Yidishe bilder · 1949-06-01 · Nr. 6 יוני · p. Seite 4

ד♦ םפארד צום צוריקקטר פון אונחטרט שרײבטר — י — ־־׳־ -= (צוױיטער ארטיהל) =— — זײגע איז תרכנעזאפט מיט גאל און ביטערניש,. מיט ד<י נ״ייע מאטמון פון אומקום פון זײן הײם, פון זײן פאלק, נחם באמזע פארנעמט װײטער אן ארגינעלע פאזיציע אין דער ײדישער דיכטונג♦ א רײ נײע ארגינעלע לירער האט אגנעשריבן אלחנן זואגלעה באיייטנריק אויםגעװאקםן איז פאר די לעצטע יאין יצחק יאנאםעװיטש, דער אינהאלט פון יאנאםעװיטשעם לירער איז געװארן נישט נאר אויםגע־ ברײטעיטער און פארטיפטער, נאר אײך קאנקרעטער, עם איז פארשװונרן פון זײן ליד די אנהײפונג פון מעטא־ פארעם און עם איז געקומען דער דראנג צו פשטות פון אויםדרוק און קאנקרעטקײט פון בילר♦ זײן לעצטע אויטאביאגראפישע פאעמע. װעלכע פארמאגט אן עפישער שילרערונג, װי• אויך א גאנצע רײ לירישע לידער, איז אנגעשריבן מיט א םך באגאבונג♦ א פײנע אנטװיקלונג האט דורכגע־ מאכט משה קנאפהײם, װעלכער האט װײטער געװעבט זײנע נײע באלארע מאטױון און אנגעשייבן א רײ גרעםע־ רע פאעמעם♦ דער הויפט־מאטױו פון קנאפהײםעם נײע שאפונגען איז די בענקשאפט נאכן הײמלאנר פוילן, דער טרוים װעגן דער אלטער הײם. װעל־ כער שטויםט זיך אן אין דער גרויזא־ מער און טראנישער װירקלעכקײט♦ באזונדער צײכנט זיך אדם זײן גרויםע פאעמע ״דאם ליר פון א ײר, זײן גאלרענע בארר און ךער טערקי־ שער שאל״♦ אליצקי איז אויך אײנער פון די װינציקע משלים־שרײבער אץ רער פויליש־ײרישער ליטעראטור♦ זײנע צװײ־ בענרער משלים צײכענען זיך אוים מיט זײער שפראכלעכער רײכקײט און דער־ פיניערישקײט. מיט זײער דורכויםיקער םאציאלער טעמאטיק און פאעטישער פארם, אין ראטנפארבאני האט אליצקי א-בערגעזעצט א גאנצע רײ משלים פון קרילאזון, האט אנגעשריבן א גאנצע ציקל אריגינעלע משלים און לירער און ארבעט אינטענםױו איבער א גרעםערן ראמאן װענן דעם פארגאנגענעם ײרישן לעבן אין פוילן♦ אן ערלעכע באדײטוגנ פארמאנט אויך דאם בוך פון דעם דיכטער־פאר־ טיזאנער שמערקע קאטשערגינםקי, ״פארטיזאנער גײען״♦ קאטשערגינםקי ש־לרערט דא טיפן פון ײרישע העלדן, פון אונחער גיבורישער ײרישער ױגנט♦ צװישן די ײרישע דיכטערינם האט רחל קארן פארנומען אײנע פוןוי אנ־ געזעענטםטע ערטער♦ איר פשוט־ליר מיט דער קאנקרעטער געזונטער ביל־ דערישקײט איז שטענריק געװען בא־ לויכטן פון אינעװײגיק מיט א טיפער געדאנקלעכקײט און אחמגענומען מיט א רירנדיקער צארטקײט♦ אין דער אינ־ טימער באהאפטנקײט פון אט די דרײ מאמענטן, באשטײט דער אײגנארט פון קארנים דיכטונג, אין דעם באשטייט •אײך איר שטארקע באװירקונג♦ קארן׳ם ליד רורעדט יאויף און באצװינגט פון דער ערשטער שורה. אויםער דעם באזיצט קארנם דיכטונג נאך אײן מעדקװירריקע אײגנשאפט♦ זײענדיק אין גאנצן פרײ פון יערער ארט טענדענץ, שלאגט דאך ארוים פון איר א שטארקע מאראלישע קראפט און'א טיפער ערנםט צום לעבן♦ ׳עם פילט זיך נישט נאר װאג, נאר