Literarishe bleter · 1924-06-13 · 6 (13.6.1924) · p. Seite 2

ויייייייייד 2 ר ־ כ פ ר א רישע בלעטער_6 8\. עמנואל קאנט ליטערארישע נײס;ט א־צ: *•: ז• אצם. א*ו אדא יאפבא• :א׳, א דא: :א־־־כדד. .ן *דן ט־ ־ג= #ו )< פ:; צנ אל א־ שא־לזע ט*ן א] *דא־ א ז א־ ־אנ־אש יפטיבעו עא־יאג :יפ א־■ יא־ציייג £,*ו :א־־־ט׳ ד.$ט א• ר־ אר• א־צט יע;ע; :*ד :ט אר *־ן א סג פרן אדתן א־רעאר. רעליגיעז א*ז;עןןיס >> ניךעדיקע. ד;י־טפד*י טדיגה צו װערז באױײזן. אז;אפ םאקפײפ דא. א;צעװײזן אײף אים א זע־ע װא.יר;עדע דאזײ;ם־£א־יפםי1־*י;:;אכ. :דילנס־םדײקײפ. יע;ע װעאפ.;־ב א. אז. זז. פאדעדן ז*ד דעי עיקי דאי אי־ע. דאם הײספ;*•:יכ. אז פיר זו עיאדאלי־ע זײז. װײ^ :אכ הײספ. י עס איז םאראז א יע;ע;אי ר אזנזער פארארי־עער דהזה קא; ז*ר אזעינע א׳ד־יעז;*•עה באנײז... עם;ױכיק. ריד זארז זיר אזרי אױפםירז. ־ װעז עם װארכ;עװען א;אפ. א,י;זז נלאדאר װארפ;י־עס כיעגאעו נעזועז. יי פיר װאאפז זיר גײטפ באשיאכפ אי דאדאר־די4 פיײ אי; אונזער װילז. די זענעז פ א ר א ל י *ט גײעפ אאנײע י נעיצײנפ א*ז;אפם עקזיספענין... ד״ר א. גליקסמז נולז צו זײז קאסע סארדא. נדי צו פאד־, בעסערז זײז פצ-׳. טיי קאנעז דעס־ נאײנז נײצפ באװײזז די עקזיספענץ פוז;אמ פנוד דעם װאס די װעלפ פוז האנ; א סבה... פזזםת פיר פדאנן דא װירער אריבע־ צײכ ױ*ס אוז סבה אויף;ע־ ביפ. ױאו זײ זעגעז :י־עפ חל. א. אז. װ. קא;מ האפ אזוי צע־עפעפעדפ די;א;צע פעפאפיזיק פה זײז צײפ. 5. ד• אירעעז. פו;דעסכודע;ז. — פידפ אבעי קאנפ װײפער אייס — (אוז דא הויבפ זיר עויז אז דער קאנפ. װאס װיל אױפס־גײ אויםבויעז דאס אאץ, װאפ ער האפ פיכ זײז קריפיק צעיצפעדט. רער קאנפ. ױאס האם, ױי עד זא;פ פביגזפר־טס. ..צע־ ־טפערפ דאס ודסז ברי פאאץ צו פא:ז פאח נ^ױבד) זענעז אזערבע זצינים װי; נאפ. :־:פה, איפ־טפעיברעבקײט. ױעצפ בדרך כלל א. א. װ.;אנץ;ופע אוז ױאוי* י אע זא:;. — ה;ס פיי קאנעז זײעי עק־ דספענץ פ*פז פאר־עפאנד נײטפ או׳פ־ װײזז. זײ זענעז אי:ז;עװאונ-ז אלס רע־;ורידנדע ״אידײעז״. א־ס פזנקציעס. ױאס קאגען אדײנפדא:; א; אדדנוננ איז א־נזעד דאזײז א זי;. אי; באפײפ איז אוגזעד דעדקענפנײע א. אז. װ. צי איז א•; רעד װערפ פאדאז א ה:איץ װײסז פיד;ײ:ב. אונזעי־ דלנקעז ױא־־פ אבעד י געבריב;. װע; פיר װא־פ; זיד א־ז איגזעד פאד־עו:; קײז ת:א*ת :ײצפ פא־נע־עפערפ. עס איז פא־ איגז װיב־ פיק, פיר זאר; באפ־אכפ; די אעבעדיקע אינאניזפעז װי זײ װארפז;עװע; אננע־ פירפ פיפ ה:ר*ת. פיר זארז זינז א הבאית א*נס אעבז. :אפ,*.