Literarishe bleter · 1924-08-08 · 14 (8.8.1924) · p. Seite 3

3 ב ל ע 14 ^ל י מ פ ר א ר י ש פ שעס: ־א ױעלפ? אינזעי :ע װ• אזעי• — א״ע. איטײנ״ נײטפ; אבע־ *־ ײס ג -- א*ך װ זײ ד— , אפד •טגינעז אזי*, לזגך א*ז עס אינזע־ ד* עפל א;*ך• װ* צו זגץ אזײ. ײ זעגעז פח ז ײסדע עפל־בויב. יי ד :*קע פיז זונדע — א*ץ ץ נע פרעבדיקע א: ז״ זענעז צי£גיײט. — איז א*ז ״עי:ד *יערט רעב: :ייר — א*; א פ־ע:=*י.ע־ א־ע־ א ציפױא״ מי? — א*ז א צישײײגע־ ־א: ײ־ודע־ר: *** *עײידדזײדיק. ״אס כייד האבז זיר :*•עד באזעצד א;*ף א :עזמדע־ װערד. יועז עס זענעז יא אזייפ*־ נעזינדע •עדעיי־װע־ד:!״.** איז אביבע־ע יעפעדע־. ייעז דעד. אננע־טפאיד אז ־י בינעדאר:. דעאבע ז* יאד :עפ־־ד צז פא־ק״פז. פא־ד א־גיז איז א דיפי דדייד. דינד ז*ד אי־. אז ־אד צופע־יקע אייפפאבעז פי:ד װי:ד איז דאב ז*פצז פיז עפעד א ־יזי־ קעי. אידעדיקע־ :*עדה. ייאה א*ז א**נה איז ניייד דידז װערדא־ — איז רוים. איז דיד -עי נעיעיכדע — איז צ*_*ד — בעדע־ ױא־ד ־עי דענד־ע גא־* גייעד :עפא־ז;עייא־ן — ראד איז דעי אי׳ב־אז. װאה יעא־ד אי;*ד פיז א־ע האדדיד װעדק. ..דעד. באד־אבדנ״ דיק א- פא־־**־• ־עב;. האד געזאנדז ..הבא הב־". זי ראד צגעריעד אדויסנע* זא:ד ־* װערדע־ דעכאבײע ביזויז. ביזקיל עס א*ז א*־ אגיננעפאר:. אז -אס ראזיקע א*ז א :ײעד-:<:ג:נ־*קע■־ :ע־אנק פאי א־נזעיע דע:. *ע־די הדרד דאד זיד דע־דיאבד ־־ע־צי :אד ד*ד א צװ־י דייזנד *א־ צי־־ק. אבע־ ז' א־**;. באד־ע :*•עד פײ דעה ־ענקעד־ודעקם. האד זיך דעי־ד־אבד צי פיל װגיד־ג־יי• בנריקע;עדאנקע״ אױב ארץ ױארד :אד;עװעז הבר־הב־יב. א־ז װעדעז װארד עם דעז נעא־ד? א־ץ איז אבע־. אוי וױי. א סך עדנעד. ױ• דבל־הבייב. א * י: ״ דז*עעל קאיי־יס װגיב הא= צינע• לײנד ־־ הא;ד צזב ־עדערן. האד אננע• דאפד זגינע ריניעב און די זײדעז פח אייע אײגז״לעכע־ אינדעי דעי װײבער הױפ. דעיבצ האד ז* געד־אבד. אז א צגיד װעד קזדע:. װעז אד די דאזיקע בײגער װעלז זג*ל :אקעמ איז אפגעדעקד ״הלזאי װאלד עס יעויז איצד נעװע;4'. האד זי זיך נעזאנד**. ה א ר ד י זענעז פייע־יב איע־ סהב דעגד־ע:. ױאס זעגעז. אזיי ארע־ אנרער׳ע. אבעי איד־ דידייבא־ פאיבייגיז ד*ד דעי נאדגר אדים. ד• ױעאד איז א באאס. איז י* עסענץ פיז אידאידניננ און אודנעיעבדיקגיד. א־ז א האפניננסראזע■־ פרווגפעד, — אט ־אס פירד זיד פיז אלע האײיס זדג־ק. אי;. יײ א״נע־ סיז הא־דיס העליז פא־ יאפיאזירד יי באקאנדע יעויות פיז א באױאיסדז עננרײעז פאעד. — 1ו?