בעיקר דיכטערישער פאראנטװארטלעכקײט אין יעדן זאץ. אין יערן װארט♦ די װאר גײט קײנמאל נישט אויף אץ קארןים דיכטונג אין געשטאלט פון וױלקירלע־ כער און צופעליקער פאראלגעמײנערונ־ גען, זי שטעלט ז־ך אבער אויך נישט פאר אין איר װי א גענויע אפשפיגלונג, כאטש אין פלוג דאכט זיך אפטמאל אוים אזוי♦ קארן׳ם ריכטונג פארבינרט שטענייק מיט דער װארט א טיפע איבערלעבונג,. װעלכע באזיניקט יעדע געשעעניש און דערהויבט זי צו א דיכטערישן אמת♦ אין די לירער, װעלכע קארן האט גע־ שאפן אין דער לעצטער צײט, האבן די דאזיקע אלע אײגנשאפטן פון איר דיכטונג מיטנעװירקט צו נעשטאלטן אײף אן אײגגארט־קן און טיפן אופן די טראגישע געשעענישן פון די לעצטע יארן און געבן טיף ארגינעלע שאפונ־ גען סײ אין קינםטלערישער הינזיכט, םיי פון שטאנרפונקט פון זײער דיכ־ טערישער רערקענטניש, אין םטיל פון זײן אײגנטימלעכער שטילער ליריק האט נײע לירער אנ־ געשריבן נחם באמזע♦ די נײע ליריק אין נומער 4 ״ײדישע בילדער״ האבן מיר אץ ארטיקל פון ד. םפארד ״צום צוריק־ קער פון אונחערע שרײבער״ באהאנולט די פאלגנדע דיכטער און שרײבער: משח ברארערזאן, חײם גראדע, בינעם העלער, אברהם םוצקעװער, אברהם זאק, שלמה בערלינםקי און משה גראםמאן. יעצט גיבן מיר די פארטזעצונג פון נאך אײני־ קע שרײבער און דיכטער, װאם זײנען לעבן געבליבו און שפילן א גרויםע ראלע אץ דעם אלט־נײעם אויפבלי פון דער ײדישער ליטעראטור. די רעדאקציע װאם אװ שייך געשיכטלעכע ארבעטן און פארצײכענונגען ומן^ן דער גרױםער טראגעמע פון פױלישן ײרנטום, האט זיך פון דײ ײדיש־פױלישע שרײבער אין םאװיעטן־פארבאנד, באזונדערם אוים־ געצײכנט אױף דעם געביט בערל מארק♦ זײן ביכל װענן רעם אױפשטאנד אין װאישעװער געטא האט נישט גע־ קוקט אויף געװיםע פינקטלעכקײטן. אפגעשפילט א קאלאםאלע ראל אלם דער ערשטער ררײםטער פױװ אין דער צײט פון דער אלגעמײנער דער־ שלאגנקײמ און יאוש, ארויסצוציען אין פאדערגרונט די העראיק פון דער ײד♦ ױגנט אין די געטאם. דאם איז אן אויפטו, װאם זײנע װײטגרײכנדיקע רעזולטאטן דארפן ערשט װי נעהעריק אפגעשאצט װערן♦ מארקס װײטערריקע מער גרונטלעכע ארבעטן װענן אויפשטאני אין װארשעװער און אץ ביאליםטאקער געטא און װעגן ײרישן װירערשטאנר אין פארשײרענע שטעט און שטעטלעך זײנען געשריבן .אין זעלבן גײםט פוןנאציאנאלע װיררע און געשיכטלעכער אביעקטױוקייט לגבי אלע גרופירונגען, װעלכע האבן אין די יאזיקע װירערשטאנרן אנטײל גענומען♦ מארקס געשיכטלעכע ארבעטן זײנען אויפגעשריבן מיט א ציכטיקער ליטע־ רארישער שפראך, אינטערעםאנט און אנציענד געבויט ז.ון מיט בעלעטרים־ טישן געשמאק, װאם דערמעגלעכט דעם אן־און־פאר־זיך שװערן פאקטישן מאטעריאל איבערלײעגען אין אײן אטעם, נישט פאר׳לירנדיק דערבײ גארנישט פון זײן אביעקטױו־געשיכט־ לעכן װערט♦ אן אקטיװע טעטיקײט בעת דער מלחמה האט ארויםגעװיזן י♦ אקױטני, װעלכער האט אננעשר־בן א רײ גרע־ םערע דערצײלונגען♦ 4