Milgroym · 1922-01-01 · העפט 2 · p. Seite 23

ג יאר אש) ניט גערירט. פול מיט באהאלטענער זאפט ארן קראפט״ װי דער ערשטער שפראץ אױף א ױירנדיג פרילינג־פעלד. מיט אזא פרישקײט אין הארץ און אין אויג קוקט קאנםקעװאליע װי ניײגעבוירן״ זעהט ניט קײן קאנפליקטן. אדער פארטראגט זײ ניט לאנג. שטימט זײ אויס אין *א פארטרוימטער בײנקשאפט, אדער קערט זיך אפ: װער האט זײ דאס אויסגע־ טראכט! דא איז ״גאטס װעלט׳/ חנ׳עװדיגע ױנגל ־ מײדל ־ ליבע. ס׳בענקט א בלאסע לבנד.. א װאלד טרוימט״ װאסער סודעט. זאנגען זאגן שירה• אלײן דערהערט״ בא קײנעם ניט גענומן גרײטם• ס׳זינגט אין הארצן/ נאר װאס געעפנט פאר לופט און לוסט. אזוי וױ הינטער פיר אויגן אין שטילן געסל? דער בוים איז מײן פרײנט. און ס׳קװעלט צו מיר די זון״ און ס׳גלעט מיר דאס װינטל. און מלאכים שפילן זיך מיט מױ/ און ם׳איז ליב און שײן און זיםו דאס געניץ־שטעטל. ציגן אין מארק און שטויב אין קלויז. שװײםעגע בערד און מעוברת׳ע שײטלאף װעקסענע גערגעלאך און מגושם׳דיגע שמײסערס. - דאס גארע פארדומפטע גע־ מויזאכטס האט מיט אמאל געקריגן חן און פארב׳ באשטראלט מיט זון און מיט טרוים. אזוױוי די כלה די יתומה אונטערן חופה־שלײער בא ברענענדיגע הבדלות און צניעות׳דיגן מײדל־ קלײדל־טאנץ. װאס איז דא געשעהןן דאס האט קאנסקעװאליע נאר װאס געעפנט די אויגן׳ אנ־ געהויבן צו זעהן און זײניגע די אויגן געריסן: זעהט און הערט און גאפט! א ױגנט מיט א תמימותדיגער פאנטאזיע׳ מיט אן ערשט־אויפגעװאכט געפיל האט דא בא׳חנט מיט הארץ׳ מיט בײנקשאפט זײן קינדערװיגעלע׳ דער מאמעס פארטוך׳ אויפ־ ריכטיג׳ מיט א דיכטערישער התפעלות. א נאאױו פאסטוך־ פײפל פון שעפסעלאך און פויערש מײדל האט דא געקלונגען וױ א קאגצערט־הארפע: דאם ערשטע מאל א זוינם געהערט! און מ׳איז געלאפן אויף חידושים׳ און מ׳האט געשלונגען מיט לעפל א זיסן ױגנט־טרוים׳ געקװיקט זיך מיטן מן. פאר ליטעראטור איז דאם געװען א שטיק אנטדעקונג: זאל דאס זיין דאס פארװארלאזטע שטעטל׳ דאס יידישליכע שפינװעבסז צװײ דורות שרײבער האבן דאם פארהאסט און פארשפיגן. איצט האט דאס װידער מענשלאכקייט געװינען. דורך גאטס קגעכט און קהל און מארק און מילבן־־געלאף האט מען װידער מענשן דערזעהן/ מיט חושים און מיט הארץ׳ מיט ברען און מיט ױגנטװײ. אזוי װײט אפגעשײדט זײנען מיר שוין דערפון געװען! ם׳איז געװעןיאזוי נײ׳ אז בערד קושן זיך אונטער אראפגעלאזטע ברעמען פלאקערט אפײערל׳ און לעצטגעפאלענע גײען ארום מיט א קװאל באגײסטערונג אין דער טארבע! א ױם־טוב׳דיגער קאלעקטױו האט דא א שײן געטאן מיט זײן איניגסטער מענשלאכקײט׳ אפגעװישט די װאכעדיגקײט׳ דעם