\נ?יו1;י1ו1 וו| |סוז <[1ס0 < י ן!(ז!־וס׳^ו סז11 ו111*ץ ןןהסז* 11$\. אפילז קינדעי פירז עס בג• אים אזוי... ח־עלדע־ דענכדע האז עס פא־ געסז. או*ב עד האד;א־ נעלײענד דא־- ד*ס ראדאז ,.דז־עוד דהי אבסק׳י־*'. ־אס נעיעדאלד פיז ־ע־ אײב־פיגײ. פיז דדעיד•;. װעלבעי יאד •עויז אגיגנעזאפד איז זיך יעב פעסידיזב איז יי האפ־ נוננסלאדקגיד בגונע -עד ױעלד איז דענדיעז :אך פיז זגיז :עביירז אז. װעל־ :ער קוילעד א^ײז אייס זגינע קרײנע •עױעסדע־ איז ביייע־ איז יע־נאך העננד ער זיר אי*ך אלײז. אב* צי בא־ פיגיעז זגיז פאדע־ פיז דעם יע,ױעדז *אד פיז זג*;ע ק*ניער... — בעסע־. — זאנד ער. — דאדע. װאלדז דיי יעײז;א־נײעד נעבײדי נעיי ױאיז... אדע־. אינם ביך ״דעס ד״יבעדױיר44. איץ א*־ *ונגע־ע־ ב־ידע־ל אז דעס א*ז א קא-דז פא-־דאנ צװײטז פא־ז אזױ װאס זעגעז נאד בגינאבדי־ט פע־דער. אינדע־ הידרע;. װאס זענעז ־טדיל אוז ש געייבד אויסנע-טדעינד. םוף־נאבם• פא־פי־ד דיד איי דעי ױבנעד בדודעיל אזא דיז סאיד :ע־עפיעד: ..בדירעדל: האסדי :עזאנד. אז ד• *עדע־ז זעגעז װעלד;. ד ע ס? *) גאם איז ניעש א נם ה־םי: *•ץ איז?לים םיט ד*ר -ע״טז איז נײעם קײז אביעקדיװער פועל־יוצא פו; זגינע אקולםיסכײעע איז ־עדאנא־ לאנײעע יעםודיעס. עס איז זגינס א ״*פיר, -אפײריש הארץ. עס א*ז א ריננל א*ז דער קײם פון זגיז ביזאיצםיק ־עאפז און אפיץר איז עס אייר בדעם א װיסנ־ ט א מ א ס 11 נאר סידאבם נײעפ אײס. װאס ה א.־־ ד י אלײז זאגם װעגז זיד. ה א ר י * איז םאקי א םיפער. א :גיססדגיבער פאעם. אבע•־ דעי פאעם אין אים. װאס איז ..אונטעדדדיקם44 נעװאדז רי גאגצע צגים. ױאס דאדדי א*ז געװעז :עצװאוננעז צו •עיגיבז ־אדאנעז איז גאיועלן — אד דעד פאעם. איז נ י יע פ אונםער־־יקמ נע״ װא•־;... װגיל האי־דיס םראני־ע־רוזקע .־אי דאנעז. — װאס דערדאנעז אזיי יעפאדק דים זײעד דולקגיפ אוז פאפאריזב אז די ארםע נדיבי־עע טראגעדיעס. :אם־ע האד״ דיס ־אדאנעז זענעז אינהארםס־גיבע־ איז קאיײרפולער פאד די לע*דע — אם די יאדאנעז זענעז ני-עט קײ; דאדאנעז אינם :עװײנלעבז זינעז פונם װאדם: ז״י זענעז נרײסע. בלוםנדיק־יעײגע איז םיפ־ אי*פיודע.