Literarishe bleter · 1924-04-09 · 1 (9.4.1924) · p. Seite 5

5 ל י ט ע ר א ר יש ע ב ר ע ט ע ר ^6 1 כל הנערים געלע בלימעלער ה י ת כ ז? בילדער־ אויסשטעלונג .א'*ש:א: .א״£:א: :דט א־ א*ן א ןא־א־ אין ײ*ן א• ־אנא־א־ א־*ה *ד• * 14 ־. אב א־ ש־־גש־נ־א: א דמ: *או2 *־ יה א בא: א• זי א• ׳ן ד^־ז שא־ אי*:צי :א־ א 6.־ :א־אײסי א; א:א: 15 ־< יש־־שסע א שאי א*♦ ם־*.קס אזוי א שיג־ יארסאר ביבליאטעקן אױף ראטעס צו נארמאלע פרײזן 99 געזעלשאםט צ־ פא־־שפ—מן העבר־ע- נ א־שע״ירדישע ב־ביױאטעכןיײראטעס 1ן ״םפר בד• צו געב; ־עדן די שעגליבק״פ א״נצ״באפן <־ך א ב־בל־אשעק אי־ף ד־ לײכסטע אין באקױעמסטע באדימונגען, ג־ט ד־ נ־־. נענר־גדעטע פארקו־פב-נעוערשאבט ,םפר״, דועברעא־שע אין ־וד־שע ב־בער צװאסעננעשטעלט א־ן נאנצע ב־בליאטעקן א־ן ני־־אר־נ־נעלע פראבט בענדער ״=■־ אויף ראטעם אויסצאהלונגען. ־*** די פרײזן פץ ד־ ביבער בלײבען די זעלבע ױ־ פאי קאםעו די םאריאגס*געזעלעאםש ״צענצײאל״ ײ*ס גאזיגם די גרעככזע רײנשינזע,* פין דער העגרעאי^ער *יץ ײדישעי• ליטעראטיר זלןם םאד דער געזעימאםט עקםסרא *יגענרײם נײע אי״ט;עב*1שעױטע אל״ם*6^;?)״ די נעםטע ײערק םין אירע טארלאגם *ויסגאנען אויף םארסידענע גענ־כיז אז*' אז **ז א״נזעדע צ־זאטענכע־טטעלטע ביב־יאט״־ז נײען >יײן די בעפטע הע:־:־ אישע יײן י*דישע דן~אטיר,עד, די ײיכשיגסםע ײערק םיז דעי אי־;ע טײנער ריטעױאטיד״ ײי אײד יי בעטטע נןײעלן יידדטע און אי נױוטרםאלע ו־־סנ־ב־אפט. :ר־־פע ־ן—•״״ ,_״.־.״_ ענצ־קראפעדיען *■ז ־*נ״׳ז ביבריאטעקן ״־ז ק־נדער ל־טעראם־ר *ײף העברעאיש *ץ -־ד״נז. איייססרירסע •יאסםעהטן םיס א גןגײען אינהאיש סין *יזנ נינייןדעקן דריקש זיך איץ ער־כײנס די טעגי די פערזאנען ױאב מילען איבעדנעםען די פאיטרעטינג פון דער געזעלשאפט *םפר״ פאר זײערע נענעגדן״ װערן געבעשן זיך װעגדן לו־ט דעס אדרעס: םארלאנס-־געז. ״צענטראל״ פאר *םפר״ ױארשע״ נאױאליפקי 7 •7 1)1קו(ס*סא .3*823ח#3י ,**££8(£$״ 3)1> ־*31ח1ח06., .ח*ו13זץ* **ס1 11) ו<83כ€<0£3נ£>ם€333 <03ב£>.133□ *3X2־>> 3> <£3X3^ג€<€333ס; ן ן פרײלעכע נײעם אויפ׳ן ביכער־מארק; ן: אץ םארלאג ,צענטראל/ װאיסא איז ערסינען זײײ נרײסע ביכזד םין םינקערען 3 אויף־צו-כלומרשט 2) מיט׳ן־קאפ־אראפ | (סילע זאמליגג חירןיעסקעס) (סילע זאדלינג םאר^דיעס) □ אמיזאנטע לעזעישטאף, הומאר״ װיץ און סערױײלוגג. 