Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 19 (26.7.1946)
- Date
- 1946-07-26
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 62% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602050--151-8598102- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
ZAJT ב איוגרזער מארס FRAJT1K, 26. JULI 1946 Bilans fun der lecter engliszer tetikajt inm Jiszuw... Ojch in Deganja hobn di Englender bawizn wos zej kenen. FiJ pajnikungen, arestn, rewizjes wi ojch tarwunäete iz gewen der sach-hakl fun zejer tetikajt. Noch di durchgefirte rewizjes zajnen farszwundn gewen fil wertfulc chfejcim un geld. Fun Aszdot Jakow meldet men wegn grojse szodns, ceszterto pardejsini, un andere ajnrichtungen fun der kolonje mit der hilf fun tankn. Zogar bicher fun di kolonje bibljotek zajnen cerisn geworn. Wi mir zejen alzo funm dozikn kuren darieht fun di lecte ״hejse“ teg inm Jiszuw, hot der engliszcr mandator zajn ekzamen biszlejmus ojsgehaltn . . . <—) Fun jidiszn lebn in E. I. Tel-Awiw (M.) Fun farszidene tejln fun land, kumen on jedijes wegn der ״tetikajt“ fun dl engiisze bawofnte kreftn in der cajt fun zejer ieetn arojstrit kegn Jiszuw. Wi *־ bawust hot di dozike akcje farurzacht fil szodn un ceszterung funm Jidisz-nacjonaln eigntum in land. Di jedijes zajnen foriojfik niszt dergencte, azoj aj s׳ iz noch niszt meg*- ierh cu machn dem aigemejnem sach-hakl. Di dozike meidungen baeijen zieh ojch eu di banemung un taktik funm engliszn militer, welches hot hozlet charakterizirt di fajntleche sztelang funm engliszn mandator cum jidiszn ojfboj-werk in Erec-Jisroejl. Ot c. b. zajnen ongekumen jedijes welche dercejln wegn di grojse ceszterungen wos 8' zajnen dort antsztanen a dank der ״ejdcier“ ojffirnng funm engliszn militer in der cajt fan balagern di ortike gegnt. Fil wirtszaftn cesztert, un 8' fiit.zich ject a mangl in arbets-hent, wi ojch badajtnde hilf. Ojch tejlt-ruen mit fun Rama t Dawid, welche sztelt mit zieh for a herlech-antwiklte wirtszaft, un iz bemeszech fun ejnike szo-cajt atakirt geworn durch sztarke militerisze kojehes. Es zajnen dort forgeknmen sistematisze hojz-rewizjes, beejs welche di ajnwojner hobn ziah opgezogt cu opgebn di dokumentn. Di arestn zajnen forgekamen lojt a specjeler reszime. Wajter wert mitgetejitfun wu di englender zajnen ״ojfgenumen“ gewarn mit barikadn, welche zajnen ojfgesztelt geworn baj di tojern fun der kolonje. Di rewizjes hobn kajn rezultatn niszt gebracht, un doch hot es niszt gesztert durchcufirn gresere arestn, ewiszn di farhaltene fil frojen. Di dozike akcje hot inm grestn tejl getrogn dem Charakter fun a min ״sztrof-ekspeäicje“ kegn Jiszuw. Ot c. b. meidet men wegn & farhungerangs-mefode ongewendet kegn jidisze arestirte funm krajz Afula, wu men hot di farhaltene ״ajngeordnet“ in mist-griber an in enleche ״kulturele“ erter . . . Der dizurirnder oficir hot zogar niszt derlojbt zej derlangen waser cum trinken, welches iz zej declangt geworn bahaltenerhejt durch mitglider fun arabiszn legion. Der churban in Emek Hajarden iz ojch a koiosaler. Dos militer hot dort bawizn ״wunder“: ceszterte wajagertner, warsztatn’ un andere wandalistisze tatn. Wi men meldet fun Afikim, iz di banenung fun di engiisze soldatn in baeug cu frojen un kiader, got enlech gewen cu di undz azoj-bakantc metodn in di cajtn fun KZ un getos. Mit sztekns un biksn-kolbes zajnen fil frojen un kinder ceszlogn geworn un zajnen farwundete opgefirt geworn in szpitol. Cwiszn di dozike zajnen farhan iil gewezene KZ ler fun Buchnwaid un Auschwitz. Mit