Literarishe bleter · 1924-07-18 · 11 (18.7.1924) · p. Seite 4

אסװאלד שפענגלער און דאס ידענטמ 11 ״< ט ש א םיװעיז פאדעלירם נעװיסע פארםעז באדײבערם דעד אינהאאם. ילח ■ צונעפונדז ןןז די פ#ריטײדעגע אזמ װאו זײ װאוינעז. בויעז זיד נרייסע :? סדזײעים. איז די אפנעםײאםע נעט: באםעסםיקם זיד דאס ײדישע לעבז א• אפהענגיק פז; אר״זי״שראא. װעאבע ד•; אויף צז יעפילן # באדײמדע ראא. א בבא װעדפ דער ױדישער נײםם שכ־< בארײכערפ. דער ױדײטער נײסם * באפרײפ פ.יז װעאכער סיאיז פאכױ נויפװענדינהײפ אוז אידעסום װי ער *עאפס ער זיך א ״הײם״ װעז סיהאם נעפאבס א פאאיםישע פענאעבקײם כןן בוריעז אוממןעיז זיד יזײז פאאעספ האם זיך דער הײפאודקער אויסנע• אופבאדײכמדיק. םח דער גרױםעד ראב קרעםםיקעד פאסע האפ זיד םך־ר אויסנעסײאס םעיציק סויזנה נם־ב; װאס זעגעז פיז בבא אװעק. דער גרויב ייד״שעד קבוץ איז נעבאיבעז נאײבגיאכ• צו דעס רוף םין פעדסישז באפדײער.;רויסער פויערז אוז בעאייפאאבה יעםא. איז נעבאיבז איז די נאותיערפער. פאר האס זיר שיבת ציוז אויסנעװיזז װי חאום. פאפעריעא האבז זײ זיר אײג: ארדנפ גײשס *שאעבפ. גײסםיק װיד האבז זײ זיר נישס נענויפיקס א;ן י פאסעראאנד. װארום דער קער| פוז דע :דײשער אפונה איז נעװעז א אאנדאאזע רי ױדײשע;בואה איז פאני־ש; סיאיז ־ אז אפ־זעד נאפ אאס פד־נציפ פח ״נוב אוז װעאבער :עװע־^םיקס איבער די װעאס אוז צו א*ם װע־יז פאיקניפם בײשיחײשע דאצוגנעז פוז װ־עאסדעדאי זוגג. ס׳װעדס אונפערנזצופעז דער װעיב היסםארײפעד קאכיח פיז ״נופ״ ..יצאעבס״. סיװערס דאריבער םא •צסעגדאעך־. אז דעד קאפף םיז בבא אי נעװע; געריבפעפ קענז יהודה, אבל גײצפ קענז ילדגםום. חורבן ירויעא• סרעםפ נאר א קאײנעם סײא םוז ד׳. נאציע און האם דאריבעד נײסםיק נאנץ קאײנע באדײפוננ. אוז סיאיז ניד אסת. אז?ײס דאפאאס זאא דאס ױדגס אעבז איז צזדשסרוױננ. דאס ױדײטע £* לעבט זײפ יאדהוגדערסער איז אז: פארם. װאס איז באין אופז נײשפ נעי בונח צו קײז *שום אאנד. דער ציונײ: האס. וױ פליעד בעת בוישז. פמקם אױ• הײנם געפונעז אז אפקאאננ נאר ב נאנץ נעריגנער אח נײססיק באשרענקפל־ פינדערהײפ. די בענק־צאפפ גאד צ א־ז נעװעז א כפעפ ניצפ באפערקבארי װאאפ פעז באפת געפיאפ ראס אופנלי פוז פא־־אייז א הײם. װי א שפײני סיפיאס עס דער פערב־פענם־צ. װאל דאם צוריקבאקופעז פאאעכסינזג ז פאדק אוירעא, הונדערפ פאא פעני נעװעז. דאס װאאכ אבער אנפר• װידע־ גע־שברעבט רעם פאגישז גאציאנא- נעםיא. די אידעאאספע פארם םון דעי נאצ א*ז די ,.