Literarishe bleter · 1924-06-13 · 6 (13.6.1924) · p. [Seite]

'61*816 1526יו3י61*1_1 £ײ־ז 45;ראשז (ס81טויז.מא־ק) 112 6 1924 13 ז161^גק ,1)ץ\520חס^ װאכנשריפמ פאר ריכער>.מור) מפאמער אדן קלנכמיפר*: כע, פרײסיק 13*סער ײני 1924 געסט איז רוארשע בררך גלאזמאן ה. ד. נאמבערג .־ ' :?£־• פייודא״. :-*ז• דמ, א׳ל ״ד ד-שמע- פ״ן ־זג־־ :לער -זן• פ״ײדער :א״ע״ע, ער :־ט די :ײמגכן פין דעשי גאדע-נעע *—דן מנגדד, ער ש*ר• -ערמ א— -אכ :דע *ודעריקמנעד ץ־י-ן קדן ש—• איד :״אידאן :עקימן זגײה א ק—צע- צ**ט צ• באקע;ען ײך ט*סן לעבן ש*ן •—ן א*; 6—*. נ־פןךן -ע- -אדידע א*ד ׳ו-ו נזןך עכ־ע:*; י-יביב ־••רן אײשן *ך•! *ע;ט א*ל ״*. :אדבע־נ צ*.-ק:עק*דען קײן באקאנטע- •ד-מעזגױיגיע- ב־*ך :יא-דא;. ־ןן״ד;• ב-זך;-אזבאן :עדע- צ־ ־ע־ ***.גער נײיע א*; ײיין :ב־עד -?,-ך ורס*ד*ע, זנזיפמ; ן י׳ז״ישע בע-עט—טט; א*ן אדע—ךע יל*.ע א. א:-. ־אט ד. -. :וןבבע־: פא־ב-אנס :^לעלן א*ן בק*צן דעבען נע—קט — רעצ• ײא־ ע־, טע ־א־ן א*ן פא־עז־י־ע:־; צ-כ״ד-זטן א• לענערע צ**כ אין ^־ץ־-ד־א- דאט ײך בערעט ד־טן •עבן פ*ן איע! א גױ- *ע:ען ־ע־*ד*:ען א*ן באי־נ־ע־ע *ד*כטן פ*ן -ע־ —-שעד באדערקע־•;:. זאדל־גגען ,באגינען״ א־־ן .א•*? א ד$רי, די - דיס־-כ אזנז ד*ט. :ד**ט ז*ך ד. ר.| ב״כעד זע:ען א**פ:ע:*דען ד*ט בא:ל:טע• :אדבע־; ־דר־יבן א ר*י ארטי--ע; א*ן א**ך ־•;: דררך -ע־ *—דער קריס״ל א'ו יעיע־ א־**בט-עט; ד*ט רעפע־אטן -עגן ײ*נע ע**ב. א*ן -ע- .*־ץ ביבי״אטע־־ -ארידע^ ד•־ בא:־•:; א־:זע־ע :עםט אין ז$נן ז*י א♦:—יקן בײ —ע־ :ם*ער. א־• אר״כ נ-אזדא:: א;־עבע-ע -ע-צי־• א *ג״ע; ב־־ך׳־בא, דאט א*:ז אענאנצ; ני־טט נענעב: קײז װערק, דא• עס זאר; אװעקגע־טכעאט װער; ד* :אצ*א;א-ע פראביעטעז א*ז זײעד נאנצער טא: ־עארםקײכ איז צאפר׳ ריקער קאנק־עטקײט. אונזעד איטעיא* פײ האט א־;ז :*ט גענעבז קײז אײן חעאד. * אב זאי: ריןעען רער :אציאגא־ אער רע-צױננ סײ ר* אדנטערױאקטענדי״ קע רלי.4-,. **אב זאר ז**ז א טודה־דרך א*ז א־נזער *טױעדז רעבנםיקאכמי. קייז א**ז װעיק. *זאכ זא־* ביײננעז ציב אױס״ דרוק ר־ נ־ױכע אקטזעלע :אצ*א־ נאי־ע ענע־ניע. *•אכ א*ז אנגעזאטעאט א*ז אונזע־ע;עזדנטעיע פא־*קכ*ט*:פז. בג• רע• א ו * כ ־ט ל * כ א ע : ע ר רארע. **אכ י* א * ט ע ד א ט ו ד ״־פיקט בײ אינז. טיז רי ־אז־קע רער״גיניגנ בא־ ט־אכט ױע־ז װ * א נ ■- ו * כ ע ד איטנריק איז רע-בער טיז רי דזבייכ א־טע״ ־אט; :עזאגט װער;: — אטװײניקססז האט א*־ רעבט צו נעטעל אדיר ז*ר רי עיברזז שיז קראנ״ טיטע־כ. יאב א־ב״טנייקע פארק טיט ז•*; גרויכע היכטא —טע איבי־ט. ־עטײס גיט אפ אי־ס בירגער איז קינכט־רינער— פיז אט דעי פאײ,כ־א־בײט. און דאז רעיז א-ערע ..