Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 4 (5.4.1946)
- Date
- 1946-04-05
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 61% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-9729513--028-9721945- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
Di Antsztejung iun Bamberger Lager a L U*4nas1 k»., £*#» «- ttw jk »aaetwy tr» Vfi fun A4 am»;«r^ ruu» puaki aj$ *; *!־,•?***ßt «tfawfii;tu WUft1.fr UDSW. if-te'i ■*itva&tta*» * grrfrm am*o fan <*r-׳?gdu» As LULi. ««Wm k r«rr srdMdvt. hvbtt». צ: --«»>■■ t Sr L -i»*s!eo LL«Anr«g» «errat di gsäeghsjt — ui fr •arte tttefU'״׳*. .‘Uranus ft» i*r**i-*t*w men;*־* *ss«kn;r. -1 jer׳<rr-M — 4»pe r» mmi* zn^n■*. :%& 4 tfsaitt pun*» — W*tt*£ *״ — .&J*T J14'׳ #*$*: » 5iZ «uhuu «*«SU«{* n^: * *raise .'04 ftn W&8>« proMecnm ttunvs *r0jflin*r«uOT«n -*&־ 4*pac,* Ml h*»£1v CUUi 1t XonwdjU'C« Nv»■ ־hmuOLu in «roter re « ־4 liawfo **awmsca su.‘< ru.t weh hx t! «MMt pe.*Uai •gj^i d 21 barak-*••*** CV«Mg^Ug«;g *1«. Up «W‘.♦ bAZKt fl) raj*e a,L#**a tan saiafroiirw®* ד.4 fvnuafrrar 1» caAiei :*}t «win. .'jiggöri a ^rv)E jL-k:r.**.K ^rhsse baiakn Mitten׳־wl»rtr!1f tfcartfevti•« :1 * isKHieraes1 ttp nju.rp ajnrtch-*< ־Vnn<::: ז»«**, WEtevs-r .langer vmac! oasoegr-; .° •י.:>״:ז^0 .*0: rru« i vajükn arע*.^*ז$ל*. £S «et«s a» bot rxch 3«$e-־*>rsm .v£ jo« pjvb* ־־►4 1sw^matiAm Cu 4Jem׳ h*0btt -:iaiauÄrn un -ijnocduta far ז:&»ה ecs•*» hat E~ea syrh rupn «eiche־ fTA^ni gn ■»«;.!טי: 4w1 +*%vrt Äm ä privat >fcro״'~v 1 a *onuWtדזד.*י** :1*«י**<ו. *J ■s le.'iief ic&Mer toa'f'.feerunu, ,-a he’ifa an. ־»4 . -" 8k!m»£r*k*v& 3UI .Jer VS RICK toich-dej ojv ifrc. Ticrh*?;־,e<׳.-^021» J3 .*fan L :fenke rr־־ ג 7rnrre;ch1 gewam. ג. ÄL ftjusperüifPrvüi Kleine *י»*ד7׳ ־»*י הצז rtning׳' 4jge»!».׳ negeha grWd» fax ״ajnüi• ■•«era r*;r<er׳ 1 tir der unוגג jErs-v^er« freien. .T>uter tAEuii«- *tc bgrKhttki« 4*n»j! Zi} za.nen -rekoceixu »{גג * t>m;n־«»*ttgsontr« t-n 4e :r^t *ie .•Zkjüerr. g.firtchtaxiifett.־{׳#fpfc ׳9ימ» nmic-te iaea .ut ^e*ent ajnfim in dem tourth ftr :r.1iJv>t1i* r*;r.1r!n Dgfatlgr.d. ftttrhi 5un;.־ jeneen <mt*r ttex ürtist^r ןע aa msknUeeXui £rrranU1A;1a«sttS. tp« für.׳ «rar :.***?..n 41 erej ־»5-^!^ Öl -inrehgeftrl ge?־♦vejfc גל 3ד»מ־.:: ־*tsgauroa tt der 2mü f'2r, kATmir-^rötlr rfc-» «*סיי jj i.ngv'.nef aie;n oiwj 30 dir נ»? «itzgg ü a nvo)rrer־ oi ,'un׳ a*!m hert ier frt+i&r ü mmen ה; TMlrtftflpn psrtiMi ■»^*rrmgen utg^iearlm )!Hat tun dl Imgn tgn«o|n«r f\i!un L;t411־w *in*aoner xa)D»n deacefUkl da! öx^dene axdsui m Igger. un nux »zu» g«nc ssraiv ajr dam U» StttdalE husMgMnsuMS«» mit weirhe dt hJn «avnsi* WAarfV u^uen «h bturt^arbetar. *wru*ra. tMchekcr. mÄchamker. smtmm. rattAAuitra. fescher, »UMider. stuaier. sUiiam un {*rattttene ändert Dt r^s. hob» Ü rnsi^ehodm ^urterhaitn dem lager m a «utn {!