Literarishe bleter · 1924-04-09 · 1 (9.4.1924) · p. Seite 2

2 1 ליטערארישע בלעטער ווארשעווער אלמאנאן 1!)י״ן דעיגעס דזד-פדט — רעש מזזבי ני־״ ארע ז**גע פיאפאעכיע;. די פ־אזאיקע־ פינם ארביאגזוד בא־ יעעפהילז; זיד גיידה א*ז דיעדע חערק דיפ ד• אי־געגע פאר־צ-דענע איבעילד פיגגעז פיגס פאדעדגעם פעבפדע. פיפ די פ־אירעהעז פיגש דא-ערגעם;עדאגק. נא־ ז*י א*נ; ז*ד קינבפרעד*? פיפי די פױזילעד א*ז א־בעדרעיונגעז פ־ז זײעדע פ*פז. נעבז זײ א קינספרע׳־״עע יאנײ* איננ. איז די פהבדיס אר״ן זענעז ניפא. זײ *עפײעז הינפער ד, קיאיסז ג*פ פעד װ* נעפ־י־ע איפפ־עסאריאס איז בא־ האיפז ז * ר אריב ה־נפע־ די פיגי־ערער איז קעפערעד פ*ז זײעדע העאדז. א.יז ו כיאיז דעיװײא *עודעי אײננײז אײפז גע* דאנק. אז ־* איע נע־עירדעדפע כ*פז פדן ד* נאװעאז זענעז פא־ אינז. פענפ־עז. װאכ האבז אדײגנעב*סז איז װא־גז ז־ד פיפ א איפבא־צפיפפער ־צפיק ציקינפפ. אז זײ זענעז פא־ אינז נײפיקע־ איז אינפע־עכאנפעד װי דע׳־ א * ר פינם פיפנעדיכענעכ פ־זבד ארײז. ־א א*ז ניכ װ־בפינ. צי זענעז די זאבז בעכע־ ארער עדנעד אפגעפראבדיפ. דיר ױייסז. אז כ־׳קאז שס בײ אינז ן יע׳־ײב; נו־פ א נאײערע. איז ראכ איז. , אב־ע־. דער הסיה. גי־עע פעז הדיבפ ז*ד ארײן אײן״ פאד יי אײנעגע הא־ העבעי־ פרז זיר. פעקפ װי די צײפ האפ ז*ד ארײז פא־ צוננ א ר*ס געפגיז א*ז די ע׳־נעצ;. :אר פעז ־עפערפ זיר;י־עפ אײז״ אפיאו אין דע.־ נאנצע■־ װאיקס. פ׳איז ז*ר פתעסק פיפ אביעקפז. װערבע פ־האפ אפ־עי יעײז נע־ ־צינפאעד גובר;עװעז. אײ) אי; אאפאנאר ן זיצפ ר־ פראזע פיפ צעערעקפע אוינ; י פו־ בי־עה פאד דער דיכפאגין צװײכז איר א.יז דעש נ׳־עספז פא׳־אנפװאיסרעבכפז פײר פוז אידע פוזביים. װאס איז דעז דעד חיאוק צ* זיעיפ* ניצקי איז דאפינירפער. צי פאכפבויכ איז פריצ־ופדיקער. — אי; דער ־כויז כפעכ פא־עגריקםקײכ אוז ״קראסײע* קײפ״ פון זײע׳־ע פאיפעז? אז אזא פײספערהאפפע נאװעאע פוץ י. י. זיננעי. אזא פײנע יערצײאוגנ םוז י. פעיאע אח אפיא• די פ־עבהיקע הערצײ* אוננ פח א. פ. פוקס. װאס האס ארויס־ געביסן א ־עמ־ק ידעאע^יקס. וו״יץניס פינס 1918 — זעגען ראך געבאיבז בײם נױוא פיז די אביעקפ;. ניפ פו; זײע׳־ע אײנענע אינדיװידועאע אױפנאננדיקע אופװענז. און אאין איז אזוי קיאר. ארין אזײ פע׳־־צפענדאער. או; אאע זענעז זײ ־אד אײננע־צפאנפ פיפ די אדע׳־ז אין א עפאבע אדן אדעד זײ ־כאעפז זי, אדער זײ װעח פיז איד עינעיז גע״עאעפפ, — אוי ־א איז ..װאר־טעװער ארפאגאר״ האבז זײ װאס פא־ א פ־עא אפגעװאיפז פון זײעד ברופיקער אײגנעיצפא:ײ־ײפי* און איצפ קיפפ דער ״אנעפײנע־ ־צאבאאז; — ״בײ אאע ־כרונוה״ — איז דאך ראס בוד א נויפיקע ע־* אז עדיצײניננ. װאכ דארף אפ־צייכו. פארענדיקז א <פאבע פאד דער ,װאד־עע־ װעד האפעי־פעסיקעד איפע־אפו׳־־צוזא־ פענרעבנ־צאפפ אוז אנהויבז א נײע פיכ קרארע :ע־צפא־פיקע װענז איז פיפ נאך קרארערע װאוהינע;. פע. ד׳עם קאפ פו; ד• אקכר. צעק־יגפ רי אײגענע פיכ. אז יעדע־ פ*: זײ זאר גײז אײף א; אגדעד װעג. כ׳איז אפ־צ־ דע- נורא פו; אונזעד פ־אנײצע•־ װידקרעבקײפ. אבע־ אזײ איז ז*. א׳צפ א*ז דך פדאזא. די פאקפי־צע אײ פא־פערע פאנאנ־עריעײדוננעז צװײכז פאכפבײכ. ז־ציפגיצק*, עפ־בײס. יצדיא־איױפ־צ צװי־צז ז*ר. א׳־ז זײ אאע פין רי פע־ נאנכע־ע צװי־כז ז*ד — איז ד־ ע־עײרזננע; פיז א־דאגאד — זיננעד. פיקס איז פע־רע. אבע־ ראכ איין א־ז זײער בא־אק* פע־יכפיצ פא־ז פא־־צײדגנעיצפארפיקז איטערא־י־צ; װא־־צע פיפ דעי־ פאפענ־ פי־פעי א־פע־אפ־ד־איגדישפד* איז צו ־ע־זעאבעי צי־פ. פא־ װא־־צע. רע־ ״אננע־צפעקפע־" ד־פ װײפאקז פח איד״ צופ־ידנקײכ א־; זיבענײצ; סײ, אינזע־ ניויסע־ עפאבע איז פי; אונזעי ריפע־ ־א־ײצע־ װענראזיקײפ. רעם ארדאנאד הײבפ א; *. י. זיננער או; א־בעי עפיעבע קעפ האאפ ער זיד א; אײ א. פוקס איז פיז יעד קעננאיבער־ ־יקעי זײפ איז אײסנע־צפדעקפ צו זײ בײדע י. פעדיד׳ג װײפעד ז־ציפניצקי. דאסכבײס. עפרבויס. ־צדיאאװיפ־צ אוז >וזו• די נאנצע פיאזע פינם בוך. אײב איז דעי דיבפעדײצעי אפפיי־ אוננ פון ארדאנאד איז אודזיספ אפיאו ײ פ־וב צו זובז װעאבע ניפ איז נאענפ־ קײפ צוגײמז אײז דיבפע־ און אנ־עדז. איז אי; דעי פיאזע פ־נס ארדאנאד