Literarishe bleter · 1924-07-11 · 10 (11.7.1924) · p. Seite 4

-יאפנריקז װיצן פון דעם נאנצז ■ . װאם זאל דעקאיאצ*עם אוז קאספױפע פפ — און דער עספע־ פײנר א*ז דע־ ר דינע פיננעי. פיפ אירע װביסע א ר ר.;* ו ׳ י פיװ. איז דער רעזפיסער. יא פםע פיז*ק. פעלק זײז אנ׳ברײבז א בא׳בפ• א*ז דע־ עסשעפײבער פ״בע־ דיבפעי־ װעז עס :ייצפ ״עדעם דאי. ג־אנ־ב. נע—ש• נ־נב־אזס פעסאל דעם געביפ פוז ער נעװיס ז צופדאבפן ד* 5אסנד*קע פאיב־נעס אח זײבפונג. ז א*ז פידײב. •בבבייפ זיך א״;־. א״באבאב״לן. דײ־יבאן. נעפ—־ אפהער באנ״ספערפעד פ ײ ב די נויפיקע באװױבפונג״. •ב װ א ז. װ ב* ם ע •־ פ*;:ער: זז •בגבירפ איז אירע . דא־. ב—לעבק. ג־אבעב^ סיפ״בא איז זאא ע־ זיר ד*ז נ״פפ נײבם קײז אויפ ם״ז ם״נוננ א־ז יעס װ:״:מײפ פ*ידי ־ביז ױננע אײף א בראסע סערר־סגירן רינאביל־ע ־. עלעדס־יש ראב־ידנ פאד ד•;עהיאפן, װאם זענע פעאפער. איפנװיק,;אי א נאיק פא־ םע־ *בװאן. א*ז א װג ריקז קארק. רויפז; ג־־־צנ־ע- —-ראר. א. א. ־. ליבס א נױפיק. װאס פאר א קוגציקע פ זײ זאיז גײבכ זײן. — יעדער נעװ*ס בא*ז קײז פ י ♦ ־ װײא אזא ש*ז פענב׳ב װארפ אופז;י־בפ געקאנפ זײז איל ־בשאבפיקע־ פאינעםגקביפ. א*ר רינ י־עיערעס א*ז אז אורבאניםפ. א;יױם*בפאפפע;פ*ב. עם איז א צװײפע ראס ציכיר איך דיקא פיז א אבער טענפדע. רואש א־ז;יזפ בב ד *צציקל״ד; די דעד פלנם >וק=-א עפי: װ א ב צ י :אזאפ;. ן דעב נויפדה; דיספ״עז ביאד א.׳; ער װעס ק״נניא־ נייעס ויערז דעד! איס די ב*־ענדיעע קינסס בויעד פיניש סעאסעי. איז בעםסז באא סאדם אי; ד• סאסענסז סיז סצ־ 10 ט די ראל פון ליטעראטרר אין טעאש ^0יי) גאר װעלב; עס בעניןע קרענ, איר רענז. אז אויר אפיאו *עפעפער. י פיר; צו רעד ..אױבע־יפ־זןריא; װעז סיר װעאז *טױן א׳ננאגצז זיר דער״ נײ;. טעאכעד איז קאאעקפידע נעענפערן צו אונזער ציר. װעאז פיר זיד איז ארפ אזערנע רארר ביעז ע- אר,; נויפיקז איז א נעהיאף. װאם זאא פאסז. *באפז פא־ אזנז פיעבעה. ר״ א״נה״שרעבקײט. אז און װירעראפיאא האז איר ני־עפ שיאיז נייעפ כזענרעד קײז :יסביב זײז פיכ דער כיײנוננ פה;ארראן קרענ. װאב הארפ. אז רעד א ו כ״ נ ל * ק פונב איצט״קז פעאכעי באיעפײפ איז דעם. װאב איז אים איז נײעכא ״קײז װערק. װערפ געבוירז איז א־ם הרויגפער פראצעסירעזורפאפ צוזאפעגיבפויב