«,{»14» cuegtAnd. laxxargl a galten tuüdr uxit bren hole, un » i» mrkiecb ge- «efc ä ^Uafaicje fun hechtrtn grad, di ho;che <ftwtacang kun der arme) inspekcje. Cwq *at winrh for»tein tii iewr tun der f^vung fo «eicö*T 1 vei Jarelenviicb wem geiegenh«^! cu danken dein zurnaiisU&2n pttsQmU welcbee tMisgtc)! fun a^nwojnrr fnn dt uiaiien karamres un graiuilm aej rejrr uogvhv-rer mtf o)f Q|yud21kn aejre frajr gwdanken uu wüistn durch der fuxmitlung fu« und*er cajtuitg, aelctir weV r.ajn ze)er direkter ®ettuUer un <ie1uckrati&£er orgärt- C*uUb dem bin ich Ngtolc wen men hot mich geben, gehn a mtrrwlu taü a)er eajtaxrlft tm ich we\ zieh bemi)en eu derhaUn — air mitglirt tun UKR&A team 176 — di riehtimie fun axbet, ketiej ru tun wi amerstn far rtl ajuwojner fun di ul 1uten kaxarmM b\z d<u* )idtare Problem wet geleit wem in s lorm. wen jeder wet endlech gefunen ru. un wein x&Jn gute blrger. vu re) zoln ntagt der diÄilär kurcer barlcht un artikl. am j' i* ־־ wi)n in der eukurnft- Rechncndlk a2 a)er Problem wet wi amjflchatn gele)rt wem. wende ich aich tu ajeh alc mit folgende werter־ Za>t gcthilüjk. Arbet mH rsjt lo)al un eh‘ vrtnsz a)ch ftl glik mir d«na«gie£ht gewoxn eu hodrr a Kontakt aut *ich. •iureft der famitlung fun XSH&ZBR WORT ctoich bin sei panen- H»-b dankbar far ac|er opferwilifcejt. siwerer *rtxi un gutn wün welche* hot n.egi*rch gemacht cu ilerörn dem!ager cum }ectdtn eo«Ur.a .UNDZ£R WORT־ t* a ׳r*«A!a1nke oaituutf un irh nuc ojs d1 doilke D Capllongo. Deputy Dircctor. UNRftA Team!76 Cwej Problemen leb <l«1b *r ahnt. unterUkl aint mer k*jn dttkai* m*)ne teuere. S* mux o^efftuiia wern der farfo|hrr ♦h«t faa an« d*er kerper. Kedej niui fargiftn 40* gance, ntttia nur eiemiaim 41 do&ike rtrm&tn fun andrer (♦ulnift. Tn noch ejo moi wegn brüder ha». Wen majn fedrr erjehnt dem doxikn 0J*- drak, rUe-rt mir di baut, un a Ufer wejtokgeSl hahemrt ma)n ♦wn. S* r» par:et a ironie fun |0)ri, bajn ha|nUgn tot wen dos jidatum bol durchgemacht aaa sarcklechn fcatakttsm. welche ei hot kajn oum folk nini gehrt? wen mir ttjRra aroja fun dem. efffcroeh» fi*h» un morxiist. wi in und*er fafke-organixn tt wart fa*kan kajn ejn gancec ejwer. hü rrtrstirn a frage fun —- kruderha* . .. Vw, pmmtm darf und* flamm far btuae, wen in dt Uteniazn fun der nemome ha) farUodea* teils fna der klejser «*ejria־ >k^ddt% haa ^h dcmeki1 «ca mb gedU. tntRÄA wgtttdg» 1 fCddiTo-fu^qg aainen gcfsb» ge- . wr«z3r dt Hstwcr ■lg« *5nwojn«r cvrrch dt »oifart oÄtirh- Bis;*et* soeh a c-hojäeo?*!