Literarishe bleter · 1924-08-01 · 13 (1.8.1924) · p. [Seite]

••יס 45 גראשז 13 2א 1926ח3ח6}|1 ײזסססבתץח סחסמממסתז סש\סז*€סק ס)ס1ק0 ^01*3X3^9, 1924 9זחקח6|3 ו װאכנשר־־פט פאר ריטפראטור, טפאמער און רןנסט־פראגז *רשע, פרײסיק 1*סער אײגוסס 1924 ליטער.*גרופע ״זעגלעד אין ארגענטינע א*; ב*ע:^ב-*ד*.־עמ דאט זיך איצש י ק״כםמ נער״־כדעט, -;*־בע דיינן דעש *ך:א:ײ*רמ א *״־*שע ר*ט*—#ט;• \ נײגסשטײן פא־ :׳<־דא*ע־, ־ױיטעײ״יקעד :־*•־ג א. :. .מנרען־. זי -,אט א:כ***ק״*:: א־; ־א־דכ די־ך צוט־יפזאשדען *א־עפגט״עבב• טאמאס הארדי ד ~ (!י־ דער געלעגנהײם סון זײן קאנדידאסור פארן נזןגל״פרייז) אר:ע:מי:א. :צמ א פ־ײנמ א• £* *סעי־*נ־ײמז מן: ג.* מאג ע א־*ב:אבע א. כ א פא־א אריײמירע, ג־דע־ פ־ א כא:אמש ד• א; א־יכגאבע שא־ :**עדע; ירז בארא:מ, אז *ײמעדאמי־ אי; ק־נכמ, : א*;נא:צן א־יכ?:?:כ;, אן ־אכ ־א־ז ־ע־ן *ײכנעױא-מן אבא:ע:מ און דודך ־*עי דימ•;כדע־-נרופ־;, איז כא־א*־מ**רס (א*ן א:שמארט;: עכ עקזיכמירן שא־שפ א־גפא־דאמירע, סענרעבע אין פע־יא־יש אויפנאבן; ב׳איז שוין םא־אן א קראכ קאי *אגיממ;, יי־;, דאכ ־אבן :ע־א־םן ד.יםמ-1־;כיד., כ־י ײך כיש דע־ *׳ג־־ בא• דעממן, קא״אנימטיימע ײ::ש, ״ע־בע ־אמ די עדרעבע, •*יע־־מע •ביבאראניע ד*מ בא• אז איך טרא:כ *דאא װענז סדנע. ני־מכ מיפ דוישם ארו־סקוקז בלויז אויד אין אלע פרפדם. שװערע םםירענמישע שײגע ״ימםעלז״, װאס וארז זײז וױ *א יאר; אח א*ד װאזגרער פיר. ש>4־װאס זיס; איז א פראזאזשיסרוקענעם םדגי זײ וענעז םאר פייר הסיר;ארוני;ערי2;רס אודעסום גט הארריז. איז יעדז ביד. איז מיס אזא בלריגאאדיקז ארעאא פוז יואז:* *עדן קאסיסא. אויי״ יע־ער זי-יס. — *א• דערלענעד ימי׳ינקגים. אזוי. אז עס סופ *מיר :ישס איז יעדן זאץ זגיגעם — ועס פשוס וױי. םארװאס יענע יאר; זענע; איר הארדיז. דעש נרויסז דיבסעד. אזוי ניר םארשװאונדן. — װײס איר. אז זײנע ערשסע ישרײבעיישע ׳מריס דאס איז ניימס דערפאר. װײל יענע .יאר• האם הארדי נעכיאבפ. וױ א םאעס. זײ• איז דער שםילער אוניװערזיםעפ. װאס| ערשפע אםביציע איז נעװעז צו ״מרסבז צװייטז די םרײריס םון דער םיסל־װעסס*! אידער. גאר נא:דע£ װי ער האס עסאע־ לעבער אםעריקע. זענעז שויז םער :ע יאר נאנאנאנד;עדזריבז בלויז אידער.;ישםא. אוז דעריבער זעגעז זײ סיר אזוי האס ער זיד ארוםגעזעז. אז זײז לעבז ליב. נײן. איד װײס: איז אס רעם פיא, װעס אלע םאל זגז א שװערער םא־ קאלירנד־קז סאעװרא. םיס װעאבן י׳^ע מעריעלער קאםז״ אוז אננעםילס נאבאי יארז זענעז ארוםנעדיגנאס. זענעז נאנד כױט דאנות פ-־נסה. זײז ארביםעק״ איד װײם: איצס. אינם םשר פזז די קוםענדיקע כ־עבע זזדימים. צואיב דעם װאס עס איז ׳־־סנעשסעלס נעװארז סאםאפ הארדיס אג־ידאסור שאי־ז נאבל־פרײז. װעס זיד ־:ער אויםהויבז איבער דעי :אנצער;־ס א :אר פוי לויב־נעזאננעז. אויפ־ :סיקע אוז *מײנע (םיר דו:ס. אז װעגן א־דיז קאז םעז נישפ ימרסבז אנדערימ. י ארםריבסיק אוז שײז). אבער איצם. :־ אפ דעד נעלעננהצס. װעלז זײ דבער ־־גנעז אזוי חקאדבאװע, װי אלע אר־;־קאעז, װאס זעגעז נע״מייבז נערעננהײס־ :־. אוז עס איז םיר דעריבער נארני־מם ימסארק צום האדצז. אז נראד איצפ רס־ד י־־־־ימס מיג־אײדרס ,־איםטײג :׳<•■ א1ן א מי&ס; ״ :*ממד.; מ־איז ש*ין פ*־*ן אין צא״ וןן ער־נדיגגמ, *ואכ א*;סע ע־גסט כ*ס א־ע רורם *־ין;;, ־ע־כע דא א:שכ א־ץ *מסע־׳מ ש מ*:א רע־ס **; סא: גי מא: א אז צ־ײמ־ ־מש גאדעגסע־ צ*ר*ג*מ א ־*ב מטיצן כ*ט שא־אגם־א־ט אששאצי דיסע־אס פיר־ארבעס האס עי־ דאד שויז נעהאפ ארזם דער צגיס איגגאנצן אויפנענעבן. איז אפ. כדי צו קאנען פארדינעז זיר צוס גוסעז צו שרײגז ראםאנעז. דעדבם האפ ער זיר נענעבז װארם. אז אזוי ניר וד עד װעכ װעדז א ביםצ יײכער דורכז ראםא״ געזי־מרײבז. װעס ער דאס רעצפע אװעקי צודיק נעטעז צו זײז זײ ימסארק י־4 סייז ימם סייז ימפים. װי שויאד זי זאר ני-״ם דיק געװיס׳ג נעצײאסע או• זעלסענע :־. זיד אויד אנשאיסז אינם :אר פח שעהז. װאם איד האב סארב׳־אבם םיס םײעריעבע הללויה־זיננעד. איר האז פאםאס הארדיז... שעהז. װאס א*ך גײיס<זזך*ס;: איר האב םםנס?יג*צן.<זאב באמיזן אװעקצינגבעג^ סזן דעד ,העלי י־ידד יײז ״יי־ײיי ׳י״ים עי ײר נע ־מעהן פארנאכסיקזג װעז איר סרענ דצ במם פענספעד םונם ״אפרו־ציםער", ר־עם װארסז אוז זיד;עםיפאעכז. כיפ םעפינער דודבאוס ױגנפ־ליבע. צו ימרײבז פאעזיע (ריבפ־״ן!'. .״״ <ע-סי אױסנעבעםז ציםער פוז דער אוניװערזי.• קעד; אידער). און ע־ האפ זײז װא׳־ם 1 ׳ דז :אר. עם איז םיד דעדװידעד עו *מװערעד ארבעם א*ז אוגיװעדזיסעס איז;־:ז עםיצז — װעז אםיאו דער לויב א*ז רער ני״מפ־נריננערער איבעם. צואיב ־ירכאויס־סארדינפער — איז דער,ו פרנסה. אויף די א׳־וםינע םעדסעם... 'ניקעד צםפ. װאס רער עואם נא:״ ־ג־ער ימדמפ יענעם ״הוררא!״ װײא צושאא האפ זײ םיס אםאא אננענוםעז ג־ז האנט איז די באװיזז א י ם זיצנ״ ארום 35—40 *אר האס ער זיד אפ״ 1 :ענעבז םים נאװעציססיק. שאר אפ דער צגים האכ ער אננעימריבז א היבשע צאל בענד יאםאנעז און דערצײאוננעז. װאס האבז איש װאם אםאא פאר־מאפפ אלין א נרעסעיז נאםעז איז די עננאיש״רײדנ״ דיקע אענדער, — װעדק. װעאנע האבז א*ם אײנעגםאער :עםאנפ פא־ פעםס־ביבאיאסעק. װאו יעדער שארךי פאענפ באאד סאדזוגקעז װער:. װ• נ״מפ״ :עבוירז... שעהז שא־נומפדקע אוז זעא־ פענע במם פזמססער. װאם האפ ארויסי נעקוקס צו ןדײפע. רחבותדיקע־זאםע. אוז פריש־ױננע