Yidishe bilder · 1947-03-01 · Nr. 3 (1.3.1947) · p. Seite 23

!1::! דער שרײבער מאשינען־קנרם א'ן •מינכענער ״איט״♦ רארט דעם אמעריקאנער ״ארט״, צז װעלכן םאיז נלײך צונעטראטן דער גא־ װערנער פון נװ־יארקער שטאט הערבערט לעהמאן, ..ערשט דאן װערט ״איט״ א װעלט־ארגאניזאציע. ײ אקטיװםטע ארבעט א-ז םון ״ארט״ געפירט געװארן אין פוילן, וװ םיזײנען געשאפן געײארן אומצאליקע פאך־שולן, ארבעטם־װארשטאטן, 70 לאגדוױרטשאפטלעכע קאאפעי־אטיװן אוץ דער עיקר - דאם וױלנער טעכני־ קום, װאם האט אויםגעבילרעט הונרערמער ײרישע אײנזש־ניערן, טעכױקער, מעכאױקער א א.װ. א יאר פאר דער מלחמה, אין םאמע ברען פון דער אנ־ טיםעמיט־שער פראפאגאנ־ע װען קײן פוילן איו געקומען־רר. א. םינגאלאװ־ םקי איז אדך געעפענט געװארן די לאנמוירטשאפטלעכע פערמע פון ״ארט״ א*ן נאװאםיולקי, ביאליםטאקער קרײו. אט די דאזיקע צוױי פאקטן זײנען דורך דער גאנצער ײרישער באפעלקערונג אײפגענומען געװארן מ*ט פרײ,־ אויך אץ ראטנפארבאנר האט ״ארט״ געפירט אן אקטיװע ארבעט. ^א דאנק דער הילף פון ״ארט״ זײנען סס3 טויזנט ײדן באזעצט געװארן אייף ערר. הונרערטער טייװטער ײרן האבן זיך געקאנט אײםלערנען א פרארוק־ טױון פאך און ארײנגענומען -װערן אין װירטשאפטלעכן לעבן פון לאנד װי נוצלעכע עלעמענטן. טאיז דא אױך כיאי צו באמערקן אז אץ די ערשטע יארן פון דער עקזיםטענץ פון ראטנפארבאנד װען רי ױנגע םאציאליםטישע מלוכה האט געהאט אזוי פיל שױעריקײטן צו באקעמפן■ — א־בערהויפט אין הועער־יאר אין אוקראינע אין 1921 - איז ״ארט״ געװען די ערשימע* אוים־ לענדישע ארגאניזאציע װאם איז געקומען צו הילף רער פײערים און ארבע־ טער־מלוכה. שיקנדיק דאן די באשײדענע הילף פון זריעות פאר די חרוב־ געװארענע ײרישע קאלאנעם אין אוקראינע. א דאנק רער דאזיקער הילף זײנען די אנטלאפענע יירישע פויערים צוריקגעקומען צו זייער ארבעט. שפע־ טער האט ״ארט״ אויך געשיקט מאשינען און אנדערע מכשירים. בײ הײנט צוטאנ האט^שוין ״ארט״ 19 לאנד־ארגאניזאציעםז 11 מעבר־ לים און 9 אין אײראפא; רומעניע, טשעכאםלאװאקײ, אונגארן, בולגאריען/ שװײץ, פראנקרײך, ענגלאנד, פיילן און דײטשלאנד. בסײ צו העלפן די שאר ת הפליטה צו נעמען זיך יצו פראמקטיװער ארבעט, װי אויך צו שפילן א באדײבנייקע ראל. צו רעם צװעק שאפט ״ארט״ פאך־שולן, אװנט־קורםן און ארבעטם־ װארשטאטן, א באזאניער אכט װערט געלײגט אויף ערר־ארבעט, איצט איז געקומען די צײט, װען די איר^ע פון פראמקטױויזאציע דארף װאם פלינקער בײם ײדישן פאלק פארװירקלעכט װערן, די ײדישע רײען זענען לײריקער נע־ װארן. אבער ךי נאצישע חיה האט אונדז נישט באװיזן צו פארטיליקן, פאר־ קערט - די תליה ײאם זי האט געורײט פארן ײרישן פאלק, איז פארװאנ־ דלט געװארן אין א תליה פארן פאשיזם, ארום ״ארט״ רארפן זיך קאנצענטרירן אלע געװנטע עלעמענטן. ראם װעט זײן א ברכה פאר דער ײרישער באפעלקערונג. מיר טארן נישט פאר־ געםן אז מען קאן נ־שט זײן גלײכבארעכטיקט אן א געזונטער םטמקטור פון דער ײ־ישעי באפעלקערונג, װי ראט האבן שוין פארשטאנען רי פארשטײער װאם האבן פאראוים געקעמפט פאר דער דאװקעת אידעע. בן-נון♦ ״ארם״ בײ ײ די דורות־לאנגע דיםקרימינאצ ע־פאליטיק, װאם איז געפירט געװארן * לגבי דער ײרישער באפעלקערונג דורך כמעט אלע רעגירונגען, װי נאר;ם איז געװען א ײרישער ישוב האט געמוזט לײגן איר חיתם א*יף- דער געש־ טאלטונג פון דער עקאנאמישער םטרוקטןר פון דעם ײרישן פאלק, זײענייק פשוט געשמירט אין קייטן פון פארשקלאפונג, אונמעררריקונג און פאראכטונגל ז־ינען ײרן אץ משך פץ א סך יארהוגדערטער געװען געצװונגען צו באשעפ־ ט קן זיך ט־ט ליכװע ש־נקער-י און האניל. אניערע פראפעםיעם זײנען פאר זײ געװען הערמעטיש געשלאםן, מימן געמרט פון די ליבעראלע אירעען א־ן א־יראפע האבן זיך אויך אנגעהויבן צו הערן שטימען פאר דער ײרישער גלײכבארעכטיקונג. די ערשטע פארקעמפץר פאר ײרישע רעכט האבן אבער פארשטאנען, אז בכדי רי גלײכ־ פארעכטיקוננ זאל נישט בלײבן' לךין פוםטע פיאזע מוז פארקומען די פרא־ מקטיװיזאציע פון דער ײרישער באפעלקעמנג, ם איז קלאר געװען אז אזוי לאנג, װי פון דער ײרישער זײט װעט נישט ארױםגעוױזן װערן קײן געהעריקע פארשמענדיקונג פאר דער אידעע פון פרא־ דוקטױויזאציע וועט זי זיך באין איפן נ־שט אײנגעבן. אץ מערב־אײראפע האט זיך אזא פראצעם באמערקט מ־ט עטלעכע צענרליק ־אר צוריק. אונטערן אײנפלום פון די אי־עען פון דער פראנצױױ־ שער רעװאלוציע און דער עמאנציפאציע פון די ײרן,.איז אין יאר 1819 גע־ שאפן געװארן אין דײטשלאנד דער ״פארבאנד פו, ײדישער קולטור״, װאם האט צװישן אניערע געהאט פאראציל צו פארשפרייטןהאנטװערקערײ צװישן ' ײרן. דא איז רי דאזיקע אירעע ארױם פון רי ײרן און דעריבער האט זי שוין געהאט מער אױםזיכטן אױף רערפאלג. דאם, װאם איז ביז איצט געזאגט געװארן קאן באטראכט װערן װי אן ערשטער פמװ צו שאםן א באװעגונג פון פראדוקטױויזאציע פץ די ײרישע מאםן, װאם פארקערפערט הײנט צו טאג רער ״ארט״. דער פאקט־שער גרינ־ דער פץ דער ארגאניזאציע ױאם האט או־ף איר; פאן אױםנעשריבן די פאר־ שפרײטונג פון ערר־ארבעט און האנטװערקערײ צױישן ײרן, איז געװען י. ב. לעײינזאן אין סוף פון פאריקן ׳יארהונדערט, ער האט זײן נאנץ לעבן גע־ װירמעט דער דאזיקער אירעע און האט אין א גמיםער מאם מיטגעװירקט פאר איר פאפולאריזאציע, אין די זעכציקער יארן פון 19־טן יארהוניעיט האט מען דער צארי־ שער מאכט געבעטן צו געבן א דערלױבענ־ש אייף צו שאפן דעם שפעטער־ דיקן ״ארט״. אין א צײט ארום אין די דערלויבעניש רערהאלטן געװארן און אזוי איז געשאפן געװארן דער ״ארט״. װאם בילרעט די ראש־ תיבות פון ״אבשטשעםטװא ראםפאםטראניעניא טרודא״. לכתבילה איז ״ארט״ געװען א ךײן רוםישע ארגאנ־זאציע, באגרענעצנדיק איר טעטיקי ט אײף רי רוםישע ײרן. נאך דער ערשטער װעלט־מלחמה װען סזײנען אויף דער. טעריטאמע פון געװ. צארישן רוםלאנד אנטשטאוען גײע מלוכות, האט ״ארט״ אויך דארט געפירט א טעטיקײט אבער די ארגאניזאציע איז נאך געװען א קער־ פערשאפט, װאם האט"׳געארבעט נאר אין מזרח־אײראפע, אין יאר 1920 אנט־ שטײט די ״איט״־אוניאן; װאם פאראײניקט די ארגאניזאציעם אין די דער־ מאנטע לעניער אין אײן ארגאנ״זם אין שפיץ פון אוניאן האבן זיך געש־ טעלט דר. לעאן בראמםאן. דר. א, םינגאלאװםקי און דר. ד. לװאוױטש, אין 1921 פארן דר. בראמםאן און דר. םינגאלאװםקי קײן אמעריקע און שאפן די שלאםערײ־אפטײלוננ אין לײפהיים. 6§11|||•; 23