**'ז*עב נע-עזן. ־אב א־יבע־־טט*; ס־״בי־נ־־לע ***בע־י ־אכ א*י ־אב דענכױטיעבע איט?:-;בן, אבע־ דע־ ט־שע־ ל־א• ־יאב 'ד*$:ט א*ן *י *ט־יא־צע ט*בע:-ט• ט־ן -ע־ טאד־; ע־־ ־אב אײ ־ע־ י*ן ש־; ־עט דענכדזז• ״דער ןין פון דעם מענטשלעכן לעבד ד׳ר חײם זשיטלןזװםקים צװייטע פן^רלעזונג אין אדא־ די־סמ יױך: צד*;רף די־ -עין ז*ך אס־ביטעין אויף ־* צ־״* ״עצטע באדרט*:ג־;ן ש*ן -עם ־וא־ט זין. *ע־ע יעבע—לע באיטעשעג-ט איז א אאדדטיאטעגע זאך שא־ זיך. עט *ביט־־עבש •^ין -עבט ב- צי דאבן א־ן צ־ נעניבן גי*ק. ־אב־ײבע באסרט נייקז אין איצט *בםע-ל ־י שייאיאשן — ש־א• דע: צ• א*י ־אב :ייק איבע־־־-ייטט א -*;־• אי*י ד.אט קײן זין;-טטא, —;־ •—עשיניציע £*ן :*•ק שיע- -ײזקתן. דאך איז;־א־ן אן אי־דגד״גע ־*ע• שיז -אב א*ז א צ-טטא:- — תעג־ניב איבע־ ג־ײבבא־ע זאך. אין א״ קײן דאך -אב דע: :ײביט״ אײך איבע־ יענען -א אן א תױ*ן :עשינען :ז שיניציע. -אב נ־יק - א־בע־גע־יבס £ -אנע־׳ישםא:, -עט 4־טן בעאנדגדבע־. ראכ קאםינכקי-טעאנױע־ איז א*בעד£ײ. ד.־;־ע־םע- קע:ען זיך :״ביב דעד דעי• *טיאגן צו א בייעמ אז* ני״ען וריעק. ב. ק א ר י : ױ ב עםנט אין :אדען שין ריסעדאטן-שא־ײן. ,דאײטע ־ײבט צי *בעצן -י נדײבע :לטסע־ שין -עב ײד-טן שא״ק. .־*א־יבי:, ־אב דאם אײת א*־ע דע:ם! א י ו י ס נ ע ה.־י־ א נ ן׳ אײשנעדײב־ - [ ג־ויפע —במעי שין ײ—טן .־אדמ, קוטט! איצמ באגדיבן דעט נ־ײסן םאן שין דע־ ־יבניטאשס ל;נ אנס^יפס. גאבדעם. וױ ער האס אינעדנעריסז םים די פעגםסז. אויב סעז וא< בוןאײם״אז מיס סעלי פא אאגעראעסס ביבער האס זי ניישס •הס סםדיגדבעד^ דעד;דדסער סאסי״ דקער. װעאכער האס םיס א דיאבאאי״ הער זיכעריןיים אח *־עציזיע אנםדעקם ראס װערםדייזזג?*עבסע אוז נעםײנע י; רועאכער האס אאע סאא ר*קדכםלאז| איב די יבסעס. ד האס פײנס זײעיע טנלח געװעז חסרוגות אוז נשזײפע זיגד. נאײבע נאסז. דוססיקע לוםם. די געקינ• גאי סעצםא לאנעדאעף איז זײער בא*! צעלםע םידות סח רי *בםאסײבע.