כפיקוק אד־ יאדע*־ א*:״ נאנצז .*א—אינר:. פא-ק װעם זײן — ױעז עכ ױעט האבז א״נז קולטור. אדל קירטײ ־־־:ט אננע־טט־עננטע ארי ב צ ט א;־ק א - ע געביט:. װער עכ בא־ טײי־יגט ז*ר א** אט דע־י א־ב**ט. הער האט נ*ט ק־־ז צ*_*ט א*ז פרא־ן פא־ ״כפ־קו־־״ אדז :אי•:,*. ראכ פא־־ק האט ז־ך פארטאכטז אײק -עכ נדויטז בארנ— ראב פא־ק נײט ט*ט זיבעיע טר־ט. זאר ־י פאעזיע פאינעטעז זײע־ -טכ אוז זײ איבע־ריבטז א*ז קונכט. ראכ א־ז א*י פ־־אברעב. א*ן רי פערכפעקטײוז פ*ז אונזער ־צפ־אר א?ז ר־טע־אס?.־ — װעט •עױז דעד;ענײכ פיז פארה אר**ז באזא־נ;. 1 ח. ש. קאזדאן א*ז זאק זײז. אז טיר קאנעז א**ר רער א-ע- *ענער נעזעדצאפטרעבע־ פאריט*״ יעער נריפע — טא:ן נערעבטע פא־* װאד־פז א*ן דעם פיט: די זענעז צ*י ־טױאר א*ז ז״ער אלנעטײנעד איבעט. א*ז זײער רעאניריננ אד*ף באזינרע-ע דער־כײנוגנעז. זײער נאציאנארע־ געפײ א*ז אפטטאל אזױ אפנעטעטפט. זײ זע־ נעז איז דיער קאכר״ — אפט אזײ קלײנ־ ר*ר איז נײטט־ט־עסענייק. אבע- ־אר — זײ זענעז אייפז פרא". איז זײער קאטר טאי נײטס אונטע־נע־כעצט ױערן — פירנריק זײער פאריטי־בע טעטינקײס, קעטפז זײ א— פאיז קױם האיטה. פא־ רי פיײרעבע פע־כפעקטיװל פ,*ז דעי ־טפראר אוז ליטעראטיר. *לאי איז אבע־ נעװעז רי ״פאעזיע״? ז* האט ז*ר :אב- נע־צ־עפט נאר רי נעזעידטאפטלעבע נע־ •צעעני״־ז איז גױפירוננעז. ז• ראט בײ אינז ק"ז זערב־צטענד־ק ױא־ט א־ן ־ער נדויסער לעבגכ־ײסיױכיע קײז טאר ניט :עהאט. רעיפא־ איז זי טאקע געװע; רי ע־-טטע אױף אינטע־צובאפז ״כפיקות איז לאױצ״ א?ז דעיפא־ יאזט ז*ר אויר הײנט. איז טאג פיז יעפרעכיע. העיז איי פא-־צױײפעלטע־ א־ט־גגיעי: ״לטי אני עטא״ װאו זענעז צװי־סז יי פא־־בט״ער פיז איטעראטיי ײ׳מע, װאכ זאר; האבז ראכ רעבט צו זאגז אױף-זיר: טיר זענעז אאע טאר;עװעז נ*ט נאי ריסעדאטז. נאי־ אױר יירנע־ :עױײטאקט רי ט א; ־ ט ע; א ע : ע פ־אביעטעז פיז רער נ א צ ע. נעקעטפט פא- אי־ װי־ רעינעבו-ט איז ױאױ־־צטאנד,.• נאר טעי. ניט נא־ טיטז ״רדד־״ האבז אינז ר• פא־־צטײעד פול דע־ רי־. טעראטור ניט נערינט. נא־ אױר זײער טוזע האט אין רעכ פ־ט איז אונז ״נעפעא־צט״. אונזע.