Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-06-28 · 15 (28.6.1946) · p. Seite 2

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
15 (28.6.1946)
Date
1946-06-28
Page
Seite 2 (sequence 2)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
63% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602045--115-8598070
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

1 entity mentions

ZAJT 2 אונדזער ווארט FRAJTIK, 28. JUNI 1940 Ch. Sucholicki. Fun wanen Kumt der entfer? Dl groj •e un faktisze läge undzere sztelt mit zieh for hajnt-cu-tog folgend biid; cendUker tojznter nicl-geworene Jidn fun Ejrope, wartn mit Ungeduld, oder richtiker zieh ojsgedrikt: mit hechster szpanung ojf der reallzirung fun dl baszlusn un derlangte rekomendaejes fun der lecter komisje far E. J., welche dinen als onfang cu lezn undzer azoj-ongewejtokte frage: undzer beimlozikajt. Di Engllsze regirung ajlt zieh ober niszt mitn aprobirn di dozike baszlusn, zi pruwt iberhojpt negirn di rezultatn fun di arbetn fun der komisje,• d.h. fun der selber komls- Je welche zi, England hot ״bejodaim“ mitgeholfn cu lr szafung. Un hajnt-cu-tog, noch an yplojf fun karge ewej chadoszlm zajt ir farefntlechung, hot noch der mandator niszt bawilikt onhojbn di erszte fazn fun reallzim di praktisze onwajzungen, welche zajnen Ir derlangt gewom. _ Farkert, es wajz zieh wider tendenen di dozike ״frage־' niszt cu nemen azoj drlngnd un ernst, wl es fodert undzer hajntlker macaw: un troc sogar dem wogikn druk fun dl prominente amerikanisze poUtisae faktom. Di dozike taktik fun England, dermont niszt wilndik inm gidiszn folks-wic wegn jenem ojszer dem ״takef“, welcher hot niszt gewolt gejn cu der din-tojre, sajdn men wet im farzichem — az der psak wet ojsfaln letojwas im . . . wajl in kegnfal wet er dem psak niszt onemen. Di engllsze regirung hot hejlik geglojbt az dos dozike ,,baszefenisz“ wet gewls nemen in acht ire — Englands — brenende interesn ojfn nontn-mlzrach bajm arojstrogn dem urtejl. La] der bot zi derlebt a gewiss antojszung, — un dos efszer in & fillachik greserer mos wi mir Jidn — ojf welcher zi hot *ich legamre niszt gericht. Wajl, troc der ״zorgfelik" baarbeter efntlecber mejnang, durch a farintersirtn cad — hot doch dl komisje farefntiecht di rezultatn fun Ire arbetn — lojt gewiss komentam — In a genug ״obiektiwer“ form welche hot niszt hafridikt di forojserwartungen tunm gegebenem cad. Der Jidiszer Jiszuw in E. J. far weinen azelche un enlecbe tendenen zajnen niszt fremd un szteln mit zieh niszt for kajn najes, in der langjoriker praktik, fun cuzamen-arbet mit der mandatn-macht, hot baslosn, culib der dringlechkajt un gebot fun der szo — cu nemen dem gojrl in di ejgene hent, welndik azoj arum ejnmol far alemol ojftrejslendos gewisn fun der weit — far der antgiltiker lejzung fun undzer Problem. Der Jiszuw hgt gewart — mit der hofmmg, az efszer wein undzere ״krajnt" doch mewater-zajn fun zejer ״tradlcje“, zuchndik far undz a megleche ״modus-wiwendi“ fun undzer läge. Der Jiszuw hot geglojbt, — efszer wet ojfwachn a ״funk“ jojszer in di ajz-kalte hercer fumn ״Bibl-folk“, cu lindem (chocz tejlwajz) di katastrofale