םענפרבז •אר-עדיססײב איר פײגמנ װענז דעד־; אח זײערע קאײנלעבקײסז. דדפיז םעלסא ״ איז אדי אענענדע םיז זי ליבס דאם דאר״. די נאםו־. די ־ערטא בעראיגנ״. ״איד האב *בויז נײבס[ נרויסע ישםחים. די םיסקטם סוז די נרוי• ןיא צו דעיצײאז װענז איי. אח דאסי סע ישםיאיבװײנגדיקע מעאדער, די םױבסי ראש איד האב יטױז װענז איד נעזאנס. בארע יבסראםיסאאז. די בער^ װאש דעד װכס. םארװ״בז זײערע קאנסורז איז אח די •בםײבאגדיקע אזיערעס. איי נאסודיבאנעםונג צײבנפ זיר אויד א• אױף איר סענפדבז״שיאדערהנ. רי םענסיבז״םיבז, װעאבע זי האס איב פאד״ צויבסעאז. צײבנעז זיר קײנםאא נ״מפ ־יכנ־באטטיעבן •?יסן•׳, אױס פיפ קײז קאםםאיצירפ װעזז. ז•! ד־ה ד^־ציקן עגט־ז־מזכ :עטט א״ת •ביארערם די םיבופ׳ע. די :אלװע. ד״; -ער ג־ײטער עייכ די ־עױגע^טע־*:: סח, נײבס קאםםא־צידפע נ-בםות. ז' ״יא1} גײיסן •ב-שבפכױנ-ע־ צ־כ דעדגער־ם־״ם; ׳ י דערם קײנםאא נײבפ דעס נעזעירבאפס״ יטײן אין אײזע־ אי־א־םע־ ריטעדאפ*־ א־ז אויר נײטס קײז נוסס. אוז איד םיא ־א־יבעד װי םײז נעװיסז װאאס םיר נע״ -א:ס פארװירםז: זי א־ז דאר אםאא פא־ס נעװעז א נוםהארציקע אוז אעבנס״ איגפיקע — װעז זי איז נאר געװעז *עג״. .,ןעז תאז אויר אויםן הינםערנרונד ןי אירע דערצײאוגנעז אונםעריבײדז א -עדדעקמ נע־8־ן אבע־ ראכא* ין:ב, ז*י ־**;־ *״לן איז א*ין. א־בעט - דזןכ א*ז ־;״־ :•יק־זןא״כ י ו ־עב דא-ע־נעכ אײ־אשעע־ ש*—־ק-ב*:נ פ*ן ־וןכ איבעט א*ן אי דילן איז נריק. ־אכ דבע א*ז ־אכ ,איך *זײי נענ־כן טין ־עש :ריקז דיט א ש —;־ כ^ש תױ-גשט ־ע־ ־עקטאד שזיןש־־ע-ע אין יאב״עכע דיד־־ב ש*ן -ע- ב־?־?:**בע־ װעים אין -יבניבאשט א*ן דיה יײעד -,*•ך **דימ ע־ אײז װי אזײ אין דע־ נא:צ־;־ ־ע־ה אין :אט*ר איז *־ע־ *חיי ־?ב ציײטיאנג־קע אין -עי ד*ן, *.***טנעשירן. ע־ ני תע:*נ ־א־ט -עכ ־י-ן ב*;-ן צ־ײ א:ט-ײשם ש־ן ־?־׳:, ד אין רײשמ וןה*;, ־א• ז א••** א*כ. ־^ב וע:ע - רײצעכ, ז ->נ. ש־ן דענכױטר י$-;ײטס :^י־ שי ם־לכן א*;ז - אײך בונ־ר טים אתיע־ -עכן• זענען א-ע בא-ע־ש:- באש—קט ־־*ןן אײ ע־ א*ן;^ך >ן —טעכ א עב אײ דע־ ם־י־ט־ז א*ן ־? אײ ר*כ :?—־;:*; *ט-אב ש*ן -עב :אנצן -עב:בזי;ש*-ן, •עבנבס־—ש*רן ־עשע־אם ש*ן -עב אײביק *יננ-הוושע־—קן?םטידיכט דדיט-א־בק־. ־ער ײן ש*ן טע:םפ-עכן רעב; א'ז א*ן כר- -ער ױן שין דעננדט-עבן ־עבן אײ ־עי - כאציא-ײב. •״בט א זע — בבטצדעק א*ד דעד :דגגגױט, ־ל- ד$כ ־עם קײן גר*ק;ײטס ב*ײ::ען, :־טם איב, :״בם -ער ־ע-ם•;*־ א ז ע ר ב כ מ כ * מ א*ד ־ע־ טע:םפ. אין ־עם ע- ײך באמ־אכםן א-כ אזא, א*כ א אײב*ד; כיעם צי עט-אכ אײך עי דאבט :—ררעך. ־אכ ד.