9 וװ איז חשבון? םה אניעי־הע פײלפ דעז אונז מ*מ. אז הי נח פר־לוצק• האמ. זײי׳מר־ק ־א־מז אין פאי־קז *אי. גאקימעז עמלענע הינ־ דערע ראלאי פזן אנ-םק׳-פאנר או*ף א־ױהצינעב; א ןיטירנאל פא־ ערייטז פאי־קרא׳־ איז םיראראג־ע. . מיר האב: אנגעפ־־ענמ א*ז פא־־אנ ״ק.ײיפוד־יינע״. װערנער נימ׳א־וימ רעכ זיטו־נא־ ״־:•-;ע פ־ראראניע״, צי ע־ האמ באקופיעז פיז פ-־יריצקי ױע־:ע :־**;= א*ז סידע פאר רעפ זשורנא**. מיר האבז באקומעז א ר,אמע:א־***;ע ױאב־זשע ה״המ עם7 — ־אב א *סט־>1::־ע ק*:־, ב*י ~*;:ז*;:ב :עב־־ט ב׳שע*•*;* איש :א:צ*; ־־** ־א־-|;**־*: א״ז ־*;־ ~א־. ־•א־מ חױ** ד־צ א**ש:א: ב־יעמען א•; י;־״. ש*—♦בעי יבש־א־. די־א צ־ ־א:־:ד ־"־ *באר א*ן ש־א פעכא־ בא־*^א; -א-ן :־• .״״״ .... עםעב ־אג־ דען :*ע־ע־צ ש־ן אײך״ א* , אײע'־ א־*י:ב־עס; א*ן ־ע־ארצ*; א♦* :ע• ן ־ען דיב א בא־*::, אי צ**אכ־*;ן :ד־כ; ס*'• ן ייעזן %ע;עבא:ב* *א־ ד״נצ״צ־• א—ע א ״*־דנ־ *עדרנאײ, א־::ד;־ א־יע־ ־ע• א שײײי־ב, *#כז בדע; ״א־ װער ס׳איז נישט געװעזן א*; מ*; ש*ן שױצב *זן־צ־׳ט ז*;:ען :ע• ק*בע; א-ש׳ז ײא־יבע־ע• ב*־־״-ע*ײב ט־••: -עדע; ראט בי;ן :*•במ נעדען ׳־א־ט•׳־ א*:ב*;ײ*:*;:הן א*ן א־בעטע־, ע־בע־ע; דע:ביב; א*ן **נד;ר**ס אש־ר• א שא־• ־אב ש־ אפוטרופסים ד־ ר?בן ב״ד, ש*ר *ש־ב־־שב־ב א**־ ש־צב יוײ־ביב, שא־*ע;* *ט ״ך, ־אב; אש־ט־ישביב. אט. •ד־ב־, ע־ש״ ־א::, ״;ן ב׳אײ :■;*בטאנ*;; ־* ש־אנע ־ע־׳ן 1 ־עב :*ב־ ש*:'ב איש־ב־ישט א**־ ש־צב ש־צב ׳א אש־ :זזז א*ן שא־ײא: שא־־א• :אט א־ א 2) 15 אט אי •א־צײטא־ ש*ן שר *אט א־ ^קדקן :ן *־*־ א במ: :מ א״ח אזא אש־ט־־שבי :רףן:מ א״ש׳;סשן אוש; :ק ש*ן ש• עב אײ א ח־שר א־ן שא־־־־ב, ־אב : ב׳ײאיט אזײ א-ש דשרר ש־צב "־עױב. ס־ץ א-*ן ־אט איע ז**:ע *א־ זןן א״שדע־ ן נעא־בעס, 25 *א־ :ז6־*:ט א*ן ־ע־ ::ד־:ע. | ־ען ט׳ד*מ א־״ברעײאיס דײן ע-טעדנ **ב•• | *עא*ב-א**ב:אב•;, ~אט ער ו*ך אשנעיאגמ | ש*ן דז^א־א־, ב— - .רע־ק ז#רן קאססן י ביײ־נע־ א*ן ־ע־דין צו ר• :**טמ-שא־טענ• י *ענע באכן. אין ישוין דסע א*ז יטױע־ א**:• : צ*א־־ע:ען אי•* טימ *־צט :**ססיקע־ י *־*•בד זדן ד• שא־־ב**־־;:*; *טסראכן, ** ־* ן א-ר:ד *?- :•*בע ־א־שן אויבקוקן א*•** אץ ״זאכעבטע״ 6-־ע:מ*קע גיררער ״נאך מ*מאנ״. ״טוז** קאנכז״ *ה ..