Literarishe bleter · 1924-08-01 · 13 (1.8.1924) · p. Seite 2

/6 13 ש נעסרמנם אח אײננזדשריס&עז װי . םדאבם םיז א נונרות. איז דעד נרויסער דיבסערישער זן אמנ דורר דעם גןמױאנאאז אופנ פמם יידל׳שז נואאי^ האם ויר אייװ-, אויםבעהויבז צו דעם צזװ* אח ■רז £ק ךער ג*גצער װע*ס. דא ה# צײװיע דעדגרײכם צום קישר םיז -ע װעצםס יעאיראש אוז אים אויפ;; מיפס; — דויד די אײנזאםע װענז פ;אציאגאאז <נדיורתא5יזם צום קריײן פוגקם. װי ס׳ברעבז ויר דורד אאע ו•׳;; פוז דער װע<ס. איז אזוי אדום איז ער נעקוםעז צ? העבספז אויסדרוק פונם אאםענפדשל•״ םבז אוז בעקישאםפ. צום העבםסז זד.פ סאז םוז װעאסיישן צער אוז אזוי אדו אנםפאעקס םאר דער נאנצער װעצם דזו *צט־׳מסש^ענע געשם^אם אוז דעם א םענס׳שאעכז עעד םונם יידזםז םאאק. איז םוז דער הויר האס ער אוים;־ ריםז איז דער םיםםסער נידעד אויף; עציה דעם סהר״א. בריספוסז. ססיחז. י א״ו צדיקים און אויםנערוםן א שםיק ע- םוז דער עדר; ער האט זײ צונויםנעס־ א*ז םיפםטז אפנרונד םוז יסא־ים א פײז. װאו ס'ענדיקז זיד סױן די נרענ־ז פוז םזגס־עאעבע באגריפז. דארס הא עד זײ נזאני׳ש״נאײכגיאםיק *ייסנעזעצ בײ א בוסה אעצסע באופ: סרינקם אויב איר זענם דודשפיק! סאכם א נײע ברכה איבעד װעאס, םרײספ די בענקנריקע םארשםא סע קװאאז, װאם נײעז אױס נאר נז העםסוננ פױס דאר׳שס און ארויסס צ ריק *ספורע אוז װאנזינ־קע: — אוםברןמנען ארער רעראײזן... אין דער נעדיבפעד םאינעפצםה םוז יארז רויש אוז רעס. װעאנע הא: פאדסונקאס. םארככארעס אוז םא שאםז די װענז װאס םירז צום שםאש בוים פוז דעד יידלסעד איםעדאפד הויבם זיד אזוי ביסצעכװײז אז צוי־ ארויסקאנסיקן דער יזזוסדיקעד אײמ םוז אונזערע נײסםיקע יציםעדאסוריעו נאנעז• אט איז ער. דעך װאוגדעדאעכעד סעי־ םוז יעקובס ח<<ם דזנר אאויאו קצאפכיעד פח סרויםעז אוז אויםגער־ נער פיז צום היםא. אס רױםז אים, אס װארםז אח ש* דערז אים װינסז. װי אן אונסעד־נעב־ו כענזגם םלינ* פוז א װינםםיל; אם צע־ אס נאגז אים די :םארעס וױ אז אפגי םאיײעםז אויסנזמערפז סקעלעט, פײסז אים םוז אוגפז די שויםעגדיי (סיף — זײס 6) אאײז. װי אז אוםרויקער יןןװארצאפא! איפער דעם אוסענדאעכז װגסעכא םוז1 סיביר. ן אוםענדצעכע וױיסז איבער װעלבע! ם׳איז אױסנענאסז <עװארן דעד נרעססער) סײא אוםענרצעכער פצז אוז צער פון םענסס. אויח דעם װײםז פאדנאי*; װערסיםראססיקז םײעד האס זיד אויס״ נעקאװעס אוז• אויסנע׳ססאאס אוז אױם* נעאײסערט אייוױקס נײסם םוז רודות, דער אזוי װצםער אוז פײגאעכער אײװיקס נכיסס. װי ראם װײסע םײער םוז סיבירער אוםענדאעכע ישנײעז. םוז אס די םראסםיק״אויםערע ׳שנײען איז אויםנענאננעז אײװיקס חאףידיק״װצס איד אוז פוז אס די איכםיקע אוםעגרז א־/ 1 אויםנענאננען קײװיקם אוםעגדאעד איכ״ 1 סיקע איבע צו דער װעאס. אוז אין די םינצםערע נעכפ אז א} ..