* osttdfNhHsr. arwei-e 0ntAmxac>ob^ sxvet m 4 ttmaM ntwunenarbfi bwfirt der rager a rwr hm drcMacmde. derr*;ung* «» arbeta pomr-im *? ji ainscwrtfnt grwsscn * t«ser •**tuen» ^ehtu* st «um -rfMnsmen graeörn durfh ת ‘jrföttKher DKRRA ab mÜttET «Sctm. ^.»rwktemtmdu eu a ak a emak'.wst« •a^i«pa. Tu» * r«n ז«י?***־״ a׳jxh a *mir weViT j» ^?MpkMna* far kInder fun 7 b« ■a E ־-i .-ג ar*1*n pmu » ^axwajlunga tai wi u tzrrxweqrmr twwn :*> jw«t tanm j« frei- *eh!«rbNmeen dt 1!,־;argeaetxttic wajt nxtiarb. « .h*r>rt>em1«n f^E tenn >or 1Adttma «vrmLMvS» a spnek kVub mit » 5uJbe4 Äm«aa?r WH 3n £*r«B4*ne formen _ __ .. , KtaettJE welsdwr htlder * tr|1 funmreklechn gehenem - ni e1 «tan und* yrom fcfebü b *ngt%«ttdet ge«u» kegn JBSaot C*Ol Xseeta. tujMagum un andere ״IrfUertcäa hamunitarv* ajmich bangen, hohn ta|det gnjHm geweu der eu m ejn lld aut dem andern bam. Paukt «4 dos ernte, welches far dl merder gelungen ea geurtnen far rieh dem nidrikn teil fun undser gexebsaft ab mlthelfer. aso) b *e| gelangen, dich mit dem, eu velehn sei hohn geeilt: ft» hruder-haa, eZner *a) dem andern fajnt krtfn, ta rjncr sol dem andern nwrda. Vn deHher. wufl 40t b gewrn eins fun ttjoe dergrejehangea. ojeh afnl wejniker farbreefurim, matn mir das far Jedn pnh ha- (tjlfta! wafl in« )eetikn mornmt, «rea mir «ctrjen far der antgütiker ietaag fern undarre lehn*• prohiemrn, wen di beste rin fun hdiwrn folk, tajnen rieh makrew far undser rarh, weiche wtl mast dertosn eu * widerhoXung fua a enleehe tragedle: wen der mächtiger jtdtmer wej gesarek darf kamen «״» der «Jarrttcbet wdt — kede) eu fOdern de« wm kamt und», noch lange Jhrn fun rlue»tim nisst nur kejn paxtcj-ccupliWrung oder frakcjonele unlccsrcjdn, nor enieso fa)ndnsaft c' wistn Jidn. Nim ejn mol i* mir ajsgekumcn cu hern, saiendik cnfelik in a central-komitet, wegtt inierwenca welche wem gemacht ln der richtung. A Problem m' axtejnsgesogt, —- litwiur, ungarisse oder po)Uuc Jldn. A .,Problem**, wo• farssaft sicher nlnt kejn ko «־cd dem jidiaxn folk. Es U a gajsttke )erasse funm hitlerixm, funm modernem amolek. Mir murr» ober di dosike jrros*« baxajtekn. Mir mnxn dem doxikn geaswlr, *reicher tr ni«t wejniker geferllch wl andere — o)*r*j*n ßiilii wtirc). Mir kenett nint fordern welche 1' b itucleche tetikejt Ictoiwas andrere ideafn, in a farsamter atmosfex. Mir kenen doch kejn Erec-Isroel, 50t kol «of. nimt kumen mit m .jtejstlgn bagax*’... E• i» a nacjonal farbrechn, wen emecer prüft rieh Bxtirn ojf dl selbe hitierittisxe tetn. E« b 1 farbrechn, waü mit dem — kontlnulrn mir ,.»»lnwerk- Wajl in deg duraigmttachCnobri mlrmirthamem,1cI|ä «peejeta antgmKl Cn glz^cb *ajnes ale bahandlE gewom. vn desriber Iran» loh cym «jriir. U» dl ojfgabe andrere ln )ectlkn m* ment Is — antereunemen