läge, in welcher s' geflnen zieh di ״szpliter" funm cesztertn prechtikn binjen, welches hot mit zieh forgesztelt dos Ejropejisze jidntum. Der Jiszum hot zieh ober niszt derwart— un di rezultatn zajnen gekumen in heskera mit der lorojs-gegebener wornung. Mir lebn iberhojpt niszt mit kajn falszer iluzje un mir hobn niszt bedeje zieh mit ir cu szpajzn. Der Jiszuw euglajeh mit undz, git zieh op a genojem din-wecheszbn fun der potencjoneler mlliteriszer kraft fun Grojs- Britanje. Er wejst, az zajn farmestung, iz niszt cu ״bazign" di dozike imperjale kraft funm briüszn-lejb un umwarfn ir macht. Er wil ober durch di dozike tatn, brengen cum ojsdruk di farcweiflung, in welcher s’ geflnt zieh undzer folk. Farmestungen — als rezultatn fun ignoraeje un arumik-hersznder-tojbkajt, ojf di farcwejflte S.O.S.- rufn fun a folk, wemen s’ drot Untergang inm geszaf’enem durchn xx-ta jorhundert opgrund. — Dos iz di badajtung fun der aktiwitet funm Jiszuw. Di aktiwitet, welche gilt als a forteecung fun di heldn-tatn fun undzere brider un szwester unter di szmueike getomojem, welder un farszejdene szlachtfelder, welche zajnen ojsgefirt gewom in nomen fun ״Ajer un undzer frajhajt“.' — Ojch der Jiszuw kemft far undzer gemeinsamer bafrajung. Undzer ״hareikster“ frajnd, un bester bal-jojec, der ojsemminister fun der soejalistiszer regirung in England Mr. Bevin, hot zieh ojsgedrikt ojf'Uer lecter konferenc fun der Labour-partej ejnike werter ojf undzer <Cu der lecter derklerung fun Mr. Bevin.) adres, un ojfn adres funm kemfendikn Jiszuw ln Erec-Jisroejl. Werter — welche zajnen durchgedrungen mit tifn ״zorg“ un umru wegn undzer gojrl un eukunft in cuzamenhang mit der lecter farszarfter sztelung, welche s’ hot ongenumen der Jiszuw. In di dozike werter zajne, hot er batont az di Irrte radikale metodn fun der Jidiszer kamfs-bawegung zajnen niszt imsztand cu szafn far zieh positives. Dos ejncike blojz wos iz olul cu brengen — iz nor anti-jidisze, oder — wi er hot zieh ojsgedrikt — antisemitisze geflln baj di Engländer, wemens zin s’ faln ln kamf mit di Jidn in E. J. Dakegn hot er wajter gerufn di Jidn, aweklejgn 8' gewer un farsztejt zieh, cu farlozn rtch ojf fremdn jojszer. Mir, wi ojch der Jiszuw fareztejen im gut, dem choszewn mr. Bevin. Noch mer farsztejen mir, nu hin mit di hercer fun dl engllsze foters un muters wemens zin, s' derflln a ״hejlike“ ojfgabe, zajendik in dinst fun der Britiszer Imperje un in lr okupaeje fun Palestine. Mir zajnen ojch imsztand arajncudringen in der tifer psichik fun a cngllszer muter, welche bakumt di trojerlke mittejlang, az ir zun iz gefaln in sziacht mit jldlsze ojfsztendler dort ergec in a ״Palestajn". Lajder ken es andersz niszt zajn. Un di jenike, wemens zin s’ gejen derflln zejer birgerlechn chojw, muzn gedenken az zej wem fun E. J.