Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums · 1919-01-01 · Heft 3 · p. Seite 256

256 Philologisch-historische Miszellen. מדאקדמיה אדבורי א־דביריה ומדאדבריה שמע מינה חשובה עבד; was Gen. r. cap. 62 mit כאן בן האמה ח ולק כבוד לבן הגבירה wiedergegeben ist. אדבר hat also im b. sicher, wie Berliner das. richtig bemerkt, die Bedeutung: jemandem den Vorzug (vor sich —ל hier: vorausgehen lassen beim Begräbnis —, oder einem anderen) geben. Wie soll nun aber dieses mit Krauß »zur Thora aufrufen und sprechen lassen (»als erster« liegt ja überhaupt nicht im Wortlaut)«1) vereinigt werden? Soll nun auch אדבר »mit der Zeit den metaphorischen Sinn bekommen haben«: jemandem den Vorrang lassen?! Dann ist ja דבר im Sinne von »sprechen« ausschließlich Hebräisch; im Aramäischen (jüd.-aram, wie syr.) aber bedeutet es *fuhren«2) mit allen seinen Nuancen (s. unten). In der Gaonäischen Literatur3) ferner bedeutet אדבר/ mit על oder ל־: »jemandem den Vorrang geben (gegenüber einem anderen oder sich), jemanden höher als den anderen steilen«, und dann (mit ל) schlechthin: jemanden zum Gaon ausrufen« (einsetzen). Rab Scherira, Sendschreiben ed. Lewin (im Erscheinen) 78—79 (Neubauer 28): ואדבריוה רב לשמואל ולא איצטבי לא־ותוביה קמיה ולמהוי רישא עליה דהוה רב קשיש משמואל שנים רבוחכיההיא דאמרינן. (4 5במרובה וכף שימואל רב הוא דאדבריה (s. oben); Lewin 103 (Neub. 36 und 188): in den Tagen Rab Natronaj’s, סליק מר רב אחא מן שבחא לארץ ישראל דמר רב נטרונאי "ממעיה הוה וכד א דברי ה נשיא עלוהי סליק להתם; Lewin 109, Neub. 37• ובתריה מר רב וכף ולא חות דוכתיה דהוה מר (אהרן) *0 קמוי דהוא אב בית דין וכר מיהו על ידי חלום .א דבר והי למר רב יוסף גאון דבר bedeutet eben kn Aramäischen (jüd. äram. und syr.) »führen«, trans., b. BM. 114b!דבריה ועייליד, und intr. (»gehen«; 13 S. 9 behauptet Krauß, daß דבר bzw. אדבר tatsächlich auf jeden zum Sprechen aufgerufenen angewandt werden kann, mit der Be- Schränkung jedoch, daß wir den Ausdruck effektiv nur von dem zur Thora aufgerufenen, also nur in liturgischer Bezeichnung, finden«! 2) Bab.-Aram. דיבורא ist das ischnische דיבור. 3) Zum Aramäischen der Geonim, s. J. N. Epstein, JQR. Ns. V (1914) 233 f. und »Der Gaonäisehe Kommentar^ S. 53 ff. עליה hatte der Gaon nicht. 5) אהרן fehlt in ■Ms. Aleppo und anderen Mss. bei Lewin.