$ט דען :עשע-ם יעב איםאריע• :־טן;-ד א־ן שי-אזא־ז ־ײט*נ־־א:א ב־*:א, ן צ* ־אכ א־ז ע- :עגא;:•;] אײש ־עב אױםא■ ■ןן ־א-ש־;?;*־ כ- צ־ קא;ען זאנן, *ז די 1 ע— דיײט ײך - א ־ א־־כ -ע־ זין, ־י י;־ תרדי־ײטע־, איז - ש־אנע יענן ־עט ײן רענן •עכן. בית־ד — ־אט :עמע;עם. אז עב אײ כ־א• שאר דעכ כענכױטן :עבײ־ן צי ־ע־ן, ב־־ ־דדא־ ־אט :ע:ױ;:־;ם, אז;-טס, אין - -עכ :צ-זן יאמ א-עק♦ :עס־אגן ד־נ- כ־ת *טדא*.״ -י דאיא־יטעם א*י ״־זן =יד א*ב• -בר הב-כ - ־;:טשע־מ אײף ־ע• -ײש*-ע- ש־א:ע ק־־-ד״ און אן א-ם העב־ע-ט ־ערײיעז — י*:נמ: פםײב א*ז -ע דעגםידגב *כ— א*ן ז— כ*ך אײ *טטײב. א*ן הע־ -כמע־ שין תהריב זא:ם: *יען *יך יע - ש־אכט שין יע־ ־ע-ט, א :אם - -אט איז -ע־ דעגגױט :עבן א*־. אין םיײנטע־ כדײנםע־ ביבעד בײ צ• דע־ -עצםע־ צלט באידעשםיקן ײך בב— טים - .דאײקע ש־אב-עדען. :אי ־־* רע־ נען טיי -ען י־ע־נ־־נטעװען דעב זין ש*ן -עם ײן ש־ן ׳־עב רעבן איבע־ד״ײשמ? לעבז אינדיװיד אוז אויד נײטפ דעם םענפפ אין זבז אאםענאעכער סיפייאציע. זי פייפ ארו*ס דאס אינערקעכע. 5 יאס *אנעכי״ז-געגםזאעבע. *ז; םאדער בא׳ האנריפ זי >( *•צם־זובפ־הע ױעב;׳. װי אין דער נאװעאע ״*; *ױפ־יריפר אויר א נדצבה׳'. איז ראם א װאדע נעיפיככע פיז א ניפסר,. װאי זי װגיזס אונז. װי אזוי א נזענפדע. װאם װעדס װידעז־•עפעניק קענ; קאנװענציאנאליזב אוז פאאנס ביויז ר• פאדערוננ פוז זבז נאםור, — דער• נר״בפ צו א העבערז עם״עז קיום. דאס ה״סס. זי האפ קודם בל איב עו פאלן דאס עיזעםעגפאדוג דאם אינ• פפױנקםיװע א״נם םענפ״״יז. דאש װאס יפם״ם איז אופפיפאיאדער פארבינדזננ פים דעד נאפור. פזז באזונדערז אינסעדעפ איז צו בא< אבאבפז איר פענפדעז־יעילדערוננ איז ״די?ענענדע פוז ־נספא נעדיזיננ״. זי םירם אונז רארס ארפז איז א ן װעאס םזן אענענדעס. איער ר' װיז־קאעב■ קפם זעפ דד בולם אדורך דעם ״על״ער םוז דער לענטנדע. ד יפילדערם דארם דאם אלםע פאםריארבאל״פע פריצי־-ע הױו״לעבז איז דער װאונדערבאר־ע״נער פראװיניז װערםלאנד. דאס א״ננארפיתע פוז רער װעלפ. אין װעלבער זי פירם אונז דארם ארדז. לינם אין דעם. װאם אלע נעװיינלעבע קאנװענציאנעלע באנריסז. סנהגים אוז פאראורם״לן ■!