איז דעם ז*ז די ראנע נינספיקע־. א*ז א גרעסעדז כײא פ־אזע פײ אא־ דאנאר דעיקז זיך אז קאנױקפייז פוז עפעס אז אאנעדײנע־ פענ־ענין. רער דעפאר פוז באהאנדרונג א פעדע. אדער יעי איגעדײנער דראנג צו פעדעאאזי־ קײפ. ־י :ײספיקע אפדאספעי פוז די אבײ׳נקפ; א•; די פעי־קזאדע זערבספ־ ראזיקײפ פו; די דחבריס פײיפ אויס י אינזע־ע באדײפנספע נײע נאװעריספ;. ויאס באפײאיקן זיד א*ז ארדאנאד. או*ב גיפ א'ז קײז אײסנע־צפראבענער דיבפוננ, פאיײניקפ עס זײ אבעי נעװיס אונפעד אײן אינעדײנער קינספיעדײצע• כעג־ דענין. פ׳איז :ײצפ קיײ, פ־אנע דד״׳ג;; דעצענ־ זי׳־ז און *צפער; ״אפדיעפקעס״. קײנעד . ־א־ף ז״ נײצפ. א,*ן קײנעי װאנד עס ׳ נײצפ צי פיל. כיאיז א פדאנע װענן נרײםז אינע.־* רעבז חיצבוז־הגפיצ. װאס זענעז ד*-־? װאל;עפינעז דיר זיך ד*פ אינזער נע־ דאנק. ױאס ־צאעפפ זיד נאר דיפ א פדא־;ײצעי פא־־עפעפ־קר:;;אך דעס ארנע־ דינעס װעאפ־נעדאנק? , װעז פיר בא־ידז ז*ד דיפ רער פדאזא י פוז ארדאנאר. װא׳־פפ זיד אונז נאײד א'ן ד• אײנז די קואכורערע פאאך. אײף װעאבע זי אפעדי׳־פ. איז איד נ י װ א. װערבע װעיז בוביצפעברער אויס־ נעהארפז נור פוז די קינספרע־ײצע פאדם־ דערכדײבוננע;. איגזעד פיאזע ביז הײנ־ פ*קז פאנ ־צפײזפ זיך רערװײא ד*פ רעם;ײכפ פו; אי׳־ע פ*פ;. װעאבע זענעז דור:* . ־צניפאער אינפאינאײבבא־ ־ע־א־נפעד . פאד דעם פע׳־זענאעבז ניװא פינס דא־ צ״ ־י װ־בפיקספע ריפעיא־־־צע ע־־ ־צײנונגעז א*ז ,װא־־צע פא׳- רעם פא־נא:־ גענעכ יאר, :עד,ערפי באי כפק. רער װאר- ־צעװעי ארדאנא־. ענדלער־ האפ *וא־־צע. איס אײנע פוז ד• ניעכפע. איז אפ־עד רער;־עכפער ײךי״-ער קואפור־צענפ־. באװיז: אײ איפדנ־א־ײצע פא־־צײ־גנע־ ־טפארפנקײפ. צענױפנע־ופ;. דאביר־ז־דפ אי־ גאנצז איכע־א־ײצז כקא׳־ב א•; איכ גע־אזפ די׳־בדאניפעבפידז איבע־ אי־ ו)0<ז־זײפ*קז בוך. פ א ־ ״צ י ד נ ג ע ״צ פ א א פ * ק ־ י פ. אז־י י־אזפ זיך דע־ אידאנא־ ־עפיני־ז. דע׳־פא־. ױײא יע־ע״ זאד ױא־פ אז א ־עא־־ פא־ דע־;אנצקײפ פ*ז ביד. נע־ קאנפ ע־יצײנעז באזרנ־ער; װי ד* ציזא־ דענ־צפע^־עד האבז עס אפ־צ•־ ציפעייק