פרײייס. פעס־נדינע. אדער ײיזי אח םמאז״םײאזיװײז װגס״ פא׳־שנײםזג םיסז נרינעם. דר ימאעגנ״ אענדיקז פאס םונם אאענסענדזימי פגיר אינםיסז... שעהז זעאםענע. םיפ דעם ם א ס ה א ר ד י ז. און דעםאײט. אז עו איז נעװאר; רמנער איז האפ שויז םער קײן ראגות״פרנסה נײמפ געהאם. האכ ער אדעד יעגעם ביר םױ פאםאם הארדי איז ז#נפ. אדע; נעשינע; *העיאיד פאר״ צװײמז װעאנע אזעאבע ־אםאי ד*לי פא־םונקא• םער״.-י.פעס ד־ױבע־ורא*' אי; ״דער צוריקקער א*ז די הײמ״מע קאנפ;״, אש־מי ד• דרגי :רעססע ראםאנעז א־ז דער גאנצעי װעאם־איםעראסור םונם פא־ ריקז יארהונדע־ס — דאס אאין האס ער דאד נע״מייבז. װמא ער א*ז נעװעז גע״ צװאונגעז דערצו: צואיב פינסה.... ברוך גלאזמ*ן די אעצסע 25 יאי. אפנענעב; אינגאגצז צו זײז ױננס־אםביציע. צו אירעי •מימב;. עי האם פארעםענםרע:ם עםאע:ע בענד אייער איז פאעםעז. צװישז זײ ארד די קאאאסאאע פאעםע — א נרױס בוד — ״דהי דגינעססס״. פאםאס הארדיאױ נישס באױז זיך דעיםאנם א; זלז נרר פוז פא־ 40 ק סאיעססעםײמ אוז 8רזמס*ק אױו״ ז־נעד״םערד... איר װי*ס: איבעד דער נארעד װעאם. װעאנע האם ׳ז א*צפ נעריםם איז נעםיםזס אזעאבע •־נםער-מ־שױימפיאש־ישע שייםטשפע־ ־־דעקאאםאסא׳־ז. װי די פש־בי״;װסקיס אח אנדרעיעװס אי־ ־ דעד נארער װעאפ, װעאגע האס נע־ מ פאר אזא םאק• באםת םענס*מז־ל־״ ־קז. אבער םונדעסםװענז — סאקי *ב אפ זייז באיגדעד (ארער אםיימר י פדאג׳־אםאפױשעד?) םעגפדמנ״איבע אפפ נאװעריסם או; ראםאניםפ. ע־ איז — יאי צוריק. ער האם אװעקנעװארםז אוז האדדי אי4**; האלם םעד פון ױר. י פון א פאעם. אײרעי װי פוז א ראי •טסיןדק־םימרענ־־עז יפ־נאער װאםערד•?! < נ א ר ק .;; ן װ־ •ערער אםהער נאװעױשט א׳ז ־ארא• ,־אםאנען־״זרױבז. האס ױר איננאנצז עװ דעי נארער הדאנקעד א״יאפע. נ־ספ זאא עס זג־ז — א רעפעי. א ש-. א־צפ -ערװײםערט פוז םענםיעז (עד :ע האפ :׳אדן קר־נ. איז או־ר איצ״ אאזאו׳. נ״ע נא־ א נרױסער ק־נפטאער האם. אננ. אױד ב־ז א־צפ נעש-רם אז;:א*ם אזעאסע ההיעאזה — ההאעאזת; אוז -אאעד, װאס האס אזא װאונרעיאעד אפנעױנרערם אעבז איז ױזז אאנד־םױער רענענער־רפער א־םפאםענה — בסס [ או־נ שאד דרו־סנר־הע רעסאאז בנונע ..דאקס נ״ס״ װאס ער האם ױר אא״ז. ::־־ק םונס נעזונפן. פ־־ם־ם־װז. אןי• םענם־ע איז אאנר־עאפם. נא•־ או־ד א או־ם וסן א־ב־םעקםאניזזו נע־עםאק• אװאנפזר־סס״עז א א. װ״ או;1־נרו־סער זעעד אוז װ־ױאנער בנהע רעס או־םנעבו־ם א־ז אז אפנעזונדערם. אאם יאם װייםז מ־ר באויז. ם־ר א•; אנ<ע. א־נעראעבן םסז. רעם שארבאהאאםענעם װ־נהא איז װעסםעיוס. — רעד ם־־א םאנ־סט. די נרו־סע צאא ראםאנעז אוז — ה־נסםאער־־ע אזו־ או־בערפאעע. א־נהאאם סס פיז םענפ־ע. איז ס:־ פיז ענגאאנר. װאס פ־נור־ים