Milgroym · 1923-01-01 · העפט 3 · p. Seite 1

י׳ר׳עין־פל יטיך * ול־י*,|^7<כ0 פרד״ויזײ* ג״*תײי*י£ ךעיידדמשומפמו;שד*3י2י.מפייארא^?!יעמשגס^חהזמופןי :רן2דעמחןשיפמצלק מעיבו?םואובליײכ @^־וריכמזמסםקט| ^־\:* :י^י-נ <י >? > ■ .ראןי^ 1ר^נ*4ע*?עי• ^••;^33?!1?3/4נ5*•׳ \ \.ו׳י '%י.,׳ י.״מ*• \י *ן׳־• ' .פ% ׳י*. 9*£~ 3 ■)״/ ד יייי׳ו יזי4^■ % $**!: .ד?ז ■' ^■״ןי~י♦ ' -■ 14$ - 5 ה 1X^91 די מזרח־װאנט פון דער שוהל אין הארב׳ פונ׳ם 18 טען יארהונדערט• אויס דער באמבערגער בילדער גאלערײע׳ מיט ערלויבניש פין באמבערגער שטאטראט• .סק18£\\׳8 ,¥ק£.£1\זס ז־ק^ .^קטזאקס 18111 .510£ 57.\ז£ שטז־ אס 8מסט קס £סססס^א5¥ קטיד א1 סאװאז^ק £^?טז\ .0?18£\\/8?0 01£אט00 ט\ז?101אט1\ 79£?0 א118510\£8? סא1>1 8¥ פון דער פאלקםקונםט״ שוהלן־מאלעריי. אזויערנאך די הערליכע גלאזמאלעדײ. פוץ א ײדישער פענסטער־גלאז־מאלערײ איז אבער צו אונז גאר ניט אנגע־ קומען. אין דער צײט פון רענעסאנס דערגרײכט װידער די מא־ סױוע װאנט צו איר רעכט• פון יענער צײט זײנען פאר־ בליבן אײניגע אויסגעמאלטע שוהלן אין איטאליע• די שוהל פון רבי יצחק אין קראקא׳ װעלכע איז אויםגעבויט געװארן אין די לעצטע יארן פון דער רענעסאנס (1640) גיבט אונז געמעהלן פון לאנדשאפטן (מערת המכפלה׳ שטאדט חברון ירושלים א. א• װ.) און אין אײניגע אנדערע ערטער געפינט מען אויך אויסמאלונגן פון די מזלות. אין קראקוער בית־ מדרש׳ װעלכער שטאמט אודאי אויך פון יענער צײט׳ געפינט מען אפילו מענשישע פיגורען אויך. מיר זעהן דארט אלס װאנדפרעסקעם די עקדה פרן יצוזקץ׳ די תבה פון נחץ און א לאנדשאפט׳ װאס דינט אלס אילוסטראציע צום פסוק פוץ תהלים קאפיטל קל״ז׳ ב. די דאזיגע טראדיציע׳ אזוי װי זי פלעגט נוהג זײן אין די געמויערטע שוהלן׳ איז אריבער אויך אויף די פון האלץ גע־ בויטע סינאגאגן. סטעליע און װענט װערן מיט צװײגן־ באפוצונגען׳ מיט פסוקים׳ און צװישן זײ צעװארפענע חיה׳שע און מענשישע פיגורען׳ כמעט אינגאנצן איבערגעצויגן׳ בערך אזוי װי די מוירישע מאלערײ׳ אבער לחלוטין אריגינעל און כאראקטעריסטיש הן מיט די פארבן והן מיט דער צײכנונג׳ די צװײגן־באפוצונגען ציהען זײערע מאטױון פון דער אראבעסקע׳ פונ׳ם װײנשטאק און פונ׳ם עץ־החײם. די ארײנ־ געװארפענע שריפטמאלערײ שטעלט פאר תפלות און ברכות׳ װעלכע קאנען פון דער װאנט אראפגעלײנט װערן׳ אפטמאל די שוהלן־מאלערײ איז אײנס פון די אינטערעסאנטעסטע קאפיטלן אין דער ײנגער ײדישער קונסטפארשונג• אז דא האט מען צו טון מיט א גאנץ היבש פארברײטעטער קונםט־ געװאוינהײט׳ באװײזן די פילע פארבליבענע װענט־ און סטעליע־מאלערײען. מ׳טרעפט זײ אין די שוהלען פון גא־ ליציע׳ פוילן און װײסרוסלאנד און אויך - װי ס׳האט זיך ארויסגעשטעלט אין די לעצטע יארען - פון דײטשלאנד׳ באזונדערס אין דער מאיךגעגענד• פארן ײדישן קונסט־פארשער איז עס א פרײליכע איבער־ ראשונג׳ װאס ער קאן פעסטשטעלן׳ אז די שוהלן־מאלערײען זײגען ניט עפים א צופעליגע און פון ארטיגע אײנפלוםן אפ־ הענגיגע זאך׳ נור דוקא א דײטליך געשטאלטעטע קונסטארט׳ װעלכע האט איר אײגענע פעסטע טראדיציע און א אײגענעם אוצר פון אינהאלטן און פארמען. די פארבליבענע מאלערײען געהערן אלע בערך צו אײן און דער זעלבער צײט• אשכנזישע שוהלן פון דער ראמא־ נישער צײט זײנען אונז גיט פארבליבן און מיר קאנען ניט װיסען צי מען פלעגט שוין דעמאלט זיך נוהג זײן צו בא־ מאלן די פרײע שטחים פון די װענט. די פילע שוהלן׳ װאס זײנען געבויט אין גאטישן סטיל האבן׳ פונקט אזוי װי די קריסטליכע קירכן פון דעם זעלבן סטיל׳ ניט געגעבן קײן פלאץ פאר א זעלכע מאלעכצן׳ װײל אין דער גאטיק װערט דאס געבײ פארפאלן צװישן די שלאנקע זײלן און ריזיגע פענםטער און טויערן׳ אזוי אז די מאסױוע װאנט פארשװינדט לחלוטין פונ׳ם אויג׳ די װאנטמאלערײ בא די קריסטן װאנ־ דערט דעריבער אין די דאזיגע קירכען אריבער פון דער מויער אויף די גלעזערנע פענסטער און עס אנטװיקלט זיך