der bagrenecung fun der alija, wert wos amol merer farszprejt dt lozung tun ,Alija pnimit“ (inerleche emigraeje) —hobn wos mer kinder. Di dozike lozung hot biz ject gebracht gute rezultatn, ober niszt genug az men 201 zieh mit di rezultatn bafridikn. Cum erszn mol hot ject der Waad Leumi arajngenumen in zajn budzet di sume fun 10 tojznt doiar wos wet ojsgegebn wem kdej ojfmuntem un fargresern di jidisze geburtn. Biz ject hot der Waad Leumi genumen zajn budzet fun farszidene instituejes; ject fam kumendikn budzet fun 1946/47 wil er ajnflm a frajwilike basztajenmg fun ganen Jiszuw. Jeder jid fun E. j. zol a gewlsn procent fun zajn ajnkunft bajsztajem fam Waad Leumi. DI JIDISZE LAGE IN BAGDAD. F) Di Jidisze läge hot zieh leetns szfcark farergert in di arabisze lender, un zi wert erger fun tog-eu-tog. Dos lebn fun di Jidn wert dort mamesz unertreglech. A rajznder wos iz ject gekumen kajn E. J. fun Bagdad dercejlt: In Bagdad wert ject ongefirt a sztarke anti-jidisze agitaeje. Di muzulmenisze jugnt hot ject in dem jidiszn geto ongehojbn cu machn cejchns ojl ale jidisze hajzer. In fal fun ״unrujen“ zoln zej wisn wu s’ wojnen Jidn. Ojf jedn szrit un trit bamerkt men di hece, wos wert gefirt kegn di Jidn. Di Jidn fun Bagdad geflnen zieh ject in zorg un in grojs szrek. TOJT-URTEJL FUN DER ״HAGANA"!BERN MUFTI. LONDON. Di cajtung ״Daily Harold“ barichtet fun Kairo, az men hot genuinen specjele szrit cu baszien dem gewezenem Jeruszolajimer mufti, welcher iz leetns antlofn fun Frankrajch un gefint zieh in dem palac fun egiptiszn kenig Faruk. Der baricht zogt, az di dozike szrit cu baszien dem mufti zajnen genumen geworn, wajl men hot gefunen a dokument fun der ״Hagana“, wos anth8.lt. a ״tojt urteil“ iber dem mufti. , Andere barichtn fun Kairo gibn iber, az egiptisze soldatn hitn 5 liajzer un men glojbt, az der mufti gefint sich in ejnem fun di hajzer, biz men wet lm gefunen a sztendike hejm. A HELDN TAT FUN A JUNGN CHALUC! Jeruszolajim. A junger chaluc, Jicchak Partugli, a zun fun a kolonje wechter, hot alejn zieh geworfn in weg fun a kolone britisze tankn un pancer-ojtos, kdej nit cuderlozn, az zej zoln arumringlen Kfar-Giladi, wuhin zej zajnen gekumen zuchn bahaltn gewer. Der chaluc iz szterblech farwundet geworn. DI ARABISZE ״EMIGRACJE“ ... GEJt UNGESZTERT. F) In der cajt, wos di jidisze ajnwanderer muzn durchgejn ale emigraeje-forszriftn, muzn hobn sertifikatn un pasportn, in der zelber cajt kamen arajn in E. J. tojznter araber un keiner kukt zieh ojf zej afile niszt um. Der Jcruszolaim'er korespondent fun der Di fartreter fun di 4 ojsern-niinistorn hobn farendikt zejer arbet ibern tekst fun di fridns-traktatn mit Italjen, Ungarn, Rumenjen, Bulgarje un Finland. In tekst hot men gelost a frajen plac far di probtemen, in welche di ojsern-ministorn hobn niszt dergrejeht kajn farsztendikung. Di weit wart mit geszpantn interes ojf der reakcje, wos es wet arojsrufn baj ejncelne naejes, di ojsgearbete durch di 4 ojsern-ministorn, fridns-badingungen. Di F. Sztatn hobn szojn derklei-t zejer grejtkajt cu barikzichtikn di roejnungen fun der konferenc. Es unterligt niszt kajn sofek, az a sach baszlusn fun dl 4 ministorn wein arojsrufn a lebhafte diskusje. Azoj, hot szojn der fartreter fun jugoslawiszn premjer Edvard KardejI derklert, az zajn regirung wet nit anerkenen di geplante internacjonalizlrung fun Triest. Ale baszlusn fun der pariser ojsern-ministorn konferenc kenen rewidirt wern ojf der forsztejender frjdns-konferenc fun di 21 meluchcs. Lojtn baricht