פון א נאנ*;׳ װיצם־פארראגגע;. װאה ניסז ז־ א'ז רעם אונפעריבפז בד־הבל נאנצז פאי־ענריקפ; װעדק פוז יטאפז. דער אנפירער פון אפ רעם נ־ ברופארעד קומפראםפ אז רחפים צים אויםער ז*ר — נאר: איז זיר! אויפ־ יעדעבז א קאנפיאבפ. הײבפ פאריצפײז :ידער זענעז געװירפעפ ־־עם פאנ״אם״ א*נז צועריצפ. איז באװאובפע קאנפ־ צער. עב איז אבע־ בפ*רויצער_פא;־אם־ ׳־אבפז זעגעז ראד *צו*ז רורבנענאנגעז פא־־דיבפאנב. פיז צגיפוננ איײסנעלעזז. רורד רעם פירפער פיז גע־אנק. אוז צו־ נא־ דאי־קײצעב .קופע״י איז פיא נעדאנק יעאדפ ךעד דיבפונ;.... נא־ קוױפקאב ..1919" װי־קפ ־אב אג* אבעי־ יצפארק ױירקפ דאב ריד באייפ :'לי ״װעדיב״. רעיערעס פאיפ פיפ אויבנע־עבנפ־ װערים אי־ום פיר.;רויבע. װגי־ קביפ, װי א פארע־ ײאס האפ;עענ־־קפ רי לונבפ־אקא־יעפיע. ער קעז ר־ פעאריע פול ד־ פארבז. ע־ עקבפע־יפענפייפ. פאיפ אײנפאר.;אבאפאר. :יצפ פיר פארשװיגענע ביכער! אידזזד בע. פארבראזע. דר״עז ז־ד ארום פיר פיכ ריקע צױזע װײבע בביבער. ״עפ־אע אוז יציפרדיק־פביכפע. א; רי געװאלפע קאנפראםפז איז אייז פאז. ױאם זאר ארײז פאי־ זיד זיין רי א*ז זיד־דיבפוננ יצפא־קער. װײניקעד א פײבפער. ראם הײבפ — נירוהא קײז פעארעפ-צ. פע־ רעבעדיק. אײנעל. ױאב זאר פע:ק זײז צופראבכ; אבעי איעדע קדעאפיר א•• אי- אייז רעפעפירז א פיעבע. אפפארז אוז דער אכפיננ נעבז אױף דאם צונרײפז פח די װאם זאר קאגצענפרירז א'ז ז— רע־ פײצ איל װאם פענכ סוף איז אבע־ דא,י ־ רעם פופבאנק יצכײפ : רעםפא־אפא־ב פאכפער דעבעי־. װאב זי הארפ ׳עקװביב־באד ו בירד: הינפעו ־אז א. לעיעלעס—ױנגיהארבסש, ־ידעי־. סאדלאג .קריטיר־^יגע־■״ ייארש? 1922. הפער. אויף זײז;עביפ. — װעלז זײ ז צו זײז באהאװנפ א־ז ר• ארע זאבז. ארפ נײשכ רירז. װי דעם ״נרױסן װאס קיענ ־עבנפ אויס אױף אזױ פיר. פארקעיפ. ער ארײז װעפ זי אײף צו זײז איז רי ארע זמנעװיזענע פירז :אד זיר. אויב ער איז ב* אי; ע־ —;ײבכ װיבנדיק;אד װאב ער פופ — פיקפ פ־פ זבז צארפז. יאזז ־צנאבר. פב*ז הארין. אז פיעפענםיע צו זביז א ריד £זז נעביפז א פײספער. איז גײצפ בבה פײספער. אױב ער פרעריקפ די ז פריע־־יקז ביר פיז א. אעיעלעב. פון :אפי־ בבי אים אוז זבינע רבנדב זענעז ברהי־יעים־בפק לעיערעב איז;ײצפ א ריבפע־ פוז בױנז־יאפפל. זבײע *ואםערז כײעז פוז