צוריקקער פוז פערד״ ס*ס ר* געעזניאקראזע רןךױניעזע ביררער זײ־ נע. א*ז ױעקבע מ'א*ז נ״בפא ק*,; *טפור פוז רעריניעזימעכ. םוז הײליקײכ. ד' נראפ״טע אפכײרוננ א*ז רערפאי־ ז**עי כאיעי־ז. אינכע־עהאנכ. *והף דעבכס ראדיױננעז א*ז פערער־צײבנינ־ נעז זענעל נ**. ה ע : כ דאכ צ*ב צ־־בנעז ודײדע ה*ותי כ־אפ״טע פראנצינכעז. א*; הנס עש פילכ זיך בײ א*מ א *טכא־־ קעי ־אפאג״טער אײנפרוש א*ז ער ראר זײעד איינינער. טזירריק. עי צײבנכ כיכ א ז-ער נעיטכאקע. נערױעזע איז נעפירםירע ר*נ*ע. ער א*ז עקספ־עכיא־ ג*סכ**ט או; נרײ:צ**כ*ק רעקא־אכ׳ױ. איז זײנע *טאפיננעז פירכ ז*ד א קיגסכ לער, װאכ *טכײכ א**ף א הײ:ז נ*ױא. עי א*ז;״:בריד און גזדטכאקפיר. רעי ניכ באקאנכע־ סקאכיט-אס. א־ז זעגעז װ' ארע עדכונר בארכ-אױיעצק• א׳־ינינער. זײער כאר פ׳־ײט. דארערן או; יז ראפױיי־פע־ פײנע סכ*ר*זאצ*ע א ־עם כײ ױאס פר*כ*כיװ*זם א*ז פו; נאר :רױסע קינספרעי קענעז *טאםז און יסיע; קע; שעז גאר כיכ ג־אםײטע כי אזערבעס באװײזז. משה אפעלבױם ני־ױסע זארז כ*פ כימרכעסיקע בירי רער. ױאס רערכאנעז *טפארק איז גיאינע .יטלע:כ־׳־עפי־אױצ*רפע דייבױטע ״אנ־ זיבככ־קאיפז״. איעי אז כיאבי;, אז רעד בפעצ־עײער ״סכעכעגע״. כ*כ װערבער רעי אויבערפרעברעבעד כארעי כארכ זײז באריבכ; *טנ•*. בלויז עפרעבע כארע־ כײאז ז- אײס פ*ז נרויקײכ א׳־ײס. װ״ אאזיסז א*זי א כרב־. יאס זענעז סכעפאז נא׳־בריזי א*ז כארעא״ט סארכרדעױסרד. נא־בר♦; א*ז עלעגאנכ א־ז צײבנעז. ־טפ־רעװריק א,יז הא־כאג-ט איז זײנע פאיב;־כענעי־. א כײסכע־ אי; כעבניק. ז״נע איריבכ-־א־ ציעס צו ״פריסכ־אנא״ א*ז ״פאז כװא־־אײסקי״ זענעז ז**ער אינכע־ע־ באנכ. א־ז זײנע פאנכאסכי־טע פא־כ־ רעכע*, א*ז ר• פערר. א*ן דער באװענלננ זעכ ז־ר;־ײס פא־־טכענ־ני־ט פא־ אנא- י כאכיע. עס זעכ ז*ר א סד קילפור איז קינסכרע־״טע א־נכיא־ציע. :אנצקײכ. רײפקײכ. ראס קא; כעז גײטכ זאנז װענז כ. ׳כאי־כתעױסק*. סארכדטעװסק* א*ז װאק־ רזצײק״ עקספע־יכענפאר, רעיפא׳־ אבעל ז**ער רעקא־אכיװ אין ךער אי־פפאסוננ א*: פײר״ט אין קאראריכ. רער ערפא־4; ז**;ער האכ איס פעי׳טארפ. ־אס זעכ כעז בירכ. װעז כעז פא־ױ״בכ ר• אויסשטעלונג פון העברעישן בוף־ ט**סע צ**ס*ט.־*שבן. ־* ד*;ב־ע**ט*; ש־עב•; איד בסעס א׳יכזױ״כ־עך א ש־אפאנא:־*;• ש־עסע, ױ ר*;ס א*ן בא־־גס ־* צ**:*סס•׳ *סע בא־ע:*::. *סטא־ר־ א־עב איז — א**•:• :עיע בע־־נס־־שט*־. צ־״־סן ־ע־ .