Di Yidishe eḳonomiḳ · 1937-08-01 · 5-4 (אוגוסט-סעפטעמבער) · p. [Seite]

151 די קילים־פרןןמקציע אין קןזסעװ 11 די טעכנישצ זײט §ון פראדוציר׳פראצעס איז גןןנץ פרימיטיװ. די קילימעם װערן געװעבט אויף הילצצרנע װעבשטולן׳װארשטאטן, אן מעכאנישער קרא§ט-דאם איז דער אײנציקער פראדוציר׳מכשיר, װאס קאםט, אפהענגיק פון זײן גרײס - עם זײנען פןןראן ״צװײער״׳, ״דרײער״׳, ״פירער״׳װארשטאטן, אאז״װ- סצ ביז 80 גילדן. אויפן װארשטאט װערט אויסגעבונדן דער שפאגאט <די א״ג ״אםנאװע״), װאם בילדעט דעם םקעלעט פון שפצטערדיקן קילים, מיט די פינגער ציט דער ארבעטער דורך די װאל דורך דער אסנאװע לויט דעם געגעבענעם מוסטצר, צופאםנדיק געהעריק די פארבן, און מיט א הילצערנער, מיטן פום באװעגטער ראם פרעםט ער צונױף די נאר װאם אויםגעװעבטע װאל. אזוי װי דצר רוישטאף אויף א קילים פון 4 קװאדראט׳מעטצר קאםט בערך (22-2* גילדן (שפאגאט און װאל, און דצר װארשטאט, װאם אמארטיזירט זיך במשך א לענגערן צײטאפשניט, איז םײ װי דצר אײגנטום פונעם הײם׳ארבעטער, װערט קלאר, אז יעדער הײם־ארבעטער קען לפי ערך גרינג שטײגן, װערן 5ון א הײם׳ ארבעטער א זעלבשטענדיקער פאבריקאנט. די לײכטע מעגלצכקײט 5ון םאציאלן אוי5שטײג איז דער בולטםטער םימן פון דצר קאסעװער קילימערײ. צו ערשט איז די ארבעט געװען א קאנצענטרירטצ — §אר די ערשטע קילים׳פאבריקאנטן איז הילמאנס אונטערנעמונג געװצן א מוסטער. אזוי ארום זײנען אין די ערשטע יארן <ביז 1930 בערןס געװען אונטערנעמונגען מיט 50 און מער באשעפטיקטע ארבעטער-גרױםע מאנופאקטורן. װאלט די אנטװיקלונג אויך װײטערגעגאנגען אין דער זעלבצר ריכטונג, װאלטן מיר הײנט געהאט אנשטאט די 150 קלענערע און גרעםערע קילים׳פאבריקאנטן, עטלעכצ גרויםע, און א§שר גזןר גרויסע, קאנצענטרירטע מאנונזאקטורן. אבצר די ידיעה װעגן דעם נײעם פראםפערירנדיקן אינדוםטריצ׳צװײג האט אויף אים גאר גיך געצויגן דאס אויג פון ארטיקן שטײצראמט. מיט שטײערן און אדמיניםטראטױוע שיקאנעס האט די מאכט געצוװגגען די אונטצרנעמצר צו װערן אנאנים; טארמאזירנדיק די טענדענץ צו ק^נצצנטראציע, האט זי מיט איר פראקטיק דער5ירט צו הײם׳ ארבעט. אזוי ארום האט זיך אין אקורצער צײט געענדערט דער טעכניש׳ ארגאניזאציאנעלער פרצוף פון דער נײער אינדוםטריע, און דאם האט געהאט אויך װײט גרײכנדיקע סאציאלע רעזולטאטן. די ארבעטער האבן §ון אנהײב זיך נישט אריענטירט — איז דאך ״זעלבשטענדיקע״ ארבעט ביי זיך אין שטוב א זאך װאם ציט און װאם גיט אן אויסקוק אויף שטײגן. ערשט װען די ארבעטער האבן געמוזט אלײן אויםקוי5ן פאטענטן, און דצרנאך אויך צאלן שטניערן, האבן זײ דערזצן די םפנה §ון זײער זצלבשטענדיקײט. קעגן הײמארבעט בכלל איז שוין צו שפעט געװען צו קעמ§ן; דער שטרײק פון 1932 איז אויםגעבראכן נאר מיט דער די פרײזן זײנען שײף צו דער צײט פון דער אויספןןרשװג, סוף 1936.