גים־ניאװנס״ איז נע׳םאאםז נעװארז אײ*| װיקס םראנײט־רויקער סאום םיסז אופ- ן קום, םיסז סוים אח אױח דעם אאעםעז^ איז אויםנעװאקסז איז איבסיקע קאאנגעז. די אוםעגראער־װעאסאעכע בענק־שאםס! נאד דעראײזוננ, גאר א היקוז פאר דעד: װעאמ. פאר דעם םעגפדפײשז נױספ װאס איז ־שםעגדיק הענער פאר רי סירז װאס ראס אעבז עפנס םאר אים או*.ז. אח אז סיװעט זיד אױםבױנז דעד כיעגפישאעכעד חוםר םאר א נידעריקעד סיר פח דער װעאפ. זאא באײבז דער גנלסם ׳שפאאיז. אױפנײעגר. װי די איכס םח א חאח. וױ די בענק׳שאפט פח א ׳שארף און וױ ראס איד צום אוםענר״ רעכז... אם־אזוי, םוז איכםיק״חאםי׳שע *שארפז האט דער ױנגער איטערארײשער רור ארויםנעאסעדם אײװיקז אױמ ־שפ״ן פוגם אימעראריישז אײסער. װי א ׳שטיאע שאיחריקע סויב ער זאא םח דער הויד אויסב׳שורהז די בסורה. רי בשורזז םח אוםקום. אדער פון דעראײזונג. — װער װעס םרײססז די עפער, אז רי ישאף קוםעז נײשם םריגקעז? פוז דער הױד. אויף װעאכער אײװיק האט זיד ארויפנעאפעפס האבז צו זטנע אוינז צום אאעפערישפז א דאװז נעסאז די בעגדנדיקע עםער. די עםער װאס זע* נעז גאר איינזאםער פח אײנזאם. פאר* װאם די ישאח קוםעז צו זײ נײשם סי־ונ״ קעז. סון זגיז נביאי׳שער הויד. האם ער צום עדישםז דעדזעז די פארבארגנםםע סאאעז אוז קװאאז םח יידזישז םאאי־^ װעאכע נײעז אוים םוז בענקישאפמ גאר באהעפ־ םוננ סיפז אעבעדיקז אפעם םונם פאאק און װאס װעדז פוז דער בעגקישאםס אויפ* ליטערארישע מאסקעס םוסקואז. נאר פויסםז אוז ס׳םילאצס דאס הארץ םונם פאאק. אוז ס׳ישסיאס זיר אײז פים פראנײשע אוסנאיקאעכע שבתי״ צביעז װי םיס זעאבסםםאר רארבגדיקע װאואקאז־אויסברעכעגישז. אוז אויף דער פארנאיװערםער יידי״ ־שער פיאאזאפיע פוז נעדואריקנוס. הכגעה און בטחוז האס זיד אײװיק אאײן א ריס נעסאז װי א הײסער קבויא באוס פוז א נעפאאצטן אדער אין האר״ז סונם ײדי׳שן פאאק. דאם פא־־בארנז. אוםױלקזג דאס בוג״ םארײשע האס א םיבעדאיבז זאס נעסאז אינוױינ־ק. איז די אגנאעז, סיהאט ארם* געװאכפ א פײנאינער דאר׳שפ אוז װיאז צו םאי־אעגרז אוז צ, פארפרינקעז םים באום אוז םיפ םײער םיגם אײנענעם האר״ז. איז םיפ דעם אויסנעבענקסן. אויפ־ רכס. םים אס דעם צענאיהם־אנגעאארז האר׳ן. א•; דער אויפנעװאנםער האנם אויף צו ׳שאױדערן עס דער װעאס. — איז ער עפעס אויננבאיקאיר נעװארז העכאניש־רחק. רחקעד װי דאר׳שםיק. אח אײנזאםער װי סראגי׳ש.