#•לן רארם נייפפ ל״ז ן! יפום ראל. דא נילס ני־נם. צ• רער 1 י! פענם־נ איז ארעם אדער דפד; אויד איז ן װ יידימיר מריגגמן.סייי?ר 5ויס וױימעו קוװןו**םיו *רן 18 דארם ני־בס פאראז קײז •טסזונד״פאה אורםײלז. אאע זענעז נ5ײד. דער טענ*[ פדבי־כער זוערס םונ׳ם אינדיוױד איז דאן דער בזרטםיפענדער פאקסאד. דערן בואסססער ישפריר אינם :ארזוקשע• םח | די דאזיקע פעגםישן איז. װאם זײ אאזן ן זיר נײשס קערעװעז שוגם נעדאנק איז) װיאן. אאע די איבעסװירריקע פענםיט;.; '״ 1 װאס באװענז זיד אי; דער אענעגדע שו; :איטפיפפז ׳טםריר םח הופאד. זי קוקפ ז*ד צו צום קױם פיס נרוים נטניר. פים טיםן עדנםפ, אבער דאר פיס א נזסי טמיקז שפײכא. די םארדארבנקײס אזן דופהטם םטדס ג־־טפ אױס אירע אוינז. אבער עס דעדצערנם זי נײשפ. קוקם פעז זיד סיםער אנלז איז דעם!רש םוז איר װעאפ״באנעפזננ, זעם דען, אז איר נרעם״נריגציפ איז. אז דער דענם׳ש ברױבס אז איאחיןג כדי צז קא :עז אעבז. סעצאפ אאנעילעף *אנפ זיד הפיד1!אך דעם איבערנאסיריעבז. װאם פײטס! ו*ד ארטז אינם םזעכדשנס רעבז. אײגס ■ פיז אירע איבעפז האס אלס קע#א ..ד*! אופבאפערקבארע ריגנעזײ. זי װיא דערי יס נעבן א דפי איײ1 די ם״יבאדגענש ו ייע^א'בעראיננ.' אעבז פיסז האדיז איז טאכס-מוףנ״יז• ווים ׳שאפז דעם כ,ענ״!נײכפ פיסז קא9. זײ אנאאיזייז ני״טם. ״ב״־ז נויל. די דאזיקע ־*בם־פײהםאיז! ז״ צ־עז נ״שם *רוים ק״ז •־ום קאנבעיו• ,עם׳זז אה איי דיבפוננ ־1*י ־"=־״״, והעצ;. ז״ באיעבענעז ני־נם ק״ז םוב '־פ*יסז• ײ501* ״־' יאס י' נ׳־םיזסן זאך ז״ לאזז דר סיין פוז דעי םס•״ ינענע קיאםט. ל״דני־אםפז ״״ ^'־! ־ונ:. פוז דעי ל״ינ־נאפפ. בונב צוי צידקולאציע! אחשיריש און אפמר — בריגנלעי זוויםניג 1496 דירסײנס אץ גיכן אץ סזוייאג .קולסױייליננ־) װנ*ר אויםן *ארד — בריסנלאר אויננוג 1496 ינוזק מיװא־ם .גמיכסא #ץ ײדיםן םאװסאי• קיגכם אץ דרװםא־ ג־םאר כװנד• (סץ ד״ר ־*כ:■ צליבכ־־א־ם שין -עט זין אין -;ב ־ סיש• אײ א..ך ״... .£״״״., בטע־ ׳־*; ש*ן םאציזן-״ב. -אכ אײ —;־ ײן שין טע;נױט-עבן לעבך א'*ב םען ד*ל קען טען ע:מפ;-ן, אין איך האב רוימ דל:ע ב—,ת :עש־יבמ ־אב צ• סין• אבע־ ->ןכ אײ ־ע־ ײן שין ־ע־ :אט*.