־ בע־עט-כפיק. אויכער :אר קא״נע או־כנאטע;. האט ז*ר נעטיט זטז ״אב־עקטיװ״ אל ע־ אונ״ פער א היכטאײ־בע־ פע־כפעקטיװ איך אריעגפירוגג פוז דער :אנצע־ דעטא־ קראסיזג פיז אאע איבריקע נאציאנא־ע טינרערהײט;. נײם טיט דעי איניע פינס אאנעטײנעש ױאויא-נטאנר איז אאנר. אזז זאר ה״נט צו טאנ נאר די נײטט־יזד״צע א-־בעטעי־טאפט איז רעטאקראטיע אין ראנד ז״ז ני־טפ־נענונ ר״ױ אוז או־כנע־ הזדטז בנונע צו אוגזערע :אציאנא־ע פא־ רעדוגגעז. — טיר װײסז אבע־ די נרויסע יארײטוגג פיז רער עפאבע. אין װעאבער ט*ר אעב;; ט*י װײסז רעם טעבטיקז טעטפא פוז א*ר אנטװיקאונ:. טיר :אױבז בבאא א*גכ א*:פ*קז צוקונפט פון רע־ איבעטנריקער טענט-טהײט. איז טיר האבז :*•טפ קײז גרונפ נײטט צו נאױבז א*ז א־נזער אײנענע צוקונפפ. א.יז אויב רי ..פאעזיע״ רע־אױבט זיך 1•טױן יא א־אפצונירערן פח רי היטאעז— טא זאא זי זאנן א*ד װארט דירעקט אט װענן דעי דאזיקער פיאזאאי־טע־ פיא־ באעם. טא זאא זי נ״טפ פא־יטפיײטז 'אייט איז איטנאױבז. נאר א*ר טיטיה ר.יף ײארפז — צ ו כ ק א ט ף. צוש בלײ־• טז קאטף פאי אונזעי גאײבבערעבטיניננ. איז כרטר פזז די רעצטע עטאעבע צענ״ ראיננ יאר; האט אוגזער איטעראטיד ז״עד זעאטז נע־אזט העיז *טטיטעז. ױאכ זאאל װײטאנז טיטז אעבעדיק; אעבז פוז דער נאציע. אינזעד איפעראטיי האט :*־טט פאיטאנט אזא פינור. װאכ זא• האכל דעכ טוט צו ױפז יאכ פארק — צו גרויכז פ־אטעכט. צו פאי־טא־פטז קאטף, צי נעטעז א,י*ף זיר די אינ־ציאטיװ פיגמ דאזיקז פיאטעכט. אונזער ריטע־ יאפור האט אונז נײטפ :ע־טאנקעז ק״ן א״ן נױיכע פינור. װאכ זאר זײז :••טט יטייפם־טטע-ע־, נאר אייך בירנער. אויר קעטשער. איז די •טאיפכטע טא־ טעגטז פון אונזער אונפעררריקוננ און פארניבפיננ, פון אוגזעיע קאטסז פאי יעבט — האט רי ־טטיכ פ.יז די פא-־ ־טטײער פו; דער איטעיאטוי. ארכ אזעאי בע. איגנאנצז :עשעאט. ״אס, װאם איז אויסער יעדער דיסהוסיע ״איז באדי: :■■מז בדעז ביז התצדב,■־ י װנזר ד-. דאס •1:ד־?ז ד־, האנז :נ־־װ■ ־ ■'־■״:. ■זד״״נער ק־רבוד, ■•״■״■״״ ני- ר■■; דדיבה־היזר א'■־ יו״ז באב־־ק. בעדאפ.־,־" — זעב דד :י ר ר ד א. װעיז נ״עט צזנעראזז צ■ ק״ז בעבאנ־בז ■ ב ־נ אדיב. אז ד• א"ע הזענע דבז װעדק״נפיה אזז טא־ניז. ד■ נעיע־י־נאבב זנ:. צ• װערבע זננז טוזע האט אזײ ט־נז, ״א־ב״ :דז בארװומדרעז א- אדבנאבע :ד־נט. ז״נעז;אה פד אברעט אטיט.:צו פא־־נפר״טז ארבעט בננ ינהז — : עד בעט זיד ב״ ז גי ז :אט: ״רעי: א־ז א נננ־טאדעדנע: צו פאד־נפ־״:; -ב איז אונזערע או־נז דאם אזט־ונקע 1צװ־בז ינדז יענע אדבעטב־פאב;, װאב ׳״־: פיז םםקוה איז נאו־ע. צינד אז 1.: ר־בס פוז נרױבז״. זאר אבעד דא דעו־רױבט װעי־ז צונ״ז דעד;ע״נטערםעד פדאנע — פוז :אנדפונקט פוז דער פ ר א ז ׳ע. דאם אזאא״עע רעבז קאז צונעבז נאד א יפ״נע פאדצ״ע פעב־ט־זב צו דעד ־נט■־ װאם האט א־נ־ננענאפט די בדנו־ א•; א־רע נעצז. אכ פאטענכ־רט יא״יט־.