צער. ע־ איז א ריבפער פו; פא־ם אוז קראנעז אױ זביז ־טנײ איז נעפאכפ פיז קינבםיעבז אביז. אײז פעניצ. תי באנאבפ ער זאר ניפפ העריצערײצע פעאפע■־ * קונספ זײן — אויף רעם װעכ נײצס קאעקז קונספ פו; פעאכראלעד עבודה. ו דעם פענכדצנם רעבז. באהעדשפ זי באפה. הײבפ עס, אז אזא ד*ז פעגפ־צ װעפ דער נעהירף פונם פעאפער א־ בפירא פוזז זײז א דירעפאנפ. זאר *ביאפז א פיעבע דארף זײז רער זײז א פאראנפפורעד. זאר זײז א נזמיא־ פער. וױיר נאי־ אים. זײז באנאנ ג יעפ פײ א־נ־א־־פ. ע־ א־ז אז ע ס פ פיישעד ד־בפע־ אוז נײצפ אז עפ א נאפור קאז פעז נײצפ ענרע־ז. ליירז איז עם ראר א ריד פוז רײױ;. װײא יצער אפאפאצו דאפ פי־ ־ע־ציײיפ. או ־ א*; דעי נ־ױבע־ צפאפ איז ~א עב האפ אנוננ אין זיר. אנזאנ. באנא־ אז װעז איז אפעי־קע איז;ענאננעז א נענונ דיבפינג. פעז דארף;ײצפ צװיגנעז רע פ־אזע: א ריבפער דירפ אז קױם. ריבקיכ־ע װענז עפיק איז עספעפ־ק. האפ זיר צים דא־ױי או־ד דער ערעקפדײצעי קוים די ספדיגעב. אדע־ ער רביספ זיי־— :ױנז־יאפפ איז;אפוי. אוז פעז לאי־־ף קײגפא־ פא־ ע־;ײעפ דענולעי פירלעז דש־ק. בעיו־אנים: רבגה• פיפ א קבפ אי־ף לעיעלעם איז דער רעפי־עזענפאנפ. דאב יעענבפע ריד א*ז ..יוגנהא־בבפ״. רעד.;אר אדז א דירעפאנכ, ד. ה. א זײז פײםפעדיעאפס. איז איבעי קער. אבע־ ־אם ביר ..ױנגדא־בםפ״ אקציזב װעז עם פארראננפ עב פאפאב פוז דער געגעבענער ע איר הארפ. אז אזוי איז נעװעי ארעפאל. אז בפעפ ישפעגדיק אי ריבםער נעװעז דער איפפארפײ־ •פעפעדייפער;עהירף פונם אקפיאי פעאפער. א םפר אוז באישפעפיקוננ צו א פײנוננ קאז פעז נעםינעז איז דער פערקװידדיקער פאריצוננ פון ריפ פײצעא װענז דער אפאאיקער אינרו רראפע. װענ; דעד רראפע אי װעפ עי־ זײז זײז פעאי־עפיקעל ארעד קריםיקעד. אלעד זײז פעדיױײגיקער בא־ ז: װאקספ גרביר פון נײספערפער זמפוזיאספ. און אין דעזירפאפ יזעפ ער זײן נאר דער פענפיצ. װאס װעפ יצפרעבז אפילו... צו פארניבפז סעאפער. װײר זארז פיר זײז אויםנעהארפז ביזז סיף. דאדף אפ דער גייעד פעאפראאעד ־עד פויער זאנפ. אז זי איז ניפפיק. פיםית זײז אופבאריננפ ארײז דער אק״ עבפ זי נייצפ. דער פויער ־א־ף פיאד אוז דע־צו דער אקפיאר. װאס ניב־פ רי ברים. זאר יםפיצז אלע רארז. װײל אנרעריצ אבע־ דער נרויסישפאפפענפבי האפ װעפ א״ז פעאפעי נײצפ זײז די ״אײנ״ א*ז א זינזאג־רױף צװײצל עבפעפײטע פעארעםיקער. עדפינדע־ אח ריכעי־ פה איז ראב ר*ר ..