־? ^ק״נע־ האט כאך -נ*ײ ק״ן תט־כה ש״אשים. ילן רז^ם :ן אטה׳ כטא-ען :יק טעגדם א"); ש*ן 18־םן י*ן- ־ע־ם ׳*;־ ט־ײטך שין ב־־גאב -;־ם הי־ך צ־ *ט־לען זי ־ען טען -ז י*ך דע־צי רזןשע־ *טאשם -ען ט*־ ־א־שן;עשת׳ע*, א תיט־בה אײת רת־ -*ײקע־ שי־אנע - דןט ->ן-ט א*:י דען :לך נעשעלם אײת דעד *תגלטז טי־; ־ל• ר^לסן אלע ןןדע־ נליקלעך :עױל-ן ןךע־' :עשז)י סיד רןײסן א-; שון -אג;-ל-קלט איגםע־.; אש— :־יננעז. װעלכע?י #ערזאניפיצירס (םארי ־;דפערם) איז אירע רעדצײ^מגעז. איז ״רי לענענדע םח יעספא בער״ ־גנ״ זאפלפ זיד דאס איבעדנאסירלעכע א־ום דער פעיזאז םהם 9ייץ סינסראם שינוד. װאס שםײס אין קדובהיטאםפ! יעלנן (יז א ~*= נענאצען. אין אויך א*ך בין;־טיט דנקיטעןן אײשן שלע־ שא־ אלך •— ש־<ע צו שא-ענמשע-;, *יך, אין אריך ױןןט אײ :ליק. בין אלך :א־;עקיטען מקענען טיט ־ע־ נליק א״ א :*טטױ-־צי״טטא;- ליכױג־אט- ױענן ־ע־ יזןײקע־ ש־אנע אי צי?ן נע-כע ראנטער-עגצן. עם איז א תדיע-ע- אין נ־ליבע- ש־א צעב, -*ןב שיױט י- אין יעי רעלט ש♦ אין א*נ *ע-בן פ באנלםכױ;•*:: ױע־תזט אין זאל - -עדגעױ זא־ע;—קט ללן טלפשע־• -עמ ״א:: ב-לבן א*ן זכױון שין רע־י :יטטױ-צײטסא:־, שין :יכע־ >4ײיכא:מלײשן. :*, א*ן צ* זע;ען ־ען שא־א;■;, טעגבױט-עכן -עכן זעל:צ-טםא;-ן אין בע כען װיל *ק־ב-לבן. ״ לשטיט־טמן םעגהן - א־ן די ועט־ט־טטן: £>אי שח רער קאפריזנער פון זײער בלופ. אינם קרניז פון די דזוזיקע פענםישז ב#װעגס זיר יעםס>ן בעראיננ. אאע | פרויעז ליגז איס, אלע פענער בוינז רעם האפ םאר זױז פאנהאםסיקלפ אח ־־ס רי ספװג״נזדטםאלפז פה דער דצ* ו יטפארקײם ־־שעד ראםאגסיק. הנם זי האס אויר א: * * :־ײבות צזם פהםרנ פוז די םאאקס״יצע׳ אײגער םח די בוכסספע ׳שסדיכז אין איז א־ר ־טז סעאפא לאנעראעםס דיכםוננ *שפארקע איבע צז איר יטײנעם •טװער;ענדעס. םאסעדאאנר. אבער די היםסארײטע דעריי י נערוננעז ׳מיאז נאר א קנאפע ראא אין י איר ר־בסחנ. יטװעדז באדפס פאר איר דאס פאאק. דאס אאנר. דעד פויעריטער הויף. פיס איר באנעפמג קופס כיעז! :לבט שין צלש א- ע־־טםן מא;?ן װ־ן קײנםאא גײשם איז בארירוננ סיט **י,, [ א־ך?בך ז־ ת מ:ען תדין :ע*שש>ן;ען שא־ סײשע רענירוננס״סיססעפעז. זי ׳שיארעדש ן ־עב םריביגא- שין — ־עלט-־עמעג-טן. ־ >ד;מ*;-:*;:מער 8־• א*;םע-ד;;ץ א*ן דע -ן.