־ פיר װעאז עס אפ־ע־ קײגפאר;י־עפ דע־נרײבז....;אד אזױ א־ז פענאער אינזע־ פא־פ־עייפ. פא־ אינזעד פאדאר איז נױפיק. פיד זאאז באפדאנפ;. װי ךע־ דפרינעד פענפיצ ױא־פ נעװע; דער הבאידנ פוז דעד בדיאה... פא־ דעס פאד־־:פע;ד;י־ע פױ אינזעד נע־טיבפע אוז פאד איי פא־פ״־דיפ האבז פיד;ײפיק פא־צו־ •*:פעאז זיך א פיאקיפענע װעאפ־פאובה פיז קואפוד און פרײהײכ װאאפ;עװעז דעד הבאיה פו; דעד פענפ־עהײפ. (דאס הײספ נ—:פ. חאירה, װי פעז פײכדעפ עס אפפ אױס. אז דאס זענעז באױז פיק־ צ*עס— דעז :אפי־: די ארע זא:; זענעז נײערא א*ן דעד וױרקרעכקײפ. א׳נבז זײ א*ז או;ז ארס װע־פז אוז האבז ארס ן אזעררע יעאאיפעפ). פהפת פיד דערקענעז באויז בריב״ י •־:סיקיעך פינס ..;אנצז,*. האבז פ*ד;וי־ פיק ךי א־־ײע סין דעד ״װעאפ״ אאס הבאי־, ארס װעג צו ז־:; א פוא*נפע;ד*ק ביאד פון אונזעױ דאזײז. װײא פיד דעי־ קענעז;א־ אײנצעי׳נע נײספיקע פאפ־ זאבז, האבז פ-ד נויכיק די אידײע פון א :יצפה. װאס ביענגכ ארייז א צוזא־ פע;הא;; א•; אינזעד ״״ס; ד• אידײע פוז אופספע־־באעבקײפ האבז פיר נויכיק. בד• צו קאנעז ז*ך דעדהויבז צו א הע־ בערע.־ פדינה א אז. װ.;אפ האבז פיר נויכיק ארס קרױגוננ פו; אעזעד אאע דעדקענפני׳פז און אידעאר;. :די צו דע־ גואידן דאס רעבז פינס ־היד אוז פוז דער;עזעאיטאפפ. בדי דאס העבספע א*; או;ז צו פע־פוי׳קופעז אלז צו פאדװירקאיסז. דעד דאזיקעד גאפ פץ קאנפ איז אפי־:ר :־׳*:פ װי*;*קעד ״הסז. וד דער אאפער;אפ. אדדבא.;אפ װע־פ דויכדעם :אר געהו׳ב;. פהפת עם נעהע־פ צום פהות ־| ■ ■1. — -■-■■1- י - — — ״ אײ ח(;ע• :״דט. א.ך ־;־ ־ע־אקטא*, דאל 111 4. די אאפע פעפאפיזיק. אונזעדע אנ־טױונגעז פיז צײפ אוז רױם אח אונזעדע סאריטפאגד־באגריפז פי־כ ק>הפ וױיפעי קזמסעקװעגפ אוים. האבז;א־ א באדײםוגנ פאר אײנדרוקז פו; אונזערע וזויטים (װי פיר האבז עס עי־טפ;עזעעז א*;ס פיטא פיז בוים); זײ קאנעז אינז :א־ יײעז א *ז דעד דער־ פ א ד ו נ פאד דער רערקענסנײט םוז פפיטותדיקע עד־טײנוגגעז. ־אנענז צײפ, ױים. סיבות. בפות א. אז. װ. א; דער־ £אױ;;ס־*י:כאף. אז אײנדױקעז זענעז נאנץ אײדיקע פײעפס... אונזעד פאד־ •־.:פאנר קאז אז .*ע פאױננ;ארניספ י אויפפו;. ־ע פאי .• -וױד אל <1*י;ד־.*ל: איז אזא ״:פײנער װי א װענװײזעד אז א ורע;. אדעי ױי א קאפאראנ פוז ב*:עד. װאס זענעז קײנפאר גײטכ נעװעז... װי^ז פיר אינזער אניטויאוננס־פירפעס און פא־ספאנר־באג-פן אנװענדן אויף זא־ װאס זענען אױסערדאיב םון אונזעד ־עדבאױנג. װי. אפיטל. או־ף גאפ. ניטפה א.*ז איפיטפע־בקעבקײפ. װעאפ בדרך :לל א.*ז יענע װעיזם... האבז פיר קײז •*:וס פענאעבקײפ ני־טפ עפעס ראני־ט צו באװײזז... פדפת אוגזעד פאד־צפאנד. ענכד־זארפ;א־ פידעפס. װאס זענעזי מפדי אײדיק. װעז זיי זענעז;ײ*:פ הצ אויף יעארע געגנ־טפאנדז... אונזעד פא־־ ־־:פאנד קא; דא;אד. ױ* פעז זאנפ. ד־ײעז א קאפ... דעד פאדיטפאנד איײז אז פעספ; אנהארפ איז דעד דערפא־ונג איז אנפײ אז ע־ח — גא־ קײז פאד־ ־־:פאנ־ נ*־־:פ... פונקפ אזוי װי די דעי־ פא־וננ אז פא־״נפאנר א*ז ק״ז דעד* פאױנג ני־טפ. ־ע־פא־ פאקע קופעז פיד, װעז פיי יױאז פיפז םא־־־נפאנד איײז באװײז;. צי די יעבע־רעבספע סהיױת. (אנפי־ נאפ־עז). פץ; קא;. אפיטר, אז־י גופ זא;;: — יי װעיפ האפ אז אנהייב און א ס־ף א־נס דײס ארעיי א*ז דער צײפ. װי די אנפקענננעזעצפע פײ;•;;. פיד קאנעז אזוי ניפ זאנ;, און פביופד־עפ באװײז;. אז דעי פעגפ**: האפ א ג־־:פה. ײאס איז אופיעפעיברעך א־אפנעפענדיק אינזעד;ײספ פו; קע־םעד — װי דעס היפוך... ו ־אס זענען איךן בױר־סבדות. פחפת פיד ױעניז א א, .