״ װי אאע פריערדיקע האם אײװיק זיר אננעישסויסז אז דער נינעוי׳שער װאנפ פונם אײגציקז אח אײביקן זיז פח דער ילדזישער רעראײזוננס־אידעע. דער איםזעבאיעד בארנ םוז גגיסמ. אז װעידכ; יעדער פיז״שער בונפ *שאאנס זיד אפ. האם;עװארפז די פויםם צוריק םיס פא-״ םיאינוננ אויפז בונסאד אאײז... ם׳האבז זיד צוזאסען נעםראסז צװײ ספיכיעז. דער חוטר אח דער נגיסט. נײ־ דזג װאס פארסראנ: זיד ני׳שם אײנע ד• אנדערע איז אײז כענדענ״ז. אוז אײנס. דאס פארנענגאעבע האם נעםוזט סנ?נה | זי_ין. אםובת דעם אײגענעם פויפ. דא האפ זיד אײװיק אנגעישסויסז אז דעם אוםבאזיגבארז ױז פוז דער יידדשער עקזיססעג״ן. אז דעד םיאגײשער נויסװענ־ דיקײפ םיז דער ילדזישער דעראײזוננס־ אידעע דורד דעד העבססער םדרנה פוז ני-יספ אח נײשפ דורך דער ׳שסארקספער דערװאכוננ פון פויסם. ־* גאואה דורך דעד אנספאעקוננ פו> : דער באױז גגיספיקער אױבעדפענס׳שאעכ״ קױפ. װי צו א גרויסער. פגיעראעכער און הײאיקער גאפ״דינסש האם זיד אײװיק געפוביס בױ דעם דערקזמעז זנוז נגיסם. נעסובאט זיד אין די אוםענדאעבע םי־ בידער ישנײעז. זיד אדוםנעװיקאט פיס די סיבידער װעגז װי םיפ רציעות אוז אננע־ םאז אױפז הארין ד' סיבידער נענם פוז אײנזאםקי_ים אוז פכז װי הײאיקע פועז אז פױז־ישמײנער אויפז אצב. דער נכספ אוז צעפאאקערס זיד גאר א היקוז. אוםקוםעז. אדער דעראײזס װערז. רעראײזוננ. ראס איז ־־־ אײנציק בואםע סעניענץ. ־דאס עקבוירם רי װעאם םים נאכ־־שע ני׳דשרײעז א*ז אונזעד צשס. רי אײנציקע םענדעגץ פינם ױננז איי׳ םערארײשז דור. דעראײזוננ דורד םישיחות. דעדאײזוננ דויד יערואאוציעס. דעראײזוננ דורר אום־ קום — — ד ערא י י ז וג ני ראצ־אנאאיספי־ש־קאאפ אוז ־שנצדיק ב־ז צ־ דעם הױאז בײז פוי בעװאוספזנל; איז ־שארפז נענענזאץ דער פאסעס־ישעי דעראײזוננס־סענדזמץ פונס סארנאנגעגעס ריםעראר־־שז דור. א־; נעננזאץ דעם — — חסידיזם. נאנצע ־ארפױזנפז סרויםפ א םאאק אז אײנציקז סיױם: — נ א ו אה.