Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums · 1934-01-01 · Heft 3 · p. Seite 365

Wormatiensia 365 lager sowie bei Beerdigungen und den Friedhofsbesuchen der Chebra Kadischa am Rüsttage zum Monat Adar. Die Gebete sind weniger umfangreich als diejenigen anderer Riten, vermeiden, im Gegensatz zu jenen, Wiederholungen und sind an vielen Stellen mit jenen nicht identisch. Am meisten haben sie noch Berührung mit Prag, Zülz und Schlesien, auffallenderweise weniger mit Frankfurt am Main1. Dagegen deckt nur ein ganz kleiner Teil sich mit dem italienischen Ritus2. Aus den Vorschriften seien einige hier wiedergegeben, die auch als Dialektproben dienen können. ררען ער [דער קדאבקע] האט גראסען צער• איזנו איין מצרה ער ניבט פערשיידען קאן ♦ קודם כל (sieht) אויף איהם מתפלל צר זיין צר שטערבען דא מאן זיכט דבר זאללען דיא דא מבקר חולה זיין דען חולת איין רעדן לדבר טרב ווען ער איין בעל ן־כרלת איזט לעניים צדקה אדער להקדש י דיא בייא דער מיתה זיין מרזען קריעה רייסען דתייבו אן דען ארבטער אן אייגעם ענד מאן שטעלט איין כלי מיט וואסר אונד איין ווייס טוך העבגט מאן (Futter) פודער אריך צר קאפפען נעבען אן ארנד דיא גאנצע שבעת ירם מרז מאן דאם כלי מיט פריש בררנען רואסר אללע מארגען פריש אן פיללען: דיא טהרה דערף ניכט ורעניגר זיין אלם דרייא שעה נאך דער מיתה טרהט (gehen) דען קראגען [אן] דיא נשים אריך קאממען אוגד געהנען (dem Toten) מאן איהם מיט ביס צרם קכרות ״ איין אבל דאס איהם אין דיא שבעה אדער שלשים אייגער געשטארבען איזט דער דערף גיכט געהען אויף דאם בית הקברות• רק ביז אן טאהר פאן רער גאם * זאגט דרייא מאל ויהי נועם אונד זעצט זיך צר יעדען מאל תחנה לאומרה בער״ח אדר קודם עמידת [1] המצבות " ואתר 'כך מסבבין את בית הקברות• ואחר הסיבוב עומדין [1] המצבות ו ואחר עמידת המצבות אומרים כל' נלך מכם ונהיה אבחנו וכל ישראל לאורך (der Toten) החברא קדישא יחדיו ברשות הקב״ה וברשותכם ימים טובים אמן II. Für die mittelalterliche Märtyrergeschichte benutzte Salfeld (Das Martyrologium des Nürnberger Memorbuches, Berlin 1898, S. XXVIII f.) eine Handschrift Carmoly3. Die Worms betreffenden Stücke befinden sich auf Seite 5 b und 6 a. Auf letztgenannte Stelle zielt der von Salfeld gegen Carmolys Zuverlässigkeit vorgebrachte Ein wand betreffend die ,,sehr verdächtigen Spendenangaben חצי זקוק“. Das dort vermerkte Jahresdatum 1147 תתק׳-ן für eine Wormser blutige Judenverfolgung ist gleichfalls unrichtig. Seite 9 b heißt es von der Frau des R. Eleasar ben Jehuda (בשנת תתקנ״ו כ״ב בכסליו נהרגו מרת דולצה :(רוקח ובנותיה. Das ist 1196 und nicht 1197, wie es bei Salfeld heißt. 1 Vgl. מעבר יב״ק, Divre Emes, Wien 1842 (Ritus Prag), יקיצור מעבר יבק Frankf. a. d. Oder 1815 (Zülz u. Schlesien), קיצור מעבר יבק, Rödelheim 1825 (Ritus Frankf. a. M.). 2 מעבר יבק, Amsterdam 1732. 3 Später Eigentum M. Branns-Breslau, jetzt.Nr. 320 in meinem Besitze.