a brajt — farewagte ajfklerung« akeje, kedej ejn mol far ale mol, cu hasajUkn fun rieh des *sieche, mit welcho mir hohn rieh ongoxapL Do* mui geton wem ln jetwedn »rin־ ke)e fnn jidinn lehn. Di o)fgabe is a hrjlikc, un mux ojsgeflrt wem mit grojs farantworUichke]t. Dl tre* gern fan dl dotike ojf gähn mal wider *a)n di djonistine bawegung, an fare kerper- «saftn. Der et)onlsm darf, an 11 bekajeh »!♦men ca rjnikn. Mir man» ojf dem geblt, doknmcnUm dl rlrhtike)! fan M, NordoJ» loranf fnn ..Ejn folk. ejn *sprach, ejn )and- — — Mir mmn endlech basa)ttkn dl kegn- *ajUk* nint farsstendllchkajt gefundendik dl gecnalnsame ■sprach. Do» it di foderang, fan andrere umgrkamene, an ojeh fan jidinn naejonaln kowed. Chaim Ooldaimd QUO VADIS....? Bis dem jor tü3ö. hohn mur Üdn In lietUci (un an algomcjner antlKmititter Ivece. welche hot genuiner, tr makor f\m liiUer Da)criand un it Resztict gewom mit air. meglcthc lnHlen. Der bajeastr prupagande-aparaX hot musterhaft gearbet. geszotn gilt un dos a wirksamen, waji ir ücu noch farbaa a bektir terdl 0)1 cu was cu rajUv — wi säa der asUsemlitmi? Mit wjer akcje hobn scj baewekt cu hob), a cw-ejfarhn nucn. kojdrm ko) Lake — cu ceaxpiln di kiUiacmltiaze h-ee. un cwcjins. — cu faxlun,)cn di mojebe* fuam po)lk\tn folk. kdc) opeuwendn 4i Q)fu1erkrpmkcjt fu« der droender miiehome gefar^ — micad Dajc2land Dos szpü ir gelungen. — Pojln ir ceazmetert geworn in farlu|f fun ejnclke 11 leg, un drr amiseinfUszer gilt ix azoj Uf &|ngewurert gewom. — ar noch 6 jor »zwere ir.uy.m, was dos 1>0)Hsre folk hot gelltn — hot es *c| nlsxi oisgelcrnt. un ansstot cu farnemen zieh mit dem ojlbo) lut, der aioj sztark ce&zurter mcluchc. — Xumexnen rej rieh mH mordn dus opgerat4*wete bi&l Jidn — funm hiilerlstlssn gehenem. in a ca)t wen andere melurhes. sogar di barigte —- baszeftikn rieh mit curik oJJboJen zieh. — eetejlt sich dos po) 11820 folk in cw־t) lagern — mit ojricndüze bawofnte ekspottum tut baj hajntlkn tog, wen — noch aza sxwern blut-opnus. darf jede meturicche energjo za!n ojsgenuct farn wider-ojfboj. wert gertrt ara farbrecheris2e cuartertragsarbet Wuhln gejstu pojüsz folk? : . . . Mir Jldn. undzer jugnt. hohn de» Relenjt tun wie mllchomcs un specjel fun ledn ki^l Ojf undr ojf dem kleinem belli tberge־ bUbene. kuki di gance weit, andrer Jeder szril. undzerc maasin, wem obserwirt. Cut den U an ort jcct. ojf der tarbluUkter dajeszer erd. zich'banucn mit fojstn, ejncr k<gn cwejtn — wi das gesret in Jäger Bamberg? Cu ken den geduldet wem di maasejtuatuim fun a tejl Jugnt umUcrer in Fürth kegn der ortikcr ba/clkcrung. dos ekelhaft« ebawem rieh mit dajerites un dl rczultatn fun dem szpeior. gcxzlegn un prowakaejes? Dos