-jiszuw hatracht als okupaejemacht un als azelche traktirt. Di dozike tatn ober, kenen niszt dlnen als urzach cu azelche ge&ln, wegn welche 8׳ bot dermont mr. Bevin in zajn lecter derklerung. Mir zajnen gewis niszt derwaksn cu lernen aza hojohpolitiker wi s’ iz mr. Bevin, doch weit zieh ober gewolt dem dozikn ,hareikn" frajnt undzem, szteln ejnike poszete fragn, in cuzammenhang mit zajne ojbn-dermonte werter. — Farwos iz dos grojse Indisze folk mit ir aktiwn widersztand in kamf. far ir zelbstsztendikajt, niszt imsztand gewen arojseurufn kajn enleche anti-Indisze geflln in di engllsze krajzn? Cu hobn dort di Englendcr niszt gegebn kajn korbones? Un cu hobn szojn niszt ekzistirt kajn fll andere poUtisze un strategisze pozlcjes, far welche men hot zieh makrew gewen, un doch hot dos niszt gojrem gewen cu kajn specjele ״anti's‘‘ oder antipatjes cu di gegebene felker oder rasn, un'ojb zej hobn aflle ekzistirt, iz dos gewen in der tifster-tifenisz, wegn welcher men hot lechol-hapoches niszt dermont. England hot on szum sofek gegebn a genugndn bajsztajer cu der fnapole fun der fabrecheriszer hltler-tlranje un es weit zieh do gewolt fregn: Cu ekzistirt bajm hajntlkn tog, aza sztarke anti-dajezisze ajnsztelung, inm zin fun di dermonte ojsdrukn ojfn adres funm kemfndn Jidiszn Jiszuw in Erec-Jisroejl. Un ojb s' ekzistirn gewiss antipatjes cu zej, dringen zej arojä• niszt fun dem dozikn sztandpunkt, nor culib andere sibes. Un weal-kulom, undzere mizrach- ״szchejnim", di araber take: Cu hot zejer taktik bemeszech fun jorn un in der cajt fun krig, niszt gekent arojsrufn ״antiarablsze" geflln in der engliszer weit? Cu hobn zej zieh den niszt in a genugnder mos ojsgecejchnt ojfn geblt fun ״aktiwitet“ kegnlbei• dl kemlnde farejnlkte meluches bichlal, un Grojs-Britanje bifrat? Un fundestwegn zajnen noch ojf zejer adres niszt gefaln kajn ״szrek-werter" fun antisemitizm kegn zej . . . un troedem wos zej hobn ajngeszribn a zejer-ongezen szwarce bletl in der geszichte fun der lecter weitkatastrofe, flgurimdik niszt oflcjel als mltlbare mitszuldike in ״jener epoche“, doch rechnt men zieh mit zej, un men szmejchlt on di farantwortleche ״perzenlechkajtn‘‘ zejere hobn troc di bojlete bawajzn fun zejer farbrecheriszer tetikajt — di meglechkajt zieh frank-unfraj zieh cu bawegn ojf gots-weit un ojch fortcuzeca zejer ״nobele“ tetikajt, wemens fruchtn mir hobn szojn niszt ejnmol gehst di gelegnhajt cu faizuchn. Un amlectn, woltn mir gewolt fregn dem hojchgeszteltn mr. Bevin: Ojb aktiwer widersztand fun a cewejtokt un baawlt folk, iz lojt zajn mejnung imsztand arojseurufn cu zieh antipatje, wolt er eiszer bawilikt onwajzn an andern weg, ojf cu tlerwerbn simpatje? Cu beszas mir hobn marszirt in geszlosene ־ rejen cu di gaz-kamem un krematorjes; beejs men hot undz gefirt in di finctere wagones cu tejln dem tragiszn gojrl fumn ejropeiszn jidntum hot zieh den jo derwekt a funk fun mitgefil in zejere hercer? Un cu hot zieh bawizn chocz ejn trer in zejere ojgn, als ojsdruk, fun mltlajd un simpatje cu undz?! Cu hobn di wanderndike szifn ojf di minirte wasern un fcojtlojemdn-jam, mit di umgUkleche Jidn, welche hobn bawizn zieh arojscurajsn fun״. naciszn gehenem — gerirt dl ajz-kalte•' hercer fun undzere ״frajnt“? Cu hot dos szojn jo arojsgerufn• simpatje cu undz? — Ojb jo, iz dos gewis niszt gewen cu undz. Wi mir zejen alzo, iz di szarfe reakcje funm Erec-Jisroejl-jidntum, welche iz gekumen in rezultat, fun wein fortzecn dl alte tradieje fun farlecung fun undzere