• די ינד-נע ■טיר. ארם דעם ..א״נ■ פירטאבם פוז ד־. װאב ־נט״עז ב־יב יקז ר״םעד צו רננםעדמנ אה צו א־י■, םרובה־הוהעד. װעהט באיאבטעס טיט יי״־י״— פאר דעד ■נהיטעד ר־םעהאיןאוטעדטדענרעבע צהזעז. או־בנעיעכנםע ני א־ז דער האזיקער טריבה.|ט'ט װ־רק••־. אױפנעטאנטע ט־ם :אד יעד הזיר — א־י ארץ א־ז אדדניננ? נרעבע־;. י ז״׳<' ״־י י־ ל״ײי״ז ־י״י ײ־ פאי העה א-נ־ער-נענה - נימראבז - .ע-אפפ פיז ״יז יאייט״? איע טרונד אנ־נטא־טי. פ־אצענט־נא־טע :א;ט י״' ״'י 'ײ "= ״ יי׳זיע־עא• - קאנבעקװענפ דײבנעפ-דט אויף איע ׳נ- טוראדיק זענעז די זינזאנז פיז י״י ־נטיפז איז נעביטז. נ-ט ק״ן י״׳דיננ נ-פ •'־*85ײ״אי״• <יײ ״י יי= ײ "= ק״ז טרינה-עםערע. אױב פרננע פי־יאפע• ״ טד״בם איז אי״־װענ. יי״ל ײ לי• ב״עב איז אר־ז באהעקט_א;—נאפט הוננעהט. הז״עיב־װננז :'"־= ״ער״ער פיז ״.•אװ־נ־זב איז •להז־פ־יעבע־נ•. . יעגי״ :'~ײי=י ײלל* ײ ײלי^ איי או; בטדר א•; אז אטטאבפעה פנז פא־■ :א־ױבס א-ז אירע ערעטענטאהע ־*־=. אבטוננ אז; טנאה. פוז הוזק איז ׳״עעוה. ׳■■■■־״•־ צ• ־אי־וי טעז דעז *דבדענעי אוז פאד א ר ע א״ז רבבט־פודעםנ זענעז נ * ״ע ט אױטנעדעבנט אױף נדוים■ אינדובטדיערע פא־טעז, אדנ׳ ט־טא־בעט ט־ט;•פ־־נדז. דעד ט ט ל ־ע ט א: ד װערט דוא■• נ־רפ. הארם אױט א •עװערע קאנקודענ־ן טצד ד־. װאב נענ־בז ד• •עוץ םנז דער טאבט. א־יע בובביד־עב איז פדיװ•. רעדעס. װעדפ נעדודפס טצד אר׳ג װאם ׳ע=ז איױ= איז נא־צז אנז טיט דעב ד ארע פודעניוה פוז אונזעד •עיר■ בעט? י עט־נראציע! בבב :אצ־אנא־־דאט. בננם קירפוה־אטפ. בננם האנסװעדקעד־יאטנ אוז א־ז עב או־פז טעאטעי־נעב־ט איטעטים א נהױםער װ־בםיקעה טעט•, .בעה? איז ד• ינד־טע טודקאר״עע •עא־ י קטטב־נעב־ט — עט־נדאצ־ע־ב־ו־א. א־ז ■'■' — איז א־רע פעי־בפעקט־װז זזעעז ארע •עטױבן דד אז אױז• — דעטאהאר־־ בע־? דרנד־קע דעזעדטעדננ. אוז ב ננ ק נ ע ם א״ דאד — עם איז א בא־ע״נפעד־ עפענם דד נ־פ ק״ז טױר צו קעטפז. נאנ• נ:ער פאקם, נ״עפ אפצער״קענעז. אז צע פי־אפעם־אנערע פאי״נעז אז; פא.