Yidishe bilder · 1949-06-01 · Nr. 6 יוני · p. Seite 5

8^1'€1ב011 ־ 0011811111110 שלמה פראנה אױפגעהו יבן זייין װיי־ געשרײ קעגן רױב, מארד און מענםשלעכער פארװיםטװג♦ די ונעלט פון ס2־טן יאר הונדערמ, מיט אלע אירע געלערנטע, דענקער און פילאםאפן, זײנען פאראגטװארטליך פאר דעם גרױםן מענטשלעכן חורבן, פון אומקום פון מיליאנען אומשולײקע מענטשן, בלויז דאפיר וױיל זײ זײנען געװעזן ײרן. פאר די קרעמאטארױמם, פאר די קאלך־אײװנם אין פאר די אלע מיתי משינות ויאם רי מענטשהײט פון ס2־טן יאר הוניערט אין הארץ פון אײראפא האט אײםנעטראכט. די יעצטיקע װעלט, האט נ־שט בלויז פארגעםן די צען געבאט נאר האט אנגעהויבן ברוטאל די געטלעכע שריפט טרעטן, מיטן מויל פרעדיהן שלום און מיטן הארץ פאראט און מלחמית, אט אין דעם אומרחמנות ריקן װעלט גע־ ראנגעל שטײט דאם קלײנע פאלק ישראל, דאם פאלק װאם האט די װעלט געגעבן די צען געבאט און פרענט? װי לאנג נאך װעט איר בײזע װינטן בלאזן, װי לאנג נאך, װעט איר פארגיםן אומשולדיק מענטשליך בלוט, א םוף מוז עם נעמען. מיר דאם קלײנע ײרי־ שע פאלק װעט מער ניט לאזן זיך אומברענגען. מיר ײעלן נישט בלויז פאר אונרזער פרײהײט קעמפן, מיר װעלן אנהײבן אין אויפהײבן אן אויפ־ קלערונגם קאמף צװישן אלע אינטער־ דריקטע פעלקער, עם טאר מער נישט זיין קײן פעלקער מארד, אלע פעלקער זײנען ברודער, אלע פעלקער מוזן פרײ װערן אין פרײ לעבן, יערעם פאלק זײן הײם. יעדעם פאלק זײז לאנה עפ טאר נישט מער הערשן אײן פאלק איבערן צזױיטן. די צען געבאט װאם זײנען געגעבן געװארן די מענטשהײט פון בארג םיגי, דאס איז די הײליקסטע קאנםטיטוציע װאס שטײגט איבער אלע ביז יעצט געשאפענע דורך דער מענטשהײט. מיר װעלן קעמפן מיט װארט און טאט פאר א נײ קולטורעל פרידליך לעבן, דאם פאלק װאם האט די װעלט געגעבן ליכט, װיםן און לערע, דאם פאלק װעט ניט אינטערגײן, דער נאציאנאלעײ מתן־תורה ױם־טוב איז דער הײליקםטער םימבאל#פאר אונרזער קױם און פאר א װעלט פרידן♦ —ס— דאם מאל באקומט דאם ײדישע פאלק א תורה, װאם װעט די װעלט אין גאנצן איבערענרערן,.♦ שאפן פאר די מענטשהייט געזעצן, אײנפלאנצן ליבע, ױשר, װיםן, אבזינ־ דערן די מענטשהייט פון אניערע װעלט באשעפענישן, מיט אײן װארט פאר די מענטשהײט א לעבן פון איריליע״♦ - און די װעלט פעלקער האבן זיך בארויקט♦ * * * און די תורה איז זיך טויזנטער יארן געגאנגען איר װעג, שטיל און פאמע־ לעך האט זי א־בעראל צװישן אלע װעלט פעלקער ארײנגעררינגען, כמעט אלע• פעלקער האבן פון איר גענומען געניםן, באהערשט ביםלעכװײז די חייה1שע הערצער אײננעפלאנץ אירע געזעצן, די צען געבאט זײנען געײארן א װעלט פראבלעם און אזוי טאג אײן טאג אוים האט די װעלט גענומען זיך איבערבויען, ביז אין א געװיםן טאג האט װירער די װעלט מענטשהײט אנגעהויבן ארויםװײזן איר פארגראבקײט איר