hesleche farlialtn rieh in dl efntieche erter. wi Kino, realer, eugn un in gas? Cu den denkt ir az mit dem nemt ir nekome in ajere sonim? A toes! Mit dem szodet D rieb aleJnJ Olojbt nlsrt u 'B I. wet ajeh - iberdereijen. ojb der onhojb wet nis-tt 2ajn do. Cu glbn undr dl maasim cu kowed? Nejn! Wajt nisxt. ojser szodn tarn ganen klal un mer gornlazt. Es Ugt ojf undr a cbojw. awekwarrn dem brider-bas,‘ op&okien sich fun dem mijsan *rt ,tun goluL-lebn. produkUw wem, ejnikn . MMLWadV. M daWpla.wet undrer «Um?nem Ä'^sne^ weft un rieh mit taiär 1' rechnen Men darf rieb b&herszn. wen men wart proworirt. — wajl di sonim andrere zachn undr prowoelra un «iogn kapital kegn und*. Ni»t kajn puste fräse ix der ..EJrchu gJbor hokowe« et Jlcro**. mit arojswajzn andrer kojach do in golus — wein mir gorv.lazt ojf tun, eu kajn gute ken es nlsst brengen farkert, nor szodn un szodn. Dem kojach darf men konserwlrn für Eree I^rocji, farn ojfboj fun undzev eigener hejin. welche wart ojf undr. welche wet frijet oder sxpeter *ajn undxer. — waji mit undzer Reojnikter «tim do ln golus un mit derb kol fun blut un «wejs fun undzrre brlder In Erec JsroeJI. — wet ojfgeirejrit wem dos gewUn fun der weit un mir wein undrere recht far Erec Jsroejl bakumen anerkent fun der ganeer weit. Kukt ftjch arum. efnt dl ojgn un kert op funem fcdsrn weg. 0)1 welcho Ir — a tejl fun undzer Jugnt — bot ongefangen gejn, fsrtrarbl ajeb un /regt ric)» alejn: .,Ouo vadia ))dlsze jugnt?־* fidlszer kalejdoskop?Vn fr» L. R * fwti 4k 'A:it ,r AfjAT *־-rt 't*jr;{ _j! ]9444. OüHUM atnmtt »wtnj »•'-tl »)•f .Hm mUbUfteb ftu> 4« *mtmn'tr ain» •Mt «WM» tt*orn ■mwu fö« der •»Wk Ott Oee (Uftf *er» t&m menatn f|M1( är Asm » m tmm «er**« m ZiXiMMAchMjr. 4 וקx0» Mn boftn MprWt im MBn «"fcwljt » fcoetw mfrr iE», •«et J*ro־.-tr> 4M ♦t>» ftm w}»r* tWftM- MM» - m :י,*׳ w*rt«B> a•) hm er» am «Mft tmm/sm 4» « srnsam W4*na mm ׳ «*Oe» Ä der 489□. *ntt»». »• M neftft (•übt. oft m Wimm M ׳» Moam eW« -M#m!:ft je־״! »q«m attr *» ktkft m«1t * «r>M» ׳» «Br•» JJraflS«*4׳ jttrftSbtOntJt־ tm mn :■3* «««•*» fmp-t* 4» .«8» an« mm ■M Emywj H« *nrstt Ht* «»}/»r«*». »jr> •ח mtrm pe*m MM» 4» tW* aii* * vrftMM MA» »S«U4״ m »;*» *ot Smfimuf it tmumam M mmnm» t*«j i»p Mi On ■tmitut* «,»»kV •-<: tfttMt Dt Juln hohn urkemiv m dt heibke kt*mfn far demokraUe euaamen mit andere felker א rmüon kerbr/ne» hohn mir gegebn Mir iv»hn gritemh mH ßmnmel ln Egtptn. wen 41׳ *rfctTfn»*» .separattatn h««bn geirnnken In AiHuwrwtrl* rar W\Uer* rig Mir hohn ge. icemrt far dsmokrarie IN di unierrrd-bawerang ir» Pojln. frankraieh. Ausland, Srrtrte j1> CarrtiKg, in;*> armej«3 hin di far- *iliikte mar)♦» in der p*tbaer brlgade fjfcr hribn ger-nrn mtt Hitler fun 1«1 »«1 er bed und» dl *r*zt» derklert krtg Mir beton ojeh dl er*ri* gewomt dl «Ht « firm ts a rPOgejl* «W-she wet oesriekn di gance awtt l/n j«rt darf farentfert wem dl frage *9 «fl dpmokrriUitte weit barnU tr chnfw V *»*»**«*ir» Mhirmm klejne menam 'warjjr ז*•*«?