סיגאנאנע״. ד. ה. דער רײג ״קאנסענפוס עקאעזיע״ (דעת״הקהא) װעאנעד איז עדישם. גאד דעי צעשפערו; םוז יהודה. פארװירקאעבט געװאר אספסינוםעס פאחםה איז נעװעז נעװע דעט קענז יהודה אוז דערפיפ אײגצײכי באפדײפ דאם ױדנםום. חורבזיירדשאי דיאס אפגעראםעװעפ דאס פאאק םו זיבערער פםעידאפאדפאזע. איז צײס פח דער רויפײשעד הער־צאסס אי דעד ױדײצער ־טאםונגס־נײספ אדוגפע נעפאאעז דער אוםנעדזײער אגםיק הישפעה. די באיטאף־פעדים פח נרינײש״דויפײשער עפײןודעאײשיפעבםי רײשע אײנגשאפסז אוז באדוײצוגנ ־צפיפוננעז האבז דר צוזאפעננעפאאבל םיס די נביאײשע אידעאאז פוז דעם בױ הםקדשיפאאק. און דערבײ האט אעבגסאוםםיקע אנםיקע בםעם פא פאײצם דעם רײגעם קער; פגז ױדנטוב. יידייעע נעדיבםז האבז איז זיר נעה* װײניק װאם ױדי׳סעס. ױדי׳שע ספר•. אנסהאאםז פיראנײשע שסיפוגנעז. סיא־ז נעװעז א פיז האאב״העאעבײצע ױדנאיפי;׳ ראסוד. איז א ױדײש װערק איז שװי צו אוגסעד׳צײד; דאם ױדייעע פון נו כי׳שז. חוץ דעם זענעז איז דער יידיעעי פחנה נעװעז באדײםגדע *שיבסז סיס א בואסע פענדזמץ צו נריכײטעד אסיד*• צאציע. די יידי״עע אינםעאיגענץ איז א*; נאנצז נעװעז באאײגפאוסס פון דער ג' ביץמר קואטור. הונדערפ אח זעבצ בהנים האבן. איז העאענײשז נײספ. בװי קעפםס די ילדײעע רעאיגיע. רי זןןאב׳ אסיפילאצי־ע־נײנוננעז זעגעז םים פי סײעע םיםאען נעסריבז נעװארז ד' ױדײעע םאבים. ס׳האפ װײניק װאס ג פעאפ. אז דאס יידנםום זאא איננאנל (םיף — זײס 5) 11 אבער. חוץ די דאזיקע אויםעראעב״ קײםז, פארפאנם די פאנײשע רעאיניע א נאנץ־באזוגדערע באזמדענד־פאדביקע וחזאס, װאם יטםײם איז א גרױסער סתירה צו דער אנסיקער רעאיניע. קודם־ כא בויפ די פאגײצע רעאיניע איר װעזז אויף התנאות. איר אפענבארו;; איז א פיםםישער פאיױסנאננ. איז װעאכן דאס אײביהע אוז אזפדעריטאפענע װארם פח דער נאפהײכ גײפ א׳״ײז איז א בז־אדם. פאד רעם באהויבסן אח דורך גאס אויס־ דערװײאסז בר ג׳ש װערפ דורך הרד״ורים אח װיזיעס אנספאעקפ דער סיפער םוד. װאס אינם באהאאפ־ איז די אותיות אוז קיאנגעז פח דער נענעבענעד חורה. פאי פישהן איז נתגאה נעװאח נאסס װארס איז דעד װיזיע פח א אײביק־פאאקערנדז סנה. אח אאײן האם עד באקוסעז םח נאס די אוהות. םחםד האט װיזיאנערי־ש דערבאיקם איז היםא די פארהויאעגע םאםעאז. אויף װעאכע סיזענעז נעװעז אויםגעקריצפ די װעיפער ״בישם ד.