fun pariser korespondent fun ״New York Herald Tribüne“ wein di fridns-opmaehn mit Italje, Rumenjen, Bulgarje, Ungarn un Finland anthaltn azelche hebrejiszer cajtung ״Daw&r“ tejlt mit, az in der gegnt fun Bet-Szan un Emek-Hajardn gejt leetns on a grojse bawegung fun araber fun Syrie un Transjordanje, hojpzechlech fun Choran un Lewanon, welche kumen arajn in land ojf a umgezeclechn ojfn. Zej kumen zuchn arbet un geflnen zi ojch. Dos row fun zej konccntrirn zieh in der sztot Haifa. Tog-teglech zet men di dozike ״gest“ ojf di ojtobusn ewiszn Bet-Szan un Haifa. Es zajnen farhan teg, wos 8' gejen dort arider di grenee biz 50 araber. Di Jidisze fabrikaeje in land sztajgt! F) Kajn E. J. iz ongekumen a wisnszaftleche delegacje fun Amerike mit farszidene piener wegn efenen dort farszidene fabrikn. Cwiszn di dozike piener iz ojch farhan a plan wegn efnen a fabrik fun wegtejgers. Far aza fabrik zajnen in land farhan a plan wegn efnen a fabrik fun wekwem in ejnem fun di kibucim in der cofngegnt fun land. In der doziker fabrikaeje zol inwestirt wem iber 200.000 Z. Der plan zet ojch lor szpeter cu antwiklen in Erec- Jisroejl a grojse zejger-fabrikacje lojtn mu- Ster fun der Szwajc. Wider aktuell! der E. J.-tejlungsplan. Fun britisze kweln wert mitgctejlt, az amerikanisze un engiisze ekspertn batrachtn ernst dem plan fun tejln E. J. ojf ewej tejln: an arabiszn un jidiszn mit a centraler administraeje. Men derwart di woch an antszejdung funm engliszn kabinet cu men zol bafrajen ale biz ject arestirte jidisze firer, oder men zol manche fun zej sztcln far a gericht. Der hojeh-komisar fun E. J. gen. Cvmingham hot in London konferirt mit hojehe daamte wegn dokumentn, welche basztetikn — lojt zejer mejnung — dem cuzamenhang fun di teror-aktn mit der tetikajt fun di jidisze firer. militerisze bagrenecungen far di dozike raeluches, az s’ zol far zej unmeglech zajn cu firn a milchome. Italje: Di armej darf niszt ibersztajgn kajn 250.000 man, zi tor niszt bazica mer wi 200 pancer wogns, der krigs-flot darf basztejn nor fun 2 krigs-szifn fun elterer feonstrukcje un 4 krajeer. Unterwaser szifn, darf Italjen nit bazien. Der algemejner flot-personal darf betrefn nor 22.500 man. In fliwezn darf Italjen bazien 200 jagd un ojfklerungs-europlanen un 150 transport curoplanen. Rumenjen: An armej fun 120.000 man un 5000 man fam luft-wezn. Es wert derlojbt cu bazien ISO europlanen. Bulgarje: An armej lun 55.000 man un 90^europlanen. Ungarn: An armej fun 65.000 man un 90 europlanen. Finland: An armej fun 34.000 man. Der algemejner tonaz fun di krigs-szifn darf niszt ibersztajgn 10.000 ton mit a flot personal fun'4500 man. Der personal fun luft flot meg basztejn fun 3000 man, europlanen 60. Der opmach zet for di ajngliderung fun Petsamo cum Ratn-farband. Pariser konferenc Ch. Sucholicki. ,Da‘ Gnfiojli •funm 150/־ funm ,lÄ)a1\fe<’Wev Geto (Zidirojnes.) VII. Kajn klep hnbn zej — di merder — niszt gezaferoet. Dos dozike ״artiki“ hot men getejli ojf links un rechts. Men hot gemagt arbetn rajel un flajsik, szroer, mi an ejzl un es hot niszt gesztert ojf cu bakumen klep. Mir hobn mit zieh forgesztelt a poszete szpilcajg in di szmueike hent fun undzere'nacistisze maszgichim zajendik op'hengik jede minut fun zejer humor un sztimung. Ojdi ich hob niszt ojsgemitn cu farzudin dem ״iaam" fun ’der kultureler dajeziszer pajeze (lederner rapnik). Ejnmol beszas der arbet, take ojfn gebit fun klejngm geto, zajendik baszeftikt mit nodi a diamer bajm sortirn un pakn glozroarg, iz unbemerkt far undz