Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 60

יאר-בוך פון ײרישן ישוב אין ארגענטינע םון דער ערשטער תקופה, האבן נישט א5ע הונדערט פראצענט קאלאניםטן אויםגעהאצטן דעם עקזאמען פון דעם נ״עם קעבנם-ארט און דאם אנטילויפן פון קאצאניע האט אנגעהאצטן א צעגדציק יארן. געבקיבן ז״נען נאר די אידעאיציםטן, װע5כע האבן נענומען אויה זיך דעם גור5 פון איבערמענטשיצעכער מםירת נפש, אבי פטוד װערן םון די יצופט-פרנםות, װ״5 די קא-?אניזאציע,איז דאך פארט א פונדאמענטאצער פאקטאר פאר עקאנאמישער עמאנציפאציע. און אזוי מיט געדוצד, אויםנעהאצטנק״ט, מםירת-נפש און שװערער הארעװאניע, ז״נען פארט נעבליבן א םך ײדישע קאאאניםטן אויך ז״ערע פעצדער, און א םך פון זײ ז״נען שוין אפיצו געװען זײער גוט א״ננעארדנט, בעת עם האט זיך אנגעהויבן די צװײטע תקופה םון קאצאניזאציע. איך װיל נישט ג5אט טרעפן װאם די ״יקא״ איז באמת אויםן געװען מיטן רעזער- װירן די נדויםע שטרעקעם םעלדער נעבן יעדן נרויםן צענטער; צי איז זי טאקע אויםן נעװען, אז עם זאצ זײן פאד די קאצאניםטישע קינדער, כדי םאמיציעם זאצן זיך נישט דארפן צע- שײדן און צעזײען זיך איבער אצע עקן פון דער רעפובקיק; עם איז אבער אויך ז״ער װאר- שײנלעך, אז די אויםװאנדערוננ פון די קאצאניםטן, זײער פארצאזן די פעצדער, האט געפא- דערט כםדר נ״ע קאנדידאטן װאם זאיצן פארנעמען ז״ערע נחצאות און דער דאזיקער פראצעם האט אנגעהאילטן, װי שוין געזאגט, ביז צו דער צוו״טער תקופה. און דעמאצט, האט די ״יקא״ געביטן די פאציטיק בנונע די קינדער פון קאצאניםטן. עם איז אדויםנעשװאומען א נײער פראבלעם, װאם האט נורם נעװען די ענדערונג ביןם קא- קאניזירן די רעזערװן, װאס איז געװען א ז״ער געצונגענע אין ש״כות מיט דעם עלעמענט, װאם די ״יקא״ האט אויפגענומען מיט דער בר״טער האנט. דער עמיגראנטן-שטראם װאם האט זיך אנגעהויבן מיט די ערשטע פארטיעם אין 1890, האט יערעם יאר געבראכט א נעװיםע צא<5 ״גרינע״ אין די קאאאניעם. א םך פון זײ ז״נען געװען אמאציקע פר״נט פון די שוין באזעםענע קאצאניםטן, משפחה-אנגעהעריקע און אזעצכע ז״נען געקומען גאנצע משפחות, האצבע משפחות און יחידים פון ב״דע נעשצעכטער, װעצכע האבן באצד אנגעהויבן ארבעטן ב״ די קאצאניםטן א5ם צוין-ארבעטער און אויך שותפות, אדער ז״ האבן געהאט אין האנט עפעם א מצאכה, אן װעצכער די קאצאניםטן האבן נישט נעקאנט אויםקומען, װי שוםטערם, שנ״דערם, 'םטאציארעם, שמידן, אצ׳ז אזעצכע קאמ- פצעמענטארע עצעמעגטן, װי א דאקטאד און אן אפט״קער און א שטיקצ קרעמער פון גרינ- װארג, פישער״, קצבים און א שוחט, דאם אצץ איז נויטיק נעװען פאר דער דערגענצוננ םון א ײדישן ישוב, נישט ערגער װי א צערער און אויב איר װיצט — אויך א כצי-זמר (קצעזמער), װײצ עדד-ארבעטער װאם האבן ארום זיך אזעצכע עצעמענטן, שאפן פון א װיצדן מקום — א ״דישן ישוב. מיט נרוים התפעצות האט מען דעמאצט צוגעקוקט, װי די קאצאניעם פראגרעםירן סײ װירטשאפטצעך װי עקאנאמיש און אין די הערצער האט נעװארעמט א ציבע האםענונג, צו דערגר״כן אזא מדרגה — אן ז״ער שאדן, װייצ דער דעמאצםטיקעד םאצקםטימצעכער עצע- מענט איז געװען א פארנינערישעד און ער האט אפעגשאצט די שװערע ארבעט און מםירת-נפש םון די אײננעזעםענע קאצאגיםטן, ביז ז״ האבן דערגר״כט דעם װאויצשטאנד. מיט דער אויםזיכט צו קענען קאצאניזירט װערן, האבן די אנגעקומענע אין דער צװ״טער תקוםה שװער געארבעט און נעשפארט םענטן און נעזאמצט פעזעם און יעדער האט זיך אנגעהויבן פארגר״טן מכשירים און באצעבאטישק״ט םאר זײן צוקונפטיקער הײם. די אצע, װי ארים א״נער איז געװען, האבן ז״ דאך פארט אצע בעהאט אויך יענער זײט ים, ז״ערע א״נגעזעםענע ה״מען אין שטאט, שטעטצ אדער דאדף און דא, אין די װיצדענישן אויפן קארק פון די ײדישע פויערים, האבן ז״ זיך געפיצט זײער עצנט און געפאצן, כאטש צום שבח פון די פויערים מוז געזאגט װערן, אז זײ האבן ארויםגעװיזן אויםערגעװ״נצעכע גאםטפריינט- שאפט און א״נזען צו די ג״-אנגעקומענע, אבער טר״םט און גוטע באציאוננ, איז נאך אצץ בישט ק״ן אײגענע ה״ם. — 60 —