־.;זע־ קייטיר־באװע;•;;. >ןי=;א;צע פ״־צענט־עז װעיז אויבנעי־-דיקט פ־ז ד• איז א־דע באוונדערע אפצװננניננע: בעטטע טיפנרידעד, װערבע עטינויד;; עי״קערט דר אוטאױפהעיריד. יא־ פאדיז דפ יעױז בארי טעד אבאנענטז ־= אדז טעד װאנ אוז באדנוטו;;. או־ף העה ..פארקבצ״פוננ״ — װ• װאה. פוז װאנעז זטע נעטעז דך ה• ארע •עע: ינהז בער־־בת־ב רױפז אוטנעױט־ '׳-״אױבנעיעי־״ע: פיז ט. האװ•־״• י< פעדם קננז פארעבט־נע, בױע; דיעה צי■ :ז אוז אנהערע פ־ז זכננע הכײש *■; קונפט אױף הרוטוה. פיבטע צוזאנז. פירע :ע־יקע? אונז א־ז •עװעי דעדן ,ןע״ העזאי־נאנ־זאצ־ע פוז ארע אנה״בז. נעצםע■ אבעי יאם בײ א,נז •טוהוה. אוטגרױבז או; פאהצװ״פ־ו;;. דר — טוזז טיר דד אפנעיז א אנ־עטאט צו װאקבז אוז קרטבז נאצ-אנא־ הז חיעבוז. אוז אונז דוב- ״ז אױף רע ׳־עבט־טער. אניעטאט ציפאבוננ צו ד• עט״טזננעז. װענז װערנע -א א־ז ך• :ננע באײננוננעז איז א־גהװאקבז זיד —. י־נפ דעד צײבז פ ז ז ד ע ׳־ צ ג• - ט־ט טיפע װאדציעז א־נב *עװאדציעהד!עיבפעקטיװז םוז אונזעך פ־נב יעבז — װ־דער .װאנדעד־עטעקז. :: ננובכ־קע־ •עאפוגנ בגיר זענעז פא-, ־ובטבפעקו־אצ־ע. ה״טראדק״ט. אז :־ז נאה ט*ט ך• םערבפעקטיװ; ״ ו; ניויבז. אנ עקבטאז. וונזער טאטער־ערעד קוי. אץ עט ״עט״ט פא־ אננז ה• פ־אברעט :ור. אבעד אונטעיז דדיק פוז דעי פא־, — נ״עט פוז דעד •עפיאד־עקדב־״.״.•; אץ יט״עער דעאקצ־ע א־ז יאנד. איז אונזעד ר־טעדאפוי־־פע־בפעקט•־׳ א־ז אפ־רו אםעויערע קירכוד הטנםיקז ״א; יע־ נ״עפ בהב־קיוב־האוטה. עב זט״ט .־:אנ־די־פ. ד װעדט :עטר־בז צו •ר־דה א נאנץ קיארע פא ר •פ •ע* ויז אינטעי־נאנ:. — פינ־ יאדקז יא־ נ ע ז ע ר ״ע א פ ט ר ע ב ע פ י א ב י ע ט י.יבםז••! זענעז •עצס באהע־״עם איע פיז נאצ-אנאיז קאטף. ןרע : ייז פוז פאיק. אוז די ה־םקוטיע ״װענ; פ״רז פוז דער נאצ־ע האהפז קעטפ;. •ע־ ״ פעיבפעקטיװז פול הער ■:־■״-״:־ י־■ 1 ־ע־ טיט ז״נע ט־טיעז א״ז קודב־בי :.־אטיד״ א-ז העי- פועי־-וצא פו; העד צוי־ב ז״נע א״ננטיט״בע;דיפז־א־נטע• יאדקעד ע ק א נ א ט ־-• : ע ן ע ר־ יעב;, פא־ דער פויעד אנעדקענוננ או; ־: א פ ט י ע ב ע ר ר ע פ ר ע ב ע. נר״בבאדעבט־נוננ טצד דעי טרינה אוז - •זה־־-־ע ארבעטער־עאפט א־הע הער״-־ענד־קע ע־עטענט;. דאב א־ז ':־= אבזי־״וההיק ארױבנע־נטױבז פו;.ה•;אצ־אנאיע פיאברעב. א־ז ד• האדקע;־: טע־־ור־ניקעד אנטװ־קערטע א־נהוי'דערנד״בוננעז זא:= אונז צו דאב יעבל ׳ע־צװטנז: א־בריק זענעז אנב נעװאר; פאויטיװע פעדבפעקפ־װז.; י־׳: האנטװעיק־בירל אוז פעבנ־קוטט —׳אונזער ״-־טדעבז פאיפ צענויף ט־ט דעד