י :״־־. האמ לי אײמעהכ־ט בעמע־יטאשט, ~אכ ־ ב-ײ::ען ערזת שין :ליק• *״ן■ *יך *קר ״ד טשאגי;: ־.־*טהאלבן אין 8:דפטםר*;:;טע־ ׳<ו :.־״:ק״ו• יטעה צלמ. 8־*;יכע 8־*טע טעגטסן. \ :>(־ :״סה נע־־ים ש*ן ־*;־ בא• דכ־=-8ײכק* א*ז לױעױב, ייײ תי־שיג^זא 8־ע- רךד״רש .נין;א־ אײנטן- צ*ש נלכטער*;:, :ײם צ• ־^ב יײכן זײ ױען שין 1 ־■^סןיעדבךי, םילכ: .־עט ז*ך שא־םישן אין םל:ע דלג■ ם״קע -ע־כױ;-, -עט אי־ >ןשט :אך ט־אבטן װענן זײ וזעלן זײ װידקן אויף אלך א*ן דעב זין ש*; באציא-ײט, דעל א*ך דז?בן דערנױײכס טלן צ- ארן דעט ײן ש*ן ם ל ן לעבן, א*ן א*ך רע^נליק-עך זל;.' :ליקז די *־יטען -*ןטיר?קן-טט הע-;. -*ש זאנן אונז יהנגן גליק יע:ע, -אכ ד>>בן געגיןכן #**עי :עק^גט נעניכן שין נליק כים ש־לע העגמ• און *נ־ן * י־װכטשילע־ גע־װגקלעכינ- -עש—א־ע ש*־ם ־וױך ־ע־ לאוג־ע־לעכער־ רש-;על די תזװיף-נעיטגיטענע ■י^ש־לן שון האב איך :עהעױס אכך ע־.*ת אין א*ך א*בע־נעבן בקיצ- *•*-־ עי־־ת׳ז*:;. אין כ*ף כל כ*ף א*ז אי:טע■־ װ-; ײקע ־ײ־ ׳דע:ן ־עט לעבגביזק י*ז אײנציקע־ :עב־תזאטע־ ליכםיטס־מל. 8 ליכמשמױןןל. שי4־*ט*־; ־ע־ם אײכגעםלםתמ ״זיז׳• אם^ל הײכם ײן יטום נ ר 8 ט א ם י ק 8 ל י יט ע ר זין. ויען ימי 8 זעצע־ :עםט און צ*ם-שם ׳־• ־עי׳מע־ שין 8 •סיק שאױםיסם ע- אין ײי ־עש נר8ם8שיק8—טן ח ײ=8ל הײסם .זין״: נע־8:קלעכער את• ד^לם. די ניםפה םוז שאאק אץ אירע פיספײשע דרבים. איר #ריםיפיװע פאכם, װאס איז אזוי א״ביק. װי דאס שאלק א^ייז. מ. 5ןןרלערער סעלםא אאנעראע©□ ריכםוננ;•ערמן :אהויכם פוז * םעבםיק נאפור״נעםיל[ ײיז אירע פענםישז״םיגן אעבז איז אז א*:עראעבער פארשסענריקונג פיס דער םור. איז ״די אענעניע פוז יעססא בער״ *־:נ״ סרעם די נאםור ארויס אאס רעד '*פדקער הינסערנדונם פאר רער *שיאדע״ ־נכ זי באפאנס דארט ישסארק די םאכס ויז דער נאפור איפער רעם םענפדשײטז;פים. זי סיאדערס רארס די בערנ אוז, ־ ניויסע װעאדער. װאוהיז יעססא בער״1 ו *] ין סארלאנ ש. יאטשמאװםהי, װארש?, גכנשא 7 די טעג איז דערשינק:; םעגאלאוױטש אײביה אײנזאם | 1<טער ב*נד פון דער םריליןגיע זעלקס יןןח 1 *ו באקומען אין *לע בוכהאנדלונגען 41 '■זה