{י׳ antmejdung --, cu 4! tlemo- , knrtje׳ u gemacht gywom rar a pu*t wort ejareh M *elbe mensen. wtlehe hobn profcjamin * bejiikr, krig rar ir Rn« -V-^ri J* der barometw D״*r gojri fnn di tprrjpe,*®♦ Jtdft Uh Erec Isroejl wet 2J»)n der »nzoger f.ir der ganeer weit. Wet men gehn a lejztmg fsr dl Jldn. wet do« wlbe geszen mit der weit. Wet ober dos kJejne PaJesilna fajn a korbn far dl gro!#- macht politik. wet mufgn dl ganre <ge!t za|n der Leiber korbn far der donker pniittk, Ojb sej wein Erec tsroejl ojsnucn not far zrjrre ejl un ImperlrUistisre Inter- ►*n io wein re) ojch andere felker un lender fArirn)fn farn eigenem nucn Di weit wrt arajtifaln ln dem *elbn opgrund wo« 19W un der •krlg wet zajn unfarmajdlech. Di engbaze regjrung hot untennrttet Hltlem ln zajn onfang und s fae gtkumen cu a katiunitjf* Un Ject untenwtict England ׳*־frier »rabisxn oder ejl-faxzicm. Dos J* aJc ejn* cu der Hlller gejt in a heim oder ln a turban niat Lf «wer<״r wi e)l an der wej un hüf-geerra) fun andre re beider wet «a- »dem dem naketn Imperialistlxrn drang eti dt ejl kwatn. Dl dajrüe merdrr hobn gebracht, tojenter, ln dl KC-lagern un <11 grojse demokrarje« haltn re) do. Dl dajetn hobn rej gezwungen cu antlojfn fun Rtirope un dl demokratfet «etem ze)er retnng un 10mw ae) unter gejn ojfn weg, nlszt gebndlk rej dl meflechkajl ca kamen a hejm. Wen ajere artet zajnea gesztanen ln fajer fun di dajeze bomb«, wen ajere frojen un Kinder zajnen gelegn in dt kelern in tojtsxrek hot ir undz uaach eugerogt. Aflle der zelber teevln hot gerat anders*. Ject rufn mir: efnt und* Palestine, ratewel und»! Un Ject, vu l» ajel hawtoche? I* den ajer pajn erger oder «wmr wajl ir zajt nbtri Jldn? fz den undzer tragedle klener wajl inir zajnen Jldn? ir hot und! gexogl az dos Und Erec leroejl iz cu klein un mir kenen ntrrt arajn, undzere brlder hobn piac gemacht far und»; ir hot gezogt da■ Und lz wild —׳ mir hobn es gemacht ajfblljtn ׳ Ir hot und» gerosst wart» — mir hobn gewart. Ir hot und» »Je gerosst, nor nlszt az Ir will und» nlstt in Ente Isroeil . - .־ Menazn was hobn gelebt in gchenem wein rieh nlsri cartkhaitn fun zejrr weg kajn Erec culih a per bletiech wajs paptr. Mir hobt, gomUzl eu far Um Mir wein ■craieit un kemfn, mir wein nbat sxtilsrwajgn un niast rujen bl» mir wein nint kumen cu dem ejncikn ort ln der weit wu men wil und» hobn un wu mir wtln «In ■— kajn Erec Isroejl.