*״ אוז הנם ער האם נײשס באזיצפ די קונםפ פוז אייענעז. האם ער דאר די װערםער אנפציםערט. די נריבז ישםעאז פיס זיר פאד א פאיק פוז עפײשז נאײבנעװיבפ; די נאםור קופפ זײ פאד אאס א פארענדיקמ װערק פיס א פיא־װײניק זינעח פאדנעז. פידארף נאד דערגײז דעם סוד פו; נעכס;. אח דאריבער באיפ כײ זײ די נאסוי־ פיאאזאםיע. זײער עסיק קאן באצײבנפ װער; פיכ דעס באנריף ..זײז״. איז קעננזאץ דערצו ישםײס די ױדײשע רעאיניזג פאד װעאנעד בריאת העואס איז >ו: אשנעיצי־־אסז קאפיכי. גאר דעש גרויסז •שאאן פח ״וינואו ה־שפים והארץ״; ־טאפם זיר :א׳־ דעם פענט־צז אז אײזערי גע װאנם. װעאנע אאזפ איש נײשם בא־ נעפעז דעם סוד פח דער װעאפ־יצירה. די גע־שינפע דאקענ; א*ז בײ ױח נאר גײשפ אפנע־שאאס;. פארקעדס דאם ױדנ״ טוס איז אײגנפאעד קױם דעד פיויס װעגז דער פיפעי־פיפער צוקתפס. װענן גע* •שינפס־־שבת. װאס װעס באפײפז די דעדהרבנספע עםײשע פואקאפענהײם פונים פעפ־שז. אוז דאדיבער פוז דאס, ילדנפום באצײבנם זײז פ־פ דעם באנײף ״װעח״ אאם דינאפײשע אנישוױגנ. די פאנײשע רעאיגיע איז א; אויסגעפרויפ־ פעד אױבערערדײשער אידעאא. .װאס האפ זײז נעצעאם אי; חאאיהאויר; ער *שאפפ א פי; נײספיקע בירנעד׳שאפפ, װעאבע חאיפפ װענן דער סיפער צוקונפפ. דאס איז א קבוץ (קאנסעגסוס). ױאס װײספ נײשפ פח קײז *שום אדפ־גרענעצעז פח ״פײז״ איז ״דײז״. די קהאה איז נײשט פארבונדעז צו א װעאבעז סיאיז בא־ *שפיפם ארפ. װײא איד פהות איז א הײפראזער. די פאני־_ע יעאיניע איז דודבאוים פאנאכעא־סטײש. זי פאדאבפעפ פיעפדע געפעד, װעאבע זענעז שארש. די באצױנ* נען פוז פעגם־ש צו נאפ רום איז דער סודותפואער קדאפפ. איז דער פאגיע םון1 פאר־שײדענע סיסבאאי׳שע האנדאונגעז. דעס רעבסנאויביקזמס אויפנאב איז צו דערקעגעז נאפס ,װאונם־שז. פאדאאננעז אח גײנמנעז. כדי זײ .אי; דער פארס פוז א נעבאפ. פקײש צו זײז אי־ אעבז. דער *שװערפונקפ פון דעד פאנײשער רעאיניע אינפ א*ז דער אפונה. קהאות. אאם ארגא־ ניזאציעס פח דער זדז אעבז פא-קער־ פערפער פאניע. זענעז סיפבאיז פוז א דעאיניעז בירנערםום. ודעאבע באאאננפ ניפיש צו קײז בא־שפיפפ לאנד. נאר צו דער גאנצעד װעאס. דעי־ קבוץ איז א פאאק־נעזעפעא. אויף װעאבז סירוט נאםים נײספ (פנעאופא). װעאבעד בא־ ־שפראאפ איז א נאײנער פאס יעדז *חיד. װאם נעהערפ צו דעם קבוץ. דעד קבוץ האם אז אײגנאדפיקעי אעבנסאינפערפרעםאציע. װאס רוט נײשם אויף קײז רעאאז באװאוספזײז. :אד אויףי פאנײשער בענק׳שאפם. דאם רענט װעים| נײשם פארפײם־שם אויפ דער פ־-אקם \ ־שער דעדפארוננ. נאר אױסגעאײנט אאס: נעטאעבע אפגבארונג. װעאבע אינס בא•1 ־אאסז איז די םודר־זפואע אותױת םון א אײגענער ישריפם. הנם די פאנײשע נאציע פוײשס די ישפראר. פארפאנפ זי אבער אז אײננםיפאעכז ״אאף־בית״. דער ױדײשער קבוץ איז איז סואז זיז פוז װאיס א פאנײשער. עי פארפאנפ די אאע אויבנאױסגערעכנסע אײנג׳שאפם?. פח 500 יאר ביז 0 אנפװיקאס ער זיד םוז ־שבםים צו א נאציע. נאביז חורבז בית ־אישון װערט עד םונאנדערנעישפרײם איבער בבא אוז כמדים א• 45 אעגדער. באפעםפיקפ זיר דארט אוז בויפ אז אפ- נעבאזונדערס אענן. דער ״נאזת״ העאפס צו םארברײםעדז די ראםעז פון ױדנםום; פארשװיגענפ ביכער | (סיף פון זײס 3) י איז די פאפע א-אפ םוז געאענעי אוז פיפ אידע אויסגעװאריפפע הענכ גע־ , אײנם איבעד די פאר־שאאפענע פניפאער. אפ אזױ פארװעבס ער אונז. דער דולקעי יערצײאער, פיפ דינע נאבפאעבע : *שאפנס. אוז באה־ש פיר זענעז דערװאק־ , סענע אח װײסז אאע סודות םיז אעבז אוז פױכ. נעפם אונז פונדעסטװעג; ארום יענעד אננסס. װאב װעקס אויף די ױננ* אער םוז *שאאף אח הײפפ ז*י •שרנלעז. עפעס איז ישױז צו כונקא אח צו װײ״ פיקאעך־. פארװאס? פיפ װאס האבז זיר די דאזיקע פעגם־שז אזו* פאדזיגדיקם? זישיכניצקי האכ ני־שם איב אויח אזעא־ בע ק־לױת צי עגספעי־ז. ער הײספ נאד פאדייקז סיפער די גאדדינעז אח נעפם אנלר אױספאאז פיס ינלבסע. האאב־־שא־ סנדיקע פאיבז אז ארםע באבזרש*. א נאאח פענפ־ש. װאס איז •שואדיק נעװעז א חוב אוז האס נײשפ נעיזאגפ רולק •שסארבז. אײדעד זי דאס אים נ**שס בא־ צאאפ. עס װערש *״י װארים אויפז האי׳ז. אס א־ז זי די פאפי׳ג זואס ׳שםױגנס א-אפ פון נעאענער אח װאריפס אללד דעס צענליפז ישסעח פיפ אייע איב׳ר נופע דענס. אבעי. סיא־ז ני־שפ פער. װי א רגע. א איבפ־קע ד;ע. װללזס אױס, אז אונזער דעיצײאער איז נעבױח נעװארז א־ז א סי*בז פריײארנ;. א*ז א •שפ־בא פיס פאדװײנסע ׳שויב;. פיס שפינװעבס אין די װיגקאעז. האבז ז*ר אויף זללז נעפיפ צעאײנס ׳שאפנס. עי זעס די זוז דויד;עפא. אאזס ער :ײשפ אאננ האאפז די װאדיפע האנס אױפז ישפעדז. ־שפײפ ער אײנע- אאײן אױם פיס גאבס. אויפס דאס באינדע אופנאיק איז דעד ־שאסנדי־ קער װעאם ארללז. אויפס אח זובפ איד קרבז. קײנער װײסס נײשס. װער סיװעס פארז. נײשס דע- פויער. נײשס דעד ננב. :ײשכ דער פויגא. נא- אאע נדײסז זיד. װערם םעז צוריקנעםאאז. װאריפפ םעז?