ױגגהארבספ״ (זב־פ 73). א= עם איז דאם עספעפײםעספע. *ס אױף רי װביפע *יאגקעס אי; רי פארז דגזאנ־ריני־׳ג איז דאב בור נופ א־־יסגענעבז עפאעבע צענדריק נופערז פון די ארפעגבע־נ. װען דער ״ײפער פו; ־יאם איז הע־בספ פ־אםפיקפ די פריפארנגם. בא־ זי הײספ ״הערבםפצביפראזע״ — די וא■ דער ״א*ז זיר״־דיבפו;;. ־. אייף די ־בפיצז פון נ.). ם פ עק פי װ ער ריבפינ ־אעבקביפ פי; ־ע־ ־א־ א־וסכעגעבז עפאעבע צענרליק ־׳ג א*ז דאם בור;ופ פיז דער צביפיבריפפ ״איז : פח צער איז עם;**בפ * אײ אזויפיל באקעפפפ געװאר פו קע. או; זעפ. װי ריבפונג :״בע ־דדער־באופ. א*ז איז קײז פעא־יעס נײבפ. קויב ־ עם ג*םפ זיר פי: אייז די צביפ׳שייפפ. צו׳־יסז געװא־ז א־־םז אח ראם באופ ע אח אונפערגענאנגעז די פעארי גיספ זיד;ײבפ פיז אנב איז — פראקפיק פח פא־ נ־צער. ױביסג אפ האפ אײ־ אזא א*;׳ קאאפ. דאם א*ז א װ ם ס ק בי פ ארגב •בנייאיקע װביםקביפ רולק אוז גײבפ םאר־' װםםע רױקביפ ארום. ־אר קאז זיר קײז *אנואר־־צנײ יער אי־ הײפלעבקײפ״ אריף װערבע־ קרענ ראנד או; איז איגריע. די זײעד קראנפ. אז זי פערפ. דעסאנפע אױםפאדײצונג באװײזפ נאי ראב איז ראר דער נרײבער וױלנ בעריקז פאר. אזדער פעאכער צ־ם וזורבז פו; פעאפעי. צום ארויסיאנז רער אקכיאר האבז דעם אקפ־א־ אוז... צום פארב״פז א־ם נעקאנפ פריי פאפז פיפ;־א-־אנעפקעם. .קונבפ אז נעפריבענע אר. אפ דער ־ירעפאנכז־פײםםער. 1 וסיף—זײס ׳י) נײעפ פא־נרפבז ריב דעם פאדנעם פיארעםי צז -עד װביםקביפ או; דױקביפ בעד די גדינע ראנקעס. ־יאם קנױרפ זיר פונאנדעד קונםפ ציריב קונםפ. בױם צוליב אח ישפד״פ זיד אויס אזוי װײר ברופ. אפאל א*ז א ױלי־נאבפיפאנ — עםפעפײעע ־יבפי:; צוריב עספעפי״ איז פיד. : יעעד דיבפונ;. פ־אפאפיפ פיז איז ז־ר־דיכפו;;.! רי דאם אעיערע: הכי־וז. ער איז;ליװע־פ און ־אם איז א פעלה. װעז ער פארפ ר ו: ק די פארבנ פראבפ פיז זביגע פיױעז־פיפז. פ־ױעז״ בילדער — פאלפ דער רעזע־ פי־ צצפ צו צטפ איז אז עקםפאז. אבע־ װעז ע־ םפאזכױדפ עקםפאכײע װעגז רײד און צעל ב־ביבפ דער לעזער כפעפ יעפענריק ר ו י ק.; פי־ פאפיװן פזן ךי ..