״ ני־שפ קײן נאואה פוז נאװז. נ־שם פוז קײז װעאנער נ־׳שפ איז בזדשפ־םסעד נע־ ישיבפאעכער אאנ׳ג — — די הו־נערע נבסטיקע דעראײזונג פח אאדעם ערדײשז. װאו סיענײקז זיד רי :רעניצז פח חופר. אח סיהױבם זיד אז ־אס יעבז אויסעד רעם אעבז: אינם אײביקז... װאו זענעז זײ דעז נײשם צעזײפ אח צע־שפיײם די םישיח־ם. די א״ו צד־קים. די :עדואד־קע אײביקע פרויםער פוז דער אײנצ־קער אח דער רעצפער גאואה. ־שסיא. פאיבאינז. םיםז כח פח אונ״ ער־שעפאענע קװאאז נטסכ. ני־שכ םיכז כח פוז חופר. נײשס םיסז כח פו־ פויסכ. װ:לא אויפז ז*ז פמם ילדיישז נגיסכ. יגיספ דאר א צדיק ארויס רעם ניעספז דעםב םיכ די װארצאעז םון דער ערן. םאכפ חרוב ׳שסעכ אח רופפ ארו־ס פאריש־דענע נאפוד־ערישצנונגעז באױז םיפ א — — ברכה. נײשפ אנקוםעגדיק צום בוח פונם חופר. :אר געדואדיק. אח װאי־סגד־ק. אוז דאס כויזנפיאריקע װאיכז און גאויבז האכ אױסגעהאדעװעכ איגם ילדךיש• גגיספ א פיראזאפיע פח געדואד און בכחוז. א פארגאיװערפע אירעע םח הכנעה אוז או־סעראעסער אגינזינקעגײש. גאו־ א; אײביקע... אוז אײגםאא ניפ א קאעם דאס האדץ פוז א פאאק גאר חוםר. :אר א:לב. נאר קערפעיאיכקגיפ. ס׳פא־בעגקפ זיר :אר רײװי ה. םח; -שפ. אח אז די קװאאז גײעז נאיסכוגנ זיר כאהעפכז םיס — װער װעפ זײ כרײססז? אז דאר־שכ א־ז. אפ־שר. םער קײן דאד־שכ נײשפ!... און אז חוםי װיא זיד נײשפ א&כײאזי פון א־־כיקעד רוה א*ז ראזפ נײשפ ארםנ־ אפעםעז אין ז־ר קײז נ׳שםה. — ן װער װעכ כרײסכז גאכ? | אז װארכ א־ז םער קײז װארס[ נײשכ!.״ — א־ז אאז זיד;אפ צונעםעז דעם צאם ארק־פ פונם םענכ־ש אח א־ם אנכאז או־ף דער חיה. — אזוי װארפ נעװיס. או־פגעב־אבםעד־ הײכ. אױסנע׳שרינז ר׳ אוי״יצחק פבדרי* פ־שעװ. און דעם װגיפספז נאנוא פח אפ דעו־ *שכאאצעי *לדזישער נ־שםה איגם \\־כז יא־הונדערפ — דעש דיכפעד אײװיק?—. — צעז םאא צאש אאקים; נובי זייז, דעם חוםי. אים ־שרוש םאבן םיכ דעם י גײסכ. זײ זארז צוזאםעז געכיגי אח אי־ בעױנעכעבז דינעז צום העבערז געפאעבז אםת. עפ־ס אן אורריבכ פח *עע ניױסע אענענדאדײשע ילדז — קידו־ש־ה־שם׳ניקעס. ױאס ז־׳מעז נײשכ םפסיק די תפאה. אונםע־װעננס. אפירו װעז קאזאקי־שע נא־ הײקעפ פאסעװעז ױ־ יאס אםב אח װאס פאיםאנז בוח או־ױ נוזר צו זבז ישכוםער־ הײכ. עפ־ס א ־שכיק איבפיקצכ פון יענע נרויסע םענכישז כ־אנכ איז ז*ר'אכ דעד דינםעד; א ־שכ־ק איבכ־קגיכ פח יענע נרויסע װאס נײעז ־שכעדיק האדכ בם דער זגיפ. בס דער וג־כ — אוז ־שפיר. כדי די זאאז;ײשפ פאדגעםעז צופ־א ׳שכח או-ח דער עדד. װי ־שאכנם פוז דורות םיכ רעאי־עף־ אויסגעבײניקפעד עקישנית איז געזיבםער. װאס דערםאנעז אז אפקעפז או; װאס כראגז איז זײער התבודדות אונגעהױע־ רע איבע איז װײפאק סאד דעד װעאם. זײערע נישפות זענעז — קאאכע אינפיקגיכז פוז פ>ראיבפע חאחיי׳שע ־שארפז. פאראיבכע איז העאזער פון א־ינענע גופים. כדי — רורר אפ דער איבכיק־קאאםער איבע — קאנעז װערן — — רי נאנצע װעאכ. זײ ־שסראייקז זיר פון ראגר צו ראנר. םון אגםענד צו אוםענד. דערנר־נכעװעז די אפ;רונרז. אויפנעזונגעז װערז צו די בע־נגקעפ אוז אאײז זיר הארםאנײש אױסהויבן צװײשז זײ. אח אז די העבססע ישפיצז פח בערנ קאנעז זיר :ײשם באנעג;מעז םים די סיפ־ סכע אפנרונזז. — באאנדזישעפ אהויס גרלך אא פאפי־ענע ר־יצעכ :עישפאנם, הא־צראז ס״שכי־ס קענ־ן ציפעדן ישםדעגנע. כײס די *אמיד־װערש. אויף כי־ און א־*־* װמנם הד:נם;זןך א דלוב, א צ$ר :יישם׳נערןשן, ״שרלככ אן אםביציע •אן :ױר :עפרוונם. כ׳דע תדין איצט זיך, איך בין כמ־ ניתמ *א־יש^שן אינםע• -עם רײיקן רײ־ש אין שידקע־• כ׳זע איצם אײך םענסישן און נריס זײע־ *שאטן. קוש איצם כיס :דר אין דעש בעדיס^ן בקװער. ל$םיר ׳שפאצירן אויף אס -עם בית׳עירש, י$ס איל ב־ת־ע־רכ צרער? *שעה און ג־־שס כער. ר$ביד איש כענישי: אז ניט איש, אז ייאײר איס, און איכ שארנעבן, ־*ס ב*לד ־עמ אײבכנר ־ששד־שען זלן ק־^סש ,װי א נאם?־׳ע־ נולם. א־נדשיר-־יק סמ־עבן י־י נעשען שא־בל אויף .־י בציכות• נעהײסניפשור ס־אנב זיך עכ$ כז^ך עכזן שק ־ער ישכײנע־רו פ׳ריד שין די אײמזןם, דזןם ה$בן גע*$נס זיך הוכדע־סעדדרז דורך דעם ם^ניקן ק־ײז, ב׳ריד שדן ײ זײלן, װזןפ ה$בן כעס^קט זיך $ן ם־אמיארן - צענםויזנסגרלרז. (*רין אײ ברש*נ דזן שא־שזורן נע־^־ן קענן דעכ •שסןרן׳דנשײע־םן שלײכ). בעדיבאן סקװעי! סה$נ זיך װ$בן, צי *$רן, ־עבש :־םש נעםינען קיין $־ט װא־ עכ זןר -,עכעד, :עדאנסע־ צי דהײםטע־ן :*ו־ן ישסרנן ־י רינהג די ג־אדע שין שס$•, *ע:ע, ״$כ ש־־עפט די ישמעש און די לענדער, ישלר-ע־ט -$דם בעגבדשן צענײף זןן ציר• >ן הע״שש ־י ל״ניע ד־ ג־א־ע, דןב בענ־ע־ שבירט זי ש־ן ארזן, צעבענט א־ן ג־אנים, דאבב שין דעב בעגמ־שן א בײע־־שינײש-ענדש־. אויך די צ א ם םון דער ליניע. זי *שבי-ס ־ענט צד־ישן םעננדש א*ן זרן בענק־שאםט צום ,דאזנדער, י קןר־עם אין שלאכן, ב*מש ב׳דאכש אים, זג־ םריפ - קענן ־ע־ ליניע סין היםל, -עי רי׳ר״יי א< לי־-ײ פארנאכט ש״בן בליצן, ישו־בן *יצ־ן זיך אין םקדעד. כ׳שינקלען ריכםעד אויף שאנשאבסײש, פזןלינ^נ-ש. ׳־.־דעקה. -אבבן, ־אי״ב׳שעצעכ־ע, הא*ב-ד,א־=א:-ש שאנצן שרײלעך א־יף אין שענםמע־, נ־זר־ אק ק־ע־. צ־ -עם היבל היגקן ישסיציק אדן כא־־^נײש םלעקן;ןןלה אין ש־א־ץ. און עד - שארשישם ײך ב העננס צעישנ־שן *םארף, װי םון >ו רײן־יש־ע־, גלאנצס צידיק זרן בלײקרס זרסיק און ראק^נ״ש. די .