־־ אניעױאויננע; פין צײכ איז ױים אין די באנייפז פלז עק־ זיספענץ. װידקאעבקײפ. םבה א. אז. װ. אויף נעי־פ;. װאס זעגעז אײכעדהאיב פין אינזע־ ־עיפאדי::, *ואו זײ האבז קײז ײ:*ס ־:איפה נײטפ. דעסגרײבז בא־ װײזפ קאנפ. זעגעז נאניז פארי*: אריג בא־ ייפכע ״באװײז;*' פאד די עקזיספענץ פיז :אפ.... פהפת אונזעױע הי־עיס האבז פיז :אפ קײז דעיפאױננ נײעט. קאז אינ־ זע־ ײ::א אײף :אפ נ־־טפ חר זײן... פעז קאז אזלי;יפ זא;;. אז עי איז פאדא;, װי אז ער איז נ*ײ:פ פאיאז... א*ז בײדע פא-; װעניז פיי פאדי: אז דעס פא־־ ײ:פאנד... ־אס װאס נאפ נעפינפ זיך איס אי־ דײע א*; אינז. א־ז אבסאיופ קײז דאיה ני־טפ. אז עד איז פאיאז... װאס קענעז פיר ז*ד אאץ ניײנכ פאד־טכעיזיי... װעז פיד װערז אפיאו פאידאנז אין אונזעד פא־בפאני דעס ׳טענסכ;. װאייאסכ;. פורקיפספ;;אפ. װעאז פיר דעיפ־פ;א־ אײף אזוי פיא באהאאפז װערן ״װ' א סוד־ ױאס פ־ובפ ציצױטפערז עפאעכע א־־ב אײי ־אט עט ־־׳נכט צ־ חנבז אײף ו יאכ לאכ: א :א: פא־א: א: יעכן רךיפי ־ד־טאנכ צ־נספ״•: :־־" אין דררקט ־עלעך פין רךנע;א־־תוע לעזז ׳־ע־ .ש־׳פע־־—כען׳ טייט פיר א־ײגנעיעצנדנ צ**:. א'* א *״•:נ^־טן! ־ כ׳ניײפט *י־ א-ערךטטע״ן אין א .ל*:ק א־י, אײב—בן א תפ צ ב דב־ט־ע, * כאכדב ע־ דאב נעיט־אוירען - ז>ןי נ ב־נ־עבט־־גנן ־חטנ־ת דאבן אין א־־אב־ב ' א;ךעב בב־ל, - ע־ זאי ־אב אלץ או *ב־ײנקן, א8ײ>דב;... כ־ - ״א־יב, בלאה - כ׳אײ תוי*1 נע־אר;, דאדץ - ־אב ״אע־, יטפ'- כ־ י. פערלן ,ע שז ־אט ב־ א*א א־ פ-בא־ #*•ש אז יא־בא־ א־נז א• בא־באבפ■ :* כ־ אין שי־ט• ן - ־יעצכע פא* פענ דאפ אײפנעבײיט ,ך בדיפנל. ־;־ ״אידד־.״ ־ײבכ עב.; ־ן םיך טו־ה, אי כ׳ד.?ב אין א־ב :אך ט א־לגגעך־קט. ־דג־ בלױזער :אסען איז| א .פי־״פא: א*;כע א ~א4 ־ארךא־ *יפע־אנ **ב ױלן ז־ דר. נתן בירנבוים כאראקמער־שמריכן צו זײן פערזאן אי א־ א בפ ־א א־צ: א טא־ א190. 1923 א־ :א־ א פ־ אל £׳ א*א ־יא־א־*, א*א;אכפא־ ע-ע־א: א פ־׳עפא־־א: א״ א• יאנע-א־ א א: פ־אפ א: פא: א־ א אן א א־ א• א־ א■ :דא־-א: א א־עא־ א .כא־ א־ א פא—אב, :אצ א־ א״א: מלך ראיױמש א פאצ־פ■ 023 סכ־-יאריקעד ױבילעים פון קעסםלער א מ. ליליען ־ע־ נא־־דכע־ ■׳־•:;־ :א־׳ע־ א£• בא־בא• 0ס ־א־ :א־ א• :א־ א בא־פ־ א כאי איז אונזער װײנגארטעז;אדכ־י;נדב; א• :אנ־כארכ־ א־' א ־א־יכ, אבתו־;שכ :דנ־ א־ ום־אצ ־א־ א• בא־ב־ פ*ן א יבכי־כ א ב־ אי א: א:כא: יאב יאי