ױננדאי־גםפ״־; ארך װיײעד ־עב בזןפע- - ״*ניעזיםכ־נ זיבפיקלפ׳;ײע׳ע א־בערנעבן ג־ידאײ־ בע־יײאזן פא־ רפעבײכקא״. א*ך ־ז. באבע א £* : שעלענ־אפי־ן *־ע־׳ איך לאב אבע־ באק׳בען :לדך אן ענ: ״•־ע־ באפער איז אין ר־אפפ״. ־י פיציעכ ה$ב; ײך אפנע־עשע״פ. ,ד?כ איז נעבליבן צי פן;ץ זיך א;עלײנלעך. *ןבע־ ע־״עכנב האב א ־ ב*זפ ״א־שן צ**ײ באנאכן, ביז ־ד ־ ־•;מ זיך ציר־קקע־ן, א*ן צ־ייע־.: א״ פאל נער־ען;ײשט קײן םאכנ־ע־, ב׳דןלס נעדען אויכנעסדנדש, אז ב׳א־ ־ע־פא־, ״אב שען ה$ש ביך םע־״ בעלײדיקב. איך האב ב־דן :א:צ' אײבדעלאזפ אין א ביי־ צ־: בא־*: ־*קכ, ־א־ כ׳האכ איב ־רך א;ב נ;ז אל ב־ש אד־ינע בע*ב־־־. שא־יב־א־צב העש דײבע־כ נאבע;, יײיל הי — ־עב ־ע־ ק״בע־ ״עבש;א־ אי*ך איצב אי־ בין נעבל בן א... *במעײע. אבע־;א־י דך א*ז קלא־ : אז — *א- א־ל;א־ פ־• ע־דע־ א•; : ־יקע־. בל;ע פע־יענ״עבע נעעײ־ ״*.־קלעך אײך אײ־ו ־עב ״עצטן א*ב. ה*ב זיך פיין א״ײן אפנעהאלטן ב ' א־דנונגען, :־*;־שש הא־פ; זײ באװי ־ופן. ציזאבעניבבױכן, אינפעי־קילינן שרעעפ, א־**־ענ*;נ, נעוױינען, ׳היסבי• ־אב פיב״יריב ־י־בב;י*בס .״ןי■ - א־על:",, א־עקנ״ן, -*= :•:ע־ י נײן. זןבע־ די נעשינם מן א ויז אײםרײד. ענדליך האש ז*ך :ע1 אויפ־ײד. און הײבפ זיך ־־ ביכ פ־ישבא. ביבאײיא־יצדב. ע־ פ־ע:ס, ־ען אי־ דע; ס־עפ; כזןןרנן. א**ף ב־^־נן, אז א*ך בין;עקיבען: - כיסךשיב?״. ־■בעבינברא... -א־די״ססע פא־• ריבסירדס׳ א. א. ־. ־אנס צ־ :אס א• אן אפ־א: ־אן ב־ע־־ירב. א— האב :וס;ערזןנם א־ *בפא־ק ״ך פא־״א־; א••־־ איב איז;יפפא ־אב. ־אך קיבע;—ק ארײב האב איך אננעיב־יבן א :־ - צ־ב;־ויב־פי־פב בע־נײ ביס אן אפלא:. אײ• ־עב ה$ב איך באקיבען £*; איב אן ענסשע־, אז בא״ײ• -יקנ־-יל באסיי׳יי־א פע^י^בא־נא, ־. ה. קישעבי;שר.א;, האב אי־ באלײ־ירב איב. א*ך האב :ע־עבנס, אל ביה ־עב אײ ־* זאך;עע;—קש, אין ־י ־עפעמיציעכ ש• ,א־ד־-בבע שא־זיבשיקלס׳ ב*ס;־ײבאיד* זענען נענאננען דלסע־. א*; צ־ײי דאכן א־־ב באקיב א*ך א שעלענ־אבע. איך עפן אויף - א •ש**־י.־כע. ק״ן *שיפע־ *עןוב איך :־פפ נעהאמ, נע• ק־זןןנן אין ביניססזע־ײב ־עב *שישער, ע־ישש די כעלעג־אבע אײ *•; ־א־כדשמאט אי:- :אב־אניצ• :אנרא׳ :םײיא־א, ־א א• א ױע אין ״םיא: :א־ א פא־ האש א• ס**מ א־ ־א־שס סא;צ־ א־ *בכדנ םא• *ס א פא• פא־זיבסיקלס' אי כ׳ :אנאשאי יאכן א קא: *ארכ הא: ־צלנגי או; העלעפזןן