־נד*קע פאעדע;!... אלע האדדיס װעדק זעגעז דויבגע־ ד׳־וננעז דיד א דיפז פאםאריזם. — יע־ פאדא־יזם פוז דענד־ע;. ױאס •עס׳יעז :אענד צו דעי נאדי.־ אוז ײאס װײסז דעריבער. װי נלסבנילםיק אייז קאלד סיאיז די נאדוי צו דעגפדע־עך לעבז. דעגדיעלעבע לגייז אוז דענםיעלעך נאיק. דעד פאםאליזם פוז דענכדעז. ױאס זעעז הדיד פא•־ זיד ד• אודפאיענ־ער־ לעבע אײביקגים פוז דעי נאפו־ א־ים וײ איז פאיגלסד דים די פאיבגיפליענ״ דיקע. בדעם אײנכאגיקע דענםיעלעבע פדײדן אנ; לײדן... רעד פאדאריזם פוז דענםיעז. ױאס נלויב; ניבעי — אפ־עי דעי. אינסםינקםיװ. אײדעד באױאוסםזי־ ניק. פ־ער פאקםײע. אײדער רע־יניעז־ פאידוליםםײע. — איז דעם אבסאלים־ װעלם. אץ דעד בלינדן נאננ פח דעי ם םונם בליניז דודבאױסיקער הע־־טאפ :אם. אײדע־ אין צופאל. אײרער א*ז א ־טם שירנדיקער א װעלבער סיא־ז;* האנם... פ־ינציפז אוז עלעדענכז. גאם אוז יעסז. גופ און בײז. קיז אוז הבל. אבע־ די יענעגדזג פעל־עס דעם פיצוף. :אד א*ז ליבםיק. נום איז — גום. פיע׳בײעעױםק• נעדס זיד אײסצודײניקז די אדדאם־ פע־. אויםנלעםז דעם נריפ פח דער פאליעעד לענענרע. װסל יי דײנסםע האידיס העלדז :לעדעז פוז פ־עיבײעעװסקיס *עאפז. עס איז ודעי קאז עס פא־נעסז די סצענע. ױאו ד ע ס — אד ־* אידפאינעס־עבע ד־אנײעע נעיעדא־ד פיז א ׳ענײ־דײבע- פדו־. װעיבע דעז האד. :א־ א קויצז לעבז. פול דיד אידז־סדע פ־אנענײעז איז פג*,. א.;*פ;<־אננעז. — װי א פא־־ *אנדע היה, בא־א־ד ז*ך א*ז א בגינאבד עלני״ן א*ז א װע־־ל. בד• דא־ד צו א•־ בעינעבד־ק;. א•• װ־ ז* ליגד אזו־ א*; האלב־ד־ידל. דע־דע־ד ז*ך עפעס א ז־פצז. א צ־ד;—. א נאדנלעז א*ז א פלאדע־:. דע־נא־ פ־ענד או*ך א־־נע פון די בו־דע־ א־־ב עפעס א־ונדעיפאלז או־פ; נדונד עפעס װי אזעלבע ניײסע א*בע־צג*ד*קע פ־*:ד;. איז אז ז• האפ ז*ר א;*פ:עבאפד א*:ם פא־דא:. האד ז־ דע־זע:. וױ אײפז :־אז. צװײט; ד, בײי דע־ אייס א־י. ־*:ז א צא־ ױאלד־דינער. א?ל ךיערע £י- <*איירגד*קע פעדעיז זע־ נעז בא־טד-ד ד*ד ב־וד; אײנ־קע פיז ײ־ס ׳״1 יטאפדלעבע׳־ ענספע־. די ביבדה א*ז װײלאנד. די א־נדי־ א*צ*ע א*ז יטדאדץ איז דאך װי ז־ס א*ז צי פלאקע־ז אין די הײסע פלאדעז פינם ניטדיז־פג־ע־. װי ז*ס א*ז צו יינעז יעם ־בד;, ױאכ איז דעי;אד פיז פגײ. יטדא.־•? או; האדץ־ױײ. א*ן דע־ ױעלס א*ז דע־ צע.־. װ• גליק. דעי פינסדעד״ נײב װי ליבד. דעי־ ל*בד*קג*ד פין •ץװאדצקצד. װ• חא־־יטױא־צדיזױד פון י ליבדיקגיד. *טדז א*ז •טדאיהע־ פין גאד. דעי *טדנס קיניע־ װי נאדס. ־ע״ י פלאם־פגיעי. בינד. דע־יא־יציע. נידדה! •טדײ או*ך. *צרײ געױארדעװע. עפז או*ך י* דו*ע.־ז פינם װײרוגד. עס קודד אז יאס ־־*דע קע:ינײ א נג*ע ארדגוננ. 50סזס1ס1) סיז^סז {1 נ. װײניג, פ־ײבײזנעװסקיס דענכדעז זענעז :ײבד דיתא קי*ז ״•טסארקע דענפױט;44. ז** זע־ נעז נאד געפראגם אוז נעדאםע־ם פונם לעבז. זײ זענע;;אד *טפארק. װדל זײעד א־נסדינקם הײסם ז*י ז*ך פארכיײדיקז. | דד אגינ״יפאדז פעסד. עקיענותדיק. דנדגיף. װעז נײבד ױארטז זײ נעדיזד אוגדעינײז. און זײ װילז לעב;. זי• װילז עפעס דעדנרײ:;. ד*עד אינסדינקד *טדא־קד זײער;*טדה דיכ א פאנצער. זײעי צ*:*זם א*ז א בלי־דז. א װאפ; שיז ז**ער *צדאדצפירע־ א*נדוא*צ*ע. אינדעד רי שליגל פינס *טדז קעדפו זײ או*ס דעם קאדף פאי זי־ער;רסבי ■ באדעבדיקיננ. :*ד־טע: ״ױײ. זאנד — פאדגײ*4. ״או; *עדע לוסד װיל ד*פע. ד*פע אײביקגיד־4. * ס*סזס1ס1> סחןן-1ז 11 א*ז א קדארע.־ הד־טר איז ענדפער א**ף ד* ארע פ־א־ יא־מ, *: א ט־א־ :ס א• אן ע־־־א־בעט־נ־, א ט־ענע־, א רי״ ־ע־ :רספז פ*ן א כא־*א־, א רעױי־נארימט, א שאמא• אד־• שטא־־, אז אש• ־ע״בן ע־ ־אט :* אש ש־ :ט־אס־ טעדשע־א: א צךט וא־־םמ־ א £א :אט אי :א־ אײן :א א:טש׳ אן א ש* ־פטגט־ א*ן א*האי א**■* א צךט ~ע1 ש״ענט א• זךן לעבן א־א&־ אשש6*;ןג־ג״בס, צ* 1א אשמ ש*4־ץ6ט• •בט־אט• א• יאראי דטע *אש*ט• אויס א־ £־א:צ £א־כא£:;־ס אז רזימען ר^לאן זאנטאז• פשיבישעװסקיס נײער ראמאן :א־ אױפז פסיבײט; פראז פון דער װעלד. א*ז דעד װעלד פון פסיבע. ד* פס*:ע — אד דאס א*ז די װעלס, דער לאזוננ פון אלע :אפ־זובעד אוז איר־זובעד: דסז םלבות א*ז נײטם שון דער װעלפ. דעד פיזיזשער פראז איז;ידפ דער אײן־אײנ״ זױקע־. עד א*ז נא־ א צונאב א צוגיײ־ פוננ אױ אפיטר א סדאדפאלינ־׳ג נרי איױפ־ רעבע־ זיך או;; אפצויטםויסז שפרינגעז. דאלא• ל ־ענ־א דאדאז ״אי אץ ־עם;ק* א ױבײטעװ: :יגיבד 8**. יאזא״ באד פון ך־ אײנעס ז םכיטםות. פראצעס קענ עז נע״ װאס זענ ׳8יאצעסז. סך דביטפות־ װי ע־ זאנם ׳פלאלםע־. װעז אי;ס ד־ ד* יא־ ־ענג אז ע־ זיר *טם אר״;. האלם װע־ק עילעבע ץ דים־אלם הודענדז א; *טאפד־ א װ־םנ זם. עס א*ז װעגז סאדאנ־ פח א ־; פאים :אקרײדכ אי רעד װע־ק. : .עז פח פענאדענ ראדאז. •טכודיינדיק די דיד־אלםעדלעבז גלויבז איז ביטיף איז דב־טפו־. קודכ פ־ט־בי־טעװסקי ציס אויספיר. אז דא האם דעז נײטד צי דוז םים פאגכאזדאגאריעס פו; קולפורעל ריקיטסענדיקער נעזעליטאפם. :א־ ד*ד דערשסנוננע;. װאפ האבן יעאל עקזי= פפירפ. װאס זענעז באדת פאד;עי,ודעז. נאך םערער. זײ זענעז נײטכ נעװע; צו־ שעליק. ניעפ אפנעריםענע אדע־ ספא־ ראדי־טע ע־־טדנוננע;. זײ האב; געהאם א געװיסז םיסםעם. האב; נעהאם אפילו א; אדנאניזאציזג א פלא;. א ריבםונג. אז אידעזדע איז באװאיםםזיניקע ריב״ פוגג. ס*טיבײטעװסקי איז ז־בעי. אז ביטוף־םאבערס איז געװעז אדנאניזידכ א*ן א סעקפע. און נײטם א*ז א פ־א־ פעסיאגעלז שארײז פוז םב־טפות. א סעק־ םע. װאס האפ נזלסםרעבפ צו דערניײבז א ציל אויף דער װעלפ. אויפצובױעז דאס דריסע סלבות. דאס םלבות פינם *טפן. דעם דעסיאנידרםז נאם. צװײ געסער. צודי העריץער זעגעז דא אין דער װעלס. דער אזוי״נערופענער נאפ. דעי ״פראװאזיטאנדנע*4 בורא־עולם. דעי מפן אבער איז גו*־ א פאריטפויםענער םלאד פונם היםל. נײטפ אםת. 4טפ; א*ז פונקם אזא הערישער. װי :אפ. אבעי דעפדאנ*ז*רפ אח ער קעדפם פא־ זײז דד*טלה. ער א*ז זיר נוקם פאר זצז אונ״ סערדריקוננ אוז פאר דער אוגםערדר*• קוננ פוז די אמםערדריקםע. םוז זנונעי קינדער. פח זײגע אנהעננער. םון •טפנס קיגדער. די אפיציעלע רעליניע דעילאזש נײטפ דעם אײפקודעז פונם *טם:. םונם כח פונם *טםז. װנדל וטז בזז איז נ״טס פו; דעי װעלפ, עי איז ״טפארקע־ פוז רער װעלס. עס איז דער בח נײטם פין רו. נא־ פח פלאנםער, םון רעװאלוציע.^ פו; באאס. נײטד פו; אײל־םריפנ־יקער קדױטה. נא־ *טױאי־ץ־ב־וםיקער דודאה. א♦; רעי א*:דע.־פ־עדאצ*ע זעד אויס ד• נאנצע דצױל־טע באױענו:;. אלס א קאדף פאי :4טדה. דויר בלערלײ דיםלען דוז דערניײבפ ױעױ; דעי ציל. :ײטם עקסדע־ *טדאדקסםעד. :אי פ*טרה, ־א־עולם. עד װעלד פוז בו צי ד קענגזאץ אידז םקאדבאװע. •ץיינע ױעיפ יא פא־־ איבםיקע;ודע אוז נאדפ דאס ד־איסד. א*ז דער אבע־ :ײטד ־אס דדא. װע־ד ד פח דער ויעז דאס דלבות או־םב עגיצ-. בז פינם :*טדה. א־ויסדיצ דעי נעפגיגיק צע־. פא־צװײפי4! פגץ. נלות — עס א*ז דעי אײביקער קאדף פו; ײםטראטי 1 * :ו811־*י2€*\<1\2זק .51) (50סזס1ס1) סחי**ז 11 אץ רער יובל״צגיס פון זג־ז *טאפז א*ז;,־•טעװסקי אדודנעפאר; איבע־ א :ע_- און נעהאלם; רעפעראד;. א םץ .<>ןי ן■; ארײטז ױדײ. רעי נרגנד איז דע־* •::־ װאס איז זגז :אנץ *טאפז א . -אדדיקע.־ נ־טםה־אפנדוגכ. די;אקע־;טםה אנדפלעקכ זיר א*ז איל :אנ־ ־ נאקעדקצם און הערלעבקדד. דע־ •א! •*עי. װאס האם זי דעדיעז. ציד זדז;•: יעבז םיד זיד א*ר צעי אוז פצז ױײפאק. דער נשדה־אפנרונד איז א - ־ *־אנד. װאו העיצער בלוסיקז איז;; -:ח ־טרעקז ז*ד. איז יעי דענפדט א :״: פא־ אים אונדעבכיק איז אפהענ־ ־ און עס הערשפ א*בע־ א*ם דע־ ־•, דער פח. ד* סצװליטע דאבד. ר• : ־אנ*ע פונב פאםום. דער בר־א עולם ־ער *טסז םיס זנרז הויזנעזונם. אח סיף איז ױעי אפנרונט. קײז אוינ י. ־;־ונםעװעס אים :ײטפ. םיפילפ זצן .״• •מח, אבע־־ ם׳פאישםײם זי נײטם. ב *עד זי נײטס. פ׳קעז קענז א*י נישם א- דערפאר שרצפ פ־טיבײטעװסקי::;־ א״נעז דיד. װגיא ם*י װײסז נײטכ ־;ײטפ44. א א*ד האב זיד אײנגעהערם איז זצז :ע־אס און דערזעז די העלי־טע פצערז 1 ־ פײנעז פח א יטעפעיישער דעיקעגם־ - . כ׳האב נעזעז די שלאםען. װאס ־זז אױף פח א ם\ח. װאס איז ארוד־ ־:נלס מיפ יטאםנדיקע .־עםזמישז. ד־נדום. ארזס. אויף יעדז שייפ אוז ׳ ־־ ב׳האב דעיפילפ דעם צאפל אוז ״ •טדאבםונג םוז א האדץ. װאס נאדס ] י בענקכ צו דעיזעז. דעדזזערן דעם יי צבז אויסלײזגייקז װאיפ. איד האב ־זעז א;•טדה. װאם װיל דערנײן אח ״ -:נדין איז קעז גײטם. אוז *ט־עקם ־ פאר דער אײנענער םודותייקגים און •־סיפיקטכ. '* ־* װעלם א*ז גדעסער. װי די נעא־ . אפ*ע מגיזפ איגז. ד ־עי דענםיט א־ז ם־פע־ װ• דיקעז : דיטינ זצ;. ־־ דעדקענםניש א*ז ביײםער. װי ד• :••־הרור דײנעז.. י פח הד*ד אז. ב*זז הצנםיקז םאג. * עס קאנסעקװענם נעװעז דעד *טע־ ־;עדאגק פ\ן פשיבײטעװסק*. י ײסזסןס.• ח ראס װײראנד ־־ ז פשיבישעװםקיס *טעפערײט הײד־ - :־. גײטס אויפז גלאבום לינם עש. 1 פאנאיאט — 7 4**1 'א זאט א־ שארהא• 12 *א־ :ט א־ ־אט פא־ כא־סא' *-א־ן־׳א: ־אט אי : *אג־א־ 1921 ־אב א*ך בא־ פ*ן א ־אבפ־טא** א*ן :*צצע. וט טען נע&תען א־־ז ר*ך ־עב ־.אל־*. א*ן אנ• ד א*ד בדיניט :״טט א• ע־ דא־ ב־ך ־.׳:ע־־זתכ פ*ן ־ ־•־-״נ־;ךסט, - א ־?ב איד נע־ען א *׳•־*• פ*ן אן 9־*־ :ען דאכ א*ט א&נע־אטע־עט. א*ך * **־ :ע־א-׳ט ט*ט א־ב באקעגע;. "*■׳ ייך £א־ד:*מ צ־**־; אץז א :*•־ נ־--ש א־ן טי־ דענע• גע־א־ן ז־ךנט. *1 נעעריכן *לם הקדםה *ו וער עימםאיי 1*־־;נ םון ײסריםי ״קארא קאי־ןלינ**, ־י איז אי*ם דערעינאן.