כש־־ת ע־־בב, א*ס, אשאסאיס*, אג :לך א*ן :א־ א ,״זאס # ש ן *ט• בןיצײן״ ב־ע:ע־ א. א״ א־*;*:ע**ע ב־;יעט־־::־ד; .*־ע־ק א*ן דעב־ע**ט דעגען שין ־* :א־ דער• סע:ע ־ע־־סיײענען. א*ן ־אב בא־אךסע־*• ױ־יס ריי־זג־, די *ש:ע־*ב; אױ דעב־עיעו ש*ן עצב-רעבן. צר־סן ־* 7:סס־א**ס:אבן ־א־שן ־ע־סאנס ־ערןג ־* ש־אכ-סש*־•; אײבנאבע שמב קינבסיע׳• ר. סאססע־:אק :אבע. רי שא־*ס*.־:א־*ס*ךע א־*ב:אב־;ס א־ן ביכע־ בא—ײן, ־אב ס*ס *ײבע א*ן ךע:סע• :״ס סען דאס ־;*:־״״ אש*־* ***** ־עב *סש־אך, ־אב ־אס :״סט ק*־ן רעבע—ךן?שך־אכנ צד״סן ר• ב־ײטססע סאב;. א*ן רץךמ דען אד־ א־יף ר• ב*בע־, סראכס דע;: ~א* יענען אעיע־ע * : ־ * *ס ע *סגױב־ב, *־אסאשא״׳סקיפ, א־ן .־* ױײיס ~אדס; סיר שב־ צי־׳ט ראס .ת־ב־ר״' א־:א:ײ*רס, א*ן ־א~סע אן א־*ב*בפד;ר*ננ ש*:ב דעט־ע־סן! ב*ך שא־ ־* רעצסע צען **־. ־ע־ ע־־ססע־ א״דר•;, ~*(ב ־* א**ב•; וסטעי׳*:: סאבס, אײ אן א*בע־־א*ס:ר*קע־. | עסרעכע ציסערן״ ש*ין א**בנע*ססאס, איבע־• 1 ש־״ס ם־ס ביבע־ אין ביכע־. ס־אכסש־רע אײבנאבן, ט*ס ר*בע א*ן ע־כססקײה א־״יב■ [ נענעב;. *ססיבר-שא־יאנ״ די א״בנאבעב שוץ [ .א:ױ.*ת' א. א״ .ד. זןבע־ דײבט מן ז*ך ןןן ד׳ננײעד צוקי־ן .. ד״|י ן קרײבס סען ױך שאנ^־ע־ א*ן רעב שא־• ן ״סידנארסען ביבער־כאסע־יאר״ ד*ײס זיך ו ב־רס א־ו־ש ־ע־ בא־אקסע־ ם*ן דע-| ־־.עב-עדסע- דיסע־אבור״ - א** א**נײי• סײך״ס א*ן :עקינשטיקי״ם. ־אב דגברעײסע! ״ךב אײ א ש־־כס ם*ן ל*בע א*ן עקעױ.*,־. | בײ א :ע־יבן מ*יר €*ן ־־ע־ —־דער אי:י1 סער*:ע;ץ. עב באב־—ךס;ןנ־ א סײר ש־ן [ רײע־ע קײ׳סיר-בא־ע־שעדשן, א־ן רע־ סענלעכע. עב .דא־שמ זיך :רײך א*ן ־י א-נן ־אכ שערן שון א כדערעבע־ דעב־ע*• *סע־ ש־עבע. ע־נעץ א*ן א דינקר ר*גן :*• סע־ן שון רע־ אטןיײךע־ .דצשי־ד׳, אין ש*ן :?־ א ש*־ ךײײנע, מאנער־; סא:■ א־עך, .לען ס*ר -ןרצ; :עדאס א שא צ**יס*:ד;ן. ׳־ע־שא־ יענען ־א שיר צ**:־ב ט-טע ײ־-סע ריסע־אכױ־-שעצענאמ*: :אניזירפע כריפע. ױאס װעכ אויפפירז *טרום א־טס ״שנירר פעיא״. א. גראנאך קומט קײן פוילן רער באריככע־ יזדײט־רײכדטער ארי כ*סכ א. :יאגא־ ױאס *טפ־רפ רי הויפכ־יאייז א*; בעיריגע־ ניויסז *טוײטפירער־הויז. קוככ סוף סאי צופאיז קײז פױר;, װאו עד ױעט כאבז א פוד א־בער ד•;רעסעיע *טפעכ כיפ 'לר״טע ־עצ־כאציע־תאנצע־כז. אין רעס פ־א־ נראש גײעז אי־ײן זאבז פיז פי־*ן. *טאום־ עריבם. רײוױק. אײנהאי־ז א. א. ד• קאנצעיפז ארנאניזירפ ־* קואסוס ן ר*גע. פון ״צענטי־אל״ טעאטער ״צענכ־אר״־כעאכער ד* כי־ופע ם*ז פון ז. כירקאװ דאכ אינכער דעד דעזיטי א*.