אזיף כארנז מעשױת פונם אמאליהן ררסישן הײזערליכן טעאטער אױס כעאטער־דירעקטאר צרליב ״פיזשמא״* לעצבנב *ע;ען *.;־*שינען ־* ע־ינע־יעען ־א־ן לי בעבסע יבאש־::ב-בע:־עבר-ס; א־; ס*ן :ע-;**;:עב ־י־עקשא- £״ — ק״זעי• אז ע־ ־עוס איצס קענען איבדפשסע־ש םא־• לעבע סעאשע־ :ו*־*שס בע־נײ ־ א ־ ־ א; ־י־ק־עבן א־ע לד:ע קינבס־ע־־בע פ־ענע־. כ ק *, ש־ן *־נ־בע :•־ :יב־ ־א איבע־ אי•;*׳ אבע־ :אנץ :*־ א*י אנג־נקידע• ־* א:• סי־ב בא־ ־עב א־ס א״ צךס, -ע.ע• ־עב *** א*ו• זי־ א־־־בצ־בא־־בען ב״ ־עב פ־־־שב ־א־־אנבר* א״ בא־אנב ״ע־יב־ע פ־יענע־. א־ב א שיפע־ רעגע־ פ״ ־•שע־אס־־, סע• אבה, בײן :*־ האש ע־ ־אך :י־בב אשע־ קעבס א״ באיע־נ־ב פ*; בא־עס. :ע־א־בס פ*ן ־״; פא־נ־ע־ ב־פיס: א־ע־ אשע־', *א־דעדננע• א*ן אבע—רע ייענן ־* ־ערא־אצ־עב. ב*ס י־ע-ע- ־־ענבבע־ *ב־־ע פא־ בענץ א*ן בא-עב ־**ב ־ע**• ב־ב א ג־א־ א־ע־ א בא־אן. רךאד ביבינדנב, ־עקציעב פא־ ־* א־ביבסן .*״ע־ אפב פ־לבס "א־ראנבק* ־ פ*; באבק־ע־ רעכסלעד ש־נאב־נ־ ־אש פ־ענב ־ע־ ק־ײע־ זי־ ביפ; אין ־י ־*ע:• זךביקע־ ס־נס־רלש פ־ן ־א־ראנבר־. :!*נ־ב־אר אך אפ*־* א״ שא־ב״־יע; £*■ — פ*־*שב ־א־ראגברי א*ד ־ע־צ־;ע־ען ■ ־א—. ־אב א״ :ע־בע; ב־• צ* בא• פ־עבסיר״ נ*ס בא״־א״״־ע. ־*נ־ביס ־ע־• בא־עביבענצע״ין ־י״בעיבעב־א, ־ע־בע אײ ר־ע־ס ״־ ־אב *״־;:־*־ :אך :א:ץ *ומ צי *ענע־ צלס :ע־ע־ ־* נע־״יבב־נ פ״ ־עב ־אב ע־ ״ב־;ע־ען אלננ־נײא־• צי ־־ב־ז :־״כש־־־בס בע־נ-ביבא—א־ סיב. *ך• ארײנ• ־־—;*לא־א• ־עב צ—*כ; א־ב ־•־ע־כא- ב״בע; א*ז גע־ע; ״־;:־־* א־בנע־יביב און ב״ ־־ ־'״ע־־׳־נבינ ב־נאבע־*. ־אב ב־-ע־ס פ־ענב ס-עשן עב־צי א:־ע־־ב פ״ ־* סע:< :ע־עב־נ;ב א־ב ״••;־ א הײבע ־בב־בע א•*? צע־עב. ־ע־ קיײע־ א*ײין פ־ע;ס אפיבי דע־נ־־ק ־*־־נרבא־ ש־ן -* ק״־ע־ײע- פ־ענב שעז -אב א״י פא־־ביבע־־, א• ב־אײ בע סעאס־נ־־. ־אב פי־ישס -א־ראנבק• א״ב:־נק*ש*ע;, אז ע- ־בבע-ב ״־ בע־ איקן :עק״ע־ס, א* פא־ א*ב *ע;ע•;־נשאשן :ע. פא- ־ע־ :ע־עכסיקדס א*ן א• ע־ פא־■ ס״־־רס ־* א־עב־נ אײױסב־ ג־נבע־. * דיעסלזנך, -אפ די בס״עע׳סענגעי־ינג כא• איײ, ל:דש*, זיצנ־יק א״נדא- ביסן ני*ו ז*ר גדי עיזעעבן ז־יעיע י״-ירעי- א גע.־נ־ אי; א ־אײבע ם*ן בא־־נעד פעאס־נר, -אינשעגע ס?יס• ד*ש ע־ :־־ צי ביר :עלעכדעש: