Yidishe bilder · 1948-05-01 · Nr. 5 מאי · p. Seite 10

אימש♦ יעפב ־סאמםאנאוױטש, האנאװער די אםאם עכערכיע (קאנקורם ארבעט אױף פאפולער־וױםנשאפטלעכע טעמען> אלע עלעמענטן ױינען געבײט פון פראטאנען (פאזיטװו געלארענע טיילן פון ײאםערשטאףן און נעאוטראנען (עלעקטריש נישט געלא־ענעו♦ ־ די קראפט; װעלכע בינרט פראטאנען און נעאוטיאנען אין א גאנצעם איז נאך גענוי נישט אדםגעפארשט געװארך מיר װײםן אז רי־ פארביניונגם ^קיאפט איז א ריױקע♦ צו דעם אױםפ־ר סען מען קומען ביים איםעױױרן דעם עלע־ מענט ראיי און אנדערע .ראריאאסטי־ װע עלעמענטך די קאמפליצירטע קער־ נער פון רי אטאמען שטעלן מיט זיך פאי א גישט שטאניהאפטן םיםטעם, אלם בײשפיל קענען מיר נעמען די רא־י עמאנאציע. מיר באנוצן זיך כיט רארי בײם ה־ילן ראק־קראנקײטן, די אויםשטראלונג פון ראיי שט^לט מיט זיך פאר אטאמ-שע ענערגיע־ ־װעלכע שאפט זיך צוליב דער פארװאידלונג פון.ראײ אין אנרערע עלעמענטן, די קראפט איז אזוי צושטערעריעך אז מיר מוזן באנוצן קלײנע טײלעכלעך כײ נישט צו באזײטיקן אױך די געזונטע ערטער פון קעדפער, , אין דער ־גײט פון צעפאלונגם פראצעם פון ראדי־ אטאם טײלן זיך אוים קלײנע טײלעכ־י לעך פון ראדי־אטאם, װעלכע באװעגן זיך מיט א קאלאםאלער געשװיגייקײמ פון צענרליקער טויזנטערם קילאמעטער אין א םעקונרע. װען א ארטילעײשע קױל װאלט געפלויגן מ־ט אזא שנעל־ קײט ײאלט זי אי־ורכגעלעכערט דעם נרעבםטן פאנצער אזוי לײכט ײי א געװײנלעכע קויל דעם י שפינװעבם. די קאלאםאלע י זאפאםן אטאמישע ענערגיע פארמאנן גישט נאר רי אטא־ אפילו אויםגערעכנט די ענערגיע, װעלכע גײט פארלוירן בײם פאלן פון רעגן און געפלאנט אײםנוצן איר לטו־ בת וער מענטשהײט, די נייע טעאריע װעגן בוי פון אטאם האט געצײגן די אױפמערקזאמקײט פון די געלערנטע אין א גאנץ אנרער ריכטונג, רי זון הערט אױף צו זײן אין די אויגן פון םך געלערגטע רער אײן אין אײנציקער קװאל פון ענערגיע, שוין מיט 2000 יאר צוריק האט דער גריכישער פילאזאף, רעמאקריט פא־ רויםגעזען, אז װען מיר װעלן טײלן א געװיםן געגנשטאנר אויף װאם מעראון מער קלענערע חלקים װעלן מיר דער־ גײן צו אזא צושטאנר, װען די באקו־ מענע טײלעכלעך װעלן שוץ זײן אונ־ טײלבאר, די אונטײלפארע הלקים האט ער א נאמען געגעבן - אטאמען. א־ טאמען - רופן מיר די קלענםטע טײלן פון א אײנפאכן קערפער, װעלכע מיר זען נישט אפילו דורך די גרעםטע מיקראםקאפן, ביז ועם ס2־םמן יאר־ הונדערט האט נעהערשט די מײנונג, אז אטאמען זײנעו װירקלעך נישט טײלבאר♦ פון דעם אגב שטאמט דער נאמען ״אטאם״ ד♦ ה, נישט טײלבאר♦ די מארערגע װיםנשאפט האט דערװיזן אז אטאמען קען מען טײלן אויף נ*אך קלענערע חלקים, דער אטאם שטעלט מיט זיך פאר א גאנצע םיםטעם, אין זײן מיטן געפינט זיך א שװערער, פא־ זיטיװ געלאדענער קערן און ארום אים א גאנצע מחנה פון לײכטע, רירעװ־ דיקע נעגאטױו געלאדענע עלעקטראנצן♦ דאם םאמע װיכטיקםטע אין שטאף איז דער קערן. אין זײן געבוי איז ער קאמפליצירט, אטאמען קערנער פון יעדער אײנער פון אונרז, אפילו װען ער האט קיין מאל נישט געהערט װעגן כעמיע איז באקאנט אים א גרוי־ םער צאל פארשײרנארטיקע שטאפן װי צ♦ ב,ן װאםער, זאלץ, צוקער, פארבן, הײל־מיטלען און א, װ♦ םיאיז באקאנט, אז פון אײניקע שטאפן קענען מיר באקומען אנדערע, פון פארשײדענע ארצן (רורעס) באקומט מען ^מעטאלך♦ װי צ, ב, קופער, אלומיני, פון נאפטז בעמון, פארבן, הײל־מיטלען קאסמע־ '״טיק, א. א. װ♦ פון קוילןן םמאלע, נאפ־ טאלין, םולפאט־אמאני, םולפידין אפילו םאכארין און פערפומען, ״ אט די אלע פארשײרנארטיקע כע־ מישע פאראײניקונגען דערהאלטן מיר נאר פון 89 הויפט־שטאפן אזוי גערו־ פענע אײנפאכע קערפערם אדער כע־ מישע עלעמעגטן, כעמיע איז א לערע װעגן די אײגנ־ שאפטן פון די 89 אײנפאכע קערפערם און װעגן די אופנים צו דעיהאלטן פון זײ אנדערע שטאפן, די איפנים װארפן זיך אונטער א געװיםן געזעץ, דאם געזעץ איז אנטרעקט געװארן פון רוםישן געלערנטן מענרעלעיעװ♦ נאר װעגן דעם װײטער♦ ם איז געװונטשן זיך צו באקענען מיט אײניקע .ענערגיע קװאלן אין דער נאטור♦ ם׳איז באװוסט אז מיר לעבן און אנטװיקלען זיך אדאנק דער זון־ ענערגיע♦ דער זון האבן מיר צו פאר־ דאנקן די אונשעצבאיע קוילן־גרובן און אנדערע ענערגיע קװאלן, ם)עקזיםטירן אױך די אזוי גערופקנע ״װײםע־קוזלן״. דאם איז די ענערגיע -פון װאםער א אנק װעלכער ס׳באװע־ גען זיך טורבינען און מעכטיקע עלעק־ טרא־םטאנציעם. מיר באנוצן זיך מיט די אזוי גערו־ פענע ״בלויע־קוילן״, דאם איז דער מח פון וױנט װעלכער שטעלט מיט זיך פאר א געענרערטע זוךקראפט, פיל געלערנטע. בױענריק פלענער ײענן מעכטיקער ענערגעטיק פאר דעד צוקונפט, האבן געטיאכט װאם מער צו -באהערשן אלע יעביטן פון נאטירלעכע ענערגיע־קװאלן. װעלכע שאפן זיך אױף דער ערר אדאנק די זוךשטראלן. זײ האבן געצײכנט ב לרער וױ אזוי גלײך צו פאנגען די ענערגיע פון דער זון אויף גיגאנטישע העליא־םטאנציעם, מען האט ארויםגערוקט. פראיעקטן פון װינט עלעקטרא־םטאנציעם, זײ האבן מען פוךרא־י, זי געפינט זיך אין אלע ביקינין ראם ארט וױ עם איז פארגעקומען דער אטאם אייפרײם.