־ע פאריטםעריננעז איצכ פא־ענריקכ אויף א םורנע אײף איז פאיכ־ארױס זי װעס אײפםירן רי דער פראוײנץ. װאו ׳. ״כיביה רער כײ־ פיעסז: ״שע־קערע״ בי״. ״7 געהאגגענע״ ב־קער״ ״*טבתי צ א. א. אי; דעי כדופע נייעז ארײז: א. ד. קאכ׳נסקא. א־דא קאכינסקא. אלכ־ בײס. ז. כורקאװ. ראנרױ. :אדיק א. א. א*ז ״צעגפראר״־כעאכדעי װעפ א קו׳־צע צ**פ *טפירן ד• ראדזעי פריפט פיז א. קאכפאנעיע־ז. פלז אנהײב ײו הײבכ אז די םאיײטכערוננע; א גײ א׳• נײי איד נײ — צו כ״רעלעז צו כײז!״ און די ״עלענאנפע גע־טפאנפקײס״ פון זײז םאר־טװינד; פיז דער בינע. כאראנס* פיר דורבנעפי־־כ פיז •טעײנכאנעז — ראס אלױ איז אז אפ־זיער ״פה נקבר״ םאר׳ו אלפז ילדישז כעאפער. און דעי״ פא־ איז אזו' *טײן און פרײדיק די סצעגע פון דעד אומגעריבסער לויה פונש אלפז ײדײסז סעאפער. װעלבע קוכם פאד אין דריפז בילד אויפז כארק. װעז ס׳רער־ הערז ז*ר פלוצרונג ב*טעת א ױעכז ״סרא־ גײטע״ אױסרופז: — צדקה תציר ככות! — נעיטםאיבז? װער? — דעד ארפעד 'לדי״שער סעאסער! — באריר דאיאז עכעס (כ*ם א ״ספרדישע״ אויסשפראר, פאריטשײכ ו־ר״.) קײנםאר האם כעז נאד םים אזא הארציקער פרײד נײטפ באנריםפ דעם פאקס םון א רײזז...״ וױ דערװאקסענע כעיטהרענא׳־סיק כ א בעל־עגאה א'ז דעי דאזיקער כעכפעראכענפפו־ אעד •טפיר פ*ר; ז'ר פארארעא נאר צװײ יטפילז: די רויה םונם אלפז יידישז כעא־ סער אוז דער אויפרײס םונם ״סיר״יזדן״־ יססײנער... כיפ דער הירז״ פונם נאארםאדז־סיכ־ באר װערס רעדהדנעס גארדפאדז־װירק־ צעבקײס אינם ױרישן סעאפער. רעד כע־ רארראכאסײטער שונד םונם אאפז, יזרײטן פעאםער פ'ס זײן ״הױכז״ ״װאכי י םוקא״־ססיר. זייז כרוכר״טס אינםעילינענ־ 1 כױיטעד. בדסכיליש־רײס״טםעדײשער פא־ סאס װערס דורך א; עבט־קינססאערי״טער סאסירע מגדנילסיק ריקװידירס רורר דער סצעני״זער נע״טסארס פוז כארקוםעז. באזונדעדס איז דער סצענע פיס באסיע;. זײן #דעפיעדעז״־פאדצװײםרונ^ זײז ״הארצרײסנדיק״ רידעלע: ״איד גײ. איר סיף 6ו;ם #דסיקל: גןלדססדנם ,נסו6האכערןי קינדער חאר; יפז נעזאג:: ״איו