פא־אײכנעזעז איז גידע־י׳־פ יעדעכ דע׳־ק זעיבכפ־צטענריק. רע־פא־ װײר איבע־ז :אנצז ביר איז נ־ טפא רע׳־ א־ ־עא-אנײעער ריקז־בײז. ײאכ זאי־ קײפ אעז איז פא׳־ײניקז ־־ עפ־עבע איז צייאנ־ צ־ק זאבז. װאב פ־אנז א־יף ז־ך רעכ נאדעז ״ײא־יצאױע־ א־דאנאך״**. נ־פ נא־ א ־כ־־־ק• פי־ פא־־צײרענע א־בע־רעביננעז איז זיבענײצז. — נאר אײכ־־יקז פיז פא־־צ־־־ענע עפאבז האב־ ז־—א א*ז אידאנא־ באנעננפ. באנעננפ. וױ פ־עד־ע או־חיכ. גע־ קידעגע פין פ־עפירע — ..פיגװאנענכ״ איז גײענריקע אין פ־עד־ע ״ױאוהינעז״. זיך באנעגגפ אײף אײז צײפרעבז קרײיז־פינקפ. אין א־*:ער צוס אנדעיז ד־פ ד־ פרײצעכ האב, זײ זיד אײכגע־ זעצפ בײ אײז פײצ אז א ״־צרום־עאיבכ״ איז אפיאו אז א דענרענקײפ זיך צי בא־ נ־יכז אײכער א:דער;. ־אכ איז אפ־צי ד־ ^עצפע *צפודע.;ע־צפארפיאזע באגענני־צ פוז פאדיצײ־ ־ענע ריפע׳־ארײצע אײס־דיקז.;א־ װער־ בע־ — נײע באנעננײצז װעאז דוזז זײז פניכ־אא־פנידדיק או; אנפ־צײר;: — א־ער צונויפניסוננ. א־ע׳־ צ ״ ז א ד ע: ־צ פ ו י ס * נ:. אזערבע ריספאנצז. װ• צװײצז רער קױפ־ז־פנד־קעד. פאי־בניפסרפע־ איז פאדדאנז־צעפעװעפע־ ־אדאנפיק פיגס , ״רעצפז *צראס״. פא־קעדפעד איז אײזע -•ודהרעך. װי *ציכע־ע הע־עאער אײף אז אײכנעק־אבענעכ ר־יכ• קאפ איז אפגע־ ניאנצפע־ דיפ װאזעאיז פ׳יז בענק־צאפפ. — א•; דעכ בא׳־פ־כ־פא־־צפאבענעם אײפגאננ־צעי פיגם ־צפ־פאא־איד; אזא ־־כפאנץ ױי צװ״־צז דע־ זיכפהײעדיקעד קיי־יק פיז אידבעד י. *אקיבאװיפ־צ אץ דעכ פיפז דעריניעזז פ-ױעד פו: קענ־נכבע־כ; אזא ־יכפאנץ. װי צװײצז הע־־צעאעס ״פארקכ־דאפיװ״ א־ז קאד־ דא־־א־אװכקיכ פע־כאניזכ; די אב־ כפ־אקפע קאפ־־עג־כפ־עד־קע קברה־צע פא־כ פין ידיזוננ ד־ נײכפע װעאפ־ פ-־אב־עדעז פץ א. צײכריז — און דעי ברינדע* ע־ד־נ־יכב פיז כאציארז פ־א- פעכפ איז ־צפילז בינפ פיז י. ק־דדא;.— ־אכ איז עד־צפ אץ די צעװא־פענע זײפז פיז ־ע־ פאעזיע־-אפפײאינ:. אדת. א־ז דע־ דיבפ־נג. אינױײנ־ק. זענע: די די־ כפאנצז פדאנײצעד. דחדת ד־ דיבפוננ ־א: פא־ — רעצכע עפ־עבע *א׳־ז צע־ ב־אבז — אײב נײצפ ד• קײפז איז װענפ. *יאכ האבז;עקאװעפ אי־ אינעדאעבע פ־י־הײפ. ראפ זי װײנ־קכפנכ. צעביאבז אי־ אײנז ידיב איז רעבז. אפנעייכז רעפ דאס גערויסן פון ארנזער אינטעליגענץ (א• װײמער — צו זײן פינפטן יארצײט) ־צײײגענ־־ר־ א־ פא־צפידפ;. עי האפ;עס־אנז א־: ז־י; הא־צ: נא— עכרעבע •־.**•ע־ע אײגזאכ ־א־ז פ•: זײז רעבז א־ ־ײ־פז כ־ב*־ א ,װײפא:. א ױא*:ר. א :ײצפ באפ־י־יקינ;. רעי געפידיז א•;;ע־ײ־צ א*ז יצי־• פא־ א־ב. ד־צדעית.;ע־יעל א־ א־נע־נעײעבפע ־צפיפע. א ־ ע־ ־אפ;עזיבפ איז נענײצפע־פ װענז א־ ד־פ-ע; דױ צי אײנ־צפײ־ז יעכ א־נע־ *ײ־נירכד• רא־ץ ־יכ. אי־ א*; יעכ דא *:־ײיצעי־ י־פע-אט־־ ־אפ זײז װײפא; ־יי ־א־ץ;עפ־;ע פ־ײכפ אײ ״*־־־־. ־א ־אפ ע־ אײפנעיעבפ. א־*פ;עצא£-צ. די־ ז־עעל א־ב יײ־ע־ פא־פיפפ איז ז־־, פא־פיפפ א־• רי פא־בא־גנככע א־גכידע ױינקע־עך פיז ז־ײ א־־גז ױעזז א*־ א־: ־ע־ אנ־צפ־ע;;*;; א־־־כצי־ נ־עננע: נײע דאפ־־:. נײע פענע־. ני־ע;ע־צפאיפ:. ־צעדעײ־יק ־עיצײרפ ע־ *יע;: א נ־־ע נ־ייכע ־ע־צײר*:;. ױאכ ע־ ־אי־פ בי־כ ענ־יק:. א*; ־עי ־ע־ציײײנ; יא־־;ע;עב־ ייע־• ־־ עפי־עבע יא־ פױ ז**• א־־נזאדעז רעבז אײ װי־פז כ־ב־־. ע־ ױע־פ רי־ע־ אדאי־ פא־באפפ פי־ ־עכ ױדײצז קויפ־י א*; קינככ בניז א־ז ע־ ראזפז־ך צי ז־יז באירבפעד װימע. א־; א•; ד־ יעצפע יא־ז פ*: זײז רעבז נא־עפפ ע־ זיך ױידעד א,; זײז װימע צי ־עכ ױדײצ; קירפיד־־צאפז; דעד אנ- יײב איז כוף פיז זײז װיעז;. אי־ ־אכ ־אזיקע באנײפע רעבז ױע־פ פריציכ. א־דב־חדנית־יק א־בע־נעריכז. די ילדײצע אינפעײנענץ װײכ װי צי ־צעצז א•; ױי צי י4*־: א־ם, עד א־ז אי־ א־נפערינענץ. נ. מײזיל צװישץ שרײבער ־־ ־עצצע פ״־־ן פ־ן דײ־;־־־:׳ ־אצא; .־״ ״פ א ־ ־ ע ־ צ צ״ או. א*; .הײנ-צ׳. ־־־ בע־גע־בא] דאצ איצט בע־נ־בא ־אצ א— פא־עג־־־צ ־עב •:־ פ־׳ ״באנ־גע־-. .בפפ־־ פ־־־־א׳, ״א־־ז א ־א־'. ־אצ **־ אײפ־ **־;: פ״ אדע־־־ע ־אג־א־• ע־ א*י ־א־צ א־יפנעצ־אט; דיב ־*עצ ב. נ־אידא־ ך־דע; ר••; פ*—, "א־ ־ע־ ־עבגצ צ־ פא־ב־ײב; א ־עצע־ע צײצ. א־צע־ ךאציײע ־אצ א;• :עיצ־יב• א —אד־כ אי; 4 א־צ .