Yidishe bilder · 1948-05-01 · Nr. 5 מאי · p. Seite 11

אנג בײ יעו ער וױםנשאפטלעכער טע־ אריע באלױכט נאר א טײל םון דעם אמת. אנהױבנײק פון 1933 באטיאכטן די פתיקער מיט גרױם באגײםטערוננ ני^ע עלעמענטן פון ו.עלבע די קערךענעידע טיילט ױך אוים אין עטלעכע צענדאק מאל מער װי בײ די פריער רערמאנטע. אמבולט םטן זעען מיר דאם בײ מעטאל אוראן, װען מיר גרײפן אים אן מיט נעאוטראנען, דער אוראן אטאם צערײםט זיך ראן אויך צװײ טײלן, אינגאנצן גישט עולעכע אייפן עלעמענט אוראן. עם שאפן זיך רי עלעמענטן קריםטאן און בארי. די רעאקציע װערט באגלײט פון א קאלאםאלער אויםמײלונג פון אטאם־ענערניע♦ די װיםנשאפט האט פאר א ציל אױםנוצן אט די ענערגיע לטובת דער מענטשהײט, די פאישער האבן רערװיזן, אז רער עלעמענט אוראן באשטייט פון צװײ מינים אטאמעןו פון אטאמען מיטן אטאם געײיכט 235 און מיטן אטאם געױיכט 238, אויפרײם אײגנשאפטן מאימאגט אין זיך אוראן 235, אוראן 238 איז נישט פײאיק אויפצורײםן. פאר דער וױםנשאפט איז געשטאנען די אױפגאבע אפצוטײלן אוראן 238 פון אוראן 235, בײם איצט־קן מאמענט קען מען רעכנען, אז די אויפגאבע איז געלײזט געװארן געװארן, די אטאם־ באמבעם אויף נאגאםאקי איז א בא־ װײז אויף דעם. * קאלאםאלע פארדינםטן פײים פאר־ װירקלעכן דעם אטאם טרוים האט דער ײרישער געלענטער פראפ. אײנשטײן. ־אראנק זײן רעלאטױױטעט־טעאריע שטײט די װיםנשאפט פאר נײע נצחונית איבער דע נאטור♦ ״רעזערפארר שאסן״♦ כדי בעםער פאר־ צושטעלן זיך די רעאקציע, לאמיר בא־ טראכטן דורך א שטארקן מיקראםקאפ דעם פלאך פון א שטיקל מעטאל, מען קען זען, אז דאם שטיקל מעטאל בא־ שטײט פון קלייגע קרישטאלן, פעםט צוגערריקטע אײנער צום צװײטן. װען מיר זאלן קענען באטראכטן ראם שטיקל אין אטאמען מאםשטאב, ויאלטן מיר דאן געזען, אז די קר שטאלן בא־ שטײען פון א אונצײלבארע רײע אטא־ מען מיט א קערן אין דער מיט, די וױיטקײט צװ־שן די אטאמעךקערנער אין הארטםטן שטאף איז אין צענדלי־ קער מויזנטער מאל גרעםער װי די גרוים פון עצם קערן. פארשטעני־לעך, אז טרעפן אין װעלכן עם איז קערן נעמענדיק אין אכט די אינערלעכע פוםטקײט פון אײן קערן ^צום צװײטן אין מעטאל, איז נישט פון די לײבטע אויפנאבעם. כי־י צו מאכן דעם בײ־ שפיל נאך בולטער, לאמיר זיך פאר־ שטעלן דאם שיםן פון א הארמאט אין 5 צופעל־ק פארבײגײענרע מענטשן. װעלכע זיינען צעװארפן אײף א שטח פון 1 ק׳װ קילאמעטער און דערצו זײ־ נען נאך בײ די שיסער פארבונדן די אױגן. װעלנריק טרעפן נאר אין אײ־ נעם פון די מענטשן, מוזן די שיםער 1 מיליאן מאל שיםן. אזוי זעט אוים די ארבעט פון די עקםפערימענטלער,. װעלכע דארפן טרעפן אין בלינדן פאר זײ ציל פון די קלײנטשינקע אטאמען־ קערן, װעלכע זײנען דערוײיטערט אײ־ נער פון צײײטן, נעמענדיק אץ אכט זײער מאם, אויף זײער א גרויםן אפשטאנד, ביז 1938 האט זיך אײנגעגעבן איאנק רעם באמבארדירונג פון קערן אים איבערגרופירן, אבער ם׳האט זיך נישט אײנגעגעבן צו רערפירן