יך אײגער בנים אנדער;. אח דאס באיג־. דע אופנאיק אויפפ. פארפ עס אדנלז צו! - קאסירערס אי; געישפאאם םוז א בא*ץי אין נע׳שפאאפ פיז א זוניקז סאנ. אדער צו א קאײז קינד. איז נע׳שםאאם פח א גרױכעד. ברײפ־פא־יציקער נוי׳ג — װארום אאץ אכעפס פיפ פויס; דעד סאג. די גאבם. דעי וױנפ. די זוז... נאר עד. ז׳שיכניצק*. א*ז װידעד נײשם ישואדיק. אזוי פאר־שסײס ער דאס לעבז. עס פוז *שפײן הינסעי דיד דעד •שאסז פ*כ די אויסנע־שס־שע־עםע צײז. װי עד •שפײפ א*ז בעקא־נס או*פא©אדפדעפ. זענעז צוױי בדידעי געגאננעז איז די פרעפדע פעאדער אדפז — פאחסה ה?ןאפן כיפז •שונא. האפ פען נעזינס. האבז נע־שאאס די ס־ופײפז אח װאויא איז געװעז דעם זיגערײשז פיאיסער. האס אבער קײנע- גישכ געזעז. װי אױף די ־שפ־צז פח די באננעסז האם זיר אויס־ נעאײגכ דאס װנלסע פניש פיפ די צע־ •שס־שערעסע צײז. אח קײנעד האס נײשפ געהע־ס. װי פוז די נרויפע פױסײפז־ פללאעי אאבס אדויס -אס הײזעריקע קוא םח דע־ ארםע־. ברײפ־פאײציקער נױע. װאס האס עפעס נעברופט איבערז ידאנקז קינד. בלויז װאאדעפא־. דעד עלפערער בױ־ דעד. האפ;עאנפ אז סדים בנל סדיס גײכ זײ נאך דע־ *שװא־צע*. אופנאיקאעבער •שאכ;. פאאפ ער צו צו זנלז נעפאאענעם בױדער אג; רופפ: עיפונפ. עדפונפ!.... איז אין די דאזיקע צװײ װעדפער דא אזוי פיא אננספ. אזוי ױיפיא :המפ־שאע־ סעד װײסיק. אול פענס־באעבער צער. — אז עס;י־עז אװעק?רע :יישס־דערזאגפע און;ײשכ־דעדצוינענע ביאדעד. פיס װעא־ בע אונזעד דערצײאער זינדיקפ אין זנלנע פרױעריקע. באאם־אבגהדיקע ״נאװעאז פון פױט״.... איד װאאפ נאר נעזאנס — ז־שיפניצקי איז אזױ פארבאפס םח דעם סיפז װײ־ סיק. װאס עס גײכ םוז פענפדשאעבז אעבי., אז עד פאדנעסס, אדע- ער ניפ בנאל נײשפ אכסוננ. דאס אױס יעדז פענפ־ש איז נאד פאראז אזעאכעס. װאס פעז ױפס אופנעבוננ. ער. ז־שיטניצק•. פפרם עס פיפ עסאעכע ־שסריכן. אפספאא זײער :אאיװע (איר פניס איז נעװעז רונדיק, אזוי ױנדיק — כיװײס אאײז נײשפ. װי ױנדיק.) אפנערעבסע, װאס אנדעדע האבז ישױן פוימס פאא באנוצפ... אבעי. בישעת ער דעדצײאס פיפ זללז רולקער ישפים. פאױעסז פיד א; זנלנע זיני אגן פיר דערז א־ם פיפ פא־פאבפע ארנז און בעפז נאר. סיזאא זללז •שםיא. װאס ישפי* אער... װאס •שפיאער.... י. פערלע לעצטע דײטשע ליטעראטרר (לויט א• ל ו ס ע ר) 1 נעקוקפ אױף דעב #דעבפיקן גזדשיבפ־ י אעבז פאז. װעיפ אאץ קאנצענסדי־פ אױף דער פע־זאז פ־נם העאד, אאץ האכ א ױ-עקסע •שײכות צו איס. פא־קע־ס. -ע- ראפאז םח אאפיעד דעבאיז ״װאאענישפײז״ (1921). הגם