־;* •■;:;־ *. בע:א־א~*ציצ א־בעצ א צצ א *כ א צ־*־א;*ע ״יע־י־ב *>נ־׳'. ־ע־ ע־ איז א־ױ א יײי־ ט־א;*״.״ א־פ* א־דגע־ קידע• א־• ־ײינע, א־• ב־ז ־ײנצ צ־ צא; א*ז :־-.־ ־ע־ ־ײ־צא; א פא־־־יכ. א ־צצאיצע־ א ־י־בע 5־;־־ זענרעבק״צ. ־יאכ ־אצ ד־ ־י־בנע *צרא;: ז״ײ אײ;ענעכ ־ענ א־ל אינזע־ צא: פעגיעבקײצ.;ע״״ע• דע־ פע־זענ ייעברײצ *ײ קױכציע־. דע־ ־*::־;־ א*; יעב . *** א־• •צאפ . א• זײנע א־ע ױע־ק. —אצע־ א*־ ר־פיקיע;. *צפאדע־ ד״ אינע״ײניקכפ• ב־ע• א*• פאפא־ אײ״ א;יבכע־ע־. קײנע־. א קאפ דע*. צי ־עב א״ א ־ענע־ע־. נעפי־ קע־ ייעיד. װע: ד א־ז ־עײ• נעװעז *יא :ע־־י ד״, *־א־. קידפ ע־ ד*ד ד־• פ־״דע־ײצ־ ״פא־פאג״ 71״ל!1). א־׳ 18)19 פא־נעדפ ע־ זיך אײף ב׳־**פע ־*־:— ..ר*פע־>4־י*צע דאנאפ־צ־יפפז״. ־צפעפע־ פיאקע־ד ע- אײיי איז זײז אײנל ״א״ פײע־״ אי• ־ע־נא־ איז ער א־־פ־־בפ־ק ביז;א־ א־ פא־ביײבפ א א דענפ־צ פ־; פקירית: א נע-אגנע־ פ־• נ־בפעיקײפ א*י ־צב—ת. פיז װא־ קײד. ײ•• דא־פקײפ א*ז כענפ־דענפא יױזכ — א*• א־• אפ רעכ נע־אננעי זי־ א• א ־פ־ע־;עפ*:ע• אפ איז ע־ פא־ *צבי־פ. נעדפ א• ד״ י־־עיפ. נעדפ זי אז איננאנצע;. א־ז פא־נאפפ. פײ פ־ײ־ א• באנ־־כצע־•:;. **ע־צ צע־צדאיצז א־• א*־עע• א ־ פ־אביעדעז־װערפ. א ־ באי־ פא-צ א־ ־״ *צ־עקיעבע ניבצע־ קײד. א•• ע־ קיקצ ־צײ: דיצ צ־־קרינע. צ־ ײאבע. צי׳ב״״זע אײ;• אײף ־<־ ־אכ יענ אי פא־בײיבצ פא־צ־ײפיצ. פאי־צפ־דפ. דיפ: ביפיי ־צדײבר אײ־ אײ*; א־־דכעפ־א;* א ײכ פוב א״ ־־א־צ*. זעפ דעז א־ב א*ז ־* פײע־־עבע ״-• פע; פיז 1917 ײאבע־ דיק. אײכנע־צעפצ. עב א־ז פײנײעך נע־עז צי זע• א־כ א פא־ ציאסענעכ. *צצ 5א' פא־־א: שא-־אן אין א• :אטפא• :םאן ש־ו א £־צ אי| א־׳דאנ־א£* יאנ־א; :אי איננהג־עפ• '*טע־א׳: 5א־־א: א אנפא: ־פ;, ט־ :איידצ] ציסז ש״1 א ,פא־יא: ׳•צציפא־ :ײצט נעךענצ פא״ יא־שצ :אז אי ־אד־א• :אפים׳ ,־דד־א: א 5י4• א*״זי לאלש עםץ ־א׳ד: א• :אז £א• מן פיש א־ינד *א״ד א־ א*ן זןלעםען! יץ. פ*ד א• ׳ן £־־ א :אדצ און א• זדפ־־אדע ס־ע׳צ: £*ן אדעי פא־־א: ־א״צ;ײציצ גער״ם; ־אב אז־ װן אל ,שא־פ״א: :־צ א־ אײ א צ־; :א־־א*