צו א אויפרײם, די מאםע פון קערן בײ דעם פראצעם בלײבט אומגעענדערט, ביז איצט האט זיך אײנגעגעבן צו פאר־ װאנרלען דעם קערן פון אלומיני אין א קערן פון קרעמני, פון באר אױף קױלנשטאף, פון מאגני אויף קרעמני♦ די פארױאנרלטע קערנער געפינען זיך אין שכ־נות אויף דער 'מענרעלעיעװ־ טאבעלע. די פארבארגענע קערן ענער־ ױע א-ן יערן פון זײ אונטערשײרט זיך צױישן זיך גאנץ װײניק און צוליב דעם באפרײט זיך טאקע בײ רי ענדערונוען א ואנץ קלײנער םכום ענערניע. די טעאריע פון אטאמען געבוי איז זי־ער קאמפליצרט. אײניהע פאקטן זײנען נישט גענוגנד כרי דער לעזער זאל באקומען די ריכטיקע פארשטעלונג, עם איז באװוםט, אז יעדער פארשטע־ אטאמען פון יעטװערער שטאף, פון אלע ראדיא־אקטױוע עלעמענטן טײלט זיך די ענערניע ארוים פון זיך זעלבםט און אלע אנדערע שטאפן געפינט זי זיך ״אונטער א שלאם״♦ ארויםבאקומען די פארשלאםענע ענערגיע - דאם איז די אױפגאבע פון דער מאדערנער װיםנשאפט, דער קערן פון אלע אנ־ דערע שטאפן איז אזוי שטאנדהאפטיק, אז מיר קענען אים נישט שפאלטן נישט מיט דער הילף פון הויכע טעמ־ פעראטורן און נ־שט בײ דער אנװענ־ רונג פון הו־כן דױק♦ די שײערע אויפנאבע פון שפאלטן רעם אטאם האט זיך אײנגעגעבן דעם ענגלישן געלענטן ערנםט רעזער־ פ א ר ד♦ אין יאר 1919 איז אים גע־ לונגען צו באמבארדירן אטאמען פון איאט מיט די עלעקטראנען, װעלכע טײלן זיך אוים אין צײט פון דער ראדי־עמאנאציע♦ רעזערפארר האט יערװיזן אז רי אזאט קערנם צעשפלי־ טערן זיך נ$בן ארײנפאלן אין זײ אײ־ נעם פון די ראד ־עלעקטראנען. די אנטרעקונג האט געעפנט א װעג צום אטאם־קערן♦ הונדערטער פארשער אין פיל לאבאראטאריעם אין אלע טײלן װעלט האבן אנגעהויבן מיט ערפאלג צו ״באמבאררירן״ אטאמען פון פאר־ שײרענע עלעמענטן, שטדעבנדיק זײ צו שפאלטן. אויף אזא אופן האפן זײ צו דערגײן דעם סוי פון בוי פון מאטעריע* אין פראצעם פון דער ארבעט האט מען יענוי אויםגערעכנט די צאל ענער־ גיע װאם אנטהאלט זיך אין קערן♦ די גרויסע קראפט םץ דער קערן־ענערגיע האט נישט א־ר גלײכן מיט דעם גע־ װײנלעכן באגריף פון ענערגיע, װעל־ כער איז ביז איצט געױרן אוניז בא־ וװםט, לאמ־ר נעמען צום בײשפיל רי ענערגיע פון פולװער, אין צײט פון אױפרײם באפיײמ זךדי ענערגיע,דעי פולװער פארױאנרלט זיך אין ברענענ־ דיקן גאז און שטויסט ארו־ם די קויל♦ די ארבעט װאם פירט אוים ביי ועם דער אנגעלאדענער צ, ב< 76 מ׳מ האר־ מאט; װאיטן נעקענט או־םפירן 1,5 מיליאן מענטשן און דאם אנשטרענגנ־ דיק זיך מ*ט די לעצטע מחות, די קערן ענערגיע פון יעטװערער שטאף פון זעלבן געוױכט וױ די פולװער לא־ דונג, פארמאנט אין מיליאנען מאל מער ענערגיע װי דער פולװער♦ אט דער' א ״דעטאל״ איז דער הויפט סטי־ מול צו גײע פארשונגען♦" אײנע פון רי הויפט שװעריקײטן פאר די פארשער פון דער אטאם ענערגיע איז באשטא־ נען אין ז עם, װאם אין קערן פון אטאם איז זײער שױער צו טרעפן♦ אפילו מיט די בליץ־שגעלע און חרכדרינגלעכע