recht ojf ekztstenc, — niszt di ejgntleche slbe cu anti-jidisze, oder wi s’ hot zieh Ojsgedrikt mr. Bevin; cu antisemitisze tentenen. Wajl wen a folk baszlist culib nojtwendikajt cu kemfn un fargisn blut'far ire lebns-interesn un gerechter zach, ken dos beszum ojfn niszt arojsrufn kajn antigeflln oder enleche geflln cum gegebenem Dos höchste wos azelche tatn kenen jo bawirkn, zajnen: Anerkenung, ere un nochgebn di gerechte postulatn in wemens nomen der kamf wert geflrt. Der entfer ojf zajne werter — git im der kemfnder Jidiszer Jiszuw ln Erec-Jisroejl. Panzer Konferenc Di flr ojsem mlnistorn hobn zieh wajter famumen mit der diskusje ibem italjeniszn poblem un hobn zieh geejnikt iber farszejdene wirtszaftleche basztimungen, wi ojch iber dem projekt fam szolem-opmach mit Italje. In der frage fun di italjenisze reparaejes iz niszt gekumen cu kajn szum ejnlkung, ober zej zajnen gekumen cum heskem, az di alirte trupn in Italje un rusisze in Bulgarje darfn opgecojgn wem bemeszech fun 90 teg nochn arajntretn in kraft fun italjeniszn szolem-opmach. Es iz wajter nominirt gewom 9 gezandtn-komisze fun di grojse 4 meluches, wos hot di ojfgabe achtung cu gehn ojf der durchflrung fun di basztimungen fun szolem-opmach mit Italje. Dl komisje hojbt on ir tetikajt giajch nochn unterszrajbn dem szolem-opmach. Di . francojzisz-italj enisze grenec-frage wet szpeter bahandlt wern, wajl Molotow hot derklert, az er darf hobn cajt. kedej durchsztudirn dem raport fun der ekspertnkomisje in der frage. Di kolonial-frage hobn di 4 ojsern-ministorn basziosn cu bahandlen erszt in a jor arum. Ojf Bymeses forszlag iz geszafn geworn a specjeler komitet, wos darf genoj ojsforszn dos italjenisze kolonial-problem un nochn eadikn zajn artet opgebn a barieht di ojsem-ministorn. Faktiss badajt dos ejn-Jorike moratorjum, az der bizjictiker zach-cusztand fun di italjenisze kolnies wet wajter blajbn, wi er iz gewen, nor unter an art ojfzicht fun UN. In fal ojb in meszech fun a jor wet niszt kumen cu kajn farsztendikung, wet di gance ongelegnhajt ibergegebn wern cu a specjeler komisje fun UN. Es iz bakant gewom, az di grichisze regt- Walter Rathenau ״Wer den deutschen Menschen will, kann nicht den gebundenen Deutschen wollen.“ (W. Rathenau.) Dem 24. VI. 1922 hot a merderisze kojl fun di szpeterdike naciheldn Fischer, Kern un Techow ibergeszuitn dem lebnsfodem fun ejnem fun di szenste un humanitärste gesztaltn, in wemens ödem s' iz geflosn Jidisz blut, Walter Rathenau. Gebojra dem 29. IX. 1867. jor in Berlin, als zun fun inäustrieler Emil Rathenau. In jor 1907. derszajnt er ojf der politiszer arene mit an artikl untern nomen: ,Di naje ere." Er tret szarf arojs kegn dem monarchistiszn sistem un kegn dem dajcziszn Junkertum, di onhenger fun 9 gewaldpolitik. Er propagirt dos szafn fun ft grojser liberaler partej. Zajn politiszes kredo iz enthalte in a raj arbetn un politisze artikisn un iz formulirt in di werter: ״Dona nobis pacem“ (Gib undz szolem!) Er faibindt zieh poUtisz mit der dajeziszer demokratiszer partej, kedej in jor 1921. nemen an aktiwn ontejl in der ojfbojung fun dem nochmilchomedikn Dajczland, als minister in Wirth’s