-־*לע סח־עבכ - װײניקעד דע־ײנקלט.. באי־ און פ׳דאבט זיך: ם־קלרבמ א ם*ויק זיך, ־ר ם־ש *שםו,־ק?צן צ־ם פוןי־״שרסן קאדגאהאי• א -עבא־ש אין סקד־ע־. ערעקט.־*ש-*עהמ**>ד-ש יײיםם ער אפ א שעד, א־ניאבנױש א*ן ־י־ױאי־־תו - זעלבבש-שא־ישכ־־כע ביבע־דע איב־עאל. ביינאכט איצסע־ אײ דײק, שארלאשן די שענסשע־. כ׳ס־קן לאבטע־ן זיך ישסיר א׳־ן אבשאלס. ב׳לךקן די םיהעםב די *שסײנש־-גע־שפענכבע־. ־שכױ־ה -י סרעם־אײדאן באכײ־ ג־וי און קאלש. העגנכ דעב־אשא״־טאן ש׳־הג־הג־ אין גהײעה, הידבן זיך אנ״ע־ע םובנע װי ײאל־. ־ע־ע נעבל-ע א־ל איצכער א טײע־ צ• א ב־ת-ע־לב, ־א־ היגטעה די הענמ שלאשן אבביציעב א־ן פלעגע־ פון בויעד. *ע־ע נעבײ־ע אײ איצס באג־בענוש, -עגקשאר אײ־ז איכד־ו,' ־יאבי שאשש א־ן םא־־רענ־ש. היננדג־ די *ש־יב־ אין •ײהיקע ־שסיבע־ רויע־ש ־־עד דעש?ן שון —שב־ן און פלאן באכסראי א װללע, ירן צײבעד םא־איבער. ע־ניץ אװעק אײ או*ף קאד אין א־*ת בזןן, ע־ג־ץ פא־ש־א־:־; ד״ הילכנ־ע דעננע שענע־ אין ש־ײען - דער ששאט־קאו־אדאז, -זןכ ־ערס שא־־הענגש -א אין ס־רעקן עננע 1 נױ־יארק מעדיסאן םקװער קײן אסישסע• ש־ן ־עכעד. ־י ריניע אלץ העכע־. צ־ם הידל א״ץ ש־עכע־.;־אד. —דיר. :ע־ששאנס, א:ש־־:אש־*ש, :ע־שע:*שכ-־$גק*כאש-ש. צ-ןא־ - שכי־״. ענע־ניע קאשפארסע. ש־אש־נציעכ נעהאקשע ש־ן ־ילנכ נע־אנסע. שעגע־■**(!־:. ג־אנדיעו אין א־שישײנדײמ. ד־׳ש ־ײד צ־ קלײגיקלס. ש־״שאכ־ר א־ן אײגירס - ־ײ, :־*׳־*־;. ישס$*ץ רא־ג־ע־־״עדק, שרעס־אײ.ױןן ביר־־ג:, םאן־גע־טםארס. ־־ *שנר־בש א־רן •*- אין -עב בק-נ־, א דע״־־דש^גנײע־ — העגט ארן ש*כ א־י־ז היגשן, *־רס העכ ראס אשע.־, א״ ־*רבש א-עק. :א־ דענ״יך צאשסש־ ־ך באנע־. ג־א־ שכרגס ׳״רן ריגינג בעסי־אס^״יסאן, אח ם׳שאלס ־ר־ רי- >4־*בע־ ־ע־ן קיאבצגכ ש־־־כ אין כקהע־, אין כ׳שאלש דיב שםאש ־רן ״א־ אײת ־עם אכשאלמ. אין עגנ א־יכ נעהמקמע שו־עשכ, *ע־עד אבער*שרי עכ ששײן תער-ן־׳ש־-־־נבכ ײך א־ר־ אין ײגעג-יבק. און ש־־ א ־ײנקר ק־קב -ע- ״נא—־׳ דירך א ששאלס, ־יכ ש־ן א ש־י־ע—קן ־*־, האכ בע־ א־ן בע־ שא־־•ייס ״ך אין :ײ־יא־ק א־ן -־י*ש שין וזן־נ און ריםק. נא־ כ׳״אכש פיםס־ע-עניי, אין ב׳לאכמ בהא־ד- פא-שלש. ײ־ האבן בײ־ע נישמ קיײ ײשק און קײן צלס צ־ ס־־אכמן, צ־ עכ רײנש א סש*•־ א*ן שא־שען־ברש. ײ♦ בר׳שן ײך. ־;־ כק-ער - א צ־שע״־קער האל׳ש, א־ אישא־כ*;:, ־•אפ ה*ש א*ן ה־יש־קן שאשענט נעכײרן ריזן״זין סין ארזן או^ צעדעגמ. 1 4