עי איז אגנערוםז פיסז :אפעז פונם העאד. איז אײננסאעך א ראפאז אז א דע־*ד. יי הקופה איז םח דעם ײײסיק־ *א-־יקז קרינ — די תקופה פון ססיבײשע באװעניננעז; אח נײשפ נעקוקפ אויף דעס באופר־שכז איבערפאוס םוז *שפאיקע אח;ױיסע פערזעגאעבקײפז. זענעז די באװענעי םוז די נע־שעענײשן גראר נײשס - פעױענאעבקײכז. רעריבער פאר־ :עפס אױך װאלעד־שפײז נײשכ דעם צענס־אאן ארס אין דעבאיגס .־אפא;. דעש א־פ, װאס ער פאי־געפפ״ אבדשא. איז •שיאערס פד־אנעדיעס. ער איז :אר א ־ש^ויף םח דעם נװאאדיקז פעבאגיזס. אח — פ־אגע. װאס פאר א ק־אפס פידס אז פיס אס דעס פעבאניזס. באייבס אפ:. דעי צװעק םח יעבאינעז איז — צו בא־ װײזן אונז ־־עם נאגצן פעבאניזם; דעד דאפאז איז פאנאכדעדגעישאאנז אײף פיא עפיזא־י־שע סצענעס. בונס־ע םא־ביקע. פאדבאפנדיקע; פאיז אײענער נײש אדורר א נאנצע גאאערײע פון װירקעג־ ־יקע פאד־שיינע;. װאס זענעז געפאאז אין •שאיפע ־שכריב;; איגסעדעסאגס. ײאס א באזוגדערע אויפפעדקזאפקײס *שענקס -ער אויסאי דעס קעניג פעדדי• נאנד. דעם װײבהאיציקז, װילנאאזז פאנ־ סאזעד א.־ז היראקע. װעפעז סיאיז ני־שפ פא־ זינע בחות די אױפנאבע. װאס סיאיז אויף איס ארױפנעחגנס; אבע־ עד האס ־אך א נדױסע װירקוגג א.*יף די פענכדשז. ־יאס ־יננאעז איס ארוס אח אויף זײעד פזא. אוז אזױ אדוס אויר אײף דעי אנסװיקאונג פח די גע־שיבסלעבע פאסי־ ־וגנעז. אבער נדאד אס רער צונאנג און אײססײס*שוננ םוגס באראקפער םא־־ו •שפאדקט נאבסער דעם אײגדדוק. אז אויך פעייינאנד. װי אאע א־בעדינע העלדן א־נס ־אפא־. איז אפ־שר;אר אין א נרעסערער פאס װי זײ — איז נאר א נעװער אין די הענס פח אז אנדעי אופפארשסענדרעכע- ק־אפס. װאס דדיננפ א־ײן אופעםים. װאס װירקס אויף אל*ז אח אױף אאעפע;. נאד ױאס קאז נ־־שפ באנײפז װערז דורבן פא־ישפאגד איז װאס גיס זיד ני־שס אונסע־ קײן ־שיב פא־פול־ױננ. דער דדײ בענדיקע־ יאפאז םיז עדוארד ססוקעז ״די װײסע נע־ סע־״ דערנעעגסערס ז*ר ישויז ע־סעײ װײז צים סיפ פינם ארכז איבעאראנײשז ־אפא; — אזוי פיא אױפפעדקזאפקײס א*ז איז אים :ע־שאנקעז דעם *שילדערז פגן ־ער עקזאסײשעי קורעור. ייאס דער אויסא- האס אױסנעפאר־שס ביז ד׳ פיניססע אײנצלהללפ;. די סעפע איז די ע־אבעריננ פו; פעקסיקע דודך די ־שפאניע־. ססיקענענן האס באצױבעיס ־אס בילי פוז ־עם אינסערגאנג פח יעד איסע־. ביזז סוף ראפינירסער או; רע־ -בעי ־שױן זיד אלײז איבערגעלעבסעד הירכוד אונסערן דראגנ בון דער ברוסא־ -ער קדאפס; ער האס אננעװארפז אס ־אס בילד אײף נעװארדיקע •שסחים. *יאס סיאיז ־שװעד אױפציפאסז פונם עי־״שפז באיק. דער ילעזעי ױערפ איבער־ נעסיאנז אין א אחאוםין פרעפדער פאר אים אח אײגגאדסיקער ,װעאפ. אח אס ד• װעלס פאדבאענדס אזױ פ*כ דע- ־א־שיקײס אח בונכקײס פון די פאיב;. זי איז אזו•;ײשס עגאעד פיס דעם אאעם. ״אס פיר זענעז נעװײנס צו זעז איז אוגזעד װעלפ. אז נא- פאפעאעד הויבס זיך אז או־ספײאז און קאאר צו װערן ־י אלפענס־שאעבע באדײםונג םוז דעד פדאנע-ע. װאס *שפיע-פ זיך אפ דא פאד אינזעדע אוינע;. ךער אויסאר האפ "* באהא-סז זי אונסער דער עקזאסיק פון זײגע ביאדער. אח יאד — װאס װײפעד. אא״ז פעי פיאספו. אז דער אויסנאננס־פונקפ פארן ־שרײבער איז נעװעז ד־ סדאנעדיע. אח גײשס די עקזא־ סיק. דעד חורבז פוז פעקסיקע — דער צוזאפענ־שכויס פוז צװײ װעאסז. אוז אאע געישיבסאעבע פ־כים דאיםז דינעז :אי בדי װאס־פואער צו כאדאיוסעריזי־ז אס רי צװײ װעאטן; אוז װי :'־ דעבאינע;. אזוי אויך יא װערן די אײנצעאגע יחידים דערפירס ביז יעד פדרנה פיז היסכא־ רײשע פרסים; אבער דעד עיקד איז :ײשם איז זײ.;א־ אין די גױיסע;זדשעענײש;. ײאס זענעז פא־נעקופעז איז דער ג׳דשיא־ -ערסער תקופר. י ג. דער ה־־מא־־שכ־ דאמאן א סיפפסאפאכײשע באדײסוננ האס באי ספק ־עי אינסע־עכ, װאס האם זיר פתסנײ דע־װעקס אח דײכדשיאגד צים היססא־ײשז ־אפא;. "אם צוריק סיס א *א־ צװאנציק האס פעז װעגן א־ס ד׳ע־ז נײשס געװאלס. יעם אינסערעס זעס פעז ־שוח א*ז ־עס אל";. װאס אאיל־אפסע־ באױײזז זיר איז נײע אויפאאנעס ־י נע־ ־שיבסאעבע יאכ׳אנעז פון איסע ישיײ יעױ — אח דעדצו באא ני־שס פיז - עי־שסקלאפיקע. נאר די נאנץ־־שדאבע ..פ־אפעסא־ײשע״ יאפאנעז פח פע־ איקם דא־ אח די אחאיפח נאס־־א ע ר נ ס פ ע ק ־ש פ * י ־אס א־צסיקע װיספע רעבז^ צװיננס דע־ פא׳־נאגגענהײס; דעס הפוז. ױץ. יעם. ציס צו די א;*סעדלעבעי פא־א•: פאס־־וננע;. דע- היססא-ײעער ־אפאז איז פאד אי־ דע־ סעגסאציע־־אפא;: אח אס -עס אינסערעס צום ה*ססא־•״:; ראפאז. װי צי א פיקאנסז אײעגעז. זעעז כי־ נײשט נאר בײ דעי ״פאםע״ א־• עננז זח פ*; װארס. נאי א;יך בײ ־* :עביא־עסע. ׳מסעכדיש ־ דערצײנענע פענסיש;: זײ דאבז זיך אױך איבעדנע־ זעסיקס פיס דעם אײביקן נ־יבאעז זיר. פ*ס דעי אײביק־מ־ פסיבאלאניע אח זײ זובז בינסע פאדבז איז ־שסאדקע אויסע-* אעלע באװעג־גנע;. םח דעד אניערעד זײפ װעניז דר די ישרײבע- א-ל פעי צ־ דע־ פארנאננעגהײס נײשס נא־ ביי א " ע ק צ ו נ ײ ז פון דער;עננװאדס. גא- כדי קאאי צו פאבז זיר די געננ־ .װא־ס; אין דעי פארגאנגענהײס זעעז זײ ־עס זעאבז קאפף. די זעאבע פ־אבאע־ פע;, "אס אין דע־ נעגנװא־ס. נאד דאדס זענעז זײ װי קאאדער. באישכיפ־ עעד. דארס װערס די אײפפע־קזאפקײס;ײשס אפנעװענדס פונמ עיקד דודר די א; א •עיער קאײניקײפז. װאס פא-־ ׳שפעאז אפס איננאנצז פא- דעם א־צ־ פיק; פעגפיש דעס עיקר־העיקריס; חוץ ךעב ױערס דאס ״א־בעד־שאצז םוז איע װע-סז״. װאס װעיכ נעפאככ איצפ או־ פעכ־ב. אויך אננעיהמדכ אייף דעי נע־ *שיבסאעכער פאדנאנגענהײס; פיא םח דעי פא-גאננענהײס ־שכעאכ זיך אתז איצס כאו אדאיפין אנדעד־ש. װי עס האס עס אינז נע־שיאדערס די פסורה פ.ח דידות. — ־א רעדס זיך :ײשמ £♦;;ײע ױיסנ־שאפסאעבע אנספידעקוננעז. גא־ פח א נײעם •שסאנדפונקס. צו װעאבז -־האב: א?:ז געבדאבס אזנזעיע א-נענע פעדקװירד־ק! פיז די ני׳משיבסאעבע דאפאנעז פח די -;צסע *א-; איז זײע־ עאי־ נעװידפעס ־שיײבע- א ג־ויכע לא,;-. -* העאדז £,ין ד• ױ**ס*שע און קינסכ זענעל ־שירעד (װארסער פא• ראפאנעז קאײסס (פאז פעדהײפב) פא־א). עפיר האד־נא). נד*רצ5ארצע- ־שסאדם ( (ײסף יוקס). אענוי ןא מיאער היסנ־ ב־ח) ה־;א-ע-א*ז (בי. װיאע) און אנ־. -אס װיבסיקססע װערק א׳ײפז געביפ פיז גע־שיבסלעבז .־אפאז פאד די אעצסע *אדן איז באי ספק ד־ ס—אנײ; פח ־עם ױנגן •;ססיײבײשז יש-ײבעל־ נ װ י ד ־ ע - װ י ז קאאםעגהויער. דאס האפ נעניפעז פא־ זײז העאד — פא־א־ צעאס;. דער ערישסע- סײא — ״די קיגד־ הײס פח פאראצערפז״ — איז א־ױס אײ 1918. די צװײסע — ..דעי •שסע־ן פיז פא-אצערסז״ — אח 1921. יע־ ראפאז ניכ זײעי א בינסע ביאד פײ דײס־ש-אני אח 1'\\ י״ה פ־ס אי־ע דעא־ניעזע זיבעגײש;. פיססיצ־זם איז א-־ :יפײע פיס אירע סאציארע אופ־ א—נוננעז. פױעיײשע אויפ־שסאגדעז איז די פאהכוה פיז די קאיײע פ—ישפז־נוס־ באז׳צע־;;א־ דער ע*קר א*ז אינם רא־ -אן האה געישסאאס פינם העאד ניפא: אינם ע־ישפל פײא א*ז ע- אז אײנזאם קינד א סרױפ•;)־. דאס א*ז זײן א־ינזאפ־ קײס זאפס עד אײז א*ז זיך איפבא־ ױא*סס — ק־אפכ פון גי־סס. פ*רפ פ*ף —;אסי־ א*ן א*ן דעי־ סאפע *וננס הײבס ע־ ז*ר אז צו פאיסדאבסז א.ײף ד* אײביקע פ׳־אנזז א*ז דעם צױײסז סײא — א; ערװאבסער נאו;. װאס ״שפדײפ פאנאנדעי־ זײנע םאיגא. אז א*־ בעדצײגסע־ קעפפער פאר; אפה. אח א גײשס־פאד־שסאנעגער אח א אײסנע^אב־ פעי באײבכ עי־ נאר פעד אײנזאם. װי א*ז זײז ױננפ. איז קאאבענהויערש דאפאז. נײשפ 1