אםם״סםנס א־ז נאװעאז. װעאבע ער האם פארעשנכא־בפ וזעען אאנראנע;. — אין. רוםפד־קער אאנדעאפם. ער א־ז נ־־עם ז־״־נע ראםאנען) און האם זיד פינס אנ■ ב־זןיענר פיז פא־־יזז ־ארהונרערם איז איד. אז א־צפ װעם עס רא אװעק. נאר רער נרו־םעד ארב־פעקם. װ־ ער פאננ פונם א־עט־קן ־ארהינרערם. פאר . װעאבע האבן א־ם פא־־עאפם אזא ״ א םדרה םאםאם הארד־... פ א ם א ס װסזפ ז־ד עס ארו־ס א־ז דעם או־פבוי,-----י----- פזן זבינע םאנוםענסאאע ראםאנע;. וױן ״דז־עור דה־ אבסק־ור״, ״םעם די־ובער■] װ״א״, ״רער זװר־קקער אין ד־ ה־־ם־־עע םארײז פוז ײדישע ליטעראטז אוז זשודגאליסטז װאדשע 11 מ יד / דעם 3-מז אװגוםמ זײגער 8 אין אװנט אין אײגענעם זאל, מלןזמאצקיע 13 פאררעױננ פיןי א. לעיעלעם *,ג3צ־נ פדפצז יאר מאדערנע ײדישע דיכטונג (דער שטאנדפונקט פון דעם פירער פון דער ״אין ז^״—שטרעמרנג) םעוישעןו ײרישקײם און גױ׳זרץים. נשינות אק קונסם. יי -י*י; ױך•—םעיןריע, איגױוערסאיײב און שיכשידיזכ. דינשיננ קוןגדרא ,קילםור״• דער שון איר. יי אכעייקחנער, איקיאינכי און װארסיניועי שאעשן אץ דער דיםקוםיע באטײליקן דך: מארקיש, ראװיטש, שטערן, נײמאן א. א. די נאנגע הננסה איז באשם־םט םאר די צ־לן םון דער ײד. שול״ארנאנ־זאג־ע א־ן םו־לן --ץ—" קאנפן״ ״רה־ לאאד־ציער״. ״דער ב־ר• נערםג־םםעי םיז קאנםערבר־דז־״־". אוז א־ן א נרו־םער צאא אנרערע ראםאנעז אין נאװעלן (און רא איז נ־סים איםא־נ■ םע־עסאנם צו פארצ״לן. אז ם א ם א ס ה א ר ר ־ האם א־ן זסז ־וננם. אין װי י פופצ־קע- ־ארן פונם פאר־קן ־ארהונ■ רע־פ. םאקי נע־עסור־רס און נעענריקם ■' ארכ־פעקפור. און האם א־ן ד־ ער־עםע ־אדן פון זסז דערװאקםענעס לעבן זיר . פאק־ פא־נוםעז ם־ם א־ב־םעקםאנ־שער י בו־.ארבעפ) — נאר עי א־ז או־ר א * ר ד װעלבער איז א־ן א״ראאע — יבז קאנם־נענפ — בםעם װ־ נ־־עם ב׳א• :ע אם־לי לו־סן נאםען זסנעם. א־ן ־ צ־״ים. װאס צענרלקע איםפאדנלסב• ־ קלענערע וענעז װעלפ״באד־םם!... ־ איצםער, אז עד װעס װערז םארע.;־אד נ־־עם ש־־ד״״ א־ז אפ װעז־־בער װאלם א־ד א־צם. יזיקער. װי אז *נרעדש םאי נעװאאס "יבז װענז הארד־ז. אבער או־ב א־ר עש ־א. א־ז עס הו־פםזעבאעד דער■ י װאם א־ר װי־ס ראר אויד. — אז םבז או־ב אוז נעזאננ האב א־ר ׳: א־ן רעד ־עם־א א א ע ם א א נעזונ■ װען נאר א־ד האב א־ם נעא־־ענפ — אפ־ער א־ז ער בנו םיר. א־ן דער גרו־סעד דיכםער איז װ־ז־אנער. איז בדי :־־א. אפ דער נעזאננ נעװעז א םר עקס■ צו זען זנזז ד־כפער־שקסס — װ־ בז־ ־עדז סייעעי■ איז ם־פער, װ־ עי־ װעם ארו־ס. נרויסן. זעאפענעם ראםאניםם — דאװף עז בס ם־ר אפ-דא. איז די םאאננדי. א־־נער ני־עם װארפז. ב־ז ער װעם עגד־קן :אי־ שזרוה. , א־יענעז דאס נאנצע װערק. רארז׳ א־־נער