ongeforn a klejn limuzinkele, fun roeldin s’ zajnen ojsgesziign croej gor roazne ״sziszkes‘. Bald ojfn ersztn onblik iz gemen cu derkenen, az di dozike lajt zajnen sztark ongetrunken? haltndik zidi kojm ojf di fis. Mit szrek hob idi bamerkt, rot di dozike dierore-lajt dementem zidi cu undz. In ejnem hob idi derkeni an ss-rojcejadi mitn nomen Dreszer, un der anderer iz far undz gemen umbakant. Der erszler iz gemen ejner fun di szrek-gesztdltn inm farklenertn geto bakant als blut-gajeiker Mit ejnike szrit zajnen zej sztejn-geblibn nelm undz. Ales hot zidi unter undz ongehojbn roarfn, hent un fis hobn ongehojbn eitern mi in fiber. Nis2t milndik hot zidi baj majn diamer fun grojs szrek arojgegliczt a poccelajener teler fun der hant, un iz gcfaln in kojber, mu 8' zajnen gelegn prediiike glozmarg sztiker. Di mase fun dozikn teler hot gojrem-gemen 8' zoln cebrodin roerru ejnike klejne glezlech. Dos iz szojn gemen genug, und di emej undz obserrvirnde menumolim hobn zidi cehirzet mi hungerike melf: Wos macJit ir demui? ir cebredtt fajere difejcim? ... Ir madit sabotazfl ... Ir ... Wi es hot ojsgezen di fortzecung fun dem ״geszpredi“, iz zidi szojn lajdit forcuszieln. Er hot zidi s makl-geion ongediapt zidi bajm remolmer melndik im arojscijen. Er hot ober opgelozl di hent un flink s chap-geton a herledin mazon, welcher iz geszlanen ojf der erd, noch niszt ajngepakt inm kojber un mit der gancer kraft a zec-gelon majn diamer ibern kop, der diamer iz tejkef gefaln a bagosener mit blut. Derzejandik blut, iz noch der milder instinkt zejerer mer cerejct gemorn un men hot zidi genumen cu mir. Es hot niszt geholfn majn mein zidi amekszarn, zej hobn dos bamerkt un mich ongediapt bajm arbl. Es hot ongehojbn finklen in der luft di trojerik - bakanie dajezisze ״pajeze", meldie hot mit zidi forgesztelt a gefloditenem rapnik, farendikt mH a blajerne kulkele. Az dos dozike ״kulkele" flegt zidi in ejnem fun meldin 8' iz kerpertejl ajnesn, hot es ibergelozt an ofene blutike round. Bejde hobn midi ״mediabed" gemenmit zejere nacistisze rimens. Un mos mer idi hob far mejtok geszrign, drejendik zidi roi a szlang unter di klep, nodi mer hobn zej farszlarkt dem tempo fun szlogn. Dos kulkele hot baj mir cemazikt s' ponim, dem haldz, di hent, cebrodin di briln (ojgn-glezer) azoj az mir bejde kobn. niszt geroust, men zej hobn farendikt zejer ״melodie". Fun undzer dialoszes custand hot undz ojfgemekt — a sztarker sztojs mit a {us, baglejt fun a mildn niszt rnenczlechn ge- ־ szrej. Mir hobn ojfgeefnt di ojgn un nebn undz iz gesztanen undzer lejter der ssman. Er hot bafojln, tejkef ojfsziejn un opmaszn dos farblutikte penimer .. Beejnbrejre hobn mir gemuzt dem bafel ojsfirn. Cebrodiene, un farpajnikte hobn mir zidi mi es iz, ojf sznel gebracht in ordnung, cutreindik cu der majterdiker arbet, majl in kegnful hot gedrot mit ״umszlag-plac." Mir hobn ojch inm zelbn tog gehat a roizit fun zejer a ״miditikn" gast. Es hot undz bazudit der hojptonfirer fun der ״merterfassung", Konrad, roeldier hot farbajmarszirt undzere rejen beszas mir zajnen gesztanen cum apel, fam a hejmgejn. Bamerknclik di roundn baj mir un bajm diamer, hot er zidi opgesztelt un undz a freg-geion: Wos iz ajdi geszen? Culib gemise farsztendledie sibes hobn mir niszt gekent ongebn di richtike pasirung, un idi hob im geentfert: A szank iz ojf undz 'arojfgefain bajm cenemen zi ... un cemazikt. — Er!rot a Iajdifn szmejchl - geton, un amekgejendik cugemorfn: A szmer lebn hobn mir ale ... ober morgn hot ir derfar fraj ...