שטויב פון דורות• דער (צװאנצ פאר צװאנציג יארן• אין װארשעװער גאסן האט מען געקאנט זעהן בלאנקען א לאנגען בחור מיט פײערדיגע אויגן/ מיט א ײדישער נאז׳ קרעפטיג אין שעמעװדיג װי א קלײנ־ שטעטלדיגער חתן־ױנג. אמאל פארחלומט פאר א גרויםער שפיגל־גלאז מיט ביליגן לוקםוס׳ אמאל געגלאצט נאך א פא־ ניענטקע מיט א שפילנדיג פיםל און װײםע שמײכל־צײנדלאך. קאנםקעװאליער געראטענער בחור• אין דער שטילער הײם - דער װאויל־לערנער אין דער אלטער קלויז• אבער געפוצטע קאשקעטלאך מיט האלב־פארשארטע פאות האבן מיט רעספעקט געקוקט אויף דעם פארבארגענעם משכיל: שלינגט סאקאלאװס ״דברי־הימים״ און האט א קארטל פון ״אים אלײן״• בא בא־ געגעניש האט בא מײדלאך ראמאנלײענערינס אויף און אפ געפאכט דער בוזעם: אט דעד פארטראכטער בחור׳ דער ױנג און זײדנקינד׳ װאס ״שראבט״ גראמען צי אזוי! דא אין װארשע איז ער פוסטריט נאכגעגאנגען דעם ײדישן פריץ מיט גראבע װאנסן׳ מיט דער װאוילערישער פעלערינע• אין זאקסישן גארטן׳ צװישן ױנגע מײדלאך און זויערע בחורים׳ האט דער פריץ געשיט מיט װיץ און בליץ׳ אױסגעלאכט גאר די גדולים און פארמאסטן זיך מיט א װעלט• דער ױנג האט געגאפט׳ קוים געגלויבט׳ אז דאס איז ער׳ דער פון די ״מקובלים״ פון ״װענום און שולמית״׳ פון די ״נײטארינס״ און פון ״מוסר״. װערט מען רױט װי א מײדל׳ װען יענער װארפט א װארט צו אים׳ אדער באפעלט מיט א װינק מיט די אויגן: גו׳ בחור׳ ארויס מיט די כתבים! מער האט געשפארנט ״מוסר״• ס׳האט גערירט און גע־ * קיצלט. די ײדענע - זי שמײסט דאך גאט שטײנער אין די שויבן! און דאם מײדל (״די מויד״) מיט די שװארצע צעפ - קנאקט צוקערלאך און כאפט בגנבה׳שע קושן! הײסט דאס: ״מ׳מעג״נ? געגאפט׳ נאר פרעגן ניט געװאגט׳ די מורא פארן פריץ מיטן בײסיגן געלעכטער! מ׳מעג ן אין אראפ די לאנגע קאפאטע׳ און פארריסן די אראפגעלאזטע װיהעס׳ און דערזעהן מיט נײע אויגן. קאנסקעװאליע האט זיך אריר געטאן. אשטיל־פארפרעםטער ױגגט־ציטער האט אויפגעריסן מיט א אימפעט פון טרפה׳ן בלוט׳ מיט א האק מיט דער פויסט אין טיש: ״יאך װעל אך װאזן׳ ארוח אין אערע בײנא אראן!״ קאנסקעװאליע האט געצערטלט די אידיליע׳ דער זיסער סענטימענט. די אידיליע האט זיך דא געשפײזט פון קלײנ־ שטעטלדיגער רחבות׳ פון דעם געזעצטן לעבענסשטײגער אהן טיפערע סאציאלע און גײםטיגע קאנפליקטן. נאך מער - פון תמימות׳ פון א ױגענטליך װעלטבאנעמען. דא האט נאך ױגנט שפאצירט אין װאלד׳ געגאפט אויף דער לבנה׳ שטילערהײט געקװיקט זיך מיט שמר׳ס העלדן׳ מיט װארשעװער אקטיארן. פרישקײט פון מענשן׳ װאס האבן אנגעקליבן לײב און באגערן׳ דער מוח אי בא זײ קוים געעפנט׳ דאם הארץ