פאררארבנקײט, אירע חײה־שע אינםטינקטן. די איריליע איז צעשטערט געװארן, די צען געבאט זײנען מער נישט גענומען געװארן אין אכט, זײ זײנען בי־וטאל מיט די פים געטרעטן געױארן, מענטשן זײנען פארװאנדלט געװארן אין חױת און די װעלט איז געײארן א בלוטיקער געשפענץ, אין יערן יאר הונדערט מלחמות, שחיטות, האם, שנאה, מארד, רויב אין אומקום♦ נישט קיקנדיק רערויף, איז צוזאמען מיט דער *פאררארבענער װעלט געגאנ־ גען פארוים קולטור און זויםן, צוזאמען מיט רויב און מלחמות, האם און שנאה איז די װעלט בארייכעט געײארן מיט לערע אין געלערנטע♦ ביז עם איז געקומען ראם ס2־טע יארהוניערט♦ װאם האט מיט אײנמאל אויפגעיעקט אין ארופגעריםן דעם שלײער פון דער גאנצער קולטורעלע װעלמ♦ * # * אין הארץ פון אײראפע. האט א שלאג געטאן א פײער פון מענטשלע־ כער פארניכטונג, לערער און געלערנטע פאעטן און דענקער האבן געמײנזאם געארבעט צו פארניכטן צו פארטיליקן און אומצוברענגען אײנער דעם צװײטןי עם האט קײנער נישט געפרװוט דעם פארניכטיגונגם קאמף לגבי די שװא־ כערע אפשטעלן, קײנער האט נישט יאר יערליך פײערט דאם ײדישע פאלק זײן תורה־ױם־טוב, בעסער נעזאגט, זײן געגעבענע קאנםטיטוציע דער ױם־טוב איז אבער נישט בלױז א ײרישער, ער איז אן אלטמענטש לעכער דער נצחון אן אלטװעלטלעכער♦ דער טאג װען עם איז געגעבן׳ גע־ װארן די תורה דעם ײריש,־ פאלק, דער טאנ איז נעװארן הײליק פאר אלע פעלקער אין רער װעלט. דאם איז דער ױם־טוב פון'דער ערשטער װעלט קאנםטיטוציע, װאם איז געגעבן געװארן די װעלט מענטשהײט, זי גיט אונדז די גרונד ליגיע פון אבםאלוטער פרייהײט, גלײכהײמ, ױשר און גערעכ־ טיקײט, װעלכער נישט נאר נארמירט דאם לעבן און גיט אים געזעצלעכע פארמען, נאר אויך הײליקט דאם גאנצע לעבן פון קולטור און װיםן, פון שאפן און בויען, פון רעכט און אומ־ רעכט, פון אמת און שקר דאם איז דער ױם־טוב פון מתן־תורה. ♦ * * די אגדה דערצײלט אונדז; ״אין דעם טאג װען די תורה איז געגעבן געװאדן די ײרן, האבן אלע ד הימלען געצי־ טערט, די ערר האט זיך געטרײםלט, אין אלע יםורות העולם האבן זיך געװיגט, די גאנצע װעלט האט מורא געהאט אז זי גײט חם ושלום אינטער, דערשראקענע און פארצװײפלטע זענען זיך די דאמאלםריקע פעלקער צוזא־ מענגעקומען און האבן זיך באראטן מיטן דאמאלםדיקן זועלט־חכם בלעם און מימ צימערניש אים געפרעגטז װאם קומט דא אײגענטליך פאר, צו גײט דער רבונו של עולם נישט צום צװײטן מאל ברענגען דעם מבל? דערויף האט בלעם געענטפערט - נײן, קײן מבל װעט אויף די װעלט מער נישט קומען דער אלמעכטיקער װעט די װעלט מער נישט חורב מאכן, אויב די מענטשהײט װעט *♦צװישן זיך בשלים לעבן, װעט שטענדיק הערשן אויף דער זועלט רוי אױב אבער די מענטשהײט װעט צוױשן זיך לעבן װי חױת, װעט אך און װײ זײן צו זײ, נישט קײן מבל װעט קומען, נאר א בלוטיקער געשפענץ♦ 5