kabinet. Die programrede halt er in Rajchstag, dem 2. VI. 1921., in welchn er sztelt fest zajn poUtik untern nomen: ״Erfllungs Politik“. Nochn optretn fun Dr. Rosen, nemt er iber dem niszt dankbam amt fun ojsemminister, kedej noch a raj intemaeionale konferenen farnotim an ongezejenem sukees in der form funm traktat in Rapallo. Dajczland iz wider anerkect gewom als eine fun di ejropejszc grojsmachtn. Den farfaser fun di barimte werter, arojsgezogte in Geneve: ״Ich gej durch der weit un ruf: — Szolem! szolem!. szolem!“ hot gewunen dem cutroj fun di ziger cu dem bazigtn ־Dajczland. Di reakcjonere meftsto-kojehes. welche hobn gehect kegn fridn, hobn atakirt di herleche flgur in der prese. ojf poUtisze mitingen un in Reichstag, banuendik zieh mit bilike argumenta, wegn zajn ״fremder rase“. Di krajzn hobn im arojsgegebn a kamf ojf tojt un lebn un ojch dos ojsfim dem gehejmen urtejl (femurtejl) 1z gewen der erszter bawajz fun di dremlendike in dajcziszn folk reakeje-kojebes, welche hobn propagirt di taktik fun fajer un szwerri. Rathenau iz gewen a realist in der publiclstik, wi ojch in der pclitik, der kunst ״fun megleehn“. Zajne gedanken un anszojungen zajnen, gesztlct ojf klore logik un gruntleche erudieje. Lajder hot der gojrl gewolt, az zajn sztim zol zajn a kojl kojre bamidbor. rung hot ibergegebn der konferenc fun di ojsem-ministorn a memorandum, in welchn zi farlangt fun Italje reparaejes in der hojch fun 2 miljard dolar. In di poUtisze krajzn iz men optimisüsz gesztmt un men glojbt. az es wet kumen cu a lejzung fun di azoj-sztark sztrajtbare fragn. Der sztandunkt dringt arojs bazunders fun di werter fun francojziszn ojserminister Bidault, welcher hot derklert, a Reuter-kcrespondent, az er is ibercajgt, az men lajstet gute arbet. Di 4 ojser-ministorn hobn ongenumen Bevin’s forszlag, lojt welchn di diskusjes ibern fridns-opmaeh mit Italje un dl Baikan-lender, darfn opgeszlosn wern biz sof Juni. Molotow hot opgeworfn Birneses forsziag cunojfcurufn dl fridns-konferenc ojfn liücte■ potiüsze■ ttais. UN opgeworfn dem forszlag fun Pojln- WASHINGTON (BÜC 25/6-7.15). Ojf der nechtiker zicung fun Sich. Rat (UN) izopgeworin gewom mit der merhajt fun 7 sztimen kegn 4, der forszlag fun Pojln, tejket cu iberrajsen di diplomatlsze daeijungen mit Francos Hiszpanien. Far dem forszlag hobn gesztimt Pojln, Rusland, Frankrajch un Mefesyke. LONDON (BBC 24/6-23.15). Der engliszer szpreeher fun ojsermiulster Noell Becker, hot hajnt derklert, az der britiszer ojsemminister ist sztark bcunruikt mit der geszafener inerlage in Pojln. Di cajtwajlike pojlisze regirung hot troc der niszt lang . gegebener lajerleclier derklerung wegn durchflrn di waln, noch niszt basztimt dem genojem termln fun di waln un nuct ojs dl cajt far bakemfn di greste ejncike opoziejonspartej P. S. L. WARSZE. (RM 24/6-20.00). Wi men git iber fun Pojln. hot der miiitertribunal farmlszpet cum tojt dem onfirer fun P8L in Bialystokier Krajz, un andere 4 gresere flrer fun PSL hobn gekrogn lang jorike tflse. Zej zajnen baszuldigt in terroraktn, achuc dem zajnen geszlosn gewom 6 krajzn fun PSL.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.